3. татийапан̣н̣а̄сакам̣
(11) 1. вала̄хакавагго
1. пат̣хамавала̄хакасуттам̣
101. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, вала̄хака̄. катаме чатта̄ро? гаджджита̄ но вассита̄, вассита̄ но гаджджита̄, нева гаджджита̄ но вассита̄, гаджджита̄ ча вассита̄ ча. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вала̄хака̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вала̄хакӯпама̄ [пу. па. 157] пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? гаджджита̄ но вассита̄, вассита̄ но гаджджита̄, нева гаджджита̄ но вассита̄, гаджджита̄ ча вассита̄ ча.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ хоти но вассита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало бха̄сита̄ хоти, но катта̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ хоти, но вассита̄. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако гаджджита̄, но вассита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало вассита̄ хоти, но гаджджита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало катта̄ хоти, но бха̄сита̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало вассита̄ хоти, но гаджджита̄. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако вассита̄, но гаджджита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало нева гаджджита̄ хоти, но вассита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало нева бха̄сита̄ хоти, но катта̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало нева гаджджита̄ хоти, но вассита̄. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако нева гаджджита̄ [нева гаджджита̄ хоти (ка.)], но вассита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ ча хоти вассита̄ ча? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало бха̄сита̄ ча хоти катта̄ ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ ча хоти вассита̄ ча. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако гаджджита̄ ча [гаджджита̄ ча хоти (ка.)] вассита̄ ча; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вала̄хакӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. пат̣хамам̣.
2. дутийавала̄хакасуттам̣
102. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, вала̄хака̄. катаме чатта̄ро? гаджджита̄ но вассита̄, вассита̄ но гаджджита̄, нева гаджджита̄ но вассита̄ гаджджита̄ ча вассита̄ ча. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вала̄хака̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вала̄хакӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? гаджджита̄ но вассита̄, вассита̄ но гаджджита̄, нева гаджджита̄ но вассита̄, гаджджита̄ ча вассита̄ ча.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ хоти, но вассита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ хоти, но вассита̄. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако гаджджита̄, но вассита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало вассита̄ хоти, но гаджджита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ на парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало вассита̄ хоти, но гаджджита̄. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако вассита̄, но гаджджита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало нева гаджджита̄ хоти, но вассита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало нева дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало нева гаджджита̄ хоти, но вассита̄. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако нева гаджджита̄, но вассита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ ча хоти вассита̄ ча? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гаджджита̄ ча хоти вассита̄ ча. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, вала̄хако гаджджита̄ ча вассита̄ ча; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро вала̄хакӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. дутийам̣.
3. кумбхасуттам̣
103. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, кумбха̄. катаме чатта̄ро? туччхо пихито, пӯро виват̣о, туччхо виват̣о, пӯро пихито – име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро кумбха̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро кумбхӯпама̄ [пу. па. 160] пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? туччхо пихито, пӯро виват̣о, туччхо виват̣о, пӯро пихито.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало туччхо хоти пихито? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало туччхо хоти пихито. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, кумбхо туччхо пихито; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало пӯро хоти виват̣о? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса на па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало пӯро хоти виват̣о. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, кумбхо пӯро виват̣о; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало туччхо хоти виват̣о? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса на па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало туччхо хоти виват̣о. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, кумбхо туччхо виват̣о; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало пӯро хоти пихито? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало пӯро хоти пихито. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, кумбхо пӯро пихито; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро кумбхӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. татийам̣.
4. удакарахадасуттам̣
104. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, удакарахада̄. катаме чатта̄ро? утта̄но гамбхӣробха̄со, гамбхӣро утта̄нобха̄со, утта̄но утта̄нобха̄со, гамбхӣро гамбхӣробха̄со – име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро удакарахада̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро удакарахадӯпама̄ [пу. па. 161] пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? утта̄но гамбхӣробха̄со, гамбхӣро утта̄нобха̄со, утта̄но утта̄нобха̄со, гамбхӣро гамбхӣробха̄со.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало утта̄но хоти гамбхӣробха̄со? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало утта̄но хоти гамбхӣробха̄со. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, удакарахадо утта̄но гамбхӣробха̄со; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гамбхӣро хоти утта̄нобха̄со? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса на па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гамбхӣро хоти утта̄нобха̄со. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, удакарахадо гамбхӣро утта̄нобха̄со; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало утта̄но хоти утта̄нобха̄со? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса на па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало утта̄но хоти утта̄нобха̄со. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, удакарахадо утта̄но утта̄нобха̄со; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гамбхӣро хоти гамбхӣробха̄со? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гамбхӣро хоти гамбхӣробха̄со. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, удакарахадо гамбхӣро гамбхӣробха̄со; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро удакарахадӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. чатуттхам̣.
5. амбасуттам̣
105. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, амба̄ни. катама̄ни чатта̄ри? а̄мам̣ паккаван̣н̣и [паккаван̣н̣ӣ (пу. па. 159)], паккам̣ а̄маван̣н̣и [а̄маван̣н̣ӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], а̄мам̣ а̄маван̣н̣и, паккам̣ паккаван̣н̣и – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри амба̄ни. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро амбӯпама̄ [паккаван̣н̣ӣ (пу. па. 159)] пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? а̄мо паккаван̣н̣ӣ, пакко а̄маван̣н̣ӣ, а̄мо а̄маван̣н̣ӣ, пакко паккаван̣н̣ӣ.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало а̄мо хоти паккаван̣н̣ӣ? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало а̄мо хоти паккаван̣н̣ӣ. сеййатха̄пи там̣, бхиккхаве, амбам̣ а̄мам̣ паккаван̣н̣и; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало пакко хоти а̄маван̣н̣ӣ? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса на па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало пакко хоти а̄маван̣н̣ӣ. сеййатха̄пи там̣, бхиккхаве, амбам̣ паккам̣ а̄маван̣н̣и; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало а̄мо хоти а̄маван̣н̣ӣ? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса на па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало а̄мо хоти а̄маван̣н̣ӣ. сеййатха̄пи там̣, бхиккхаве, амбам̣ а̄мам̣ а̄маван̣н̣и; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало пакко хоти паккаван̣н̣ӣ? идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса па̄са̄дикам̣ хоти абхиккантам̣ пат̣иккантам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ самин̃джитам̣ паса̄ритам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало пакко хоти паккаван̣н̣ӣ. сеййатха̄пи там̣, бхиккхаве, амбам̣ паккам̣ паккаван̣н̣и; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро амбӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. пан̃чамам̣.
