১৮০. মেণ্ডকগহপতিৰত্থু

২৯৬. তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকো গহপতি পটিৰসতি. তস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো হোতি – সীসং নহাযিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং সম্মজ্জাপেত্ৰা বহিদ্ৰারে নিসীদতি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধারা ওপতিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং পূরেতি. ভরিযায এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো হোতি – একংযেৰ আল়্হকথালিকং উপনিসীদিত্ৰা একঞ্চ সূপভিঞ্জনকং [সূপভিঞ্জরকং (সী.)] দাসকম্মকরপোরিসং ভত্তেন পরিৰিসতি, ন তাৰ তং খিয্যতি [খীযতি (সী. স্যা.)] যাৰ সা ন ৰুট্ঠাতি. পুত্তস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো হোতি – একংযেৰ সহস্সথৰিকং গহেত্ৰা দাসকম্মকরপোরিসস্স ছমাসিকং ৰেতনং দেতি, ন তাৰ তং খিয্যতি যাৰস্স হত্থগতা. সুণিসায এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো হোতি – একংযেৰ চতুদোণিকং পিটকং উপনিসীদিত্ৰা দাসকম্মকরপোরিসস্স ছমাসিকং ভত্তং দেতি, ন তাৰ তং খিয্যতি যাৰ সা ন ৰুট্ঠাতি. দাসস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো হোতি – একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তি.

অস্সোসি খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো – ‘‘অম্হাকং কির ৰিজিতে ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকো গহপতি পটিৰসতি. তস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো – সীসং নহাযিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং সম্মজ্জাপেত্ৰা বহিদ্ৰারে নিসীদতি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধারা ওপতিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং পূরেতি. ভরিযায এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো – একংযেৰ আল়্হকথালিকং উপনিসীদিত্ৰা একঞ্চ সূপভিঞ্জনকং দাসকম্মকরপোরিসং ভত্তেন পরিৰিসতি, ন তাৰ তং খিয্যতি যাৰ সা ন ৰুট্ঠাতি. পুত্তস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো – একংযেৰ সহস্সথৰিকং গহেত্ৰা দাসকম্মকরপোরিসস্স ছমাসিকং ৰেতনং দেতি, ন তাৰ তং খিয্যতি যাৰস্স হত্থগতা. সুণিসায এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো – একংযেৰ চতুদোণিকং পিটকং উপনিসীদিত্ৰা দাসকম্মকরপোরিসস্স ছমাসিকং ভত্তং দেতি, ন তাৰ তং খিয্যতি যাৰ সা ন ৰুট্ঠাতি. দাসস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো – একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তী’’তি. অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো অঞ্ঞতরং সব্বত্থকং মহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘অম্হাকং কির, ভণে, ৰিজিতে ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকো গহপতি পটিৰসতি. তস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো – সীসং নহাযিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং সম্মজ্জাপেত্ৰা বহিদ্ৰারে নিসীদতি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধারা ওপতিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং পূরেতি. ভরিযায…পে… পুত্তস্স… সুণিসায… দাসস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো, একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তীতি. গচ্ছ, ভণে, জানাহি. যথা মযা সামং দিট্ঠো, এৰং তৰ দিট্ঠো ভৰিস্সতী’’তি.

