4. дӣгхаджа̄н̣усуттам̣
54. екам̣ самайам̣ бхагава̄ колийесу вихарати каккарапаттам̣ на̄ма колийа̄нам̣ нигамо. атха кхо дӣгхаджа̄н̣у колийапутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо дӣгхаджа̄н̣у колийапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майам̣, бханте, гихӣ ка̄мабхогино [ка̄мабхогӣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] путтасамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васа̄ма, ка̄сикачанданам̣ паччанубхома, ма̄ла̄гандхавилепанам̣ дха̄райа̄ма, джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дайа̄ма. тесам̣ но, бханте, бхагава̄ амха̄кам̣ татха̄ дхаммам̣ десету йе амха̄кам̣ ассу дхамма̄ дит̣т̣хадхаммахита̄йа дит̣т̣хадхаммасукха̄йа, сампара̄йахита̄йа сампара̄йасукха̄йа̄’’ти.
‘‘чатта̄роме, бйаггхападжджа, дхамма̄ кулапуттасса дит̣т̣хадхаммахита̄йа сам̣ваттанти дит̣т̣хадхаммасукха̄йа. катаме чатта̄ро? ут̣т̣ха̄насампада̄, а̄раккхасампада̄, калйа̄н̣амиттата̄, самаджӣвита̄ [самаджӣвиката̄ (сӣ.) а. ни. 8.75]. катама̄ ча, бйаггхападжджа, ут̣т̣ха̄насампада̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто йена каммат̣т̣ха̄нена джӣвикам̣ [джӣвитам̣ (ка.)] каппети – йади касийа̄, йади ван̣иджджа̄йа, йади гораккхена, йади иссаттена [иссаттхена (сӣ. сйа̄. пӣ.)], йади ра̄джапорисена, йади сиппан̃н̃атарена – таттха даккхо хоти аналасо, татрупа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато, алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, ут̣т̣ха̄насампада̄.
‘‘катама̄ ча, бйаггхападжджа, а̄раккхасампада̄? идха, бйаггхападжджа, кулапуттасса бхога̄ хонти ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигата̄ ба̄ха̄балапаричита̄, седа̄ваккхитта̄, дхаммика̄ дхаммаладдха̄. те а̄раккхена гуттийа̄ сампа̄дети – ‘кинти ме име бхоге нева ра̄джа̄но хареййум̣, на чора̄ хареййум̣, на агги д̣ахеййа, на удакам̣ вахеййа, на аппийа̄ да̄йа̄да̄ хареййу’нти! айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, а̄раккхасампада̄.
‘‘катама̄ ча, бйаггхападжджа, калйа̄н̣амиттата̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто йасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ пат̣ивасати, таттха йе те хонти – гахапатӣ ва̄ гахапатипутта̄ ва̄ дахара̄ ва̄ вуддхасӣлино, вуддха̄ ва̄ вуддхасӣлино, саддха̄сампанна̄, сӣласампанна̄, ча̄гасампанна̄, пан̃н̃а̄сампанна̄ – техи саддхим̣ сантит̣т̣хати саллапати са̄каччхам̣ сама̄паджджати; йатха̄рӯпа̄нам̣ саддха̄сампанна̄нам̣ саддха̄сампадам̣ анусиккхати, йатха̄рӯпа̄нам̣ сӣласампанна̄нам̣ сӣласампадам̣ анусиккхати, йатха̄рӯпа̄нам̣ ча̄гасампанна̄нам̣ ча̄гасампадам̣ анусиккхати, йатха̄рӯпа̄нам̣ пан̃н̃а̄сампанна̄нам̣ пан̃н̃а̄сампадам̣ анусиккхати. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, калйа̄н̣амиттата̄.
‘‘катама̄ ча, бйаггхападжджа, самаджӣвита̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто а̄йан̃ча бхога̄нам̣ видитва̄, вайан̃ча бхога̄нам̣ видитва̄, самам̣ джӣвикам̣ [самаджӣвикам̣ (сйа̄.), самаджӣвитам̣ (ка.)] каппети на̄ччога̄л̣хам̣ на̄тихӣнам̣ – ‘евам̣ ме а̄йо вайам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, на ча ме вайо а̄йам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣ’ти. сеййатха̄пи, бйаггхападжджа, тула̄дха̄ро ва̄ тула̄дха̄рантева̄сӣ ва̄ тулам̣ паггахетва̄ джа̄на̄ти – ‘еттакена ва̄ онатам̣ [он̣атам̣ (ка.)], еттакена ва̄ унната’нти [ун̣н̣атанти (ка.)]; евамевам̣ кхо, бйаггхападжджа, кулапутто а̄йан̃ча бхога̄нам̣ видитва̄, вайан̃ча бхога̄нам̣ видитва̄, самам̣ джӣвикам̣ каппети на̄ччога̄л̣хам̣ на̄тихӣнам̣ – ‘евам̣ ме а̄йо вайам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, на ча ме вайо а̄йам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣ’ти. сача̄йам̣, бйаггхападжджа, кулапутто аппа̄йо сама̄но ул̣а̄рам̣ джӣвикам̣ [джӣвитам̣ (ка.)] каппети, тасса бхаванти ватта̄ро – ‘удумбаракха̄дӣва̄йам̣ [удумбаракха̄дикам̣ ва̄йам̣ (сӣ. пӣ.), удумбаракха̄дакам̣ ча̄йам̣ (сйа̄.)] кулапутто бхоге кха̄датӣ’ти. саче пана̄йам̣, бйаггхападжджа, кулапутто маха̄йо сама̄но касирам̣ джӣвикам̣ [джӣвитам̣ (ка.)] каппети, тасса бхаванти ватта̄ро – ‘аджет̣т̣хамаран̣ам̣ва̄йам̣ [аджаддхума̄рикам̣ ва̄йам̣ (сӣ. пӣ.), аддхама̄ракам̣ ча̄йам̣ (сйа̄.), еттха джаддхӯти асанам̣ = бхаттабхун̃джанам̣, тасма̄ аджаддхума̄риканти анасанамаран̣анти вуттам̣ хоти. ма. ни. 1.379 адхолипийа̄ ‘‘аджаддхука’’нти падам̣ дасситам̣] кулапутто мариссатӣ’ти. йато ча кхойам̣, бйаггхападжджа, кулапутто а̄йан̃ча бхога̄нам̣ видитва̄, вайан̃ча бхога̄нам̣ видитва̄, самам̣ джӣвикам̣ каппети на̄ччога̄л̣хам̣ на̄тихӣнам̣ – ‘евам̣ ме а̄йо вайам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, на ча ме вайо а̄йам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣ’ти. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, самаджӣвита̄.