6. дутийаамбасуттам̣
(чхат̣т̣хам̣ утта̄наттхамева̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситам̣, па̄л̣ипоттхакесу пана каттхачипи на диссати.) [( ) ‘‘чхат̣т̣хам̣ укка̄наттхамева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситам̣, па̄л̣ипоттхакесу пана каттхачипи на диссати. ‘‘… а̄мам̣ паккобха̄сам̣, паккам̣ а̄мобха̄са’’нтиа̄дина̄ па̄т̣хо бхавеййа]
7. мӯсикасуттам̣
107. ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, мӯсика̄. катама̄ чатассо? га̄дхам̣ катта̄ но васита̄, васита̄ но га̄дхам̣ катта̄, нева га̄дхам̣ катта̄ но васита̄, га̄дхам̣ катта̄ ча васита̄ ча – има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо мӯсика̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро мӯсикӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? га̄дхам̣ катта̄ но васита̄, васита̄ но га̄дхам̣ катта̄, нева га̄дхам̣ катта̄ но васита̄, га̄дхам̣ катта̄ ча васита̄ ча.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало га̄дхам̣ катта̄ хоти но васита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало га̄дхам̣ катта̄ хоти, но васита̄. сеййатха̄пи са̄, бхиккхаве, мӯсика̄ га̄дхам̣ катта̄, но васита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало васита̄ хоти, но га̄дхам̣ катта̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ на парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало васита̄ хоти, но га̄дхам̣ катта̄. сеййатха̄пи са̄, бхиккхаве, мӯсика̄ васита̄ хоти, но га̄дхам̣ катта̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣, пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало нева га̄дхам̣ катта̄ хоти но васита̄? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ на парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало нева га̄дхам̣ катта̄ хоти, но васита̄. сеййатха̄пи са̄, бхиккхаве, мӯсика̄ нева га̄дхам̣ катта̄ хоти, но васита̄; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало га̄дхам̣ катта̄ ча хоти васита̄ ча? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало га̄дхам̣ катта̄ ча хоти васита̄ ча. сеййатха̄пи са̄, бхиккхаве, мӯсика̄ га̄дхам̣ катта̄ ча хоти васита̄ ча; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро мӯсикӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. саттамам̣.
8. балӣбаддасуттам̣
108. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, балӣбадда̄ [баливадда̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), балибаддха̄ (ка.) пу. па. 162]. катаме чатта̄ро? сагавачан̣д̣о но парагавачан̣д̣о, парагавачан̣д̣о но сагавачан̣д̣о, сагавачан̣д̣о ча парагавачан̣д̣о ча, нева сагавачан̣д̣о но парагавачан̣д̣о – име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро балӣбадда̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро балӣбаддӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? сагавачан̣д̣о но парагавачан̣д̣о, парагавачан̣д̣о но сагавачан̣д̣о, сагавачан̣д̣о ча парагавачан̣д̣о ча, нева сагавачан̣д̣о но парагавачан̣д̣о.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало сагавачан̣д̣о хоти, но парагавачан̣д̣о? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало сакапарисам̣ уббеджета̄ хоти, но парапарисам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало сагавачан̣д̣о хоти, но парагавачан̣д̣о. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, балӣбаддо сагавачан̣д̣о, но парагавачан̣д̣о; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало парагавачан̣д̣о хоти, но сагавачан̣д̣о? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало парапарисам̣ уббеджета̄ хоти, но сакапарисам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало парагавачан̣д̣о хоти, но сагавачан̣д̣о. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, балӣбаддо парагавачан̣д̣о, но сагавачан̣д̣о; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало сагавачан̣д̣о ча хоти парагавачан̣д̣о ча? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало сакапарисам̣ уббеджета̄ хоти парапарисан̃ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало сагавачан̣д̣о ча хоти парагавачан̣д̣о ча. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, балӣбаддо сагавачан̣д̣о ча парагавачан̣д̣о ча; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало нева сагавачан̣д̣о хоти но парагавачан̣д̣о? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало нева сакапарисам̣ уббеджета̄ хоти, но парапарисан̃ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало нева сагавачан̣д̣о хоти, но парагавачан̣д̣о. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, балӣбаддо нева сагавачан̣д̣о, но парагавачан̣д̣о; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро балӣбаддӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. ат̣т̣хамам̣.
9. руккхасуттам̣
109. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, руккха̄. катаме чатта̄ро? пхеггу пхеггупарива̄ро, пхеггу са̄рапарива̄ро, са̄ро пхеггупарива̄ро, са̄ро са̄рапарива̄ро – име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро руккха̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро руккхӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? пхеггу пхеггупарива̄ро, пхеггу са̄рапарива̄ро, са̄ро пхеггупарива̄ро, са̄ро са̄рапарива̄ро.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало пхеггу хоти пхеггупарива̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо; париса̄писса хоти дуссӣла̄ па̄падхамма̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало пхеггу хоти пхеггупарива̄ро. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, руккхо пхеггу пхеггупарива̄ро; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало пхеггу хоти са̄рапарива̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо; париса̄ ча кхвасса хоти сӣлаватӣ калйа̄н̣адхамма̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало пхеггу хоти са̄рапарива̄ро. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, руккхо пхеггу са̄рапарива̄ро; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало са̄ро хоти пхеггупарива̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо; париса̄ ча кхвасса хоти дуссӣла̄ па̄падхамма̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало са̄ро хоти пхеггупарива̄ро. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, руккхо са̄ро пхеггупарива̄ро; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало са̄ро хоти са̄рапарива̄ро? идха бхиккхаве, екаччо пуггало сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо; париса̄писса хоти сӣлаватӣ калйа̄н̣адхамма̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало са̄ро хоти са̄рапарива̄ро. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, руккхо са̄ро са̄рапарива̄ро; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро руккхӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти [пу. па. 170]. навамам̣.
