1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. каммакаран̣авагго
1. ваджджасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘двема̄ни, бхиккхаве, ваджджа̄ни. катама̄ни две? дит̣т̣хадхаммикан̃ча ваджджам̣ сампара̄йикан̃ча ваджджам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, дит̣т̣хадхаммикам̣ ваджджам̣? идха, бхиккхаве, екаччо пассати чорам̣ а̄гуча̄рим̣ ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ [вивидха̄ни каммакаран̣а̄ни (ка.)] ка̄ренте; каса̄хипи та̄л̣енте, веттехипи та̄л̣енте, аддхадан̣д̣акехипи та̄л̣енте, хаттхампи чхинданте, па̄дампи чхинданте, хаттхапа̄дампи чхинданте, кан̣н̣ампи чхинданте, на̄сампи чхинданте, кан̣н̣ана̄сампи чхинданте, билан̇гатха̄ликампи каронте, сан̇кхамун̣д̣икампи каронте, ра̄хумукхампи каронте, джотима̄ликампи каронте, хаттхападжджотикампи каронте, еракаваттикампи каронте, чӣракава̄сикампи каронте, ен̣еййакампи каронте, бал̣исамам̣сикампи каронте, каха̄пан̣икампи каронте, кха̄ра̄патаччхикампи [кха̄ра̄пат̣иччхакампи (сйа̄. кам̣. ка.)] каронте, палигхапариваттикампи каронте, пала̄лапӣт̣хакампи [пала̄лапит̣т̣хикампи (сӣ.)] каронте, таттенапи телена осин̃чанте, сунакхехипи кха̄да̄пенте, джӣвантампи сӯле утта̄сенте, асина̄пи сӣсам̣ чхинданте.
‘‘тасса евам̣ хоти – ‘йатха̄рӯпа̄нам̣ кхо па̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ хету чорам̣ а̄гуча̄рим̣ ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ренти; каса̄хипи та̄л̣енти, веттехипи та̄л̣енти, аддхадан̣д̣акехипи та̄л̣енти, хаттхампи чхинданти, па̄дампи чхинданти, хаттхапа̄дампи чхинданти, кан̣н̣ампи чхинданти, на̄сампи чхинданти, кан̣н̣ана̄сампи чхинданти, билан̇гатха̄ликампи каронти, сан̇кхамун̣д̣икампи каронти, ра̄хумукхампи каронти, джотима̄ликампи каронти, хаттхападжджотикампи каронти, еракаваттикампи каронти, чӣракава̄сикампи каронти, ен̣еййакампи каронти, бал̣исамам̣сикампи каронти, каха̄пан̣икампи каронти, кха̄ра̄патаччхикампи каронти, палигхапариваттикампи каронти, пала̄лапӣт̣хакампи каронти, таттенапи телена осин̃чанти, сунакхехипи кха̄да̄пенти, джӣвантампи сӯле утта̄сенти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. ахан̃чева [ахан̃че (?)] кхо пана еварӯпам̣ па̄пакаммам̣ кареййам̣, мампи ра̄джа̄но гахетва̄ еварӯпа̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄реййум̣; каса̄хипи та̄л̣еййум̣…пе… асина̄пи сӣсам̣ чхиндеййу’нти. со дит̣т̣хадхаммикасса ваджджасса бхӣто на паресам̣ па̄бхатам̣ вилумпанто чарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дит̣т̣хадхаммикам̣ ваджджам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сампара̄йикам̣ ваджджам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ка̄йадуччаритасса кхо пана па̄пако дуккхо випа̄ко абхисампара̄йам̣, вачӣдуччаритасса па̄пако дуккхо випа̄ко абхисампара̄йам̣, манодуччаритасса па̄пако дуккхо випа̄ко абхисампара̄йам̣. ахан̃чева кхо пана ка̄йена дуччаритам̣ чареййам̣, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чареййам̣, манаса̄ дуччаритам̣ чареййам̣. кин̃ча там̣ йа̄хам̣ на ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа’нти. со сампара̄йикасса ваджджасса бхӣто ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, сампара̄йикам̣ ваджджам̣. ‘‘има̄ни кхо, бхиккхаве, две ваджджа̄ни. тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘дит̣т̣хадхаммикасса ваджджасса бха̄йисса̄ма, сампара̄йикасса ваджджасса бха̄йисса̄ма, ваджджабхӣруно бхависса̄ма ваджджабхайадасса̄вино’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитаббам̣. ваджджабхӣруно, бхиккхаве, ваджджабхайадасса̄вино етам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ йам̣ паримуччиссати саббаваджджехӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. падха̄насуттам̣
2. ‘‘двема̄ни, бхиккхаве, падха̄на̄ни дурабхисамбхава̄ни локасмим̣. катама̄ни две? йан̃ча гихӣнам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васатам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нуппада̄наттхам̣ падха̄нам̣, йан̃ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄нам̣ саббӯпадхипат̣иниссаггаттхам̣ падха̄нам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, две падха̄на̄ни дурабхисамбхава̄ни локасмим̣.
‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, имесам̣ двиннам̣ падха̄на̄нам̣ йадидам̣ саббӯпадхипат̣иниссаггаттхам̣ падха̄нам̣. тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘саббӯпадхипат̣иниссаггаттхам̣ падха̄нам̣ падахисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. дутийам̣.
3. тапанӣйасуттам̣
3. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ тапанӣйа̄. катаме две? идха, бхиккхаве, екаччасса ка̄йадуччаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти ка̄йасучаритам̣; вачӣдуччаритам̣ катам̣ хоти; акатам̣ хоти вачӣсучаритам̣; манодуччаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти маносучаритам̣. со ‘ка̄йадуччаритам̣ ме ката’нти таппати, ‘акатам̣ ме ка̄йасучарита’нти таппати; ‘вачӣдуччаритам̣ ме ката’нти таппати, ‘акатам̣ ме вачӣсучарита’нти таппати; ‘манодуччаритам̣ ме ката’нти таппати, ‘акатам̣ ме маносучарита’нти таппати. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄ тапанӣйа̄’’ти. татийам̣.
4. атапанӣйасуттам̣
4. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ атапанӣйа̄. катаме две? идха, бхиккхаве, екаччасса ка̄йасучаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти ка̄йадуччаритам̣; вачӣсучаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти вачӣдуччаритам̣; маносучаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти манодуччаритам̣. со ‘ка̄йасучаритам̣ ме ката’нти на таппати, ‘акатам̣ ме ка̄йадуччарита’нти на таппати; ‘вачӣсучаритам̣ ме ката’нти на таппати, ‘акатам̣ ме вачӣдуччарита’нти на таппати; ‘маносучаритам̣ ме ката’нти на таппати, ‘акатам̣ ме манодуччарита’нти на таппати. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄ атапанӣйа̄’’ти. чатуттхам̣.
