1. метта̄вагго
1. метта̄суттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
[а. ни. 11.15] ‘‘метта̄йа, бхиккхаве, четовимуттийа̄ а̄севита̄йа бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа ат̣т̣ха̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄. катаме ат̣т̣ха? сукхам̣ супати, сукхам̣ пат̣ибуджджхати, на па̄пакам̣ супинам̣ пассати, манусса̄нам̣ пийо хоти, аманусса̄нам̣ пийо хоти, девата̄ раккханти, на̄сса агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати, уттарим̣ аппат̣ивиджджханто брахмалокӯпаго хоти. метта̄йа, бхиккхаве, четовимуттийа̄ а̄севита̄йа бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа име ат̣т̣ха̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄’’ти.
‘‘йо ча меттам̣ бха̄вайати, аппама̄н̣ам̣ пат̣иссато [патиссато (сӣ.)];
танӯ сам̣йоджана̄ хонти, пассато упадхиккхайам̣.
‘‘екампи че па̄н̣амадут̣т̣хачитто,
метта̄йати кусалӣ тена хоти;
саббе ча па̄н̣е манаса̄нукампӣ,
пахӯтамарийо пакароти пун̃н̃ам̣.
‘‘йе саттасан̣д̣ам̣ патхавим̣ виджетва̄,
ра̄джисайо йаджама̄на̄ анупарийага̄;
ассамедхам̣ пурисамедхам̣,
самма̄па̄сам̣ ва̄джапеййам̣ нираггал̣ам̣.
‘‘меттасса читтасса субха̄витасса,
калампи те на̄нубхаванти сол̣асим̣;
чандаппабха̄ та̄раган̣а̄ва саббе,
йатха̄ на аггханти калампи сол̣асим̣ [айам̣ па̄до бахӯсу на диссати].
‘‘йо на ханти на гха̄тети, на джина̄ти на джа̄пайе;
меттам̣со саббабхӯта̄нам̣, верам̣ тасса на кеначӣ’’ти. пат̣хамам̣;
2. пан̃н̃а̄суттам̣
2. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, хетӯ ат̣т̣ха паччайа̄ а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттанти. катаме ат̣т̣ха? идха, бхиккхаве, бхиккху саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихарати ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣, йаттхасса тиббам̣ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти пеман̃ча га̄раво ча. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо хету пат̣хамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘со там̣ саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихаранто ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣, йаттхасса тиббам̣ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти пемам̣ га̄раво ча, те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣; имасса ко аттхо’ти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣ каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. айам̣, бхиккхаве, дутийо хету дутийо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘со там̣ дхаммам̣ сутва̄ двайена вӯпака̄сена сампа̄дети – ка̄йавӯпака̄сена ча читтавӯпака̄сена ча. айам̣, бхиккхаве, татийо хету татийо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо хету чатуттхо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо. йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ [саттха̄ сабйан̃джана̄ (ка. сӣ.)] кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ [дхата̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо хету пан̃чамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. айам̣, бхиккхаве, чхат̣т̣хо хету чхат̣т̣хо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘сан̇гхагато кхо пана ана̄на̄катхико хоти атираччха̄накатхико. са̄мам̣ ва̄ дхаммам̣ бха̄сати парам̣ ва̄ аджджхесати арийам̣ ва̄ тун̣хӣбха̄вам̣ на̄тиман̃н̃ати. айам̣, бхиккхаве, саттамо хету саттамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘пан̃часу кхо пана упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассӣ вихарати – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄, ити ведана̄йа самудайо, ити ведана̄йа аттхан̇гамо; ити сан̃н̃а̄…пе… ити сан̇кха̄ра̄…пе… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. айам̣, бхиккхаве, ат̣т̣хамо хету ат̣т̣хамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘таменам̣ сабрахмача̄рӣ евам̣ самбха̄венти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихарати ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣, йаттхасса тиббам̣ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти пеман̃ча га̄раво ча. