১৫৮. মহাকচ্চানস্স পঞ্চৰরপরিদস্সনা

অথ খো আযস্মতো সোণস্স ৰস্সংৰুট্ঠস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘সুতোযেৰ খো মে সো ভগৰা এদিসো চ এদিসো চাতি, ন চ মযা সম্মুখা দিট্ঠো, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা সোণো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘সুতো যেৰ খো মে সো ভগৰা এদিসো চ এদিসো চাতি, ন চ মযা সম্মুখা দিট্ঠো, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্যা’তি; গচ্ছেয্যাহং, ভন্তে, তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানাতী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সোণ. গচ্ছ ত্ৰং, সোণ, তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. দক্খিস্সসি ত্ৰং, সোণ, তং ভগৰন্তং পাসাদিকং পসাদনীযং সন্তিন্দ্রিযং সন্তমানসং উত্তমদমথসমথং অমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং যতিন্দ্রিযং নাগং. তেন হি ত্ৰং, সোণ, মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দ – ‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’’’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘‘অৰন্তিদক্খিণাপথো, ভন্তে, অপ্পভিক্খুকো, তিণ্ণং মে ৰস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিরেন ততো ততো দসৰগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা উপসম্পদং অলত্থং; অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে অপ্পতরেন গণেন উপসম্পদং অনুজানেয্য. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, কণ্হুত্তরা ভূমি খরা গোকণ্টকহতা; অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে গুণঙ্গুণূপাহনং অনুজানেয্য. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, নহানগরুকা মনুস্সা উদকসুদ্ধিকা; অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে ধুৰনহানং অনুজানেয্য. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. সেয্যথাপি, ভন্তে, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু এরগূ মোরগূ মজ্জারূ [মজ্ঝারূ (ক.)] জন্তূ, এৰমেৰ খো, ভন্তে, অৰন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং; অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থরণানি অনুজানেয্য, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. এতরহি, ভন্তে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৰরং দেন্তি – ‘ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স দেমা’’’তি. তে আগন্ত্ৰা আরোচেন্তি – ‘ইত্থন্নামেহি তে, আৰুসো, মনুস্সেহি চীৰরং দিন্ন’ন্তি তে কুক্কুচ্চাযন্তা ন সাদিযন্তি – ‘মা নো নিস্সগ্গিযং অহোসী’তি; অপ্পেৰ নাম ভগৰা চীৰরে পরিযাযং আচিক্খেয্যা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন সাৰত্থি তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন সাৰত্থি জেতৰনং অনাথপিণ্ডিকস্স আরামো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইমস্স, আনন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো – ‘‘যস্স খো মং ভগৰা আণাপেতি, ‘ইমস্স, আনন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’তি, ইচ্ছতি ভগৰা তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একৰিহারে ৰত্থুং, ইচ্ছতি ভগৰা আযস্মতা সোণেন সদ্ধিং একৰিহারে ৰত্থু’’ন্তি – যস্মিং ৰিহারে ভগৰা ৰিহরতি তস্মিং ৰিহারে আযস্মতো সোণস্স সেনাসনং পঞ্ঞাপেসি.

২৫৮. অথ খো ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং অজ্ঝোকাসে ৰীতিনামেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি. আযস্মাপি খো সোণো বহুদেৰ রত্তিং অজ্ঝোকাসে ৰীতিনামেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি. অথ খো ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সোণং অজ্ঝেসি – ‘‘পটিভাতু তং, ভিক্খু, ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৰতো পটিস্সুণিত্ৰা সব্বানেৰ অট্ঠকৰগ্গিকানি সরেন অভাসি. অথ খো ভগৰা আযস্মতো সোণস্স সরভঞ্ঞপরিযোসানে অব্ভানুমোদি – ‘‘সাধু, সাধু, ভিক্খু. সুগ্গহিতানি খো তে, ভিক্খু, অট্ঠকৰগ্গিকানি, সুমনসিকতানি সূপধারিতানি. কল্যাণিযাপি ৰাচায সমন্নাগতো, ৰিস্সট্ঠায, অনেলগলায [অনেল়গলায (ক.)], অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা. কতিৰস্সোসি ত্ৰং, ভিক্খূ’’তি? ‘‘একৰস্সোহং, ভগৰা’’তি. ‘‘কিস্স পন ত্ৰং, ভিক্খু, এৰং চিরং অকাসী’’তি? ‘‘চিরং দিট্ঠো মে, ভন্তে, কামেসু আদীনৰো, অপি চ সম্বাধা ঘরাৰাসা বহুকিচ্চা বহুকরণীযা’’তি. অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