5. упан̃н̃а̄тасуттам̣
5. ‘‘двинна̄хам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ упан̃н̃а̄сим̣ – йа̄ ча асантут̣т̣хита̄ кусалесу дхаммесу, йа̄ ча аппат̣ива̄нита̄ падха̄насмим̣. аппат̣ива̄нӣ суда̄хам̣, бхиккхаве, падаха̄ми – ‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру [наха̄ру (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ча ат̣т̣хи ча авасиссату, сарӣре упасуссату мам̣салохитам̣, йам̣ там̣ пурисатха̄мена пурисавӣрийена пурисапараккамена паттаббам̣ на там̣ апа̄пун̣итва̄ вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’ти. тасса майхам̣, бхиккхаве, аппама̄да̄дхигата̄ самбодхи, аппама̄да̄дхигато ануттаро йогаккхемо. тумхе чепи, бхиккхаве, аппат̣ива̄нам̣ падахеййа̄тха – ‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча ат̣т̣хи ча авасиссату, сарӣре упасуссату мам̣салохитам̣, йам̣ там̣ пурисатха̄мена пурисавӣрийена пурисапараккамена паттаббам̣ на там̣ апа̄пун̣итва̄ вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’ти, тумхепи, бхиккхаве, начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха. тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘аппат̣ива̄нам̣ падахисса̄ма. ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча ат̣т̣хи ча авасиссату, сарӣре упасуссату мам̣салохитам̣, йам̣ там̣ пурисатха̄мена пурисавӣрийена пурисапараккамена паттаббам̣ на там̣ апа̄пун̣итва̄ вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. пан̃чамам̣.
6. сам̣йоджанасуттам̣
6. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄. катаме две? йа̄ ча сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассита̄, йа̄ ча сам̣йоджанийесу дхаммесу ниббида̄нупассита̄. сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассӣ вихаранто ра̄гам̣ на паджахати, досам̣ на паджахати, мохам̣ на паджахати. ра̄гам̣ аппаха̄йа, досам̣ аппаха̄йа, мохам̣ аппаха̄йа на паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. на паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу ниббида̄нупассӣ вихаранто ра̄гам̣ паджахати, досам̣ паджахати, мохам̣ паджахати. ра̄гам̣ паха̄йа, досам̣ паха̄йа, мохам̣ паха̄йа, паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. кан̣хасуттам̣
7. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ кан̣ха̄. катаме две? ахирикан̃ча аноттаппан̃ча. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄ кан̣ха̄’’ти. саттамам̣.
8. суккасуттам̣
8. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ сукка̄. катаме две? хирӣ [хири (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ча оттаппан̃ча. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄ сукка̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. чарийасуттам̣
9. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ сукка̄ локам̣ па̄ленти. катаме две? хирӣ ча оттаппан̃ча. име кхо, бхиккхаве, две сукка̄ дхамма̄ локам̣ на па̄леййум̣, найидха пан̃н̃а̄йетха ма̄та̄ти ва̄ ма̄туччха̄ти ва̄ ма̄тула̄нӣти ва̄ а̄чарийабхарийа̄ти ва̄ гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄. самбхедам̣ локо агамисса, йатха̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ сон̣асин̇га̄ла̄ [сон̣асига̄ла̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, име две сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄ленти тасма̄ пан̃н̃а̄йати [пан̃н̃а̄йанти (сӣ.)] ма̄та̄ти ва̄ ма̄туччха̄ти ва̄ ма̄тула̄нӣти ва̄ а̄чарийабхарийа̄ти ва̄ гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄’’ти. навамам̣.
10. вассӯпана̄йикасуттам̣
10. ‘‘двема̄, бхиккхаве, вассӯпана̄йика̄. катама̄ две? пуримика̄ ча паччхимика̄ ча. има̄ кхо, бхиккхаве, две вассӯпана̄йика̄’’ти. дасамам̣.
каммакаран̣авагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
ваджджа̄ падха̄на̄ две тапанӣйа̄, упан̃н̃а̄тена пан̃чамам̣;
сам̣йоджанан̃ча кан̣хан̃ча, суккам̣ чарийа̄ вассӯпана̄йикена вагго.
2. адхикаран̣авагго
11. ‘‘двема̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни две? пат̣исан̇кха̄набалан̃ча бха̄вана̄балан̃ча. катаман̃ча, бхиккхаве, пат̣исан̇кха̄набалам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ка̄йадуччаритасса кхо па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча, вачӣдуччаритасса па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча, манодуччаритасса па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча̄’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣исан̇кха̄набалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄вана̄балам̣. татра, бхиккхаве, йамидам̣ [йадидам̣ (сӣ.)] бха̄вана̄балам̣ секха̄наметам̣ [секхаметам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] балам̣. секхан̃хи со, бхиккхаве, балам̣ а̄гамма ра̄гам̣ паджахати, досам̣ паджахати, мохам̣ паджахати. ра̄гам̣ паха̄йа, досам̣ паха̄йа, мохам̣ паха̄йа йам̣ акусалам̣ на там̣ кароти, йам̣ па̄пам̣ на там̣ севати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄вана̄балам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, две бала̄нӣ’’ти.
12. ‘‘двема̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни две? пат̣исан̇кха̄набалан̃ча бха̄вана̄балан̃ча. катаман̃ча, бхиккхаве, пат̣исан̇кха̄набалам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ка̄йадуччаритасса кхо па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча, вачӣдуччаритасса па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча, манодуччаритасса па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча̄’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣исан̇кха̄набалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄вана̄балам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ восаггапарин̣а̄мим̣, дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ восаггапарин̣а̄мим̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄вана̄балам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, две бала̄нӣ’’ти.
13. ‘‘двема̄ни, бхиккхаве, бала̄ни. катама̄ни две? пат̣исан̇кха̄набалан̃ча бха̄вана̄балан̃ча. катаман̃ча, бхиккхаве, пат̣исан̇кха̄набалам̣? идха, бхиккхаве, екаччо ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ка̄йадуччаритасса кхо па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча, вачӣдуччаритасса кхо па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча, манодуччаритасса кхо па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча̄’ти. со ити пат̣исан̇кха̄йа ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄вети, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄вети, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣исан̇кха̄набалам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄вана̄балам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи, вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄вана̄балам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, две бала̄нӣ’’ти.
14. ‘‘двема̄, бхиккхаве, татха̄гатасса дхаммадесана̄. катама̄ две? сам̣кхиттена ча виттха̄рена ча. има̄ кхо, бхиккхаве, две татха̄гатасса дхаммадесана̄’’ти.