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа [пийата̄йа гарута̄йа (сйа̄.)] бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘там̣ кхо пана̄йама̄йасма̄ саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихаранто ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣, йаттхасса тиббам̣ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти пеман̃ча га̄раво ча, те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – идам̣, бханте, катхам̣; имасса ко аттхоти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣ каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘там̣ кхо пана̄йама̄йасма̄ дхаммам̣ сутва̄ двайена вӯпака̄сена сампа̄дети – ка̄йавӯпака̄сена ча читтавӯпака̄сена ча. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘сӣлава̄ кхо пана̄йама̄йасма̄ па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘бахуссуто кхо пана̄йама̄йасма̄ сутадхаро сутасанничайо. йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘а̄раддхавӣрийо кхо пана̄йама̄йасма̄ вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘сан̇гхагато кхо пана̄йама̄йасма̄ ана̄на̄катхико хоти атираччха̄накатхико. са̄мам̣ ва̄ дхаммам̣ бха̄сати парам̣ ва̄ аджджхесати арийам̣ ва̄ тун̣хӣбха̄вам̣ на̄тиман̃н̃ати. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘‘пан̃часу кхо пана̄йама̄йасма̄ упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассӣ вихарати – ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄…пе… ити сан̃н̃а̄…пе… ити сан̇кха̄ра̄…пе… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамоти. аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассатӣ’ти! айампи дхаммо пийатта̄йа гарутта̄йа бха̄вана̄йа са̄ман̃н̃а̄йа екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха хетӯ ат̣т̣ха паччайа̄ а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттантӣ’’ти. дутийам̣.
3. пат̣хамааппийасуттам̣
3. ‘‘ат̣т̣хахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ аппийо ча хоти амана̄по ча агару ча абха̄ванӣйо ча. катамехи ат̣т̣хахи? идха, бхиккхаве, бхиккху аппийапасам̣сӣ ча хоти, пийагарахӣ ча, ла̄бхака̄мо ча, сакка̄рака̄мо ча, ахирико ча, аноттаппӣ ча, па̄пиччхо ча, миччха̄дит̣т̣хи ча. имехи кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ аппийо ча хоти амана̄по ча агару ча абха̄ванӣйо ча.
‘‘ат̣т̣хахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча. катамехи ат̣т̣хахи? идха, бхиккхаве, бхиккху на аппийапасам̣сӣ ча хоти, на пийагарахӣ ча, на ла̄бхака̄мо ча, на сакка̄рака̄мо ча, хирӣма̄ ча хоти, оттаппӣ ча, аппиччхо ча, самма̄дит̣т̣хи ча. имехи кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄’’ти. татийам̣.
4. дутийааппийасуттам̣
4. ‘‘ат̣т̣хахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ аппийо ча хоти амана̄по ча агару ча абха̄ванӣйо ча. катамехи ат̣т̣хахи? идха, бхиккхаве, бхиккху ла̄бхака̄мо ча хоти, сакка̄рака̄мо ча, анаван̃н̃аттика̄мо ча, ака̄лан̃н̃ӯ ча, аматтан̃н̃ӯ ча, асучи ча, бахубха̄н̣ӣ ча, аккосакапарибха̄сако ча сабрахмача̄рӣнам̣. имехи кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ аппийо ча хоти амана̄по ча агару ча абха̄ванӣйо ча.
‘‘ат̣т̣хахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча. катамехи ат̣т̣хахи? идха, бхиккхаве, бхиккху на ла̄бхака̄мо ча хоти, на сакка̄рака̄мо ча, на анаван̃н̃аттика̄мо ча, ка̄лан̃н̃ӯ ча, маттан̃н̃ӯ ча, сучи ча, на бахубха̄н̣ӣ ча, анаккосакапарибха̄сако ча сабрахмача̄рӣнам̣. имехи кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄’’ти. чатуттхам̣.
5. пат̣хамалокадхаммасуттам̣
5. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, локадхамма̄ локам̣ анупариваттанти, локо ча ат̣т̣ха локадхамме анупариваттати. катаме ат̣т̣ха? ла̄бхо ча, ала̄бхо ча, йасо ча, айасо ча, нинда̄ ча, пасам̣са̄ ча, сукхан̃ча, дуккхан̃ча. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха локадхамма̄ локам̣ анупариваттанти, локо ча име ат̣т̣ха локадхамме анупариваттатӣ’’ти.