10. а̄сӣвисасуттам̣
110. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄сӣвиса̄ [а̄сивиса̄ (ка.) пу. па. 163]. катаме чатта̄ро? а̄гатависо на гхорависо, гхорависо на а̄гатависо, а̄гатависо ча гхорависо ча, нева̄гатависо на гхорависо – име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄сӣвиса̄. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄сӣвисӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? а̄гатависо на гхорависо, гхорависо на а̄гатависо, а̄гатависо ча гхорависо ча, нева̄гатависо на гхорависо.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало а̄гатависо хоти, на гхорависо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо [копо (ка.) пу. па. 163] на дӣгхараттам̣ анусети. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало а̄гатависо хоти, на гхорависо. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, а̄сӣвисо а̄гатависо, на гхорависо; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало гхорависо хоти, на а̄гатависо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало на хева кхо абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо дӣгхараттам̣ анусети. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало гхорависо хоти, на а̄гатависо. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, а̄сӣвисо гхорависо, на а̄гатависо; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало а̄гатависо ча хоти гхорависо ча? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо дӣгхараттам̣ анусети. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало а̄гатависо ча хоти гхорависо ча. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, а̄сӣвисо а̄гатависо ча гхорависо ча; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пуггало нева̄гатависо хоти на гхорависо? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало на хева кхо абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо на дӣгхараттам̣ анусети. евам̣ кхо, бхиккхаве, пуггало нева̄гатависо хоти, на гхорависо. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, а̄сӣвисо нева̄гатависо на гхорависо; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ пуггалам̣ вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄сӣвисӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. дасамам̣.
вала̄хакавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
две вала̄ха̄ кумбха-удака, рахада̄ две хонти амба̄ни;
мӯсика̄ балӣбадда̄ руккха̄, а̄сӣвисена те даса̄ти.
(12) 2. кесивагго
1. кесисуттам̣
111. атха кхо кеси ассадаммаса̄ратхи йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо кесим̣ ассадаммаса̄ратхим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘твам̣ кхоси, кеси, пан̃н̃а̄то ассадаммаса̄ратхӣти [сан̃н̃а̄то ассадаммаса̄ратхи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. катхам̣ пана твам̣, кеси, ассадаммам̣ винесӣ’’ти? ‘‘ахам̣ кхо, бханте, ассадаммам̣ сан̣хенапи винеми, пхарусенапи винеми, сан̣хапхарусенапи винемӣ’’ти. ‘‘саче те, кеси, ассадаммо сан̣хена винайам̣ на упети, пхарусена винайам̣ на упети, сан̣хапхарусена винайам̣ на упети, кинти нам̣ каросӣ’’ти? ‘‘саче ме, бханте, ассадаммо сан̣хена винайам̣ на упети, пхарусена винайам̣ на упети, сан̣хапхарусена винайам̣ на упети; хана̄ми нам̣, бханте. там̣ кисса хету? ма̄ ме а̄чарийакуласса аван̣н̣о ахосӣ’’ти.
‘‘бхагава̄ пана, бханте, ануттаро пурисадаммаса̄ратхи. катхам̣ пана, бханте, бхагава̄ пурисадаммам̣ винетӣ’’ти? ‘‘ахам̣ кхо, кеси, пурисадаммам̣ сан̣хенапи винеми, пхарусенапи винеми, сан̣хапхарусенапи винеми. татридам̣, кеси, сан̣хасмим̣ – ити ка̄йасучаритам̣ ити ка̄йасучаритасса випа̄ко, ити вачӣсучаритам̣ ити вачӣсучаритасса випа̄ко, ити маносучаритам̣ ити маносучаритасса випа̄ко, ити дева̄, ити манусса̄ти. татридам̣, кеси, пхарусасмим̣ – ити ка̄йадуччаритам̣ ити ка̄йадуччаритасса випа̄ко, ити вачӣдуччаритам̣ ити вачӣдуччаритасса випа̄ко, ити манодуччаритам̣ ити манодуччаритасса випа̄ко, ити нирайо, ити тираччха̄найони, ити петтивисайо’’ти.
‘‘татридам̣, кеси, сан̣хапхарусасмим̣ – ити ка̄йасучаритам̣ ити ка̄йасучаритасса випа̄ко, ити ка̄йадуччаритам̣ ити ка̄йадуччаритасса випа̄ко, ити вачӣсучаритам̣ ити вачӣсучаритасса випа̄ко, ити вачӣдуччаритам̣ ити вачӣдуччаритасса випа̄ко, ити маносучаритам̣ ити маносучаритасса випа̄ко, ити манодуччаритам̣ ити манодуччаритасса випа̄ко, ити дева̄, ити манусса̄, ити нирайо, ити тираччха̄найони, ити петтивисайо’’ти.
‘‘саче те, бханте, пурисадаммо сан̣хена винайам̣ на упети, пхарусена винайам̣ на упети, сан̣хапхарусена винайам̣ на упети, кинти нам̣ бхагава̄ каротӣ’’ти? ‘‘саче ме, кеси, пурисадаммо сан̣хена винайам̣ на упети, пхарусена винайам̣ на упети, сан̣хапхарусена винайам̣ на упети, хана̄ми нам̣, кесӣ’’ти. ‘‘на кхо, бханте, бхагавато па̄н̣а̄типа̄то каппати. атха ча пана бхагава̄ евама̄ха – ‘хана̄ми, нам̣ кесӣ’’’ти! ‘‘саччам̣, кеси! на татха̄гатасса па̄н̣а̄типа̄то каппати. апи ча йо пурисадаммо сан̣хена винайам̣ на упети, пхарусена винайам̣ на упети, сан̣хапхарусена винайам̣ на упети, на там̣ татха̄гато ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃ати, на̄пи вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. вадхо хесо, кеси, арийасса винайе – йам̣ на татха̄гато ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃ати, на̄пи вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃антӣ’’ти.
‘‘со хи нӯна, бханте, сухато хоти – йам̣ на татха̄гато ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃ати, на̄пи вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃антӣти. абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте…пе… упа̄сакам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. пат̣хамам̣.
2. джавасуттам̣
112. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхати. катамехи чатӯхи? аджджавена, джавена, кхантийа̄, сораччена – имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти, ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чатӯхи? аджджавена, джавена, кхантийа̄, сораччена – имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. дутийам̣.
