2. на̄тхавагго

1. сена̄санасуттам̣

11. ‘‘пан̃чан̇гасаманна̄гато, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ сена̄санам̣ севама̄но бхаджама̄но начирассева а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гато хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху саддхо хоти; саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄…пе… бхагава̄’ти; аппа̄ба̄дхо хоти аппа̄тан̇ко, самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа маджджхима̄йа падха̄наккхама̄йа; асат̣хо хоти ама̄йа̄вӣ, йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ а̄викатта̄ саттхари ва̄ вин̃н̃ӯсу ва̄ сабрахмача̄рӣсу; а̄раддхавӣрийо вихарати, акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа; тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу; пан̃н̃ава̄ хоти, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гато хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, сена̄санам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ хоти? идха, бхиккхаве, сена̄санам̣ на̄тидӯрам̣ хоти на̄чча̄саннам̣ гамана̄гаманасампаннам̣ дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣ раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхосам̣ аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассам̣ [аппад̣ам̣са… сирим̣сапасампхассам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)]; тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса аппакасирена уппаджджанти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄; тасмим̣ кхо пана сена̄сане тхера̄ бхиккхӯ вихаранти бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄; те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣, имасса ко аттхо’ти; тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти анутта̄нӣкатан̃ча утта̄ним̣ каронти анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, сена̄санам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ хоти. пан̃чан̇гасаманна̄гато кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ сена̄санам̣ севама̄но бхаджама̄но начирассева а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’’ти. пат̣хамам̣.

2. пан̃чан̇гасуттам̣

12. ‘‘пан̃чан̇гавиппахӣно, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гато имасмим̣ дхаммавинайе ‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисо’ти вуччати. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно ка̄маччхандо пахӣно хоти, бйа̄па̄до пахӣно хоти, тхинамиддхам̣ [тхӣнамиддхам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] пахӣнам̣ хоти, уддхаччакуккуччам̣ пахӣнам̣ хоти, вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гато хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху асекхена сӣлаккхандхена саманна̄гато хоти, асекхена сама̄дхиккхандхена саманна̄гато хоти, асекхена пан̃н̃а̄ккхандхена саманна̄гато хоти, асекхена вимуттиккхандхена саманна̄гато хоти, асекхена вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена саманна̄гато хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гато хоти.

‘‘пан̃чан̇гавиппахӣно кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гасаманна̄гато имасмим̣ дхаммавинайе ‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисо’ти вуччати.

‘‘ка̄маччхандо ча бйа̄па̄до, тхинамиддхан̃ча бхиккхуно;

уддхаччам̣ вичикиччха̄ ча, саббасова на виджджати.

‘‘асекхена ча сӣлена, асекхена сама̄дхина̄;

вимуттийа̄ ча сампанно, н̃а̄н̣ена ча татха̄видхо.

‘‘са ве пан̃чан̇гасампанно, пан̃ча ан̇ге [пан̃чан̇га̄ни (сйа̄.)] виваджджайам̣ [виваджджийа (ка.)];

имасмим̣ дхаммавинайе, кевалӣ ити вуччатӣ’’ти. дутийам̣;

3. сам̣йоджанасуттам̣

13. ‘‘дасайима̄ни, бхиккхаве, сам̣йоджана̄ни. катама̄ни даса? пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни, пан̃чуддхамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни. катама̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни? сакка̄йадит̣т̣хи, вичикиччха̄, сӣлаббатапара̄ма̄со, ка̄маччхандо, бйа̄па̄до – има̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни.

‘‘катама̄ни пан̃чуддхамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни? рӯпара̄го, арӯпара̄го, ма̄но, уддхаччам̣, авиджджа̄ – има̄ни пан̃чуддхамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни. има̄ни кхо, бхиккхаве, даса сам̣йоджана̄нӣ’’ти. татийам̣.

4. четокхиласуттам̣

14. ‘‘йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ пан̃ча четокхила̄ аппахӣна̄ пан̃ча четасовинибандха̄ асамуччхинна̄, тасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати ха̄нийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу но вуддхи.