‘‘ла̄бхо ала̄бхо ча йаса̄йасо ча,
нинда̄ пасам̣са̄ ча сукхам̣ дукхан̃ча;
ете аничча̄ мануджесу дхамма̄,
асассата̄ випарин̣а̄мадхамма̄.
‘‘ете ча н̃атва̄ сатима̄ сумедхо,
авеккхати випарин̣а̄мадхамме;
ит̣т̣хасса дхамма̄ на матхенти читтам̣,
анит̣т̣хато но пат̣игха̄тамети.
‘‘тасса̄нуродха̄ атха ва̄ виродха̄,
видхӯпита̄ аттхан̇гата̄ на санти;
падан̃ча н̃атва̄ вираджам̣ асокам̣,
саммаппаджа̄на̄ти бхавасса па̄рагӯ’’ти. пан̃чамам̣;
6. дутийалокадхаммасуттам̣
6. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, локадхамма̄ локам̣ анупариваттанти, локо ча ат̣т̣ха локадхамме анупариваттати. катаме ат̣т̣ха? ла̄бхо ча, ала̄бхо ча, йасо ча, айасо ча, нинда̄ ча, пасам̣са̄ ча, сукхан̃ча, дуккхан̃ча. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха локадхамма̄ локам̣ анупариваттанти, локо ча име ат̣т̣ха локадхамме анупариваттати.
‘‘ассутавато, бхиккхаве, путхуджджанасса уппаджджати ла̄бхопи ала̄бхопи йасопи айасопи нинда̄пи пасам̣са̄пи сукхампи дуккхампи. сутаватопи, бхиккхаве, арийаса̄вакасса уппаджджати ла̄бхопи ала̄бхопи йасопи айасопи нинда̄пи пасам̣са̄пи сукхампи дуккхампи. татра, бхиккхаве, ко висесо ко адхиппайа̄со [адхиппа̄йо (сӣ.), адхиппа̄йасо (сйа̄. кам̣.) адхи + па + йасу + н̣а = адхиппайа̄со] ким̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена̄’’ти? ‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантам̣йева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти.
‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘ассутавато, бхиккхаве, путхуджджанасса уппаджджати ла̄бхо. со на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘уппанно кхо ме айам̣ ла̄бхо; со ча кхо аниччо дуккхо випарин̣а̄мадхаммо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. уппаджджати ала̄бхо…пе… уппаджджати йасо… уппаджджати айасо… уппаджджати нинда̄… уппаджджати пасам̣са̄… уппаджджати сукхам̣… уппаджджати дуккхам̣. со на ити пат̣исан̃чиккхати – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ дуккхам̣; тан̃ча кхо аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхамма’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти’’.
‘‘тасса ла̄бхопи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, ала̄бхопи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, йасопи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, айасопи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, нинда̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, пасам̣са̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, сукхампи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, дуккхампи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. со уппаннам̣ ла̄бхам̣ ануруджджхати, ала̄бхе пат̣ивируджджхати; уппаннам̣ йасам̣ ануруджджхати, айасе пат̣ивируджджхати; уппаннам̣ пасам̣сам̣ ануруджджхати, нинда̄йа пат̣ивируджджхати; уппаннам̣ сукхам̣ ануруджджхати, дуккхе пат̣ивируджджхати. со евам̣ ануродхавиродхасама̄панно на паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘на паримуччати дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.
‘‘сутавато ча кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса уппаджджати ла̄бхо. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘уппанно кхо ме айам̣ ла̄бхо; со ча кхо аниччо дуккхо випарин̣а̄мадхаммо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. уппаджджати ала̄бхо…пе… уппаджджати йасо… уппаджджати айасо… уппаджджати нинда̄… уппаджджати пасам̣са̄… уппаджджати сукхам̣… уппаджджати дуккхам̣. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘уппаннам̣ кхо ме идам̣ дуккхам̣; тан̃ча кхо аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхамма’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти’’.