3. патодасуттам̣
113. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, бхадра̄ асса̄джа̄нӣйа̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо патодаччха̄йам̣ дисва̄ сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати – ‘ким̣ ну кхо мам̣ аджджа ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рессати, кимасса̄хам̣ [катхамасса̄хам̣ (ка.)] пат̣икаромӣ’ти! еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо бхадро асса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо на хева кхо патодаччха̄йам̣ дисва̄ сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати, апи ча кхо ломаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати – ‘ким̣ ну кхо мам̣ аджджа ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рессати, кимасса̄хам̣ пат̣икаромӣ’ти! еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, дутийо бхадро асса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо на хева кхо патодаччха̄йам̣ дисва̄ сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати на̄пи ломаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати, апи ча кхо чаммаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати – ‘ким̣ ну кхо мам̣ аджджа ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рессати, кимасса̄хам̣ пат̣икаромӣ’ти! еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, татийо бхадро асса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо на хева кхо патодаччха̄йам̣ дисва̄ сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати на̄пи ломаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати на̄пи чаммаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати, апи ча кхо ат̣т̣хиведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати – ‘ким̣ ну кхо мам̣ аджджа ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рессати, кимасса̄хам̣ пат̣икаромӣ’ти! еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро асса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо бхадро асса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро бхадра̄ асса̄джа̄нӣйа̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄роме бхадра̄ пуриса̄джа̄нӣйа̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо сун̣а̄ти – ‘амукасмим̣ на̄ма га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ дуккхито ва̄ ка̄лан̇като [ка̄лакато (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄’ти. со тена сам̣виджджати, сам̣вегам̣ а̄паджджати. сам̣вигго йонисо падахати. пахитатто ка̄йена чева парамасаччам̣ [параматтхасаччам̣ (ка.) ма. ни. 2.183 пасситаббам̣] саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пассати. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, бхадро асса̄джа̄нӣйо патодаччха̄йам̣ дисва̄ сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ вада̄ми. еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо на хева кхо сун̣а̄ти – ‘амукасмим̣ на̄ма га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ дуккхито ва̄ ка̄лан̇като ва̄’ти, апи ча кхо са̄мам̣ пассати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄ дуккхитам̣ ва̄ ка̄лан̇катам̣ ва̄. со тена сам̣виджджати, сам̣вегам̣ а̄паджджати. сам̣вигго йонисо падахати. пахитатто ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пассати. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, бхадро асса̄джа̄нӣйо ломаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ вада̄ми. еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, дутийо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо на хева кхо сун̣а̄ти – ‘амукасмим̣ на̄ма га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ дуккхито ва̄ ка̄лан̇като ва̄’ти, на̄пи са̄мам̣ пассати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄ дуккхитам̣ ва̄ ка̄лан̇катам̣ ва̄, апи ча кхвасса н̃а̄ти ва̄ са̄лохито ва̄ дуккхито ва̄ хоти ка̄лан̇като ва̄. со тена сам̣виджджати, сам̣вегам̣ а̄паджджати. сам̣вигго йонисо падахати. пахитатто ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пассати. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, бхадро асса̄джа̄нӣйо чаммаведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ вада̄ми. еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, татийо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо на хева кхо сун̣а̄ти – ‘амукасмим̣ на̄ма га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ дуккхито ва̄ ка̄лан̇като ва̄’ти, на̄пи са̄мам̣ пассати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄ дуккхитам̣ ва̄ ка̄лан̇катам̣ ва̄, на̄писса н̃а̄ти ва̄ са̄лохито ва̄ дуккхито ва̄ хоти ка̄лан̇като ва̄, апи ча кхо са̄ман̃н̃ева пхут̣т̣хо хоти са̄рӣрика̄хи ведана̄хи дуккха̄хи тибба̄хи [типпа̄хи (сӣ. пӣ.)] кхара̄хи кат̣ука̄хи аса̄та̄хи амана̄па̄хи па̄н̣ахара̄хи. со тена сам̣виджджати, сам̣вегам̣ а̄паджджати. сам̣вигго йонисо падахати. пахитатто ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пассати. сеййатха̄пи со, бхиккхаве, бхадро асса̄джа̄нӣйо ат̣т̣хиведхавиддхо сам̣виджджати сам̣вегам̣ а̄паджджати; татхӯпама̄хам̣, бхиккхаве, имам̣ бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ вада̄ми. еварӯпопи, бхиккхаве, идхекаччо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо хоти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо бхадро пуриса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро бхадра̄ пуриса̄джа̄нӣйа̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. татийам̣.
4. на̄гасуттам̣
114. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о на̄го ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхати. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го сота̄ ча хоти, ханта̄ ча, кханта̄ ча, ганта̄ ча.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го сота̄ хоти? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го йаменам̣ хаттхидаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рети – йади ва̄ катапуббам̣ йади ва̄ акатапуббам̣ – там̣ ат̣т̣хим̣ катва̄ [ат̣т̣хикатва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) а. ни. 5.140] манаси катва̄ саббачетаса̄ [саббам̣ четасо (саббаттха)] саманна̄харитва̄ охитасото сун̣а̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го сота̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го ханта̄ хоти? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го сан̇га̄магато хаттхимпи ханати, хаттха̄рухампи ханати, ассампи ханати, асса̄рухампи ханати, ратхампи ханати, ратхикампи ханати, паттикампи ханати. евам̣ кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го ханта̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го кханта̄ хоти? идха бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го сан̇га̄магато кхамо хоти саттиппаха̄ра̄нам̣ асиппаха̄ра̄нам̣ усуппаха̄ра̄нам̣ пхарасуппаха̄ра̄нам̣ [‘‘пхарасуппаха̄ра̄на’’нти идам̣ падам̣ сйа̄мапоттхаке наттхи. ма. ни. 3.217 пасситаббам̣] бхерипан̣авасан̇кхатин̣аванинна̄дасадда̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го кханта̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го ганта̄ хоти? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го йаменам̣ хаттхидаммаса̄ратхи дисам̣ песети – йади ва̄ гатапуббам̣ йади ва̄ агатапуббам̣ – там̣ кхиппамева ганта̄ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о на̄го ганта̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о на̄го ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти …пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, бхиккху сота̄ ча хоти, ханта̄ ча, кханта̄ ча, ганта̄ ча.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сота̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху татха̄гатаппаведите дхаммавинайе десийама̄не ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ охитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сота̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ханта̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети (ханати) [( ) наттхи сӣ. сйа̄. пӣ. поттхакесу. а. ни. 4.164 пат̣ипада̄вагге чатуттхасутте пана ‘‘саметӣ’’ти падам̣ саббаттхапи диссати] бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣…пе… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети ханати бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ханта̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху кханта̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ адхива̄сакаджа̄тико хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху кханта̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ганта̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йа̄йам̣ диса̄ агатапубба̄ имина̄ дӣгхена аддхуна̄ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣, там̣ кхиппан̃н̃ева ганта̄ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ганта̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. чатуттхам̣.