15. ‘‘йасмим̣, бхиккхаве, адхикаран̣е а̄панно [а̄патта̄панно (ка.)] ча бхиккху чодако ча бхиккху на са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати тасметам̣, бхиккхаве, адхикаран̣е па̄т̣икан̇кхам̣ дӣгхатта̄йа кхаратта̄йа ва̄л̣атта̄йа сам̣ваттиссати, бхиккхӯ ча на пха̄сум̣ [на пха̄су (ка.)] вихариссантӣти [вихариссанти (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)]. йасмин̃ча кхо, бхиккхаве, адхикаран̣е а̄панно ча бхиккху чодако ча бхиккху са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати тасметам̣, бхиккхаве, адхикаран̣е па̄т̣икан̇кхам̣ на дӣгхатта̄йа кхаратта̄йа ва̄л̣атта̄йа сам̣ваттиссати, бхиккхӯ ча пха̄сум̣ вихариссантӣти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, а̄панно бхиккху са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати? идха, бхиккхаве, а̄панно бхиккху ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхо акусалам̣ а̄панно кан̃чидева [кин̃чидева (ка.)] десам̣ ка̄йена. мам̣ со [тасма̄ мам̣ со (сӣ. сйа̄.)] бхиккху аддаса акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена. но че ахам̣ акусалам̣ а̄паджджеййам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена, на мам̣ со бхиккху пассеййа акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена. йасма̄ ча кхо, ахам̣ акусалам̣ а̄панно кин̃чидева десам̣ ка̄йена, тасма̄ мам̣ со бхиккху аддаса акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена. дисва̄ ча пана мам̣ со бхиккху акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена анаттамано ахоси. анаттамано сама̄но анаттаманавачанам̣ [анаттаманава̄чам̣ (ка.)] мам̣ со бхиккху авача. анаттаманавачана̄хам̣ [анаттаманава̄чам̣ на̄хам̣ (ка.)] тена бхиккхуна̄ вутто сама̄но анаттамано [аттамано (ка.)] ахосим̣. анаттамано сама̄но паресам̣ а̄рочесим̣. ити мамева таттха аччайо аччагама̄ сун̇када̄йакам̣ва бхан̣д̣асминти. евам̣ кхо, бхиккхаве, а̄панно бхиккху са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, чодако бхиккху са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати? идха, бхиккхаве, чодако бхиккху ити пат̣исан̃чиккхати – ‘айам̣ кхо бхиккху акусалам̣ а̄панно кин̃чидева десам̣ ка̄йена. ахам̣ имам̣ бхиккхум̣ аддасам̣ акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена. но че айам̣ бхиккху акусалам̣ а̄паджджеййа кин̃чидева десам̣ ка̄йена, на̄хам̣ имам̣ бхиккхум̣ пассеййам̣ акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена. йасма̄ ча кхо, айам̣ бхиккху акусалам̣ а̄панно кин̃чидева десам̣ ка̄йена, тасма̄ ахам̣ имам̣ бхиккхум̣ аддасам̣ акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена. дисва̄ ча пана̄хам̣ имам̣ бхиккхум̣ акусалам̣ а̄паджджама̄нам̣ кин̃чидева десам̣ ка̄йена анаттамано ахосим̣. анаттамано сама̄но анаттаманавачана̄хам̣ имам̣ бхиккхум̣ авачам̣. анаттаманавачана̄йам̣ бхиккху майа̄ вутто сама̄но анаттамано ахоси. анаттамано сама̄но паресам̣ а̄рочеси. ити мамева таттха аччайо аччагама̄ сун̇када̄йакам̣ва бхан̣д̣асминти. евам̣ кхо, бхиккхаве, чодако бхиккху са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати.
‘‘йасмим̣, бхиккхаве, адхикаран̣е а̄панно ча бхиккху чодако ча бхиккху на са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати тасметам̣, бхиккхаве, адхикаран̣е па̄т̣икан̇кхам̣ дӣгхатта̄йа кхаратта̄йа ва̄л̣атта̄йа сам̣ваттиссати, бхиккхӯ ча на пха̄сум̣ вихариссантӣти. йасмин̃ча кхо, бхиккхаве, адхикаран̣е а̄панно ча бхиккху чодако ча бхиккху са̄дхукам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ паччавеккхати тасметам̣, бхиккхаве, адхикаран̣е па̄т̣икан̇кхам̣ на дӣгхатта̄йа кхаратта̄йа ва̄л̣атта̄йа сам̣ваттиссати, бхиккхӯ ча пха̄су вихариссантӣ’’ти.
16. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо йена мидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджантӣ’’ти? ‘‘адхаммачарийа̄висамачарийа̄хету кхо, бра̄хман̣а, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджантӣ’’ти.
‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо йена мидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти? ‘‘дхаммачарийа̄самачарийа̄хету кхо, бра̄хман̣а, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти.
‘‘абхиккантам̣, бхо готама! абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи, бхо готама, никкуджджитам̣ [никуджджитам̣ (ка.)] ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти, евамевам̣ бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
17. атха кхо джа̄н̣уссон̣и [джа̄н̣усон̣и (ка.)] бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо йена мидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджантӣ’’ти? ‘‘кататта̄ ча, бра̄хман̣а, акататта̄ ча. евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджантӣ’’ти. ‘‘ко пана, бхо готама, хету ко паччайо йена мидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти? ‘‘кататта̄ ча, бра̄хман̣а, акататта̄ ча. евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти. ‘‘на кхо ахам̣ имасса бхото готамасса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. са̄дху ме бхавам̣ готамо татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ ахам̣ имасса бхото готамасса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄неййа’’нти. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣ бхо’’ти кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идха, бра̄хман̣а, екаччасса ка̄йадуччаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти ка̄йасучаритам̣; вачӣдуччаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти вачӣсучаритам̣; манодуччаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти маносучаритам̣. евам̣ кхо, бра̄хман̣а, кататта̄ ча акататта̄ ча евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти. идха пана, бра̄хман̣а, екаччасса ка̄йасучаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти ка̄йадуччаритам̣; вачӣсучаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти вачӣдуччаритам̣; маносучаритам̣ катам̣ хоти, акатам̣ хоти манодуччаритам̣. евам̣ кхо, бра̄хман̣а, кататта̄ ча акататта̄ ча евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти.
‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
18. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘екам̣сена̄хам̣, а̄нанда, акаран̣ӣйам̣ вада̄ми ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччарита’’нти. ‘‘йамидам̣, бханте, бхагавата̄ екам̣сена акаран̣ӣйам̣ аккха̄там̣ ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣ тасмим̣ акаран̣ӣйе кайирама̄не ко а̄дӣнаво па̄т̣икан̇кхо’’ти? ‘‘йамидам̣, а̄нанда, майа̄ екам̣сена акаран̣ӣйам̣ аккха̄там̣ ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣ тасмим̣ акаран̣ӣйе кайирама̄не айам̣ а̄дӣнаво па̄т̣икан̇кхо – атта̄пи атта̄нам̣ упавадати, анувичча вин̃н̃ӯ гараханти, па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати, саммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. йамидам̣, а̄нанда, майа̄ екам̣сена акаран̣ӣйам̣ аккха̄там̣ ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣ тасмим̣ акаран̣ӣйе кайирама̄не айам̣ а̄дӣнаво па̄т̣икан̇кхо’’ти.
‘‘екам̣сена̄хам̣, а̄нанда, каран̣ӣйам̣ вада̄ми ка̄йасучаритам̣ вачӣсучаритам̣ маносучарита’’нти. ‘‘йамидам̣, бханте, бхагавата̄ екам̣сена каран̣ӣйам̣ аккха̄там̣ ка̄йасучаритам̣ вачӣсучаритам̣ маносучаритам̣ тасмим̣ каран̣ӣйе кайирама̄не ко а̄нисам̣со па̄т̣икан̇кхо’’ти? ‘‘йамидам̣, а̄нанда, майа̄ екам̣сена каран̣ӣйам̣ аккха̄там̣ ка̄йасучаритам̣ вачӣсучаритам̣ маносучаритам̣ тасмим̣ каран̣ӣйе кайирама̄не айам̣ а̄нисам̣со па̄т̣икан̇кхо – атта̄пи атта̄нам̣ на упавадати, анувичча вин̃н̃ӯ пасам̣санти, калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати, асаммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. йамидам̣, а̄нанда, майа̄ екам̣сена каран̣ӣйам̣ аккха̄там̣ ка̄йасучаритам̣ вачӣсучаритам̣ маносучаритам̣ тасмим̣ каран̣ӣйе кайирама̄не айам̣ а̄нисам̣со па̄т̣икан̇кхо’’ти.