‘‘тасса ла̄бхопи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, ала̄бхопи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, йасопи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, айасопи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, нинда̄пи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, пасам̣са̄пи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, сукхампи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, дуккхампи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. со уппаннам̣ ла̄бхам̣ на̄нуруджджхати, ала̄бхе наппат̣ивируджджхати; уппаннам̣ йасам̣ на̄нуруджджхати, айасе наппат̣ивируджджхати; уппаннам̣ пасам̣сам̣ на̄нуруджджхати, нинда̄йа наппат̣ивируджджхати; уппаннам̣ сукхам̣ на̄нуруджджхати, дуккхе наппат̣ивируджджхати. со евам̣ ануродхавиродхавиппахӣно паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. ‘паримуччати дуккхасма̄’ти вада̄ми. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена̄’’ти.
‘‘ла̄бхо ала̄бхо ча йаса̄йасо ча,
нинда̄ пасам̣са̄ ча сукхам̣ дукхан̃ча;
ете аничча̄ мануджесу дхамма̄,
асассата̄ випарин̣а̄мадхамма̄.
‘‘ете ча н̃атва̄ сатима̄ сумедхо,
авеккхати випарин̣а̄мадхамме;
ит̣т̣хасса дхамма̄ на матхенти читтам̣,
анит̣т̣хато но пат̣игха̄тамети.
‘‘тасса̄нуродха̄ атха ва̄ виродха̄,
видхӯпита̄ аттхан̇гата̄ на санти;
падан̃ча н̃атва̄ вираджам̣ асокам̣,
саммаппаджа̄на̄ти бхавасса па̄рагӯ’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. девадаттавипаттисуттам̣
7. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате ачирапакканте девадатте. татра бхагава̄ девадаттам̣ а̄раббха бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘са̄дху, бхиккхаве, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттавипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дху, бхиккхаве, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ паравипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дху, бхиккхаве, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттасампаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дху, бхиккхаве, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ парасампаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. ат̣т̣хахи, бхиккхаве, асаддхаммехи абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо’’.
[чӯл̣ава. 348] ‘‘катамехи ат̣т̣хахи? ла̄бхена хи, бхиккхаве, абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо. ала̄бхена, бхиккхаве…пе… йасена, бхиккхаве… айасена, бхиккхаве… сакка̄рена, бхиккхаве… асакка̄рена, бхиккхаве… па̄пиччхата̄йа, бхиккхаве… па̄памиттата̄йа, бхиккхаве, абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо. имехи кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хахи асаддхаммехи абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо.
‘‘са̄дху, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣ … уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа.
‘‘кин̃ча [катхан̃ча (ка.)], бхиккхаве, бхиккху аттхавасам̣ пат̣ичча уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа?
‘‘йам̣ хисса, бхиккхаве, уппаннам̣ ла̄бхам̣ анабхибхуййа [анабхибхӯййа анабхибхӯййа (ка.)] вихарато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа [абхибхӯййа абхибхӯййа (ка.)] вихарато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. йам̣ хисса, бхиккхаве, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ анабхибхуййа вихарато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа вихарато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху аттхавасам̣ пат̣ичча уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣ … уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихарисса̄ма, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихарисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. саттамам̣.
8. уттаравипаттисуттам̣
8. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ уттаро махисаваттхусмим̣ вихарати сан̇кхеййаке паббате ват̣аджа̄лика̄йам̣ [дхаваджа̄лика̄йам̣ (сӣ.), ват̣т̣аджа̄лика̄йам̣ (сйа̄.)]. татра кхо а̄йасма̄ уттаро бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттавипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ паравипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттасампаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ парасампаттим̣ паччавеккхита̄ хотӣ’’ти.
тена кхо пана самайена вессаван̣о маха̄ра̄джа̄ уттара̄йа диса̄йа даккхин̣ам̣ дисам̣ гаччхати кеначидева каран̣ӣйена. ассоси кхо вессаван̣о маха̄ра̄джа̄ а̄йасмато уттарасса махисаваттхусмим̣ сан̇кхеййаке паббате ват̣аджа̄лика̄йам̣ бхиккхӯнам̣ евам̣ дхаммам̣ десентасса – ‘‘са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттавипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ паравипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттасампаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ парасампаттим̣ паччавеккхита̄ хотӣ’’ти.