5. т̣ха̄насуттам̣
115. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, т̣ха̄на̄ни. катама̄ни чатта̄ри? аттхи, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати. аттхи, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати. аттхи, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати. аттхи, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати.
‘‘татра, бхиккхаве, йамидам̣ [йадидам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати – идам̣, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ убхайенева на каттаббам̣ ман̃н̃ати [пан̃н̃а̄йати (?)]. йампидам̣ [йадидам̣ (ка.)] т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; имина̄пи нам̣ [там̣ (сӣ. пӣ.) сйа̄мапоттхаке наттхи] на каттаббам̣ ман̃н̃ати. йампидам̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати; имина̄пи нам̣ [там̣ (пӣ.) сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи] на каттаббам̣ ман̃н̃ати. идам̣, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ убхайенева на каттаббам̣ ман̃н̃ати.
‘‘татра, бхиккхаве, йамидам̣ т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати – имасмим̣, бхиккхаве, т̣ха̄не ба̄ло ча пан̣д̣ито ча ведитаббо пурисатха̄ме пурисавӣрийе пурисапараккаме. на, бхиккхаве, ба̄ло ити пат̣исан̃чиккхати – ‘кин̃ча̄пи кхо идам̣ т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; атха чарахидам̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. со там̣ т̣ха̄нам̣ на кароти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ акайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати. пан̣д̣ито ча кхо, бхиккхаве, ити пат̣исан̃чиккхати – ‘кин̃ча̄пи кхо идам̣ т̣ха̄нам̣ амана̄пам̣ ка̄тум̣; атха чарахидам̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. со там̣ т̣ха̄нам̣ кароти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати.
‘‘татра, бхиккхаве, йамидам̣ [йадидам̣ (сйа̄. кам̣.)] т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣; тан̃ча кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати – имасмимпи, бхиккхаве, т̣ха̄не ба̄ло ча пан̣д̣ито ча ведитаббо пурисатха̄ме пурисавӣрийе пурисапараккаме. на, бхиккхаве, ба̄ло ити пат̣исан̃чиккхати – ‘кин̃ча̄пи кхо идам̣ т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣; атха чарахидам̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. со там̣ т̣ха̄нам̣ кароти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттати. пан̣д̣ито ча кхо, бхиккхаве, ити пат̣исан̃чиккхати – ‘кин̃ча̄пи кхо идам̣ т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣; атха чарахидам̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ анаттха̄йа сам̣ваттатӣ’ти. со там̣ т̣ха̄нам̣ на кароти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ акайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати.
‘‘татра, бхиккхаве, йамидам̣ т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣, тан̃ча кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати – идам̣, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ убхайенева каттаббам̣ ман̃н̃ати. йампидам̣ т̣ха̄нам̣ мана̄пам̣ ка̄тум̣, имина̄пи нам̣ каттаббам̣ ман̃н̃ати; йампидам̣ т̣ха̄нам̣ кайирама̄нам̣ аттха̄йа сам̣ваттати, имина̄пи нам̣ каттаббам̣ ман̃н̃ати. идам̣, бхиккхаве, т̣ха̄нам̣ убхайенева каттаббам̣ ман̃н̃ати. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри т̣ха̄на̄нӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. аппама̄дасуттам̣
116. ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, т̣ха̄нехи аппама̄до каран̣ӣйо. катамехи чатӯхи? ка̄йадуччаритам̣, бхиккхаве, паджахатха, ка̄йасучаритам̣ бха̄ветха; таттха ча ма̄ пама̄даттха. вачӣдуччаритам̣, бхиккхаве, паджахатха, вачӣсучаритам̣ бха̄ветха; таттха ча ма̄ пама̄даттха. манодуччаритам̣, бхиккхаве, паджахатха, маносучаритам̣ бха̄ветха; таттха ча ма̄ пама̄даттха. миччха̄дит̣т̣хим̣, бхиккхаве, паджахатха, самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄ветха; таттха ча ма̄ пама̄даттха.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, бхиккхуно ка̄йадуччаритам̣ пахӣнам̣ хоти ка̄йасучаритам̣ бха̄витам̣, вачӣдуччаритам̣ пахӣнам̣ хоти вачӣсучаритам̣ бха̄витам̣, манодуччаритам̣ пахӣнам̣ хоти маносучаритам̣ бха̄витам̣, миччха̄дит̣т̣хи пахӣна̄ хоти самма̄дит̣т̣хи бха̄вита̄, со на бха̄йати сампара̄йикасса маран̣асса̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. а̄раккхасуттам̣
117. ‘‘чатӯсу, бхиккхаве, т̣ха̄несу аттарӯпена аппама̄до сати четасо а̄раккхо каран̣ӣйо. катамесу чатӯсу? ‘ма̄ ме раджанӣйесу дхаммесу читтам̣ раджджӣ’ти аттарӯпена аппама̄до сати четасо а̄раккхо каран̣ӣйо; ‘ма̄ ме досанӣйесу дхаммесу читтам̣ дуссӣ’ти аттарӯпена аппама̄до сати четасо а̄раккхо каран̣ӣйо; ‘ма̄ ме моханӣйесу дхаммесу читтам̣ муйхӣ’ти аттарӯпена аппама̄до сати четасо а̄раккхо каран̣ӣйо; ‘ма̄ ме маданӣйесу дхаммесу читтам̣ маджджӣ’ти аттарӯпена аппама̄до сати четасо а̄раккхо каран̣ӣйо.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, бхиккхуно раджанӣйесу дхаммесу читтам̣ на раджджати вӣтара̄гатта̄, досанӣйесу дхаммесу читтам̣ на дуссати вӣтадосатта̄, моханӣйесу дхаммесу читтам̣ на муйхати вӣтамохатта̄, маданӣйесу дхаммесу читтам̣ на маджджати вӣтамадатта̄, со на чхамбхати на кампати на ведхати на санта̄сам̣ а̄паджджати, на ча пана саман̣авачанахетупи гаччхатӣ’’ти. саттамам̣.