19. ‘‘акусалам̣, бхиккхаве, паджахатха. сакка̄, бхиккхаве, акусалам̣ паджахитум̣. но чедам̣ [но четам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.) сам̣. ни. 3.28 пасситаббам̣], бхиккхаве, сакка̄ абхависса акусалам̣ паджахитум̣, на̄хам̣ евам̣ вадеййам̣ – ‘акусалам̣, бхиккхаве, паджахатха̄’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сакка̄ акусалам̣ паджахитум̣ тасма̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘акусалам̣, бхиккхаве, паджахатха̄’ти. акусалан̃ча хидам̣, бхиккхаве [акусалам̣ бхиккхаве (ка.)], пахӣнам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттеййа на̄хам̣ евам̣ вадеййам̣ – ‘акусалам̣, бхиккхаве, паджахатха̄’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, акусалам̣ пахӣнам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати тасма̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘акусалам̣, бхиккхаве, паджахатха̄’’’ти.
‘‘кусалам̣, бхиккхаве, бха̄ветха. сакка̄, бхиккхаве, кусалам̣ бха̄ветум̣. но чедам̣, бхиккхаве, сакка̄ абхависса кусалам̣ бха̄ветум̣, на̄хам̣ евам̣ вадеййам̣ – ‘кусалам̣, бхиккхаве, бха̄ветха̄’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сакка̄ кусалам̣ бха̄ветум̣ тасма̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘кусалам̣, бхиккхаве, бха̄ветха̄’ти. кусалан̃ча хидам̣, бхиккхаве, бха̄витам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттеййа, на̄хам̣ евам̣ вадеййам̣ – ‘кусалам̣, бхиккхаве, бха̄ветха̄’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, кусалам̣ бха̄витам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати тасма̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘кусалам̣, бхиккхаве, бха̄ветха̄’’’ти.
20. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме две? дунниккхиттан̃ча падабйан̃джанам̣ аттхо ча дуннӣто. дунниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи дуннайо хоти. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.
21. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме две? суниккхиттан̃ча падабйан̃джанам̣ аттхо ча сунӣто. суниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи сунайо хоти. име кхо, бхиккхаве, две дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.
адхикаран̣авагго дутийо.
3. ба̄лавагго
22. ‘‘‘двеме, бхиккхаве, ба̄ла̄. катаме две? йо ча аччайам̣ аччайато на пассати, йо ча аччайам̣ десентасса йатха̄дхаммам̣ наппат̣игган̣ха̄ти. име кхо, бхиккхаве, две ба̄ла̄’ти. ‘двеме, бхиккхаве, пан̣д̣ита̄. катаме две? йо ча аччайам̣ аччайато пассати, йо ча аччайам̣ десентасса йатха̄дхаммам̣ пат̣игган̣ха̄ти. име кхо, бхиккхаве, две пан̣д̣ита̄’’’ти.
23. ‘‘двеме, бхиккхаве, татха̄гатам̣ аббха̄чиккханти. катаме две? дут̣т̣хо ва̄ досантаро, саддхо ва̄ дуггахитена [дуггахӣтена (сӣ.)]. име кхо, бхиккхаве, две татха̄гатам̣ аббха̄чиккхантӣ’’ти.
24. ‘‘‘двеме, бхиккхаве, татха̄гатам̣ аббха̄чиккханти. катаме две? йо ча абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, йо ча бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети. име кхо, бхиккхаве, две татха̄гатам̣ аббха̄чиккхантӣ’ти. ‘двеме, бхиккхаве, татха̄гатам̣ на̄ббха̄чиккханти. катаме две? йо ча абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена абха̄ситам̣ алапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети, йо ча бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена бха̄ситам̣ лапитам̣ татха̄гатена̄ти дӣпети. име кхо, бхиккхаве, две татха̄гатам̣ на̄ббха̄чиккхантӣ’’’ти.
25. ‘‘двеме, бхиккхаве, татха̄гатам̣ аббха̄чиккханти. катаме две? йо ча неййаттхам̣ суттантам̣ нӣтаттхо суттантоти дӣпети, йо ча нӣтаттхам̣ суттантам̣ неййаттхо суттантоти дӣпети. име кхо, бхиккхаве, две татха̄гатам̣ аббха̄чиккхантӣ’’ти.
26. ‘‘двеме, бхиккхаве, татха̄гатам̣ на̄ббха̄чиккханти. катаме две? йо ча неййаттхам̣ суттантам̣ неййаттхо суттантоти дӣпети, йо ча нӣтаттхам̣ суттантам̣ нӣтаттхо суттантоти дӣпети. име кхо, бхиккхаве, две татха̄гатам̣ на̄ббха̄чиккхантӣ’’ти.
27. ‘‘пат̣иччханнакаммантасса, бхиккхаве, двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атара̄ гати па̄т̣икан̇кха̄ – нирайо ва̄ тираччха̄найони ва̄ти. аппат̣иччханнакаммантасса, бхиккхаве, двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атара̄ гати па̄т̣икан̇кха̄ – дева̄ ва̄ манусса̄ ва̄’’ти.
28. ‘‘миччха̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атара̄ гати па̄т̣икан̇кха̄ – нирайо ва̄ тираччха̄найони ва̄’’ти.
29. ‘‘самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атара̄ гати па̄т̣икан̇кха̄ – дева̄ ва̄ манусса̄ ва̄’’ти.
30. ‘‘дуссӣласса, бхиккхаве, две пат̣игга̄ха̄ – нирайо ва̄ тираччха̄найони ва̄. сӣлавато, бхиккхаве, две пат̣игга̄ха̄ – дева̄ ва̄ манусса̄ ва̄’’ти [дево ва̄ мануссо ва̄ти (ка.)].
31. ‘‘два̄хам̣, бхиккхаве, аттхавасе сампассама̄но аран̃н̃аванапаттха̄ни [аран̃н̃е паванапаттха̄ни (сӣ. пӣ.)] панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исева̄ми. катаме две? аттано ча дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ сампассама̄но, паччхиман̃ча джанатам̣ анукампама̄но. име кхо ахам̣, бхиккхаве, две аттхавасе сампассама̄но аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исева̄мӣ’’ти.
32. ‘‘две ме, бхиккхаве, дхамма̄ виджджа̄бха̄гийа̄. катаме две? саматхо ча випассана̄ ча. саматхо, бхиккхаве, бха̄вито каматтха [киматтха (сйа̄. кам̣.), катаматтха (ка.)] манубхоти? читтам̣ бха̄вӣйати. читтам̣ бха̄витам̣ каматтхаманубхоти? йо ра̄го со пахӣйати. випассана̄, бхиккхаве, бха̄вита̄ каматтхаманубхоти? пан̃н̃а̄ бха̄вӣйати. пан̃н̃а̄ бха̄вита̄ каматтхаманубхоти? йа̄ авиджджа̄ са̄ пахӣйати. ра̄гупаккилит̣т̣хам̣ ва̄, бхиккхаве, читтам̣ на вимуччати, авиджджупаккилит̣т̣ха̄ ва̄ пан̃н̃а̄ на бха̄вӣйати. ити кхо, бхиккхаве, ра̄гавира̄га̄ четовимутти, авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣ’’ти.
ба̄лавагго татийо.
