১৮৩. রোজমল্লৰত্থু
৩০১. অথ খো ভগৰা আপণে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন কুসিনারা তেন চারিকং পক্কামি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. অস্সোসুং খো কোসিনারকা মল্লা – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারং আগচ্ছতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহী’’তি. তে সঙ্গরং [সঙ্করং (ক.)] অকংসু – ‘‘যো ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং ন করিস্সতি, পঞ্চসতানিস্স দণ্ডো’’তি. তেন খো পন সমযেন রোজো মল্লো আযস্মতো আনন্দস্স সহাযো হোতি. অথ খো ভগৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন কুসিনারা তদৰসরি. অথ খো কোসিনারকা মল্লা ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং অকংসু. অথ খো রোজো মল্লো ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং করিত্ৰা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো রোজং মল্লং আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ – ‘‘উল়ারং খো তে ইদং, আৰুসো রোজ, যং ত্ৰং ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং অকাসী’’তি. ‘‘নাহং, ভন্তে আনন্দ, বহুকতো বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা; অপি চ ঞাতীহি সঙ্গরো কতো – ‘যো ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং ন করিস্সতি, পঞ্চসতানিস্স দণ্ডো’’’তি; সো খো অহং, ভন্তে আনন্দ, ঞাতীনং দণ্ডভযা এৰাহং ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং অকাসিন্তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো অনত্তমনো অহোসি’ কথঞ্হি নাম রোজো মল্লো এৰং ৰক্খতী’তি? অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, রোজো মল্লো অভিঞ্ঞাতো ঞাতমনুস্সো. মহত্থিকো খো পন এৰরূপানং ঞাতমনুস্সানং ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পসাদো. সাধু, ভন্তে, ভগৰা তথা করোতু, যথা রোজো মল্লো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পসীদেয্যা’’তি. ‘‘ন খো তং, আনন্দ, দুক্করং তথাগতেন, যথা রোজো মল্লো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পসীদেয্যা’’তি.
অথ খো ভগৰা রোজং মল্লং মেত্তেন চিত্তেন ফরিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি. অথ খো রোজো মল্লো ভগৰতো মেত্তেন চিত্তেন ফুট্ঠো, সেয্যথাপি নাম গাৰিং তরুণৰচ্ছো, এৰমেৰ, ৰিহারেন ৰিহারং পরিৰেণেন পরিৰেণং উপসঙ্কমিত্ৰা ভিক্খূ পুচ্ছতি – ‘‘কহং নু খো, ভন্তে, এতরহি সো ভগৰা ৰিহরতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, দস্সনকামা হি মযং তং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. ‘‘এসাৰুসো রোজ, ৰিহারো সংৰুতদ্ৰারো, তেন অপ্পসদ্দো উপসঙ্কমিত্ৰা অতরমানো আল়িন্দং পৰিসিত্ৰা উক্কাসিত্ৰা অগ্গল়ং আকোটেহি, ৰিৰরিস্সতি তে ভগৰা দ্ৰার’’ন্তি. অথ খো রোজো মল্লো যেন সো ৰিহারো সংৰুতদ্ৰারো, তেন অপ্পসদ্দো উপসঙ্কমিত্ৰা অতরমানো আল়িন্দং পৰিসিত্ৰা উক্কাসিত্ৰা অগ্গল়ং আকোটেসি. ৰিৰরি ভগৰা দ্ৰারং. অথ খো রোজো মল্লো ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নস্স খো রোজস্স মল্লস্স ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং…পে… অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, অয্যা মমঞ্ঞেৰ পটিগ্গণ্হেয্যুং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, নো অঞ্ঞেস’’ন্তি. ‘‘যেসং খো, রোজ, সেক্খেন ঞাণেন সেক্খেন দস্সনেন ধম্মো দিট্ঠো সেয্যথাপি তযা, তেসম্পি এৰং হোতি – ‘অহো নূন অয্যা অম্হাকঞ্ঞেৰ পটিগ্গণ্হেয্যুং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, নো অঞ্ঞেস’ন্তি. তেন হি, রোজ, তৰ চেৰ পটিগ্গহিস্সন্তি অঞ্ঞেসঞ্চা’’তি.
৩০২. তেন খো পন সমযেন কুসিনারাযং পণীতানং ভত্তানং ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা হোতি. অথ খো রোজস্স মল্লস্স পটিপাটিং অলভন্তস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং ভত্তগ্গং ওলোকেয্যং, যং ভত্তগ্গে নাস্স, তং পটিযাদেয্য’’ন্তি. অথ খো রোজো মল্লো ভত্তগ্গং ওলোকেন্তো দ্ৰে নাদ্দস – ডাকঞ্চ পিট্ঠখাদনীযঞ্চ. অথ খো রোজো মল্লো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ইধ মে, ভন্তে আনন্দ, পটিপাটিং অলভন্তস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ভত্তগ্গং ওলোকেয্যং, যং ভত্তগ্গে নাস্স, তং পটিযাদেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে আনন্দ, ভত্তগ্গং ওলোকেন্তো দ্ৰে নাদ্দসং – ডাকঞ্চ পিট্ঠখাদনীযঞ্চ. সচাহং, ভন্তে আনন্দ, পটিযাদেয্যং ডাকঞ্চ পিট্ঠখাদনীযঞ্চ, পটিগ্গণ্হেয্য মে ভগৰা’’তি? ‘‘তেন হি, রোজ, ভগৰন্তং পটিপুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. ‘‘তেন হানন্দ, পটিযাদেতূ’’তি. ‘‘তেন হি, রোজ, পটিযাদেহী’’তি. অথ খো রোজো মল্লো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পহূতং ডাকঞ্চ পিট্ঠখাদনীযঞ্চ পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো উপনামেসি ‘‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৰা ডাকঞ্চ পিট্ঠখাদনীযঞ্চা’’তি. ‘‘তেন হি, রোজ, ভিক্খূনং দেহী’’তি. অথ খো রোজো মল্লো ভিক্খূনং দেতি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তি. ‘‘পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৰে, পরিভুঞ্জথা’’তি. অথ খো রোজো মল্লো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পহূতেহি ডাকেহি চ পিট্ঠখাদনীযেহি চ সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা ভগৰন্তং ধোতহত্থং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো রোজং মল্লং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বঞ্চ ডাকং সব্বঞ্চ পিট্ঠখাদনীয’’ন্তি.
রোজমল্লৰত্থু নিট্ঠিতং.