атха кхо вессаван̣н̣о маха̄ра̄джа̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ [саммин̃джитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа [саммин̃джеййа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], евамевам̣ махисаваттхусмим̣ сан̇кхеййаке паббате ват̣аджа̄лика̄йам̣ антарахито девесу та̄ватим̣сесу па̄турахоси. атха кхо вессаван̣н̣о маха̄ра̄джа̄ йена сакко дева̄наминдо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ саккам̣ дева̄наминдам̣ етадавоча – ‘‘йаггхе ма̄риса, джа̄неййа̄си! есо а̄йасма̄ уттаро махисаваттхусмим̣ сан̇кхеййаке паббате ват̣аджа̄лика̄йам̣ бхиккхӯнам̣ евам̣ дхаммам̣ десети – ‘са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттавипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ паравипаттим̣…пе… аттасампаттим̣… парасампаттим̣ паччавеккхита̄ хотӣ’’’ти.
атха кхо сакко дева̄наминдо сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ девесу та̄ватим̣сесу антарахито махисаваттхусмим̣ сан̇кхеййаке паббате ват̣аджа̄лика̄йам̣ а̄йасмато уттарасса саммукхе па̄турахоси. атха кхо сакко дева̄наминдо йена̄йасма̄ уттаро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ уттарам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо сакко дева̄наминдо а̄йасмантам̣ уттарам̣ етадавоча –
‘‘саччам̣ кира, бханте, а̄йасма̄ уттаро бхиккхӯнам̣ евам̣ дхаммам̣ десеси – ‘са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттавипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти, са̄дха̄вусо, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ паравипаттим̣…пе… аттасампаттим̣… парасампаттим̣ паччавеккхита̄ хотӣ’’’ ти? ‘‘евам̣, дева̄наминда̄’’ти. ‘‘ким̣ панидам̣ [ким̣ пана (сйа̄.)], бханте, а̄йасмато уттарасса сакам̣ пат̣ибха̄нам̣ [сакапат̣ибха̄нам̣ упа̄да̄йа (ка.)], уда̄ху тасса бхагавато вачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти? ‘‘тена хи, дева̄наминда, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄на’’нти.
‘‘сеййатха̄пи, дева̄наминда, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре маха̄дхан̃н̃ара̄си. тато маха̄джанака̄йо дхан̃н̃ам̣ а̄хареййа – ка̄джехипи пит̣акехипи уччхан̇гехипи ан̃джалӣхипи. йо ну кхо, дева̄наминда, там̣ маха̄джанака̄йам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ пуччхеййа – ‘куто имам̣ дхан̃н̃ам̣ а̄харатха̄’ти, катхам̣ бйа̄карама̄но ну кхо, дева̄наминда, со маха̄джанака̄йо самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа̄’’ти? ‘‘‘амумха̄ маха̄дхан̃н̃ара̄симха̄ а̄хара̄ма̄’ти кхо, бханте, со маха̄джанака̄йо самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа̄’’ти. ‘‘евамевам̣ кхо, дева̄наминда, йам̣ кин̃чи субха̄ситам̣ саббам̣ там̣ тасса бхагавато вачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса. тато упа̄да̄йупа̄да̄йа майам̣ чан̃н̃е ча бхан̣а̄ма̄’’ти.
‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣ бханте! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ а̄йасмата̄ уттарена – ‘йам̣ кин̃чи субха̄ситам̣ саббам̣ там̣ тасса бхагавато вачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса. тато упа̄да̄йупа̄да̄йа майам̣ чан̃н̃е ча бхан̣а̄ма̄’ти. екамидам̣, бханте уттара, самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате ачирапакканте девадатте. татра кхо бхагава̄ девадаттам̣ а̄раббха бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘са̄дху, бхиккхаве, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ аттавипаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. са̄дху, бхиккхаве, бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ паравипаттим̣…пе… аттасампаттим̣… парасампаттим̣ паччавеккхита̄ хоти. ат̣т̣хахи, бхиккхаве, асаддхаммехи абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо. катамехи ат̣т̣хахи? ла̄бхена хи, бхиккхаве, абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо; ала̄бхена, бхиккхаве…пе… йасена, бхиккхаве … айасена, бхиккхаве… сакка̄рена, бхиккхаве… асакка̄рена, бхиккхаве… па̄пиччхата̄йа, бхиккхаве… па̄памиттата̄йа, бхиккхаве, абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо. имехи кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хахи асаддхаммехи абхибхӯто парийа̄динначитто девадатто а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо.
‘‘са̄дху, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа; уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, бхиккху аттхавасам̣ пат̣ичча уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа; уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа?
‘‘йам̣ хисса, бхиккхаве, уппаннам̣ ла̄бхам̣ анабхибхуййа вихарато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа вихарато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. йам̣ хисса, бхиккхаве, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ анабхибхуййа вихарато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа вихарато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху аттхавасам̣ пат̣ичча уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа; уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣ … уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихареййа.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – уппаннам̣ ла̄бхам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихарисса̄ма, уппаннам̣ ала̄бхам̣…пе… уппаннам̣ йасам̣… уппаннам̣ айасам̣… уппаннам̣ сакка̄рам̣… уппаннам̣ асакка̄рам̣… уппаннам̣ па̄пиччхатам̣… уппаннам̣ па̄памиттатам̣ абхибхуййа абхибхуййа вихарисса̄ма̄ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти.
‘‘етта̄вата̄, бханте уттара, мануссесу чатассо париса̄ – бхиккхӯ, бхиккхунийо, упа̄сака̄, упа̄сика̄йо. на̄йам̣ дхаммапарийа̄йо кисмин̃чи упат̣т̣хито [патит̣т̣хито (сӣ. сйа̄.)]. угган̣хату, бханте, а̄йасма̄ уттаро имам̣ дхаммапарийа̄йам̣. парийа̄пун̣а̄ту, бханте, а̄йасма̄ уттаро имам̣ дхаммапарийа̄йам̣. дха̄рету, бханте, а̄йасма̄ уттаро имам̣ дхаммапарийа̄йам̣. аттхасам̣хито айам̣, бханте, дхаммапарийа̄йо а̄дибрахмачарийако’’ти [а̄дибрахмачарийико (сӣ. ка.)]. ат̣т̣хамам̣.
9. нандасуттам̣
9. ‘‘‘кулапутто’ти, бхиккхаве, нандам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. ‘балава̄’ти, бхиккхаве, нандам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. ‘па̄са̄дико’ти, бхиккхаве, нандам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. ‘тиббара̄го’ти, бхиккхаве, нандам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа. киман̃н̃атра, бхиккхаве, нандо индрийесу гуттадва̄ро, бходжане маттан̃н̃ӯ, джа̄гарийам̣ ануйутто, сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато, йехи [йена (ка.)] нандо саккоти парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣! татридам̣, бхиккхаве, нандасса индрийесу гуттадва̄рата̄йа хоти. саче, бхиккхаве, нандасса пураттхима̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти, саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ нандо пураттхимам̣ дисам̣ а̄локети – ‘евам̣ ме пураттхимам̣ дисам̣ а̄локайато на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.
‘‘саче, бхиккхаве, нандасса паччхима̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти…пе… уттара̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти… даккхин̣а̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти… уддхам̣ уллокетабба̄ хоти… адхо олокетабба̄ хоти… анудиса̄ анувилокетабба̄ хоти, саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ нандо анудисам̣ анувилокети – ‘евам̣ ме анудисам̣ анувилокайато на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. идам̣ кхо, бхиккхаве, нандасса индрийесу гуттадва̄рата̄йа хоти.
‘‘татридам̣, бхиккхаве, нандасса бходжане маттан̃н̃ута̄йа хоти. идха, бхиккхаве, нандо пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. идам̣ кхо, бхиккхаве, нандасса бходжане маттан̃н̃ута̄йа хоти.
