২৭৯. উপালিসঙ্ঘসামগ্গীপুচ্ছা

৪৭৬. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যস্মিং, ভন্তে, ৰত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণং, সঙ্ঘো তং ৰত্থুং অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা অমূলা মূলং গন্ত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, ধম্মিকা নু খো সা, ভন্তে, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি? ‘‘যস্মিং, উপালি, ৰত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণং, সঙ্ঘো তং ৰত্থুং অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা অমূলা মূলং গন্ত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, অধম্মিকা সা, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি.

‘‘যস্মিং পন, ভন্তে, ৰত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণং, সঙ্ঘো তং ৰত্থুং ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা মূলা মূলং গন্ত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, ধম্মিকা নু খো সা, ভন্তে, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি? ‘‘যস্মিং, উপালি, ৰত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণং, সঙ্ঘো তং ৰত্থুং ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা মূলা মূলং গন্ত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, ধম্মিকা সা, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি.

‘‘কতি নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘসামগ্গিযো’’তি? ‘‘দ্ৰেমা, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গিযো – অত্থুপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনুপেতা; অত্থুপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থুপেতা চ ব্যঞ্জনুপেতা চ. কতমা চ, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনুপেতা? যস্মিং, উপালি, ৰত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণং, সঙ্ঘো তং ৰত্থুং অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা অমূলা মূলং গন্ত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, অযং ৰুচ্চতি, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনুপেতা. কতমা চ, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থুপেতা চ ব্যঞ্জনুপেতা চ? যস্মিং, উপালি, ৰত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণং, সঙ্ঘো তং ৰত্থুং ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা মূলা মূলং গন্ত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, অযং ৰুচ্চতি, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থুপেতা চ ব্যঞ্জনুপেতা চ. ইমা খো, উপালি, দ্ৰে সঙ্ঘসামগ্গিযো’’তি.

৪৭৭. অথ খো আযস্মা উপালি উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘সঙ্ঘস্স কিচ্চেসু চ মন্তনাসু চ;

অত্থেসু জাতেসু ৰিনিচ্ছযেসু চ;

কথংপকারোধ নরো মহত্থিকো;

ভিক্খু কথং হোতিধ পগ্গহারহোতি.

‘‘অনানুৰজ্জো পঠমেন সীলতো;

অৰেক্খিতাচারো সুসংৰুতিন্দ্রিযো;

পচ্চত্থিকা নূপৰদন্তি ধম্মতো;

ন হিস্স তং হোতি ৰদেয্যু যেন নং.

‘‘সো তাদিসো সীলৰিসুদ্ধিযা ঠিতো;

ৰিসারদো হোতি ৰিসয্হ ভাসতি;

নচ্ছম্ভতি পরিসগতো ন ৰেধতি;

অত্থং ন হাপেতি অনুয্যুতং ভণং.

‘‘তথেৰ পঞ্হং পরিসাসু পুচ্ছিতো;

ন চেৰ পজ্ঝাযতি ন মঙ্কু হোতি;

সো কালাগতং ব্যাকরণারহং ৰচো;

রঞ্জেতি ৰিঞ্ঞূপরিসং ৰিচক্খণো.

‘‘সগারৰো ৰুড্ঢতরেসু ভিক্খুসু;

আচেরকম্হি চ সকে ৰিসারদো;

অলং পমেতুং পগুণো কথেতৰে;

পচ্চত্থিকানঞ্চ ৰিরদ্ধিকোৰিদো.

‘‘পচ্চত্থিকা যেন ৰজন্তি নিগ্গহং;

মহাজনো সঞ্ঞপনঞ্চ গচ্ছতি;

সকঞ্চ আদাযমযং ন রিঞ্চতি;

ৰিযাকরং [সো ব্যাকরং (সী.), ৰেয্যাকরং (স্যা.)] পঞ্হমনূপঘাতিকং.

‘‘দূতেয্যকম্মেসু অলং সমুগ্গহো;

সঙ্ঘস্স কিচ্চেসু চ আহু নং যথা;

করং ৰচো ভিক্খুগণেন পেসিতো;

অহং করোমীতি ন তেন মঞ্ঞতি.

‘‘আপজ্জতি যাৰতকেসু ৰত্থুসু;

আপত্তিযা হোতি যথা চ ৰুট্ঠিতি;

এতে ৰিভঙ্গা উভযস্স স্ৰাগতা;

আপত্তি ৰুট্ঠানপদস্স কোৰিদো.

‘‘নিস্সারণং গচ্ছতি যানি চাচরং;

নিস্সারিতো হোতি যথা চ ৰত্তনা [ৰত্থুনা (সী. স্যা.)];

ওসারণং তংৰুসিতস্স জন্তুনো;

এতম্পি জানাতি ৰিভঙ্গকোৰিদো.

‘‘সগারৰো ৰুড্ঢতরেসু ভিক্খুসু;

নৰেসু থেরেসু চ মজ্ঝিমেসু চ;

মহাজনস্সত্থচরোধ পণ্ডিতো;

সো তাদিসো ভিক্খু ইধ পগ্গহারহো’’তি.

উপালিসঙ্ঘসামগ্গীপুচ্ছা নিট্ঠিতা.

কোসম্বকক্খন্ধকো দসমো.