১৬২. পিলিন্দৰচ্ছৰত্থু
২৭০. [ইদং ৰত্থু পারা. ৬১৮ আদযো] তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো রাজগহে পব্ভারং সোধাপেতি লেণং কত্তুকামো. অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো যেনাযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং এতদৰোচ – ‘‘কিং, ভন্তে, থেরো কারাপেতী’’তি? ‘‘পব্ভারং, মহারাজ, সোধাপেমি, লেণং কত্তুকামো’’তি. ‘‘অত্থো, ভন্তে, অয্যস্স আরামিকেনা’’তি? ‘‘ন খো, মহারাজ, ভগৰতা আরামিকো অনুঞ্ঞাতো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভগৰন্তং পটিপুচ্ছিত্ৰা মম আরোচেয্যাথা’’তি. ‘এৰং, মহারাজা’তি খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো রাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসারং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি, সমাদপেসি, সমুত্তেজেসি, সম্পহংসেসি. অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো আযস্মতা পিলিন্দৰচ্ছেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো ভগৰতো সন্তিকে দূতং পাহেসি – ‘‘রাজা, ভন্তে, মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো আরামিকং দাতুকামো. কথং নু খো, ভন্তে, মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আরামিক’’ন্তি. দুতিযম্পি খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো যেনাযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং এতদৰোচ – ‘‘অনুঞ্ঞাতো, ভন্তে, ভগৰতা আরামিকো’’তি? ‘‘এৰং, মহারাজা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, অয্যস্স আরামিকং দম্মী’’তি. অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো আযস্মতো পিলিন্দৰচ্ছস্স আরামিকং পটিস্সুত্ৰা, ৰিস্সরিত্ৰা, চিরেন সতিং পটিলভিত্ৰা, অঞ্ঞতরং সব্বত্থকং মহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘যো মযা, ভণে, অয্যস্স আরামিকো পটিস্সুতো, দিন্নো সো আরামিকো’’তি? ‘‘ন খো, দেৰ, অয্যস্স আরামিকো দিন্নো’’তি. ‘‘কীৰ চিরং নু খো, ভণে, ইতো [ইতো রত্তি (স্যা.)] হি তং হোতী’’তি? অথ খো সো মহামত্তো রত্তিযো গণেত্ৰা [ৰিগণেত্ৰা (সী.)] রাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসারং এতদৰোচ – ‘‘পঞ্চ, দেৰ, রত্তিসতানী’’তি. তেন হি, ভণে, অয্যস্স পঞ্চ আরামিকসতানি দেহীতি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো সো মহামত্তো রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স পটিস্সুত্ৰা আযস্মতো পিলিন্দৰচ্ছস্স পঞ্চ আরামিকসতানি পাদাসি, পাটিযেক্কো গামো নিৰিসি. ‘আরামিকগামকোতি’পি নং আহংসু, ‘পিলিন্দগামকো’তিপি নং আহংসু.
২৭১. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তস্মিং গামকে কুলূপকো হোতি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায পিলিন্দগামং পিণ্ডায পাৰিসি. তেন খো পন সমযেন তস্মিং গামকে উস্সৰো হোতি. দারকা অলঙ্কতা মালাকিতা কীল়ন্তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো পিলিন্দগামকে সপদানং পিণ্ডায চরমানো যেন অঞ্ঞতরস্স আরামিকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. তেন খো পন সমযেন তস্সা আরামিকিনিযা ধীতা অঞ্ঞে দারকে অলঙ্কতে মালাকিতে পস্সিত্ৰা রোদতি – ‘মালং মে দেথ, অলঙ্কারং মে দেথা’তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তং আরামিকিনিং এতদৰোচ – ‘‘কিস্সাযং দারিকা রোদতী’’তি? ‘‘অযং, ভন্তে, দারিকা অঞ্ঞে দারকে অলঙ্কতে মালাকিতে পস্সিত্ৰা রোদতি – ‘মালং মে দেথ, অলঙ্কারং মে দেথা’তি. কুতো অম্হাকং দুগ্গতানং মালা, কুতো অলঙ্কারো’’তি? অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো অঞ্ঞতরং তিণণ্ডুপকং গহেত্ৰা তং আরামিকিনিং এতদৰোচ – ‘‘হন্দিমং তিণণ্ডুপকং তস্সা দারিকায সীসে পটিমুঞ্চা’’তি. অথ খো সা আরামিকিনী তং তিণণ্ডুপকং গহেত্ৰা তস্সা দারিকায সীসে পটিমুঞ্চি. সা অহোসি সুৰণ্ণমালা অভিরূপা, দস্সনীযা, পাসাদিকা; নত্থি তাদিসা রঞ্ঞোপি অন্তেপুরে সুৰণ্ণমালা. মনুস্সা রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স আরোচেসুং – ‘‘অমুকস্স, দেৰ, আরামিকস্স ঘরে সুৰণ্ণমালা অভিরূপা, দস্সনীযা, পাসাদিকা; নত্থি তাদিসা দেৰস্সপি অন্তেপুরে সুৰণ্ণমালা; কুতো তস্স দুগ্গতস্স? নিস্সংসযং চোরিকায আভতা’’তি.
অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো তং আরামিককুলং বন্ধাপেসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায পিলিন্দগামং পিণ্ডায পাৰিসি. পিলিন্দগামকে সপদানং পিণ্ডায চরমানো যেন তস্স আরামিকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পটিৰিস্সকে পুচ্ছি – ‘‘কহং ইমং আরামিককুলং গত’’ন্তি? ‘‘এতিস্সা, ভন্তে, সুৰণ্ণমালায কারণা রঞ্ঞা বন্ধাপিত’’ন্তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো যেন রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো যেনাযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং পিলিন্দৰচ্ছং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো রাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসারং আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো এতদৰোচ – ‘‘কিস্স, মহারাজ, আরামিককুলং বন্ধাপিত’’ন্তি? ‘‘তস্স, ভন্তে, আরামিকস্স ঘরে সুৰণ্ণমালা অভিরূপা, দস্সনীযা, পাসাদিকা; নত্থি তাদিসা অম্হাকম্পি অন্তেপুরে সুৰণ্ণমালা; কুতো তস্স দুগ্গতস্স? নিস্সংসযং চোরিকায আভতা’’তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স পাসাদং সুৰণ্ণন্তি অধিমুচ্চি; সো অহোসি সব্বসোৰণ্ণমযো. ‘‘ইদং পন তে, মহারাজ, তাৰ বহুং সুৰণ্ণং কুতো’’তি? ‘অঞ্ঞাতং, ভন্তে, অয্যস্সেৰেসো ইদ্ধানুভাৰো’তি তং আরামিককুলং মুঞ্চাপেসি.
মনুস্সা ‘‘অয্যেন কির পিলিন্দৰচ্ছেন সরাজিকায পরিসায উত্তরিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সিত’’ন্তি অত্তমনা অভিপ্পসন্না আযস্মতো পিলিন্দৰচ্ছস্স পঞ্চ ভেসজ্জানি অভিহরিংসু, সেয্যথিদং – সপ্পিং, নৰনীতং, তেলং, মধুং [সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু (ক.)], ফাণিতং. পকতিযাপি চ আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো লাভী হোতি পঞ্চন্নং ভেসজ্জানং; লদ্ধং লদ্ধং পরিসায ৰিস্সজ্জেতি. পরিসা চস্স হোতি বাহুল্লিকা; লদ্ধং লদ্ধং কোলম্বেপি [কোল়ুম্বেপি (ক.)], ঘটেপি, পূরেত্ৰা পটিসামেতি; পরিস্সাৰনানিপি, থৰিকাযোপি, পূরেত্ৰা ৰাতপানেসু লগ্গেতি. তানি ওলীনৰিলীনানি তিট্ঠন্তি. উন্দূরেহিপি ৰিহারা ওকিণ্ণৰিকিণ্ণা হোন্তি. মনুস্সা ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৰা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘অন্তোকোট্ঠাগারিকা ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা, সেয্যথাপি রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৰিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা, তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খূ এৰরূপায বাহুল্লায চেতেস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ তে অনেকপরিযাযেন ৰিগরহিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কির, ভিক্খৰে, ভিক্খূ এৰরূপায বাহুল্লায চেতেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৰাতি…পে… ৰিগরহিত্ৰা ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানি ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি, নৰনীতং, তেলং, মধু, ফাণিতং, তানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহপরমং সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্বানি. তং অতিক্কামযতো যথাধম্মো কারেতব্বো’’তি.
পিলিন্দৰচ্ছৰত্থু নিট্ঠিতং.
ভেসজ্জানুঞ্ঞাতভাণৰারো নিট্ঠিতো পঠমো.