‘‘татридам̣, бхиккхаве, нандасса джа̄гарийа̄нуйогасмим̣ хоти. идха, бхиккхаве, нандо дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети; раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети; раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппети па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄; раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети. идам̣ кхо, бхиккхаве, нандасса джа̄гарийа̄нуйогасмим̣ хоти.
‘‘татридам̣, бхиккхаве, нандасса сатисампаджан̃н̃асмим̣ хоти. идха, бхиккхаве, нандасса видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ сан̃н̃а̄…пе… видита̄ витакка̄…пе… аббхаттхам̣ гаччханти. идам̣ кхо, бхиккхаве, нандасса сатисампаджан̃н̃асмим̣ хоти.
‘‘киман̃н̃атра, бхиккхаве, нандо индрийесу гуттадва̄ро, бходжане маттан̃н̃ӯ, джа̄гарийам̣ ануйутто, сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато, йехи нандо саккоти парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чариту’’нти! навамам̣.
10. ка̄ран̣д̣авасуттам̣
10. екам̣ самайам̣ бхагава̄ чампа̄йам̣ вихарати гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре. тена кхо пана самайена бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но ан̃н̃ена̄н̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти.
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ниддхаматхетам̣, бхиккхаве, пуггалам̣; ниддхаматхетам̣, бхиккхаве, пуггалам̣. апанеййесо [апанеййо со (сӣ.), апанеййо (сйа̄.)], бхиккхаве, пуггало. ким̣ во тена парапуттена висодхитена [ким̣ вопарапутто вихет̣хийати (сӣ.), ким̣ парапутто вихет̣хети (сйа̄.), ким̣ во парапутта̄ вихет̣хети (пӣ.), ким̣ со парапутто висодхети (ка.)]! идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса та̄дисам̣йева хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ – йа̄васса бхиккхӯ а̄паттим̣ на пассанти. йато ча кхвасса бхиккхӯ а̄паттим̣ пассанти, таменам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘саман̣адӯсӣва̄йам̣ [саман̣арӯпӣ (ка.)] саман̣апала̄по саман̣ака̄ран̣д̣аво’ти [саман̣акаран̣д̣авоти (ка.)]. таменам̣ ити видитва̄ бахиддха̄ на̄сенти. там̣ кисса хету? ма̄ ан̃н̃е бхаддаке бхиккхӯ дӯсесӣ’’ти!
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, сампанне йавакаран̣е йавадӯсӣ [йаварӯпӣ (ка.)] джа̄йетха йавапала̄по йавака̄ран̣д̣авоти. тасса та̄дисам̣йева мӯлам̣ хоти, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ йава̄нам̣; та̄дисам̣йева на̄л̣ам̣ хоти, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ йава̄нам̣; та̄дисам̣йева паттам̣ хоти, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ йава̄нам̣ – йа̄васса сӣсам̣ на ниббаттати. йато ча кхвасса сӣсам̣ ниббаттати, таменам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘йавадӯсӣва̄йам̣ йавапала̄по йавака̄ран̣д̣аво’ти. таменам̣ ити видитва̄ самӯлам̣ уппа̄т̣етва̄ бахиддха̄ йавакаран̣асса чхад̣д̣енти. там̣ кисса хету? ма̄ ан̃н̃е бхаддаке йаве дӯсесӣти!