4. самачиттавагго
33. ‘‘асаппурисабхӯмин̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми саппурисабхӯмин̃ча. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха. бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, асаппурисабхӯми? асаппурисо, бхиккхаве, акатан̃н̃ӯ хоти акатаведӣ. асаббхи хетам̣, бхиккхаве, упан̃н̃а̄там̣ йадидам̣ акатан̃н̃ута̄ акатаведита̄. кевала̄ еса̄, бхиккхаве, асаппурисабхӯми йадидам̣ акатан̃н̃ута̄ акатаведита̄. саппурисо ча кхо, бхиккхаве, катан̃н̃ӯ хоти катаведӣ. саббхи хетам̣, бхиккхаве, упан̃н̃а̄там̣ йадидам̣ катан̃н̃ута̄ катаведита̄. кевала̄ еса̄, бхиккхаве, саппурисабхӯми йадидам̣ катан̃н̃ута̄ катаведита̄’’ти.
34. ‘‘двинна̄хам̣, бхиккхаве, на суппатика̄рам̣ вада̄ми. катамесам̣ двиннам̣? ма̄ту ча питу ча. екена, бхиккхаве, ам̣сена ма̄тарам̣ парихареййа, екена ам̣сена питарам̣ парихареййа вассасата̄йуко вассасатаджӣвӣ со ча несам̣ уччха̄данапаримаддананха̄панасамба̄ханена. те ча таттхева муттакарӣсам̣ чаджеййум̣. на твева, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ катам̣ ва̄ хоти пат̣икатам̣ ва̄. имисса̄ ча, бхиккхаве, маха̄патхавийа̄ пахӯтараттаратана̄йа [пахӯтасаттаратана̄йа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) тиканипа̄те маха̄вагге дасамасуттат̣ӣка̄йам̣ дасситапа̄л̣ийа̄ самети] ма̄та̄питаро иссара̄дхипачче радждже патит̣т̣ха̄пеййа, на твева, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ катам̣ ва̄ хоти пат̣икатам̣ ва̄. там̣ кисса хету? бахука̄ра̄ [бахӯпака̄ра̄ (ка.)], бхиккхаве, ма̄та̄питаро путта̄нам̣ а̄па̄дака̄ посака̄ имасса локасса дассета̄ро. йо ча кхо, бхиккхаве, ма̄та̄питаро ассаддхе саддха̄сампада̄йа сама̄дапети нивесети патит̣т̣ха̄пети, дуссӣле сӣласампада̄йа сама̄дапети нивесети патит̣т̣ха̄пети, маччхарӣ ча̄гасампада̄йа сама̄дапети нивесети патит̣т̣ха̄пети, дуппан̃н̃е пан̃н̃а̄сампада̄йа сама̄дапети нивесети патит̣т̣ха̄пети, етта̄вата̄ кхо, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ катан̃ча хоти пат̣икатан̃ча̄’’ти [пат̣икатан̃ча атикатан̃ча̄ти (сӣ. пӣ.)].
35. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ва̄дӣ бхавам̣ готамо кимаккха̄йӣ’’ти? ‘‘кирийава̄дӣ ча̄хам̣, бра̄хман̣а, акирийава̄дӣ ча̄’’ти. ‘‘йатха̄катхам̣ пана бхавам̣ готамо кирийава̄дӣ ча акирийава̄дӣ ча̄’’ти?
‘‘акирийам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, вада̄ми ка̄йадуччаритасса вачӣдуччаритасса манодуччаритасса, анекавихита̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ акирийам̣ вада̄ми. кирийан̃ча кхо ахам̣, бра̄хман̣а, вада̄ми ка̄йасучаритасса вачӣсучаритасса маносучаритасса, анекавихита̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ кирийам̣ вада̄ми. евам̣ кхо ахам̣, бра̄хман̣а, кирийава̄дӣ ча акирийава̄дӣ ча̄’’ти.
‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
36. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кати ну кхо, бханте, локе даккхин̣еййа̄, каттха ча да̄нам̣ да̄табба’’нти? ‘‘две кхо, гахапати, локе даккхин̣еййа̄ – секхо ча асекхо ча. име кхо, гахапати, две локе даккхин̣еййа̄, еттха ча да̄нам̣ да̄табба’’нти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на [ватва̄ (сӣ. пӣ.) евамӣдисесу т̣ха̄несу] сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘секхо асекхо ча имасмим̣ локе,
а̄хунеййа̄ йаджама̄на̄нам̣ хонти;
те уджджубхӯта̄ [уджубхӯта̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] ка̄йена, ва̄ча̄йа уда четаса̄;
кхеттам̣ там̣ йаджама̄на̄нам̣, еттха диннам̣ махаппхала’’нти.
37. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ са̄рипутто са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча – ‘‘аджджхаттасам̣йоджанан̃ча, а̄вусо, пуггалам̣ десесса̄ми бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘катамо ча̄вусо, аджджхаттасам̣йоджано пуггало? идха̄вусо, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ упападжджати. со тато чуто а̄га̄мӣ хоти, а̄ганта̄ иттхаттам̣. айам̣ вуччати, а̄вусо, аджджхаттасам̣йоджано пуггало а̄га̄мӣ хоти, а̄ганта̄ иттхаттам̣.
‘‘катамо ча̄вусо, бахиддха̄сам̣йоджано пуггало? идха̄вусо, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. со ан̃н̃атарам̣ сантам̣ четовимуттим̣ упасампаджджа вихарати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ упападжджати. со тато чуто ана̄га̄мӣ хоти, ана̄ганта̄ иттхаттам̣. айам̣ вуччата̄вусо, бахиддха̄сам̣йоджано пуггало ана̄га̄мӣ хоти, ана̄ганта̄ иттхаттам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху сӣлава̄ хоти…пе… сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. со ка̄ма̄нам̣йева ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. со бхава̄нам̣йева ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. со тан̣ха̄ккхайа̄йа пат̣ипанно хоти. со лобхаккхайа̄йа пат̣ипанно хоти. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ упападжджати. со тато чуто ана̄га̄мӣ хоти, ана̄ганта̄ иттхаттам̣. айам̣ вуччата̄вусо, бахиддха̄сам̣йоджано пуггало ана̄га̄мӣ хоти, ана̄ганта̄ иттхатта’’нти.