‘‘катамасса пан̃ча четокхила̄ аппахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху саттхари кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати. йо со, бхиккхаве, бхиккху саттхари кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати, тасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пат̣хамо четокхило аппахӣно хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхамме кан̇кхати…пе… сан̇гхе кан̇кхати… сиккха̄йа кан̇кхати… сабрахмача̄рӣсу купито хоти анаттамано а̄хатачитто кхиладжа̄то. йо со, бхиккхаве, бхиккху сабрахмача̄рӣсу купито хоти анаттамано а̄хатачитто кхиладжа̄то, тасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пан̃чамо четокхило аппахӣно хоти. имасса пан̃ча четокхила̄ аппахӣна̄ хонти.

‘‘катамасса пан̃ча четасовинибандха̄ асамуччхинна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄месу авӣтара̄го хоти авигатаччхандо авигатапемо авигатапипа̄со авигатапарил̣а̄хо авигататан̣хо. йо со, бхиккхаве, бхиккху ка̄месу авӣтара̄го хоти авигатаччхандо авигатапемо авигатапипа̄со авигатапарил̣а̄хо авигататан̣хо, тасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пат̣хамо четасовинибандхо асамуччхинно хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе авӣтара̄го хоти…пе… рӯпе авӣтара̄го хоти…пе… йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати… ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чарати – ‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’ти. йо со, бхиккхаве, бхиккху ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чарати – ‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’ти, тасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пан̃чамо четасовинибандхо асамуччхинно хоти. имасса пан̃ча четасовинибандха̄ асамуччхинна̄ хонти.

‘‘йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ име пан̃ча четокхила̄ аппахӣна̄ име пан̃ча четасовинибандха̄ асамуччхинна̄, тасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати ха̄нийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу но вуддхи.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ка̄л̣апаккхе чандасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати, ха̄йатева ван̣н̣ена ха̄йати ман̣д̣алена ха̄йати а̄бха̄йа ха̄йати а̄рохапарин̣а̄хена; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йасса кассачи бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ име пан̃ча четокхила̄ аппахӣна̄ име пан̃ча четасовинибандха̄ асамуччхинна̄, тасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати ха̄нийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу но вуддхи.

‘‘йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ пан̃ча четокхила̄ пахӣна̄ пан̃ча четасовинибандха̄ сусамуччхинна̄, тасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу но париха̄ни.

‘‘катамасса пан̃ча четокхила̄ пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху саттхари на кан̇кхати на вичикиччхати, адхимуччати сампасӣдати. йо со, бхиккхаве, бхиккху саттхари на кан̇кхати на вичикиччхати адхимуччати сампасӣдати, тасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пат̣хамо четокхило пахӣно хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхамме на кан̇кхати…пе… сан̇гхе на кан̇кхати… сиккха̄йа на кан̇кхати … сабрахмача̄рӣсу на купито хоти аттамано на а̄хатачитто на кхиладжа̄то. йо со, бхиккхаве, бхиккху сабрахмача̄рӣсу на купито хоти аттамано на а̄хатачитто на кхиладжа̄то, тасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пан̃чамо четокхило пахӣно хоти. имасса пан̃ча четокхила̄ пахӣна̄ хонти.

‘‘катамасса пан̃ча четасовинибандха̄ сусамуччхинна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄месу вӣтара̄го хоти вигатаччхандо вигатапемо вигатапипа̄со вигатапарил̣а̄хо вигататан̣хо. йо со, бхиккхаве, бхиккху ка̄месу вӣтара̄го хоти вигатаччхандо вигатапемо вигатапипа̄со вигатапарил̣а̄хо вигататан̣хо, тасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пат̣хамо четасовинибандхо сусамуччхинно хоти.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе вӣтара̄го хоти…пе… рӯпе вӣтара̄го хоти …пе… на йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати, на ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чарати – ‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’ти. йо со, бхиккхаве, бхиккху на ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа…пе… деван̃н̃атаро ва̄ти, тасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа, евамасса̄йам̣ пан̃чамо четасовинибандхо сусамуччхинно хоти. имасса пан̃ча четасовинибандха̄ сусамуччхинна̄ хонти.