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччасса пуггаласса та̄дисам̣йева хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ – йа̄васса бхиккхӯ а̄паттим̣ на пассанти. йато ча кхвасса бхиккхӯ а̄паттим̣ пассанти, таменам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘саман̣адӯсӣва̄йам̣ саман̣апала̄по саман̣ака̄ран̣д̣аво’ти. таменам̣ ити видитва̄ бахиддха̄ на̄сенти. там̣ кисса хету? ма̄ ан̃н̃е бхаддаке бхиккхӯ дӯсесӣти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, махато дхан̃н̃ара̄сисса пхун̣ама̄насса [вуйхама̄насса (сӣ. пӣ.), пхусайама̄насса (сйа̄.), пунама̄насса (?)] таттха йа̄ни та̄ни дхан̃н̃а̄ни дал̣ха̄ни са̄раванта̄ни та̄ни екамантам̣ пун̃джам̣ хоти, йа̄ни пана та̄ни дхан̃н̃а̄ни дуббала̄ни пала̄па̄ни та̄ни ва̄то екамантам̣ апавахати [апакассати (сӣ.)]. таменам̣ са̄мика̄ саммаджджаним̣ гахетва̄ бхиййосоматта̄йа апасаммаджджанти. там̣ кисса хету? ма̄ ан̃н̃е бхаддаке дхан̃н̃е дӯсесӣти! евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччасса пуггаласса та̄дисам̣йева хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ – йа̄васса бхиккхӯ а̄паттим̣ на пассанти. йато ча кхвасса бхиккхӯ а̄паттим̣ пассанти, таменам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘саман̣адӯсӣва̄йам̣ саман̣апала̄по саман̣ака̄ран̣д̣аво’ти. таменам̣ ити видитва̄ бахиддха̄ на̄сенти. там̣ кисса хету? ма̄ ан̃н̃е бхаддаке бхиккхӯ дӯсесӣти.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо удапа̄напана̄л̣ийаттхико тин̣хам̣ кут̣ха̄рим̣ [кудха̄рим̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄да̄йа ванам̣ пависеййа. со йам̣ йадева руккхам̣ кут̣ха̄рипа̄сена а̄кот̣еййа таттха йа̄ни та̄ни руккха̄ни дал̣ха̄ни са̄раванта̄ни та̄ни кут̣ха̄рипа̄сена а̄кот̣ита̄ни каккхал̣ам̣ пат̣инаданти; йа̄ни пана та̄ни руккха̄ни антопӯтӣни авассута̄ни касамбуджа̄та̄ни та̄ни кут̣ха̄рипа̄сена а̄кот̣ита̄ни даддарам̣ пат̣инаданти. таменам̣ мӯле чхиндати, мӯле чхиндитва̄ агге чхиндати, агге чхиндитва̄ анто сувисодхитам̣ висодхети, анто сувисодхитам̣ висодхетва̄ удапа̄напана̄л̣им̣ йоджети. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, идхекаччасса пуггаласса та̄дисам̣йева хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣, сеййатха̄пи ан̃н̃есам̣ бхаддака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ – йа̄васса бхиккхӯ а̄паттим̣ на пассанти. йато ча кхвасса бхиккхӯ а̄паттим̣ пассанти, таменам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘саман̣адӯсӣва̄йам̣ саман̣апала̄по саман̣ака̄ран̣д̣аво’ти. таменам̣ ити видитва̄ бахиддха̄ на̄сенти. там̣ кисса хету? ма̄ ан̃н̃е бхаддаке бхиккхӯ дӯсесӣ’’ти.
‘‘сам̣ва̄са̄йам̣ виджа̄на̄тха, па̄пиччхо кодхано ити;
маккхӣ тхамбхӣ пал̣а̄сӣ ча, иссукӣ маччхарӣ сат̣хо.
‘‘сантава̄чо джанавати, саман̣о вийа бха̄сати;
рахо кароти каран̣ам̣, па̄падит̣т̣хи ана̄даро.
‘‘сам̣саппӣ ча муса̄ва̄дӣ, там̣ видитва̄ йатха̄татхам̣;
саббе самагга̄ хутва̄на, абхиниббаджджайа̄тха [абхиниббиджджайетха (ка.)] нам̣.
‘‘ка̄ран̣д̣авам̣ [каран̣д̣авам̣ (ка.) су. ни. 283 пасситаббам̣] ниддхаматха, касамбум̣ апакассатха [авакассатха (ка.)];
тато пала̄пе ва̄хетха, ассаман̣е саман̣ама̄нине.
‘‘ниддхамитва̄на па̄пиччхе, па̄паа̄ча̄рагочаре;
суддха̄суддхехи сам̣ва̄сам̣, каппайавхо патиссата̄;
тато самагга̄ нипака̄, дуккхассантам̣ кариссатха̄’’ти. дасамам̣;
метта̄вагго пат̣хамо.