8. сам̣веджанӣйасуттам̣
118. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, саддхасса кулапуттасса дассанӣйа̄ни сам̣веджанӣйа̄ни т̣ха̄на̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ‘идха татха̄гато джа̄то’ти, бхиккхаве, саддхасса кулапуттасса дассанӣйам̣ сам̣веджанӣйам̣ т̣ха̄нам̣. ‘идха татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’ти, бхиккхаве, саддхасса кулапуттасса дассанӣйам̣ сам̣веджанӣйам̣ т̣ха̄нам̣. ‘идха татха̄гато ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттесӣ’ти, бхиккхаве, саддхасса кулапуттасса дассанӣйам̣ сам̣веджанӣйам̣ т̣ха̄нам̣. ‘идха татха̄гато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббуто’ти, бхиккхаве, саддхасса кулапуттасса дассанӣйам̣ сам̣веджанӣйам̣ т̣ха̄нам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри саддхасса кулапуттасса дассанӣйа̄ни сам̣веджанӣйа̄ни т̣ха̄на̄нӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамабхайасуттам̣
119. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бхайа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? джа̄тибхайам̣, джара̄бхайам̣, бйа̄дхибхайам̣, маран̣абхайам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄нӣ’’ти. навамам̣.
10. дутийабхайасуттам̣
120. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бхайа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? аггибхайам̣, удакабхайам̣, ра̄джабхайам̣, чорабхайам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄нӣ’’ти. дасамам̣.
кесивагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
кеси джаво патодо ча, на̄го т̣ха̄нена пан̃чамам̣;
аппама̄до ча а̄раккхо, сам̣веджанӣйан̃ча две бхайа̄ти.
(13) 3. бхайавагго
1. атта̄нува̄дасуттам̣
121. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бхайа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? атта̄нува̄дабхайам̣, пара̄нува̄дабхайам̣, дан̣д̣абхайам̣, дуггатибхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, атта̄нува̄дабхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахан̃чева [ахан̃че (?)] кхо пана ка̄йена дуччаритам̣ чареййам̣, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чареййам̣, манаса̄ дуччаритам̣ чареййам̣, кин̃ча там̣ йам̣ мам̣ [кин̃ча там̣ мам̣ (сӣ.), кин̃ча мам̣ (сйа̄. кам̣.), кин̃ча там̣ каммам̣ (пӣ. ка.)] атта̄ сӣлато на упавадеййа̄’ти! со атта̄нува̄дабхайасса бхӣто ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, атта̄нува̄дабхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, пара̄нува̄дабхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахан̃чева кхо пана ка̄йена дуччаритам̣ чареййам̣, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чареййам̣, манаса̄ дуччаритам̣ чареййам̣, кин̃ча там̣ йам̣ мам̣ паре сӣлато на упавадеййу’нти! со пара̄нува̄дабхайасса бхӣто ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пара̄нува̄дабхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дан̣д̣абхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо пассати чорам̣ а̄гуча̄рим̣, ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ренте, каса̄хипи та̄л̣енте, веттехипи та̄л̣енте, аддхадан̣д̣акехипи та̄л̣енте, хаттхампи чхинданте, па̄дампи чхинданте, хаттхапа̄дампи чхинданте, кан̣н̣ампи чхинданте, на̄сампи чхинданте, кан̣н̣ана̄сампи чхинданте, билан̇гатха̄ликампи каронте, сан̇кхамун̣д̣икампи каронте, ра̄хумукхампи каронте, джотима̄ликампи каронте, хаттхападжджотикампи каронте, еракаваттикампи каронте, чӣракава̄сикампи каронте, ен̣еййакампи каронте, балисамам̣сикампи каронте, каха̄пан̣акампи каронте, кха̄ра̄патаччхикампи каронте, палигхапариваттикампи каронте, пала̄лапӣт̣хакампи каронте, таттенапи телена осин̃чанте, сунакхехипи кха̄да̄пенте, джӣвантампи сӯле утта̄сенте, асина̄пи сӣсам̣ чхинданте.