‘‘йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ име пан̃ча четокхила̄ пахӣна̄ име пан̃ча четасовинибандха̄ сусамуччхинна̄, тасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу но париха̄ни.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, джун̣хапаккхе чандасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати, вад̣д̣хатева ван̣н̣ена вад̣д̣хати ман̣д̣алена вад̣д̣хати а̄бха̄йа вад̣д̣хати а̄рохапарин̣а̄хена; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йасса кассачи бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ име пан̃ча четокхила̄ пахӣна̄ име пан̃ча четасовинибандха̄ сусамуччхинна̄, тасса йа̄ ратти ва̄ дивасо ва̄ а̄гаччхати вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу но париха̄нӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. аппама̄дасуттам̣

15. ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄ двипада̄ ва̄ чатуппада̄ ва̄ бахуппада̄ ва̄ рӯпино ва̄ арӯпино ва̄ сан̃н̃ино ва̄ асан̃н̃ино ва̄ невасан̃н̃ина̄сан̃н̃ино ва̄, татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йати арахам̣ самма̄самбуддхо; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄. аппама̄до тесам̣ [тесам̣ дхамма̄нам̣ (сӣ. ка.) сам̣. ни. 5.139] аггамаккха̄йати.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи джан̇гала̄нам̣ [джан̇гама̄нам̣ (сӣ. пӣ.) сам̣. ни. 5.139] па̄н̣а̄нам̣ пададжа̄та̄ни, сабба̄ни та̄ни хаттхипаде самодха̄нам̣ гаччханти, хаттхипадам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати, йадидам̣ махантаттена; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄. аппама̄до тесам̣ аггамаккха̄йати.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, кӯт̣а̄га̄расса йа̄ ка̄чи гопа̄насийо сабба̄ та̄ кӯт̣ан̇гама̄ кӯт̣анинна̄ кӯт̣асамосаран̣а̄, кӯт̣о та̄сам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄. аппама̄до тесам̣ аггамаккха̄йати.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йе кечи мӯлагандха̄, ка̄л̣а̄нуса̄рийам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо бхиккхаве…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йе кечи са̄рагандха̄, лохитачанданам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо бхиккхаве…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йе кечи пуппхагандха̄, вассикам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо бхиккхаве…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йе кечи кхуддара̄джа̄но [куд̣д̣ара̄джа̄но (сӣ. сйа̄. пӣ.), кут̣т̣ара̄джа̄но, кӯт̣ара̄джа̄но (ка.) а. ни. 6.53], саббе те ран̃н̃о чаккаваттисса ануйанта̄ бхаванти, ра̄джа̄ тесам̣ чаккаваттӣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо, бхиккхаве…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи та̄ракарӯпа̄нам̣ пабха̄, сабба̄ та̄ чандаппабха̄йа калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣, чандаппабха̄ та̄сам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо, бхиккхаве…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, сарадасамайе виддхе вигатавала̄хаке деве а̄диччо набхам̣ аббхуссаккама̄но [аббхуссуккама̄но (сӣ.) сам̣. ни. 5.146-148] саббам̣ а̄ка̄сагатам̣ тамагатам̣ абхивихачча бха̄сате ча тапате ча вирочати ча; евамевам̣ кхо, бхиккхаве…пе….

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄, йамуна̄, ачираватӣ, сарабхӯ, махӣ, сабба̄ та̄ самуддан̇гама̄ самудданинна̄ самуддапон̣а̄ самуддапаббха̄ра̄, маха̄самуддо та̄сам̣ аггамаккха̄йати; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄. аппама̄до тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. а̄хунеййасуттам̣

16. ‘‘дасайиме, бхиккхаве, пуггала̄ а̄хунеййа̄ па̄хунеййа̄ даккхин̣еййа̄ ан̃джаликаран̣ӣйа̄ ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катаме даса? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо, паччекабуддхо, убхатобха̄гавимутто, пан̃н̃а̄вимутто, ка̄йасаккхӣ, дит̣т̣хиппатто, саддха̄вимутто, саддха̄нуса̄рӣ, дхамма̄нуса̄рӣ, готрабхӯ – име кхо, бхиккхаве, даса пуггала̄ а̄хунеййа̄…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. пат̣хамана̄тхасуттам̣

