১০. সঙ্ঘভেদসিক্খাপদং
৪০৯. [ইদং ৰত্থু চূল়ৰ. ৩৪৩] তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো দেৰদত্তো যেন কোকালিকো কটমোদকতিস্সকো [কটমোরকতিস্সকো (সী. স্যা.)] খণ্ডদেৰিযা পুত্তো সমুদ্দদত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা কোকালিকং কটমোদকতিস্সকং খণ্ডদেৰিযা পুত্তং সমুদ্দদত্তং এতদৰোচ – ‘‘এথ মযং, আৰুসো, সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদং করিস্সাম চক্কভেদ’’ন্তি. এৰং ৰুত্তে কোকালিকো দেৰদত্তং এতদৰোচ – ‘‘সমণো খো, আৰুসো, গোতমো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো. কথং মযং সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদং করিস্সাম চক্কভেদ’’ন্তি? ‘‘এথ মযং, আৰুসো, সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চ ৰত্থূনি যাচিস্সাম – ‘ভগৰা, ভন্তে, অনেকপরিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স সন্তুট্ঠস্স সল্লেখস্স ধুতস্স পাসাদিকস্স অপচযস্স ৰীরিযারম্ভস্স [ৰীরিযারব্ভস্স (ক.)] ৰণ্ণৰাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৰত্থূনি অনেকপরিযাযেন অপ্পিচ্ছতায সন্তুট্ঠিযা সল্লেখায ধুততায পাসাদিকতায অপচযায ৰীরিযারম্ভায সংৰত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৰজীৰং আরঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসরেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং পিণ্ডপাতিকা অস্সু; যো নিমন্তনং সাদিযেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং পংসুকূলিকা অস্সু; যো গহপতিচীৰরং সাদিযেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং রুক্খমূলিকা অস্সু; যো ছন্নং উপগচ্ছেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং; যো মচ্ছমংসং খাদেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্যা’তি. ইমানি সমণো গোতমো নানুজানিস্সতি. তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৰত্থূহি জনং সঞ্ঞাপেস্সামাতি. সক্কা খো, আৰুসো, ইমেহি পঞ্চহি ৰত্থূহি সমণস্স গোতমস্স সঙ্ঘভেদো কাতুং চক্কভেদো. লূখপসন্না হি, আৰুসো, মনুস্সা’’তি.
অথ খো দেৰদত্তো সপরিসো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দেৰদত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভগৰা, ভন্তে, অনেকপরিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স…পে… ৰীরিযারম্ভস্স ৰণ্ণৰাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৰত্থূনি অনেকপরিযাযেন অপ্পিচ্ছতায…পে… ৰীরিযারম্ভায সংৰত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৰজীৰং আরঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসরেয্য ৰজ্জং নং ফুসেয্য…পে… যাৰজীৰং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং, যো মচ্ছমংসং খাদেয্য ৰজ্জং নং ফুসেয্যা’’তি. ‘‘অলং, দেৰদত্ত, যো ইচ্ছতি আরঞ্ঞিকো হোতু, যো ইচ্ছতি গামন্তে ৰিহরতু; যো ইচ্ছতি পিণ্ডপাতিকো হোতু, যো ইচ্ছতি নিমন্তনং সাদিযতু; যো ইচ্ছতি পংসুকূলিকো হোতু, যো ইচ্ছতি গহপতিচীৰরং সাদিযতু. অট্ঠমাসে খো মযা, দেৰদত্ত, রুক্খমূলসেনাসনং অনুঞ্ঞাতং, তিকোটিপরিসুদ্ধং মচ্ছমংসং – অদিট্ঠং অসুতং অপরিসঙ্কিত’’ন্তি. অথ খো দেৰদত্তো – ‘‘ন ভগৰা ইমানি পঞ্চ ৰত্থূনি অনুজানাতী’’তি হট্ঠো উদগ্গো সপরিসো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
৪১০. অথ খো দেৰদত্তো সপরিসো রাজগহং পৰিসিত্ৰা পঞ্চহি ৰত্থূহি জনং সঞ্ঞাপেসি – ‘‘মযং, আৰুসো, সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চ ৰত্থূনি যাচিম্হা – ‘ভগৰা, ভন্তে, অনেকপরিযাযেন অপ্পিচ্ছস্স সন্তুট্ঠস্স সল্লেখস্স ধুতস্স পাসাদিকস্স অপচযস্স ৰীরিযারম্ভস্স ৰণ্ণৰাদী. ইমানি, ভন্তে, পঞ্চ ৰত্থূনি অনেকপরিযাযেন অপ্পিচ্ছতায সন্তুট্ঠিযা সল্লেখায ধুততায পাসাদিকতায অপচযায ৰীরিযারম্ভায সংৰত্তন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খূ যাৰজীৰং আরঞ্ঞিকা অস্সু; যো গামন্তং ওসরেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং পিণ্ডপাতিকা অস্সু; যো নিমন্তনং সাদিযেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং পংসুকূলিকা অস্সু; যো গহপতিচীৰরং সাদিযেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং রুক্খমূলিকা অস্সু; যো ছন্নং উপগচ্ছেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্য. যাৰজীৰং মচ্ছমংসং ন খাদেয্যুং; যো মচ্ছমংসং খাদেয্য, ৰজ্জং নং ফুসেয্যা’তি. ইমানি সমণো গোতমো নানুজানাতি. তে মযং ইমেহি পঞ্চহি ৰত্থূহি সমাদায ৰত্তামা’’তি. তত্থ যে তে মনুস্সা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না দুব্বুদ্ধিনো তে এৰমাহংসু – ‘‘ইমে খো সমণা সক্যপুত্তিযা ধুতা সল্লেখৰুত্তিনো, সমণো পন গোতমো বাহুল্লিকো বাহুল্লায চেতেতী’’তি. যে পন তে মনুস্সা সদ্ধা পসন্না পণ্ডিতা ব্যত্তা বুদ্ধিমন্তো তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম দেৰদত্তো ভগৰতো সঙ্ঘভেদায পরক্কমিস্সতি চক্কভেদাযা’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৰিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম দেৰদত্তো সঙ্ঘভেদায পরক্কমিস্সতি চক্কভেদাযা’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ দেৰদত্তং অনেকপরিযাযেন ৰিগরহিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, দেৰদত্ত, সঙ্ঘভেদায পরক্কমসি চক্কভেদাযা’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, সঙ্ঘভেদায পরক্কমিস্সসি চক্কভেদায! নেতং, মোঘপুরিস, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪১১. ‘‘যো পন ভিক্খু সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমেয্য, ভেদনসংৰত্তনিকং ৰা অধিকরণং সমাদায পগ্গয্হ তিট্ঠেয্য, সো ভিক্খু ভিক্খূহি এৰমস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমি, ভেদনসংৰত্তনিকং ৰা অধিকরণং সমাদায পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সমেতাযস্মা সঙ্ঘেন. সমগ্গো হি সঙ্ঘো সম্মোদমানো অৰিৰদমানো একুদ্দেসো ফাসু ৰিহরতী’তি. এৰঞ্চ সো ভিক্খু ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো তথেৰ পগ্গণ্হেয্য , সো ভিক্খু ভিক্খূহি যাৰততিযং সমনুভাসিতব্বো তস্স পটিনিস্সগ্গায. যাৰততিযঞ্চে সমনুভাসিযমানো তং পটিনিস্সজ্জেয্য, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে পটিনিস্সজ্জেয্য, সঙ্ঘাদিসেসো’’তি.
৪১২. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
সমগ্গো নাম সঙ্ঘো সমানসংৰাসকো সমানসীমাযং ঠিতো.
ভেদায পরক্কমেয্যাতি – ‘‘কথং ইমে নানা অস্সু, ৰিনা অস্সু, ৰগ্গা অস্সূ’’তি পক্খং পরিযেসতি, গণং বন্ধতি.
ভেদনসংৰত্তনিকং ৰা অধিকরণন্তি অট্ঠারসভেদকরৰত্থূনি.
সমাদাযাতি আদায.
পগ্গয্হাতি দীপেয্য.
তিট্ঠেয্যাতি ন পটিনিস্সজ্জেয্য.
সো ভিক্খূতি যো সো সঙ্ঘভেদকো ভিক্খু.
ভিক্খূহীতি অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি.
যে পস্সন্তি, যে সুণন্তি, তেহি ৰত্তব্বো – ‘‘মাযস্মা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমি, ভেদনসংৰত্তনিকং ৰা অধিকরণং সমাদায পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সমেতাযস্মা সঙ্ঘেন. সমগ্গো হি সঙ্ঘো সম্মোদমানো অৰিৰদমানো একুদ্দেসো ফাসু ৰিহরতী’’তি. দুতিযম্পি ৰত্তব্বো. ততিযম্পি ৰত্তব্বো. সচে পটিনিস্সজ্জতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে পটিনিস্সজ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সুত্ৰা ন ৰদন্তি, আপত্তি দুক্কটস্স. সো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝম্পি আকড্ঢিত্ৰা ৰত্তব্বো – ‘‘মাযস্মা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমি, ভেদনসংৰত্তনিকং ৰা অধিকরণং সমাদায পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সমেতাযস্মা সঙ্ঘেন. সমগ্গো হি সঙ্ঘো সম্মোদমানো অৰিৰদমানো একুদ্দেসো ফাসু ৰিহরতী’’তি. দুতিযম্পি ৰত্তব্বো. ততিযম্পি ৰত্তব্বো. সচে পটিনিস্সজ্জতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে পটিনিস্সজ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সো ভিক্খু সমনুভাসিতব্বো – ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, সমনুভাসিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
৪১৩. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমতি. সো তং ৰত্থুং ন পটিনিস্সজ্জতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সমনুভাসেয্য তস্স ৰত্থুস্স পটিনিস্সগ্গায. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমতি. সো তং ৰত্থুং ন পটিনিস্সজ্জতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সমনুভাসতি তস্স ৰত্থুস্স পটিনিস্সগ্গায. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সমনুভাসনা তস্স ৰত্থুস্স পটিনিস্সগ্গায, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি – সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমতি. সো তং ৰত্থুং ন পটিনিস্সজ্জতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সমনুভাসতি তস্স ৰত্থুস্স পটিনিস্সগ্গায. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সমনুভাসনা তস্স ৰত্থুস্স পটিনিস্সগ্গায, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সমনুভট্ঠো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু তস্স ৰত্থুস্স পটিনিস্সগ্গায. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
৪১৪. ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযা, কম্মৰাচাপরিযোসানে আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তস্স ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তি.
সঙ্ঘাদিসেসোতি…পে… তেনপি ৰুচ্চতি সঙ্ঘাদিসেসোতি.
৪১৫. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী ন পটিনিস্সজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স.
ধম্মকম্মে ৰেমতিকো ন পটিনিস্সজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স.
ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ন পটিনিস্সজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স.
অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
অধম্মকম্মে ৰেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স.
অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪১৬. অনাপত্তি অসমনুভাসন্তস্স, পটিনিস্সজ্জন্তস্স, উম্মত্তকস্স, খিত্তচিত্তস্স, ৰেদনাট্টস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
সঙ্ঘভেদসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দসমং.