১৮৭. কথিনানুজাননা
৩০৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন তিংসমত্তা পাৰেয্যকা [পাঠেয্যকা (সী. স্যা.)] ভিক্খূ, সব্বে আরঞ্ঞিকা সব্বে পিণ্ডপাতিকা সব্বে পংসুকূলিকা সব্বে তেচীৰরিকা সাৰত্থিং আগচ্ছন্তা ভগৰন্তং দস্সনায উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায নাসক্খিংসু সাৰত্থিযং ৰস্সূপনাযিকং সম্ভাৰেতুং; অন্তরামগ্গে সাকেতে ৰস্সং উপগচ্ছিংসু. তে উক্কণ্ঠিতরূপা ৰস্সং ৰসিংসু – আসন্নেৰ নো ভগৰা ৰিহরতি ইতো ছসু যোজনেসু, ন চ মযং লভাম ভগৰন্তং দস্সনাযাতি. অথ খো তে ভিক্খূ ৰস্সংৰুট্ঠা, তেমাসচ্চযেন কতায পৰারণায, দেৰে ৰস্সন্তে, উদকসঙ্গহে উদকচিক্খল্লে ওকপুণ্ণেহি চীৰরেহি কিলন্তরূপা যেন সাৰত্থি জেতৰনং অনাথপিণ্ডিকস্স আরামো, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. আচিণ্ণং খো পনেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিতুং. অথ খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৰে, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা ফাসুকং ৰস্সং ৰসিত্থ, ন চ পিণ্ডকেন কিলমিত্থা’’তি? ‘‘খমনীযং, ভগৰা; যাপনীযং, ভগৰা; সমগ্গা চ মযং, ভন্তে, সম্মোদমানা অৰিৰদমানা ৰস্সং ৰসিম্হা, ন চ পিণ্ডকেন কিলমিম্হা. ইধ মযং, ভন্তে, তিংসমত্তা পাৰেয্যকা ভিক্খূ সাৰত্থিং আগচ্ছন্তা ভগৰন্তং দস্সনায উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায নাসক্খিম্হা সাৰত্থিযং ৰস্সূপনাযিকং সম্ভাৰেতুং, অন্তরামগ্গে সাকেতে ৰস্সং উপগচ্ছিম্হা. তে মযং, ভন্তে, উক্কণ্ঠিতরূপা ৰস্সং ৰসিম্হা – ‘আসন্নেৰ নো ভগৰা ৰিহরতি ইতো ছসু যোজনেসু, ন চ মযং লভাম ভগৰন্তং দস্সনাযা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, ৰস্সংৰুট্ঠা, তেমাসচ্চযেন কতায পৰারণায, দেৰে ৰস্সন্তে, উদকসঙ্গহে উদকচিক্খল্লে ওকপুণ্ণেহি চীৰরেহি কিলন্তরূপা অদ্ধানং আগতাতি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুট্ঠানং ভিক্খূনং কথিনং [কঠিনং (সী. স্যা.)] অত্থরিতুং. অত্থতকথিনানং ৰো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কপ্পিস্সন্তি – অনামন্তচারো, অসমাদানচারো, গণভোজনং, যাৰদত্থচীৰরং, যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদো সো নেসং ভৰিস্সতীতি. অত্থতকথিনানং ৰো, ভিক্খৰে, ইমানি পঞ্চ কপ্পিস্সন্তি. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, কথিনং অত্থরিতব্বং. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
৩০৭. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থরিতুং. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং. সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থরিতুং. যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থরিতুং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থরিতুং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
৩০৮. ‘‘এৰং খো, ভিক্খৰে, অত্থতং হোতি কথিনং, এৰং অনত্থতং. কথঞ্চ পন, ভিক্খৰে, অনত্থতং হোতি কথিনং? ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ধোৰনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন চীৰরৰিচারণমত্তেন [ন গণ্টুসকরণমত্তেন (ক.)] অত্থতং হোতি কথিনং, ন ছেদনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন বন্ধনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ওৰট্টিযকরণমত্তেন [ন ওৰট্টেয্যকরণমত্তেন (সী. স্যা.), ন ওৰদেয্যকরণমত্তেন (ক.)] অত্থতং হোতি কথিনং, ন কণ্ডুসকরণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন দল়্হীকম্মকরণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অনুৰাতকরণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন পরিভণ্ডকরণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ওৰদ্ধেয্যকরণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন কম্বলমদ্দনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন নিমিত্তকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন পরিকথাকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন কুক্কুকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন সন্নিধিকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন নিস্সগ্গিযেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অকপ্পকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্র সঙ্ঘাটিযা অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্র উত্তরাসঙ্গেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্র অন্তরৰাসকেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্র পঞ্চকেন ৰা অতিরেকপঞ্চকেন ৰা তদহেৰ সঞ্ছিন্নেন সমণ্ডলীকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্র পুগ্গলস্স অত্থারা অত্থতং হোতি কথিনং; সম্মা চেৰ অত্থতং হোতি কথিনং, তঞ্চে নিস্সীমট্ঠো অনুমোদতি, এৰম্পি অনত্থতং হোতি কথিনং. এৰং খো, ভিক্খৰে, অনত্থতং হোতি কথিনং.
৩০৯. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অত্থতং হোতি কথিনং? অহতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অহতকপ্পেন অত্থতং হোতি কথিনং, পিলোতিকায অত্থতং হোতি কথিনং, পংসুকূলেন অত্থতং হোতি কথিনং, পাপণিকেন অত্থতং হোতি কথিনং, অনিমিত্তকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অপরিকথাকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অকুক্কুকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অসন্নিধিকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অনিস্সগ্গিযেন অত্থতং হোতি কথিনং, কপ্পকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, সঙ্ঘাটিযা অত্থতং হোতি কথিনং, উত্তরাসঙ্গেন অত্থতং হোতি কথিনং, অন্তরৰাসকেন অত্থতং হোতি কথিনং, পঞ্চকেন ৰা অতিরেকপঞ্চকেন ৰা তদহেৰ সঞ্ছিন্নেন সমণ্ডলীকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, পুগ্গলস্স অত্থারা অত্থতং হোতি কথিনং; সম্মা চে অত্থতং হোতি কথিনং, তঞ্চে সীমট্ঠো অনুমোদতি, এৰম্পি অত্থতং হোতি কথিনং. এৰং খো, ভিক্খৰে, অত্থতং হোতি কথিনং.
৩১০. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, উব্ভতং হোতি কথিনং? অট্ঠিমা, ভিক্খৰে, মাতিকা কথিনস্স উব্ভারায – পক্কমনন্তিকা, নিট্ঠানন্তিকা, সন্নিট্ঠানন্তিকা, নাসনন্তিকা, সৰনন্তিকা, আসাৰচ্ছেদিকা, সীমাতিক্কন্তিকা, সহুব্ভারা’’তি [সউব্ভারাতি (ক.)].
কথিনানুজাননা নিট্ঠিতা.