17. [дӣ. ни. 3.345, 360] ‘‘сана̄тха̄, бхиккхаве, вихаратха, ма̄ ана̄тха̄. дуккхам̣, бхиккхаве, ана̄тхо вихарати. дасайиме, бхиккхаве, на̄тхакаран̣а̄ дхамма̄. катаме даса? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. йампи, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти…пе… сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо, йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ [са̄ттха̄ сабйан̃джана̄ (сӣ.)] кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ [бахӯ сута̄ (?)] хонти дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. йампи, бхиккхаве, бхиккху бахуссуто хоти…пе… дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко. йампи, бхиккхаве, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сувачо хоти совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато, кхамо падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄саним̣. йампи, бхиккхаве, бхиккху сувачо хоти…пе… ануса̄саним̣, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни, таттха даккхо хоти аналасо татрӯпа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато, алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣. йампи, бхиккхаве, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣…пе… алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхаммака̄мо хоти пийасамуда̄ха̄ро, абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо. йампи, бхиккхаве, бхиккху дхаммака̄мо хоти пийасамуда̄ха̄ро, абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. йампи, бхиккхаве, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена. йампи, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. йампи, бхиккхаве, бхиккху сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. йампи, бхиккхаве, бхиккху пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄, айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘сана̄тха̄, бхиккхаве, вихаратха, ма̄ ана̄тха̄. дуккхам̣, бхиккхаве, ана̄тхо вихарати. име кхо, бхиккхаве, даса на̄тхакаран̣а̄ дхамма̄’’ти. саттамам̣.

8. дутийана̄тхасуттам̣

18. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘сана̄тха̄, бхиккхаве, вихаратха, ма̄ ана̄тха̄. дуккхам̣, бхиккхаве, ана̄тхо вихарати. дасайиме, бхиккхаве, на̄тхакаран̣а̄ дхамма̄. катаме даса? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти…пе… сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. ‘сӣлава̄ вата̄йам̣ бхиккху па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху бахуссуто хоти…пе… дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. ‘бахуссуто вата̄йам̣ бхиккху сутадхаро сутасанничайо, йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко. ‘калйа̄н̣амитто вата̄йам̣ бхиккху калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сувачо хоти совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато, кхамо падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄саним̣. ‘сувачо вата̄йам̣ бхиккху совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато, кхамо падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄сани’нти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни, таттха даккхо хоти аналасо, татрӯпа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато, алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣. ‘йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни, таттха даккхо вата̄йам̣ бхиккху аналасо, татрӯпа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато, алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄ту’нти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхаммака̄мо хоти пийасамуда̄ха̄ро, абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо. ‘дхаммака̄мо вата̄йам̣ бхиккху пийасамуда̄ха̄ро, абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу ‘а̄раддхавӣрийо вата̄йам̣ бхиккху вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесӯ’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена. ‘сантут̣т̣хо вата̄йам̣ бхиккху итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена̄’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато, чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. ‘сатима̄ вата̄йам̣ бхиккху парамена сатинепаккена саманна̄гато, чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса маджджхима̄нукампитасса нава̄нукампитасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ кусалесу дхаммесу, но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. ‘пан̃н̃ава̄ вата̄йам̣ бхиккху удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄’ти тхера̄пи нам̣ бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, маджджхима̄пи бхиккхӯ… нава̄пи бхиккхӯ ваттаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти. тасса тхера̄нукампитасса…пе… но париха̄ни. айампи дхаммо на̄тхакаран̣о.