২৯৭. এৰং, দেৰাতি খো সো মহামত্তো রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স পটিস্সুণিত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায যেন ভদ্দিযং তেন পাযাসি. অনুপুব্বেন যেন ভদ্দিযং যেন মেণ্ডকো গহপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মেণ্ডকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘অহঞ্হি, গহপতি, রঞ্ঞা আণত্তো ‘অম্হাকং কির, ভণে, ৰিজিতে ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকো গহপতি পটিৰসতি, তস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো, সীসং নহাযিত্ৰা…পে… ভরিযায… পুত্তস্স… সুণিসায… দাসস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো, একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তী’তি, গচ্ছ, ভণে, জানাহি. যথা মযা সামং দিট্ঠো, এৰং তৰ দিট্ঠো ভৰিস্সতী’তি. পস্সাম তে, গহপতি, ইদ্ধানুভাৰ’’ন্তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি সীসং নহাযিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং সম্মজ্জাপেত্ৰা বহিদ্ৰারে নিসীদি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধারা ওপতিত্ৰা ধঞ্ঞাগারং পূরেসি. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, ইদ্ধানুভাৰো. ভরিযায তে ইদ্ধানুভাৰং পস্সিস্সামা’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি ভরিযং আণাপেসি – ‘‘তেন হি চতুরঙ্গিনিং সেনং ভত্তেন পরিৰিসা’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স ভরিযা একংযেৰ আল়্হকথালিকং উপনিসীদিত্ৰা একঞ্চ সূপভিঞ্জনকং চতুরঙ্গিনিং সেনং ভত্তেন পরিৰিসি, ন তাৰ তং খিয্যতি, যাৰ সা ন ৰুট্ঠাতি. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, ভরিযাযপি ইদ্ধানুভাৰো. পুত্তস্স তে ইদ্ধানুভাৰং পস্সিস্সামা’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি পুত্তং আণাপেসি – ‘‘তেন হি চতুরঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ৰেতনং দেহী’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স পুত্তো একংযেৰ সহস্সথৰিকং গহেত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ৰেতনং অদাসি, ন তাৰ তং খিয্যতি, যাৰস্স হত্থগতা. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, পুত্তস্সপি ইদ্ধানুভাৰো. সুণিসায তে ইদ্ধানুভাৰং পস্সিস্সামা’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি সুণিসং আণাপেসি – ‘‘তেন হি চতুরঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ভত্তং দেহী’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স সুণিসা একংযেৰ চতুদোণিকং পিটকং উপনিসীদিত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ভত্তং অদাসি, ন তাৰ তং খিয্যতি যাৰ সা ন ৰুট্ঠাতি. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, সুণিসাযপি ইদ্ধানুভাৰো. দাসস্স তে ইদ্ধানুভাৰং পস্সিস্সামা’’তি. ‘‘ময্হং খো, সামি, দাসস্স ইদ্ধানুভাৰো খেত্তে পস্সিতব্বো’’তি. ‘‘অলং, গহপতি, দিট্ঠো তে দাসস্সপি ইদ্ধানুভাৰো’’তি. অথ খো সো মহামত্তো চতুরঙ্গিনিযা সেনায পুনদেৰ রাজগহং পচ্চাগঞ্ছি. যেন রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স এতমত্থং আরোচেসি.

২৯৮. অথ খো ভগৰা ৰেসালিযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ভদ্দিযং তেন চারিকং পক্কামি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. অথ খো ভগৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ভদ্দিযং তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ভদ্দিযে ৰিহরতি জাতিযা ৰনে. অস্সোসি খো মেণ্ডকো গহপতি – ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ভদ্দিযং অনুপ্পত্তো ভদ্দিযে ৰিহরতি জাতিযা ৰনে. তং খো পন ভগৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’ [ভগৰাতি (ক.)]. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথারূপানং অরহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি ভদ্রানি ভদ্রানি যানানি যোজাপেত্ৰা ভদ্রং ভদ্রং যানং অভিরুহিত্ৰা ভদ্রেহি ভদ্রেহি যানেহি ভদ্দিযা নিয্যাসি ভগৰন্তং দস্সনায. অদ্দসংসু খো সম্বহুলা তিত্থিযা মেণ্ডকং গহপতিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং, দিস্ৰান মেণ্ডকং গহপতিং এতদৰোচুং – ‘‘কহং ত্ৰং, গহপতি, গচ্ছসী’’তি? ‘‘গচ্ছামহং, ভন্তে, ভগৰন্তং [ইদং পদং সী. স্যা. পোত্থকেসু নত্থি] সমণং গোতমং দস্সনাযা’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৰং, গহপতি, কিরিযৰাদো সমানো অকিরিযৰাদং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি? সমণো হি, গহপতি, গোতমো অকিরিযৰাদো অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং, খো সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৰিস্সতি, যথযিমে তিত্থিযা উসূযন্তী’’তি. যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকোৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নস্স খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং…পে… অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গতং. অধিৰাসেতু চ মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

অথ খো মেণ্ডকো গহপতি তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন মেণ্ডকস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স ভরিযা চ পুত্তো চ সুণিসা চ দাসো চ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. তেসং ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং…পে… অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… এতে মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে সরণং গতে’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মেণ্ডকো গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যাৰ, ভন্তে, ভগৰা ভদ্দিযে ৰিহরতি তাৰ অহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ধুৰভত্তেনা’’তি. অথ খো ভগৰা মেণ্ডকং গহপতিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

মেণ্ডকগহপতিৰত্থ নিট্ঠিতং.