6. дутийаадхаммасуттам̣
172. ‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’’нти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.
атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’’ти?
атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но саттху чева сам̣ван̣н̣ито, самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ маха̄качча̄но имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етаматтхам̣ пуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ маха̄качча̄но бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’’ти.
атха кхо те бхиккхӯ йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄качча̄нена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавочум̣ –
‘‘идам̣ кхо но, а̄вусо качча̄на, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
‘‘тесам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – адхаммо ча, бхиккхаве…пе… татха̄ пат̣ипаджджитаббанти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’ти?
‘‘тесам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но саттху чева сам̣ван̣н̣ито, самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ маха̄качча̄но имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ маха̄качча̄но бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’ти. вибхаджату а̄йасма̄ маха̄качча̄но’’ти.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, пурисо са̄раттхико са̄рам̣ гавесӣ са̄рапарийесанам̣ чарама̄но махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато атиккаммева мӯлам̣ атиккамма кхандхам̣ са̄кха̄пала̄се са̄рам̣ парийеситаббам̣ ман̃н̃еййа. евам̣сампадамидам̣ а̄йасманта̄нам̣ саттхари саммукхӣбхӯте там̣ бхагавантам̣ атиситва̄ амхе етаматтхам̣ пат̣ипуччхитаббам̣ ман̃н̃атха [ман̃н̃етха (сӣ.), ман̃н̃еййа̄тха (ка.)]. со ха̄вусо, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. со чева панетасса ка̄ло ахоси йам̣ тумхе бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха. йатха̄ во бхагава̄ бйа̄кареййа татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти.
‘‘аддха̄, а̄вусо качча̄на, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. со чева панетасса ка̄ло ахоси йам̣ майам̣ бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кареййа татха̄ нам̣ дха̄реййа̄ма. апи ча̄йасма̄ маха̄качча̄но саттху чева сам̣ван̣н̣ито, самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ маха̄качча̄но имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. вибхаджата̄йасма̄ маха̄качча̄но агарум̣ каритва̄’’ти.
‘‘тена ха̄вусо, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато маха̄качча̄насса паччассосум̣. атха̄йасма̄ маха̄качча̄но етадавоча –
‘‘йам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
‘‘катамо, ча̄вусо, адхаммо; катамо ча дхаммо? катамо ча анаттхо, катамо ча аттхо? ‘‘па̄н̣а̄типа̄то, а̄вусо, адхаммо; па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ дхаммо; йе ча па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘адинна̄да̄нам̣, а̄вусо, адхаммо; адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ дхаммо; йе ча адинна̄да̄напаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; адинна̄да̄на̄ вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘ка̄месумиччха̄ча̄ро, а̄вусо, адхаммо; ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ дхаммо; йе ча ка̄месумиччха̄ча̄рапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘муса̄ва̄до, а̄вусо, адхаммо; муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ дхаммо; йе ча муса̄ва̄дапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; муса̄ва̄да̄ вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘писун̣а̄ ва̄ча̄, а̄вусо, адхаммо; писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ дхаммо; йе ча писун̣а̄ва̄ча̄паччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘пхаруса̄ ва̄ча̄, а̄вусо, адхаммо; пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ дхаммо; йе ча пхаруса̄ва̄ча̄паччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘сампхаппала̄по, а̄вусо, адхаммо; сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ дхаммо; йе ча сампхаппала̄папаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; сампхаппала̄па̄ вераман̣ипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘абхиджджха̄, а̄вусо, адхаммо; анабхиджджха̄ дхаммо; йе ча абхиджджха̄паччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; анабхиджджха̄паччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘бйа̄па̄до, а̄вусо, адхаммо; абйа̄па̄до дхаммо; йе ча бйа̄па̄дапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; абйа̄па̄дапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄дит̣т̣хи, а̄вусо, адхаммо; самма̄дит̣т̣хи дхаммо; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘‘йам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти. имасса кхо ахам̣, а̄вусо, бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. а̄кан̇кхама̄на̄ ча пана тумхе, а̄вусо, бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха. йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кароти татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти.
‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато маха̄качча̄насса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ –
‘‘йам̣ кхо но, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
‘‘тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’ти?
‘‘тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но саттху чева сам̣ван̣н̣ито, самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ маха̄качча̄но имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ маха̄качча̄но бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’ти.
‘‘атха кхо майам̣, бханте, йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇камимха̄; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етаматтхам̣ апуччхимха̄. тесам̣ но, бханте, а̄йасмата̄ маха̄качча̄нена имехи аккхарехи имехи падехи имехи бйан̃джанехи аттхо сувибхатто’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве! пан̣д̣ито, бхиккхаве, маха̄качча̄но. маха̄пан̃н̃о, бхиккхаве, маха̄качча̄но. мам̣ чепи тумхе, бхиккхаве, упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха, ахампи четам̣ евамевам̣ бйа̄кареййам̣ йатха̄ там̣ маха̄качча̄нена бйа̄катам̣. есо чева тасса аттхо. еван̃ча нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.