‘‘сана̄тха̄, бхиккхаве, вихаратха, ма̄ ана̄тха̄. дуккхам̣, бхиккхаве, ана̄тхо вихарати. име кхо, бхиккхаве, даса на̄тхакаран̣а̄ дхамма̄’’ти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамаарийа̄ва̄сасуттам̣

19. [дӣ. ни. 3.348, 360] ‘‘дасайиме, бхиккхаве, арийа̄ва̄са̄, йе арийа̄ а̄васим̣су ва̄ а̄васанти ва̄ а̄васиссанти ва̄. катаме даса? идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти, чхал̣ан̇гасаманна̄гато, ека̄раккхо, чатура̄пассено, пан̣уннапаччекасаччо [панун̣н̣апаччекасаччо (ка.)], самавайасат̣т̣хесано, ана̄виласан̇каппо, пассаддхака̄йасан̇кха̄ро, сувимуттачитто, сувимуттапан̃н̃о. име кхо, бхиккхаве, даса арийа̄ва̄са̄, йе арийа̄ а̄васим̣су ва̄ а̄васанти ва̄ а̄васиссанти ва̄’’ти. навамам̣.

10. дутийаарийа̄ва̄сасуттам̣

20. екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу вихарати камма̄садхаммам̣ на̄ма курӯнам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси…пе….

‘‘дасайиме, бхиккхаве, арийа̄ва̄са̄, йе арийа̄ а̄васим̣су ва̄ а̄васанти ва̄ а̄васиссанти ва̄. катаме даса? идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти, чхал̣ан̇гасаманна̄гато, ека̄раккхо, чатура̄пассено, пан̣уннапаччекасаччо, самавайасат̣т̣хесано, ана̄виласан̇каппо, пассаддхака̄йасан̇кха̄ро, сувимуттачитто, сувимуттапан̃н̃о.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно ка̄маччхандо пахӣно хоти, бйа̄па̄до пахӣно хоти, тхинамиддхам̣ пахӣнам̣ хоти, уддхаччакуккуччам̣ пахӣнам̣ хоти, вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху чхал̣ан̇гасаманна̄гато хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху чхал̣ан̇гасаманна̄гато хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ека̄раккхо хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху сата̄раккхена четаса̄ саманна̄гато хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ека̄раккхо хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху чатура̄пассено хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху чатура̄пассено хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пан̣уннапаччекасаччо хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно йа̄ни та̄ни путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ путхупаччекасачча̄ни, сеййатхидам̣ – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄, ‘антава̄ локо’ти ва̄, ‘анантава̄ локо’ти ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, сабба̄ни та̄ни нунна̄ни хонти пан̣унна̄ни [нун̣н̣а̄ни хонти панун̣н̣а̄ни (?)] чатта̄ни ванта̄ни мутта̄ни пахӣна̄ни пат̣иниссат̣т̣ха̄ни. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пан̣уннапаччекасаччо хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху самавайасат̣т̣хесано хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно ка̄месана̄ пахӣна̄ хоти, бхавесана̄ пахӣна̄ хоти, брахмачарийесана̄ пат̣иппассаддха̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху самавайасат̣т̣хесано хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ана̄виласан̇каппо хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно ка̄масан̇каппо пахӣно хоти, бйа̄па̄дасан̇каппо пахӣно хоти, вихим̣са̄сан̇каппо пахӣно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ана̄виласан̇каппо хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пассаддхака̄йасан̇кха̄ро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пассаддхака̄йасан̇кха̄ро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сувимуттачитто хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно ра̄га̄ читтам̣ вимуттам̣ хоти, доса̄ читтам̣ вимуттам̣ хоти, моха̄ читтам̣ вимуттам̣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сувимуттачитто хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сувимуттапан̃н̃о хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху ‘ра̄го ме пахӣно уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо’ти паджа̄на̄ти, досо ме пахӣно…пе… ‘мохо ме пахӣно уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо’ти паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сувимуттапан̃н̃о хоти.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ арийа̄ арийа̄ва̄се а̄васим̣су, саббе те имева даса арийа̄ва̄се а̄васим̣су; йе хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ арийа̄ арийа̄ва̄се а̄васиссанти, саббе те имева даса арийа̄ва̄се а̄васиссанти; йе хи [йепи (?)] кечи, бхиккхаве, етарахи арийа̄ арийа̄ва̄се а̄васанти, саббе те имева даса арийа̄ва̄се а̄васанти. име кхо, бхиккхаве, даса арийа̄ва̄са̄, йе арийа̄ а̄васим̣су ва̄ а̄васанти ва̄ а̄васиссанти ва̄’’ти. дасамам̣.

на̄тхавагго дутийо.