‘‘тасса евам̣ хоти – ‘йатха̄рӯпа̄нам̣ кхо па̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ хету чорам̣ а̄гуча̄рим̣ ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ренти, каса̄хипи та̄л̣енти…пе… асина̄пи сӣсам̣ чхинданти, ахан̃чева кхо пана еварӯпам̣ па̄пакаммам̣ кареййам̣, мампи ра̄джа̄но гахетва̄ еварӯпа̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄реййум̣, каса̄хипи та̄л̣еййум̣, веттехипи та̄л̣еййум̣, аддхадан̣д̣акехипи та̄л̣еййум̣, хаттхампи чхиндеййум̣, па̄дампи чхиндеййум̣, хаттхапа̄дампи чхиндеййум̣, кан̣н̣ампи чхиндеййум̣, на̄сампи чхиндеййум̣, кан̣н̣ана̄сампи чхиндеййум̣, билан̇гатха̄ликампи кареййум̣, сан̇кхамун̣д̣икампи кареййум̣; ра̄хумукхампи кареййум̣, джотима̄ликампи кареййум̣, хаттхападжджотикампи кареййум̣, еракаваттикампи кареййум̣, чӣракава̄сикампи кареййум̣, ен̣еййакампи кареййум̣, балисамам̣сикампи кареййум̣, каха̄пан̣акампи кареййум̣, кха̄ра̄патаччхикампи кареййум̣, палигхапариваттикампи кареййум̣, пала̄лапӣт̣хакампи кареййум̣, таттенапи телена осин̃чеййум̣, сунакхехипи кха̄да̄пеййум̣, джӣвантампи сӯле утта̄сеййум̣, асина̄пи сӣсам̣ чхиндеййу’нти. со дан̣д̣абхайасса бхӣто на паресам̣ па̄бхатам̣ вилумпанто чарати. ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа…пе… суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дан̣д̣абхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуггатибхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ка̄йадуччаритасса кхо па̄пако випа̄ко абхисампара̄йам̣, вачӣдуччаритасса па̄пако випа̄ко абхисампара̄йам̣, манодуччаритасса па̄пако випа̄ко абхисампара̄йам̣. ахан̃чева кхо пана ка̄йена дуччаритам̣ чареййам̣, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чареййам̣, манаса̄ дуччаритам̣ чареййам̣, кин̃ча там̣ йа̄хам̣ на ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа’нти! со дуггатибхайасса бхӣто ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуггатибхайам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄нӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. ӯмибхайасуттам̣
122. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бхайа̄ни удакорохантасса [удакороханте (ма. ни. 2.161)] па̄т̣икан̇кхитабба̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ӯмибхайам̣, кумбхӣлабхайам̣, а̄ват̣т̣абхайам̣, сусука̄бхайам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄ни удакорохантасса па̄т̣икан̇кхитабба̄ни. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄ни идхекаччасса кулапуттасса имасмим̣ дхаммавинайе ага̄расма̄ [саддха̄ ага̄расма̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] анага̄рийам̣ паббаджитасса [паббаджато (сӣ.)] па̄т̣икан̇кхитабба̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ӯмибхайам̣, кумбхӣлабхайам̣, а̄ват̣т̣абхайам̣, сусука̄бхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, ӯмибхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти! таменам̣ татха̄ паббаджитам̣ сама̄нам̣ сабрахмача̄рино оваданти ануса̄санти – ‘евам̣ те абхиккамитаббам̣, евам̣ те пат̣иккамитаббам̣, евам̣ те а̄локетаббам̣, евам̣ те вилокетаббам̣, евам̣ те самин̃джитаббам̣, евам̣ те паса̄ритаббам̣, евам̣ те сан̇гха̄т̣ипаттачӣварам̣ дха̄ретабба’нти. тасса евам̣ хоти – ‘майам̣ кхо пуббе ага̄рийабхӯта̄ сама̄на̄ ан̃н̃е овада̄мапи ануса̄са̄мапи. име панамха̄кам̣ путтаматта̄ ман̃н̃е наттаматта̄ ман̃н̃е овадитаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃антӣ’ти. со купито анаттамано сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху ӯмибхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. ӯмибхайанти кхо, бхиккхаве, кодхӯпа̄йа̄сассетам̣ адхивачанам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ӯмибхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, кумбхӣлабхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти! таменам̣ татха̄ паббаджитам̣ сама̄нам̣ сабрахмача̄рино оваданти ануса̄санти – ‘идам̣ те кха̄дитаббам̣, идам̣ те на кха̄дитаббам̣, идам̣ те бхун̃джитаббам̣, идам̣ те на бхун̃джитаббам̣, идам̣ те са̄йитаббам̣, идам̣ те на са̄йитаббам̣, идам̣ те па̄таббам̣, идам̣ те на па̄таббам̣, каппийам̣ те кха̄дитаббам̣, акаппийам̣ те на кха̄дитаббам̣, каппийам̣ те бхун̃джитаббам̣, акаппийам̣ те на бхун̃джитаббам̣, каппийам̣ те са̄йитаббам̣, акаппийам̣ те на са̄йитаббам̣, каппийам̣ те па̄таббам̣, акаппийам̣ те на па̄таббам̣, ка̄ле те кха̄дитаббам̣, вика̄ле те на кха̄дитаббам̣, ка̄ле те бхун̃джитаббам̣, вика̄ле те на бхун̃джитаббам̣, ка̄ле те са̄йитаббам̣, вика̄ле те на са̄йитаббам̣, ка̄ле те па̄таббам̣, вика̄ле те на па̄табба’нти. тасса евам̣ хоти – ‘майам̣ кхо пуббе ага̄рийабхӯта̄ сама̄на̄ йам̣ иччха̄ма там̣ кха̄да̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ кха̄да̄ма; йам̣ иччха̄ма там̣ бхун̃джа̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ бхун̃джа̄ма; йам̣ иччха̄ма там̣ са̄йа̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ са̄йа̄ма; йам̣ иччха̄ма там̣ пива̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ пива̄ма; каппийампи кха̄да̄ма акаппийампи кха̄да̄ма каппийампи бхун̃джа̄ма акаппийампи бхун̃джа̄ма каппийампи са̄йа̄ма акаппийампи са̄йа̄ма каппийампи пива̄ма акаппийампи пива̄ма, ка̄лепи кха̄да̄ма вика̄лепи кха̄да̄ма ка̄лепи бхун̃джа̄ма вика̄лепи бхун̃джа̄ма ка̄лепи са̄йа̄ма вика̄лепи са̄йа̄ма ка̄лепи пива̄ма вика̄лепи пива̄ма; йампи но саддха̄ гахапатика̄ дива̄ вика̄ле пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ денти, татрапиме [таттхапиме (ма. ни. 2.163)] мукха̄варан̣ам̣ ман̃н̃е каронтӣ’ти. со купито анаттамано сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху кумбхӣлабхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. кумбхӣлабхайанти кхо, бхиккхаве, одарикаттассетам̣ адхивачанам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, кумбхӣлабхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, а̄ват̣т̣абхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи, дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти! со евам̣ паббаджито сама̄но пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа пависати араккхитенева ка̄йена араккхита̄йа ва̄ча̄йа араккхитена читтена анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ асам̣вутехи индрийехи. со таттха пассати гахапатим̣ ва̄ гахапатипуттам̣ ва̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппитам̣ саман̇гӣбхӯтам̣ парича̄райама̄нам̣. тасса евам̣ хоти – ‘майам̣ кхо пуббе ага̄рийабхӯта̄ сама̄на̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄римха̄; сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄. сакка̄ бхоге ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣ пун̃н̃а̄ни ча кареййа’нти! со сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху а̄ват̣т̣абхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. а̄ват̣т̣абхайанти кхо, бхиккхаве, пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачанам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, а̄ват̣т̣абхайам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сусука̄бхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти! со евам̣ паббаджито сама̄но пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа пависати араккхитенева ка̄йена араккхита̄йа ва̄ча̄йа араккхитена читтена анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ асам̣вутехи индрийехи. со таттха пассати ма̄туга̄мам̣ дунниваттхам̣ ва̄ дуппа̄рутам̣ ва̄. тасса ма̄туга̄мам̣ дисва̄ дунниваттхам̣ ва̄ дуппа̄рутам̣ ва̄ ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху сусука̄бхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. сусука̄бхайанти кхо, бхиккхаве, ма̄туга̄массетам̣ адхивачанам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, сусука̄бхайам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄ни идхекаччасса кулапуттасса имасмим̣ дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитасса па̄т̣икан̇кхитабба̄нӣ’’ти. дутийам̣.