атха кхо самбахула̄ самачитта̄ девата̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ девата̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘есо, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де бхиккхӯнам̣ аджджхаттасам̣йоджанан̃ча пуггалам̣ десети бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча. хат̣т̣ха̄, бханте, париса̄. са̄дху, бханте, бхагава̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо бхагава̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ [саммин̃джитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – джетаване антарахито пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де а̄йасмато са̄рипуттасса саммукхе па̄турахоси. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. а̄йасма̄пи кхо са̄рипутто бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘идха, са̄рипутта, самбахула̄ самачитта̄ девата̄ йена̄хам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо, са̄рипутта, та̄ девата̄ мам̣ етадавочум̣ – ‘есо, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де бхиккхӯнам̣ аджджхаттасам̣йоджанан̃ча пуггалам̣ десети бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча. хат̣т̣ха̄, бханте, париса̄. са̄дху, бханте, бхагава̄ йена а̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’ти. та̄ кхо пана, са̄рипутта, девата̄ дасапи хутва̄ вӣсампи хутва̄ тим̣сампи хутва̄ чатта̄лӣсампи хутва̄ пан̃н̃а̄сампи хутва̄ сат̣т̣хипи хутва̄ а̄раггакот̣инитуданаматтепи тит̣т̣ханти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхенти [бйа̄ба̄дхентӣти (саббаттха)]. сийа̄ кхо пана [пана те (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], са̄рипутта, евамасса – ‘таттха нӯна та̄сам̣ девата̄нам̣ татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ йена та̄ девата̄ дасапи хутва̄ вӣсампи хутва̄ тим̣сампи хутва̄ чатта̄лӣсампи хутва̄ пан̃н̃а̄сампи хутва̄ сат̣т̣хипи хутва̄ а̄раггакот̣инитуданаматтепи тит̣т̣ханти на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхентӣ’ти. на кхо панетам̣, са̄рипутта, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. идхева кхо, са̄рипутта, та̄сам̣ девата̄нам̣ татха̄ читтам̣ бха̄витам̣, йена та̄ девата̄ дасапи хутва̄…пе… на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхенти. тасма̄тиха, са̄рипутта, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘сантиндрийа̄ бхависса̄ма сантама̄наса̄’ти. еван̃хи во, са̄рипутта, сиккхитаббам̣. ‘сантиндрийа̄нан̃хи во, са̄рипутта, сантама̄наса̄нам̣ сантам̣йева ка̄йакаммам̣ бхависсати сантам̣ вачӣкаммам̣ сантам̣ манокаммам̣. сантам̣йева упаха̄рам̣ упахарисса̄ма сабрахмача̄рӣсӯ’ти. ‘еван̃хи во, са̄рипутта, сиккхитаббам̣. анассум̣ кхо, са̄рипутта, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ йе имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на̄ссосу’’’нти.
38. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄качча̄но варан̣а̄йам̣ вихарати бхаддаса̄ритӣре [каддамадахатӣре (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. атха кхо а̄ра̄мадан̣д̣о бра̄хман̣о йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄качча̄нена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄ра̄мадан̣д̣о бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бхо качча̄на, хету ко паччайо йена кхаттийа̄пи кхаттийехи виваданти, бра̄хман̣а̄пи бра̄хман̣ехи виваданти, гахапатика̄пи гахапатикехи вивадантӣ’’ти? ‘‘ка̄мара̄га̄бхинивесавинибандха [ка̄мара̄гавинивесавинибаддха (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] палигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нахету кхо, бра̄хман̣а, кхаттийа̄пи кхаттийехи виваданти, бра̄хман̣а̄пи бра̄хман̣ехи виваданти, гахапатика̄пи гахапатикехи вивадантӣ’’ти.
‘‘ко пана, бхо качча̄на, хету ко паччайо йена саман̣а̄пи саман̣ехи вивадантӣ’’ти? ‘‘дит̣т̣хира̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нахету кхо, бра̄хман̣а, саман̣а̄пи саман̣ехи вивадантӣ’’ти.
‘‘аттхи пана, бхо качча̄на, кочи локасмим̣ йо иман̃чева ка̄мара̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто, иман̃ча дит̣т̣хира̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто’’ти? ‘‘аттхи, бра̄хман̣а, локасмим̣ йо иман̃чева ка̄мара̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто, иман̃ча дит̣т̣хира̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто’’ти.
‘‘ко пана со, бхо качча̄на, локасмим̣ йо иман̃чева ка̄гара̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто, иман̃ча дит̣т̣хира̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто’’ти? ‘‘аттхи, бра̄хман̣а, пураттхимесу джанападесу са̄ваттхӣ на̄ма нагарам̣. таттха со бхагава̄ етарахи вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо. со хи, бра̄хман̣а, бхагава̄ иман̃чева ка̄мара̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто, иман̃ча дит̣т̣хира̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто’’ти.
евам̣ вутте а̄ра̄мадан̣д̣о бра̄хман̣о ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ даккхин̣ам̣ джа̄н̣уман̣д̣алам̣ патхавийам̣ нихантва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ тиккхаттум̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса, намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса, намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса. йо хи со бхагава̄ иман̃чева ка̄мара̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто, иман̃ча дит̣т̣хира̄га̄бхинивесавинибандхапалигедхапарийут̣т̣ха̄наджджхоса̄нам̣ саматикканто’’ти.
‘‘абхиккантам̣, бхо качча̄на, абхиккантам̣, бхо качча̄на! сеййатха̄пи, бхо качча̄на, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти, евамевам̣ бхота̄ качча̄нена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бхо качча̄на, там̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ качча̄но дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
39. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄качча̄но мадхура̄йам̣ вихарати гунда̄ване. атха кхо кандара̄йано [кан̣д̣ара̄йано (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бра̄хман̣о йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄качча̄нена саддхим̣…пе… екамантам̣ нисинно кхо кандара̄йано бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бхо качча̄на, ‘на саман̣о качча̄но бра̄хман̣е джин̣н̣е вуддхе махаллаке аддхагате вайоануппатте абхива̄дети ва̄ паччут̣т̣хети ва̄ а̄санена ва̄ нимантетӣ’ти. тайидам̣, бхо качча̄на, татхева? на хи бхавам̣ качча̄но бра̄хман̣е джин̣н̣е вуддхе махаллаке аддхагате вайоануппатте абхива̄дети ва̄ паччут̣т̣хети ва̄ а̄санена ва̄ нимантети. тайидам̣, бхо качча̄на, на сампаннамева̄’’ти.
‘‘аттхи, бра̄хман̣а, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена вуддхабхӯми ча аккха̄та̄ дахарабхӯми ча. вуддхо чепи, бра̄хман̣а, хоти а̄сӣтико ва̄ на̄вутико ва̄ вассасатико ва̄ джа̄тийа̄, со ча ка̄ме парибхун̃джати ка̄мамаджджха̄васати ка̄мапарил̣а̄хена парид̣айхати ка̄мавитаккехи кхаджджати ка̄мапарийесана̄йа уссуко. атха кхо со ба̄ло на тхеротвева сан̇кхйам̣ гаччхати. дахаро чепи, бра̄хман̣а, хоти йува̄ сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄. со ча на ка̄ме парибхун̃джати на ка̄мамаджджха̄васати, на ка̄мапарил̣а̄хена парид̣айхати, на ка̄мавитаккехи кхаджджати, на ка̄мапарийесана̄йа уссуко. атха кхо со пан̣д̣ито тхеротвева сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти.
евам̣ вутте кандара̄йано бра̄хман̣о ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ дахара̄нам̣ сатам̣ [судам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхиккхӯнам̣ па̄де сираса̄ вандати – ‘‘вуддха̄ бхаванто, вуддхабхӯмийам̣ т̣хита̄. дахара̄ майам̣, дахарабхӯмийам̣ т̣хита̄’’ти.
‘‘абхиккантам̣, бхо качча̄на…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ качча̄но дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
40. ‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе чора̄ балаванто хонти, ра̄джа̄но тасмим̣ самайе дуббала̄ хонти. тасмим̣, бхиккхаве, самайе ран̃н̃о на пха̄су хоти атийа̄тум̣ ва̄ ниййа̄тум̣ ва̄ паччантиме ва̄ джанападе анусан̃н̃а̄тум̣. бра̄хман̣агахапатика̄нампи тасмим̣ самайе на пха̄су хоти атийа̄тум̣ ва̄ ниййа̄тум̣ ва̄ ба̄хира̄ни ва̄ камманта̄ни пат̣ивеккхитум̣. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йасмим̣ самайе па̄пабхиккхӯ балаванто хонти, песала̄ бхиккхӯ тасмим̣ самайе дуббала̄ хонти. тасмим̣, бхиккхаве, самайе песала̄ бхиккхӯ тун̣хӣбхӯта̄ тун̣хӣбхӯта̄ва сан̇гхамаджджхе сан̇каса̄йанти [сан̇камма джха̄йанти (ка.), сан̃ча̄йанти (сӣ. ат̣т̣ха.)] паччантиме ва̄ джанападе аччханти [бхаджанти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. тайидам̣, бхиккхаве, хоти бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣.
‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе ра̄джа̄но балаванто хонти, чора̄ тасмим̣ самайе дуббала̄ хонти. тасмим̣, бхиккхаве, самайе ран̃н̃о пха̄су хоти атийа̄тум̣ ва̄ ниййа̄тум̣ ва̄ паччантиме ва̄ джанападе анусан̃н̃а̄тум̣. бра̄хман̣агахапатика̄нампи тасмим̣ самайе пха̄су хоти атийа̄тум̣ ва̄ ниййа̄тум̣ ва̄ ба̄хира̄ни ва̄ камманта̄ни пат̣ивеккхитум̣. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йасмим̣ самайе песала̄ бхиккхӯ балаванто хонти, па̄пабхиккхӯ тасмим̣ самайе дуббала̄ хонти. тасмим̣, бхиккхаве, самайе па̄пабхиккхӯ тун̣хӣбхӯта̄ тун̣хӣбхӯта̄ва сан̇гхамаджджхе сан̇каса̄йанти, йена ва̄ пана тена паккаманти [папатанти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. тайидам̣, бхиккхаве, хоти бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа, бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти.
41. ‘‘двинна̄хам̣, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипаттим̣ на ван̣н̣еми, гихисса ва̄ паббаджитасса ва̄. гихӣ ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ миччха̄пат̣ипанно миччха̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету на а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣.
‘‘двинна̄хам̣, бхиккхаве, самма̄пат̣ипаттим̣ ван̣н̣еми, гихисса ва̄ паббаджитасса ва̄. гихӣ ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ самма̄пат̣ипанно самма̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусала’’нти.
42. ‘‘йе те, бхиккхаве, бхиккхӯ дуггахитехи суттантехи бйан̃джанаппатирӯпакехи аттхан̃ча дхамман̃ча пат̣ива̄ханти те, бхиккхаве, бхиккхӯ бахуджана̄хита̄йа пат̣ипанна̄ бахуджана̄сукха̄йа, бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. бахун̃ча те, бхиккхаве, бхиккхӯ апун̃н̃ам̣ пасаванти, те чимам̣ саддхаммам̣ антарадха̄пенти.
‘‘йе те, бхиккхаве, бхиккхӯ суггахитехи суттантехи бйан̃джанаппатирӯпакехи аттхан̃ча дхамман̃ча ануломенти те, бхиккхаве, бхиккхӯ бахуджанахита̄йа пат̣ипанна̄ бахуджанасукха̄йа, бахуно джанасса аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. бахун̃ча те, бхиккхаве, бхиккхӯ пун̃н̃ам̣ пасаванти, те чимам̣ саддхаммам̣ т̣хапентӣ’’ти.
самачиттавагго чатуттхо.
5. парисавагго
43. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? утта̄на̄ ча париса̄ гамбхӣра̄ ча париса̄. катама̄ ча, бхиккхаве, утта̄на̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ уддхата̄ хонти уннал̣а̄ чапала̄ мукхара̄ викин̣н̣ава̄ча̄ мут̣т̣хассатӣ асампаджа̄на̄ асама̄хита̄ виббхантачитта̄ па̄катиндрийа̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, утта̄на̄ париса̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, гамбхӣра̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ ануддхата̄ хонти ануннал̣а̄ ачапала̄ амукхара̄ авикин̣н̣ава̄ча̄ упат̣т̣хитассатӣ сампаджа̄на̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄ сам̣вутиндрийа̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, гамбхӣра̄ париса̄. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ гамбхӣра̄ париса̄’’ти.
44. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? вагга̄ ча париса̄ самагга̄ ча париса̄. катама̄ ча, бхиккхаве, вагга̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, вагга̄ париса̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самагга̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаранти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самагга̄ париса̄. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ самагга̄ париса̄’’ти.
45. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? анаггаватӣ ча париса̄ аггаватӣ ча париса̄. катама̄ ча, бхиккхаве, анаггаватӣ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ тхера̄ бхиккхӯ ба̄хулика̄ [ба̄хуллика̄ (сйа̄. кам̣. ка.) т̣ӣка̄ олокетабба̄] хонти са̄тхалика̄, оккамане пуббан̇гама̄, павивеке никкхиттадхура̄, на вӣрийам̣ а̄рабханти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. тесам̣ паччхима̄ джаната̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати. са̄пи хоти ба̄хулика̄ са̄тхалика̄, оккамане пуббан̇гама̄, павивеке никкхиттадхура̄, на вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, анаггаватӣ париса̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, аггаватӣ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ тхера̄ бхиккхӯ на ба̄хулика̄ хонти на са̄тхалика̄, оккамане никкхиттадхура̄, павивеке пуббан̇гама̄, вӣрийам̣ а̄рабханти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. тесам̣ паччхима̄ джаната̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати. са̄пи хоти на ба̄хулика̄ на са̄тхалика̄, оккамане никкхиттадхура̄, павивеке пуббан̇гама̄, вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. айам̣ вуччати, бхиккхаве, аггаватӣ париса̄. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ аггаватӣ париса̄’’ти.
46. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? анарийа̄ ча париса̄ арийа̄ ча париса̄. катама̄ ча, бхиккхаве, анарийа̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, анарийа̄ париса̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, арийа̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийа̄ париса̄. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ арийа̄ париса̄’’ти.
47. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? париса̄касат̣о ча париса̄ман̣д̣о ча. катамо ча, бхиккхаве, париса̄касат̣о? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ чханда̄гатим̣ гаччханти, доса̄гатим̣ гаччханти, моха̄гатим̣ гаччханти, бхайа̄гатим̣ гаччханти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, париса̄касат̣о.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, париса̄ман̣д̣о? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ на чханда̄гатим̣ гаччханти, на доса̄гатим̣ гаччханти, на моха̄гатим̣ гаччханти, на бхайа̄гатим̣ гаччханти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, париса̄ман̣д̣о. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ париса̄ман̣д̣о’’ти.
48. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? окка̄читавинӣта̄ париса̄ нопат̣ипуччха̄винӣта̄, пат̣ипуччха̄винӣта̄ париса̄ ноокка̄читавинӣта̄. катама̄ ча, бхиккхаве, окка̄читавинӣта̄ париса̄ нопат̣ипуччха̄винӣта̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ йе те суттанта̄ татха̄гатабха̄сита̄ гамбхӣра̄ гамбхӣраттха̄ локуттара̄ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йутта̄ тесу бхан̃н̃ама̄несу на суссӯсанти на сотам̣ одаханти на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти на ча те дхамме уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ ман̃н̃анти. йе пана те суттанта̄ кавита̄ [кавиката̄ (саббаттха) т̣ӣка̄ олокетабба̄] ка̄веййа̄ читтаккхара̄ читтабйан̃джана̄ ба̄хирака̄ са̄вакабха̄сита̄ тесу бхан̃н̃ама̄несу суссӯсанти сотам̣ одаханти ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, те дхамме уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ ман̃н̃анти, те ча там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣итва̄ на чева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ипуччханти на ча пат̣ивичаранти – ‘идам̣ катхам̣, имасса ко аттхо’ти? те авиват̣ан̃чева на виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча на утта̄нӣкаронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ на пат̣ивиноденти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, окка̄читавинӣта̄ париса̄ но пат̣ипуччха̄винӣта̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, пат̣ипуччха̄винӣта̄ париса̄ ноокка̄читавинӣта̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ йе те суттанта̄ кавита̄ ка̄веййа̄ читтаккхара̄ читтабйан̃джана̄ ба̄хирака̄ са̄вакабха̄сита̄ тесу бхан̃н̃ама̄несу на суссӯсанти на сотам̣ одаханти на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, на ча те дхамме уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ ман̃н̃анти. йе пана те суттанта̄ татха̄гатабха̄сита̄ гамбхӣра̄ гамбхӣраттха̄ локуттара̄ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йутта̄ тесу бхан̃н̃ама̄несу суссӯсанти сотам̣ одаханти ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, те ча дхамме уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣ ман̃н̃анти. те там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣итва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ипуччханти пат̣ивичаранти – ‘идам̣ катхам̣, имасса ко аттхо’ти? те авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣкаронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣ипуччха̄винӣта̄ париса̄ ноокка̄читавинӣта̄. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ пат̣ипуччха̄винӣта̄ париса̄ ноокка̄читавинӣта̄’’ти.
49. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? а̄мисагару париса̄ но саддхаммагару, саддхаммагару париса̄ но а̄мисагару. катама̄ ча, бхиккхаве, а̄мисагару париса̄ но саддхаммагару? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ гихӣнам̣ ода̄тавасана̄нам̣ саммукха̄ ан̃н̃аман̃н̃асса ван̣н̣ам̣ бха̄санти – ‘асуко бхиккху убхатобха̄гавимутто, асуко пан̃н̃а̄вимутто, асуко ка̄йасаккхӣ, асуко дит̣т̣хиппатто, асуко саддха̄вимутто, асуко дхамма̄нуса̄рӣ, асуко саддха̄нуса̄рӣ, асуко сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо, асуко дуссӣло па̄падхаммо’ти. те тена ла̄бхам̣ лабханти. те там̣ ла̄бхам̣ лабхитва̄ гатхита̄ [гадхита̄ (ка.)] муччхита̄ аджджхопанна̄ [аджджхоса̄на̄ (ка.), анаджджхопанна̄ (сӣ. сйа̄. ка.) тиканипа̄те кусина̄равагге пат̣хамасуттат̣ӣка̄ олокетабба̄] ана̄дӣнавадасса̄вино аниссаран̣апан̃н̃а̄ парибхун̃джанти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, а̄мисагару париса̄ но саддхаммагару.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, саддхаммагару париса̄ ноа̄мисагару? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ гихӣнам̣ ода̄тавасана̄нам̣ саммукха̄ ан̃н̃аман̃н̃асса ван̣н̣ам̣ на бха̄санти – ‘асуко бхиккху убхатобха̄гавимутто, асуко пан̃н̃а̄вимутто, асуко ка̄йасаккхӣ, асуко дит̣т̣хиппатто, асуко саддха̄вимутто, асуко дхамма̄нусса̄рӣ, асуко саддха̄нуса̄рӣ, асуко сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо, асуко дуссӣло па̄падхаммо’ти. те тена ла̄бхам̣ лабханти. те там̣ ла̄бхам̣ лабхитва̄ агатхита̄ амуччхита̄ анаджджхосанна̄ а̄дӣнавадасса̄вино ниссаран̣апан̃н̃а̄ парибхун̃джанти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, саддхаммагару париса̄ ноа̄мисагару. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ саддхаммагару париса̄ ноа̄мисагарӯ’’ти.
50. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? висама̄ ча париса̄ сама̄ ча париса̄. катама̄ ча, бхиккхаве, висама̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ адхаммакамма̄ни паваттанти дхаммакамма̄ни наппаваттанти, авинайакамма̄ни паваттанти винайакамма̄ни наппаваттанти, адхаммакамма̄ни диппанти дхаммакамма̄ни на диппанти, авинайакамма̄ни диппанти винайакамма̄ни на диппанти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, висама̄ париса̄. ( ) [(висаматта̄ бхиккхаве париса̄йа адхаммакамма̄ни паваттанти… винайакамма̄ни на диппанти.) (сӣ. пӣ.)]
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сама̄ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ дхаммакамма̄ни паваттанти адхаммакамма̄ни наппаваттанти, винайакамма̄ни паваттанти авинайакамма̄ни наппаваттанти, дхаммакамма̄ни диппанти адхаммакамма̄ни на диппанти, винайакамма̄ни диппанти авинайакамма̄ни на диппанти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сама̄ париса̄. ( ) [(саматта̄ бхиккхаве париса̄йа дхаммакамма̄ни паваттанти… авинайакамма̄ни на диппанти.) (сӣ. пӣ.)] има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ сама̄ париса̄’’ти.
51. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? адхаммика̄ ча париса̄ дхаммика̄ ча париса̄…пе… има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ дхаммика̄ париса̄’’ти.
52. ‘‘двема̄, бхиккхаве, париса̄. катама̄ две? адхаммава̄динӣ ча париса̄ дхаммава̄динӣ ча париса̄. катама̄ ча, бхиккхаве, адхаммава̄динӣ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ адхикаран̣ам̣ а̄дийанти дхаммикам̣ ва̄ адхаммикам̣ ва̄. те там̣ адхикаран̣ам̣ а̄дийитва̄ на чева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃н̃а̄пенти на ча сан̃н̃аттим̣ упагаччханти, на ча ниджджха̄пенти на ча ниджджхаттим̣ упагаччханти. те асан̃н̃аттибала̄ аниджджхаттибала̄ аппат̣иниссаггамантино тамева адхикаран̣ам̣ тха̄маса̄ пара̄ма̄са̄ [пара̄масса (сӣ. пӣ.)] абхинивисса вохаранти – ‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, адхаммава̄динӣ париса̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, дхаммава̄динӣ париса̄? идха, бхиккхаве, йассам̣ париса̄йам̣ бхиккхӯ адхикаран̣ам̣ а̄дийанти дхаммикам̣ ва̄ адхаммикам̣ ва̄. те там̣ адхикаран̣ам̣ а̄дийитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃н̃а̄пенти чева сан̃н̃аттин̃ча упагаччханти, ниджджха̄пенти чева ниджджхаттин̃ча упагаччханти. те сан̃н̃аттибала̄ ниджджхаттибала̄ пат̣иниссаггамантино, на тамева адхикаран̣ам̣ тха̄маса̄ пара̄ма̄са̄ абхинивисса вохаранти – ‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, дхаммава̄динӣ париса̄. има̄ кхо, бхиккхаве, две париса̄. етадаггам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ йадидам̣ дхаммава̄динӣ париса̄’’ти.
парисавагго пан̃чамо.
тассудда̄нам̣ –
утта̄на̄ вагга̄ аггаватӣ, арийа̄ касат̣о ча пан̃чамо;
окка̄читаа̄мисан̃чева, висама̄ адхамма̄дхаммийена ча̄ти.
пат̣хамо пан̣н̣а̄сако саматто.