[উদা. ৪৬ উদানেপি] ‘‘দিস্ৰা আদীনৰং লোকে, ঞত্ৰা ধম্মং নিরূপধিং;

অরিযো ন রমতী পাপে, পাপে ন রমতী সুচী’’তি.

অথ খো আযস্মা সোণো – পটিসম্মোদতি খো মং ভগৰা, অযং খ্ৰস্স কালো যং মে উপজ্ঝাযো পরিদস্সীতি – উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, এৰঞ্চ ৰদেতি অৰন্তিদক্খিণাপথো, ভন্তে, অপ্পভিক্খুকো. তিণ্ণং মে ৰস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিরেন ততো ততো দসৰগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা উপসম্পদং অলত্থং, অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে অপ্পতরেন গণেন উপসম্পদং অনুজানেয্য. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, কণ্হুত্তরা ভূমি খরা গোকণ্টকহতা; অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে গুণঙ্গুণূপাহনং অনুজানেয্য. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, নহানগরুকা মনুস্সা উদকসুদ্ধিকা, অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে ধুৰনহানং অনুজানেয্য. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. সেয্যথাপি, ভন্তে, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু এরগূ মোরগূ মজ্জারূ জন্তূ, এৰমেৰ খো, ভন্তে, অৰন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং; অপ্পেৰ নাম ভগৰা অৰন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থরণানি অনুজানেয্য, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. এতরহি, ভন্তে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৰরং দেন্তি – ‘ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স দেমা’তি. তে আগন্ত্ৰা আরোচেন্তি – ‘ইত্থন্নামেহি তে, আৰুসো, মনুস্সেহি চীৰরং দিন্ন’ন্তি. তে কুক্কুচ্চাযন্তা ন সাদিযন্তি – ‘মা নো নিস্সগ্গিযং অহোসী’তি; অপ্পেৰ নাম ভগৰা চীৰরে পরিযাযং আচিক্খেয্যা’’তি.

২৫৯. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অৰন্তিদক্খিণাপথো, ভিক্খৰে, অপ্পভিক্খুকো. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং. তত্রিমে পচ্চন্তিমা জনপদা – পুরত্থিমায দিসায গজঙ্গলং [কজঙ্গলং (সী. স্যা.)] নাম নিগমো, তস্স পরেন মহাসালা, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে; পুরত্থিমদক্খিণায দিসায সল্লৰতী [সললৰতী (সী.)] নাম নদী, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে; দক্খিণায দিসায সেতকণ্ণিকং নাম নিগমো, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে; পচ্ছিমায দিসায থূণং নাম ব্রাহ্মণগামো, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে; উত্তরায দিসায উসীরদ্ধজো নাম পব্বতো, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে. অনুজানামি, ভিক্খৰে, এৰরূপেসু পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভিক্খৰে, কণ্হুত্তরা ভূমি খরা গোকণ্টকহতা. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু গুণঙ্গুণূপাহনং. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভিক্খৰে, নহানগরুকা মনুস্সা উদকসুদ্ধিকা. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ধুৰনহানং. অৰন্তিদক্খিণাপথে, ভিক্খৰে, চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু এরগূ মোরগূ মজ্জারূ জন্তূ, এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অৰন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু চম্মানি অত্থরণানি, এল়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. ইধ পন, ভিক্খৰে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৰরং দেন্তি – ‘ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স দেমা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সাদিতুং, ন তাৰ তং গণনূপগং যাৰ ন হত্থং গচ্ছতী’’তি.

মহাকচ্চানস্স পঞ্চৰরপরিদস্সনা নিট্ঠিতা.

চম্মক্খন্ধকো পঞ্চমো.