3. пат̣хамана̄на̄каран̣асуттам̣
123. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? [катха̄. 671 а̄дайо] идха, бхиккхаве, екаччо пуггало вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. брахмака̄йика̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ каппо а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сати [йадидам̣ чутийа̄ упапаттийа̄ ча̄ти (ка.) а. ни. 3.117 пасситаббам̣].
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но а̄бхассара̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. а̄бхассара̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ две каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно, ка̄лам̣ курума̄но субхакин̣ха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. субхакин̣ха̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ чатта̄ро каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но вехаппхала̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. вехаппхала̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ пан̃ча каппасата̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. татийам̣.
4. дутийана̄на̄каран̣асуттам̣
124. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣, те дхамме аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато сун̃н̃ато анаттато саманупассати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ суддха̄ва̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. айам̣, бхиккхаве, упапатти аса̄дха̄ран̣а̄ путхуджджанехи.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣, те дхамме аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато сун̃н̃ато анаттато саманупассати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ суддха̄ва̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. айам̣, бхиккхаве, упапатти аса̄дха̄ран̣а̄ путхуджджанехи. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. чатуттхам̣.
5. пат̣хамаметта̄суттам̣
125. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. брахмака̄йика̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ каппо а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. со тадасса̄дети, там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. таттха т̣хито тададхимутто таббахулавиха̄рӣ апарихӣно ка̄лам̣ курума̄но а̄бхассара̄нам̣ [сйа̄мапоттхаке пана карун̣а̄дайо тайо виха̄ра̄ а̄бхассара̄дӣхи тӣхи висум̣ висум̣ йоджетва̄ парипун̣н̣амева дасситам̣] дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. а̄бхассара̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ две каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣…пе… субхакин̣ха̄нам̣ [сйа̄мапоттхаке пана карун̣а̄дайо тайо виха̄ра̄ а̄бхассара̄дӣхи тӣхи висум̣ висум̣ йоджетва̄ парипун̣н̣амева дасситам̣] дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. субхакин̣ха̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ чатта̄ро каппа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣…пе… вехаппхала̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. вехаппхала̄нам̣, бхиккхаве, дева̄нам̣ пан̃ча каппасата̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣. таттха путхуджджано йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ нирайампи гаччхати тираччха̄найонимпи гаччхати петтивисайампи гаччхати. бхагавато пана са̄вако таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йа̄ватакам̣ тесам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ там̣ саббам̣ кхепетва̄ тасмим̣йева бхаве паринибба̄йати. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо айам̣ адхиппайа̄со идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ сутавато арийаса̄вакасса ассутавата̄ путхуджджанена, йадидам̣ гатийа̄ упапаттийа̄ сати. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. пан̃чамам̣.
6. дутийаметта̄суттам̣
126. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ те дхамме аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато сун̃н̃ато анаттато саманупассати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ суддха̄ва̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. айам̣, бхиккхаве, упапатти аса̄дха̄ран̣а̄ путхуджджанехи.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, идхекаччо пуггало карун̣а̄…пе… мудита̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ те дхамме аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато сун̃н̃ато анаттато саманупассати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ суддха̄ва̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. айам̣, бхиккхаве, упапатти аса̄дха̄ран̣а̄ путхуджджанехи. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасми’’нти. чхат̣т̣хам̣.
7. пат̣хамататха̄гатааччхарийасуттам̣
127. ‘‘татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ чатта̄ро аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ [аббхутадхамма̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] па̄тубхаванти. катаме чатта̄ро? йада̄, бхиккхаве, бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄ йаттхапимесам̣ [йаттхимесам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] чандимасӯрийа̄нам̣ евам̣махиддхика̄нам̣ евам̣маха̄нубха̄ва̄нам̣ а̄бха̄ на̄нубхонти, таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ‘ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄’ти. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ айам̣ пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо [аббхутадхаммо (сйа̄. кам̣. ка.)] па̄тубхавати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто сато сампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄ йаттхапимесам̣ чандимасӯрийа̄нам̣ евам̣махиддхика̄нам̣ евам̣маха̄нубха̄ва̄нам̣ а̄бха̄ на̄нубхонти, таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ‘ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄’ти. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ айам̣ дутийо аччхарийо аббхуто дхаммо па̄тубхавати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йада̄ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄ йаттхапимесам̣ чандимасӯрийа̄нам̣ евам̣махиддхика̄нам̣ евам̣маха̄нубха̄ва̄нам̣ а̄бха̄ на̄нубхонти, таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ‘ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄’ти. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ айам̣ татийо аччхарийо аббхуто дхаммо па̄тубхавати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йада̄ татха̄гато ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттети, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄ йаттхапимесам̣ чандимасӯрийа̄нам̣ евам̣махиддхика̄нам̣ евам̣маха̄нубха̄ва̄нам̣ а̄бха̄ на̄нубхонти, таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ‘ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄’ти. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ айам̣ чатуттхо аччхарийо аббхуто дхаммо па̄тубхавати. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ име чатта̄ро аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ па̄тубхавантӣ’’ти. саттамам̣.
8. дутийататха̄гатааччхарийасуттам̣
128. ‘‘татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ чатта̄ро аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ па̄тубхаванти. катаме чатта̄ро? а̄лайа̄ра̄ма̄ [а̄лайара̄ма̄ (ан̃н̃асуттесу)], бхиккхаве, паджа̄ а̄лайарата̄ а̄лайасаммудита̄; са̄ татха̄гатена ана̄лайе дхамме десийама̄не суссӯсати сотам̣ одахати ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапети. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса па̄тубха̄ва̄ айам̣ пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо па̄тубхавати.