‘‘евам̣ самуппанна̄нам̣, бйаггхападжджа, бхога̄нам̣ чатта̄ри апа̄йамукха̄ни хонти – иттхидхутто, сура̄дхутто, аккхадхутто, па̄памитто па̄пасаха̄йо па̄пасампаван̇ко. сеййатха̄пи, бйаггхападжджа, махато тал̣а̄касса чатта̄ри чева а̄йамукха̄ни, чатта̄ри ча апа̄йамукха̄ни. тасса пурисо йа̄ни чева а̄йамукха̄ни та̄ни пидахеййа, йа̄ни ча апа̄йамукха̄ни та̄ни вивареййа; дево ча на самма̄ дха̄рам̣ ануппавеччхеййа. еван̃хи тасса, бйаггхападжджа, махато тал̣а̄касса париха̄нийева па̄т̣икан̇кха̄, но вуддхи; евамевам̣, бйаггхападжджа, евам̣ самуппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ чатта̄ри апа̄йамукха̄ни хонти – иттхидхутто, сура̄дхутто, аккхадхутто, па̄памитто па̄пасаха̄йо па̄пасампаван̇ко.
‘‘евам̣ самуппанна̄нам̣, бйаггхападжджа, бхога̄нам̣ чатта̄ри а̄йамукха̄ни хонти – на иттхидхутто, на сура̄дхутто, на аккхадхутто, калйа̄н̣амитто калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко. сеййатха̄пи, бйаггхападжджа, махато тал̣а̄касса чатта̄ри чева а̄йамукха̄ни, чатта̄ри ча апа̄йамукха̄ни. тасса пурисо йа̄ни чева а̄йамукха̄ни та̄ни вивареййа, йа̄ни ча апа̄йамукха̄ни та̄ни пидахеййа; дево ча самма̄ дха̄рам̣ ануппавеччхеййа. еван̃хи тасса, бйаггхападжджа, махато тал̣а̄касса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни; евамевам̣ кхо, бйаггхападжджа, евам̣ самуппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ чатта̄ри а̄йамукха̄ни хонти – на иттхидхутто, на сура̄дхутто, на аккхадхутто, калйа̄н̣амитто калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко. име кхо, бйаггхападжджа, чатта̄ро дхамма̄ кулапуттасса дит̣т̣хадхаммахита̄йа сам̣ваттанти дит̣т̣хадхаммасукха̄йа.
‘‘чатта̄роме, бйаггхападжджа, дхамма̄ кулапуттасса сампара̄йахита̄йа сам̣ваттанти сампара̄йасукха̄йа. катаме чатта̄ро? саддха̄сампада̄, сӣласампада̄, ча̄гасампада̄, пан̃н̃а̄сампада̄. катама̄ ча, бйаггхападжджа, саддха̄сампада̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, саддха̄сампада̄.
‘‘катама̄ ча, бйаггхападжджа, сӣласампада̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, сӣласампада̄.
‘‘катама̄ ча, бйаггхападжджа, ча̄гасампада̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати муттача̄го пайатапа̄н̣и воссаггарато йа̄чайого да̄насам̣вибха̄гарато. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, ча̄гасампада̄.
‘‘катама̄ ча, бйаггхападжджа, пан̃н̃а̄сампада̄? идха, бйаггхападжджа, кулапутто пан̃н̃ава̄ хоти, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. айам̣ вуччати, бйаггхападжджа, пан̃н̃а̄сампада̄. име кхо, бйаггхападжджа, чатта̄ро дхамма̄ кулапуттасса сампара̄йахита̄йа сам̣ваттанти сампара̄йасукха̄йа̄’’ти.
‘‘ут̣т̣ха̄та̄ каммадхеййесу, аппаматто видха̄нава̄;
самам̣ каппети джӣвикам̣ [джӣвитам̣ (ка.)], самбхатам̣ анураккхати.
‘‘саддхо сӣлена сампанно, вадан̃н̃ӯ вӣтамаччхаро;
ниччам̣ маггам̣ висодхети, соттха̄нам̣ сампара̄йикам̣.
‘‘иччете ат̣т̣ха дхамма̄ ча, саддхасса гхарамесино;
аккха̄та̄ саччана̄мена, убхайаттха сукха̄ваха̄.
‘‘дит̣т̣хадхаммахитаттха̄йа, сампара̄йасукха̄йа ча;
еваметам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣, ча̄го пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’ти. чатуттхам̣;