২৭২. দীঘাৰুৰত্থু

৪৫৮. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, বারাণসিযং [ৰজিরবুদ্ধিটীকা ওলোকেতব্বা] ব্রহ্মদত্তো নাম কাসিরাজা অহোসি অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো মহব্বলো মহাৰাহনো মহাৰিজিতো পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো. দীঘীতি নাম কোসলরাজা অহোসি দলিদ্দো অপ্পধনো অপ্পভোগো অপ্পবলো অপ্পৰাহনো অপ্পৰিজিতো অপরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৰা দীঘীতিং কোসলরাজানং অব্ভুয্যাসি. অস্সোসি খো, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা – ‘‘ব্রহ্মদত্তো কির কাসিরাজা চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৰা মমং অব্ভুয্যাতো’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো এতদহোসি – ‘‘ব্রহ্মদত্তো খো কাসিরাজা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো মহব্বলো মহাৰাহনো মহাৰিজিতো পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো, অহং পনম্হি দলিদ্দো অপ্পধনো অপ্পভোগো অপ্পবলো অপ্পৰাহনো অপ্পৰিজিতো অপরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো, নাহং পটিবলো ব্রহ্মদত্তেন কাসিরঞ্ঞা একসঙ্ঘাতম্পি সহিতুং. যংনূনাহং পটিকচ্চেৰ নগরম্হা নিপ্পতেয্য’’ন্তি.

অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা মহেসিং আদায পটিকচ্চেৰ নগরম্হা নিপ্পতি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদঞ্চ কোসঞ্চ কোট্ঠাগারঞ্চ অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা সপজাপতিকো যেন ৰারাণসী তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন বারাণসী তদৰসরি. তত্র সুদং, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা সপজাপতিকো বারাণসিযং অঞ্ঞতরস্মিং পচ্চন্তিমে ওকাসে কুম্ভকারনিৰেসনে অঞ্ঞাতকৰেসেন পরিব্বাজকচ্ছন্নেন পটিৰসতি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসী নচিরস্সেৰ গব্ভিনী অহোসি. তস্সা এৰরূপো দোহল়ো উপ্পন্নো হোতি – ‘‘ইচ্ছতি সূরিযস্স উগ্গমনকালে চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৰম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৰনং পাতুং’’. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসী দীঘীতিং কোসলরাজানং এতদৰোচ – ‘‘গব্ভিনীম্হি, দেৰ. তস্সা মে এৰরূপো দোহল়ো উপ্পন্নো – ইচ্ছামি সূরিযস্স উগ্গমনকালে চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৰম্মিকং [ৰম্মিতং (সী.)] সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৰনং পাতু’’ন্তি. ‘‘কুতো, দেৰি, অম্হাকং দুগ্গতানং চতুরঙ্গিনী সেনা সন্নদ্ধা ৰম্মিকা সুভূমে ঠিতা, খগ্গানঞ্চ ধোৰনং পাতু’’ন্তি [খগ্গানঞ্চ ধোৰনন্তি (সী. স্যা.)] ‘‘সচাহং, দেৰ, ন লভিস্সামি, মরিস্সামী’’তি.

৪৫৯. তেন খো পন সমযেন, ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুরোহিতো ব্রাহ্মণো দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো সহাযো হোতি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা যেন ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুরোহিতো ব্রাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুরোহিতং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘‘সখী তে, সম্ম, গব্ভিনী. তস্সা এৰরূপো দোহল়ো উপ্পন্নো – ইচ্ছতি সূরিযস্স উগ্গমনকালে চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৰম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৰনং পাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, দেৰ, মযম্পি দেৰিং পস্সামা’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসী যেন ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুরোহিতো ব্রাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুরোহিতো ব্রাহ্মণো দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তিং, দিস্ৰান উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসী তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘কোসলরাজা ৰত ভো কুচ্ছিগতো, কোসলরাজা ৰত ভো কুচ্ছিগতো’’তি. অত্তমনা [অৰিমনা (সী. স্যা. কত্থচি], দেৰি, হোহি. লচ্ছসি সূরিযস্স উগ্গমনকালে চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৰম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৰনং পাতুন্তি.

অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুরোহিতো ব্রাহ্মণো যেন ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ব্রহ্মদত্তং কাসিরাজানং এতদৰোচ – ‘‘তথা, দেৰ, নিমিত্তানি দিস্সন্তি, স্ৰে সূরিযুগ্গমনকালে চতুরঙ্গিনী সেনা সন্নদ্ধা ৰম্মিকা সুভূমে তিট্ঠতু, খগ্গা চ ধোৰিযন্তূ’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘যথা, ভণে, পুরোহিতো ব্রাহ্মণো আহ তথা করোথা’’তি. অলভি খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসী সূরিযস্স উগ্গমনকালে চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৰম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৰনং পাতুং. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো মহেসী তস্স গব্ভস্স পরিপাকমন্ৰায পুত্তং ৰিজাযি. তস্স দীঘাৰূতি নামং অকংসু. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো নচিরস্সেৰ ৰিঞ্ঞুতং পাপুণি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কারকো, ইমিনা অম্হাকং বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ অচ্ছিন্নং, সচাযং অম্হে জানিস্সতি, সব্বেৰ তযো ঘাতাপেস্সতি, যংনূনাহং দীঘাৰুং কুমারং বহিনগরে ৰাসেয্য’’ন্তি. অথ খো ভিক্খৰে দীঘীতি কোসলরাজা দীঘাৰুং কুমারং বহিনগরে ৰাসেসি. অথ খো ভিক্খৰে দীঘাৰু কুমারো বহিনগরে পটিৰসন্তো নচিরস্সেৰ সব্বসিপ্পানি সিক্খি.

৪৬০. তেন খো পন সমযেন দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো কপ্পকো ব্রহ্মদত্তে কাসিরঞ্ঞে পটিৰসতি. অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো কপ্পকো দীঘীতিং কোসলরাজানং সপজাপতিকং বারাণসিযং অঞ্ঞতরস্মিং পচ্চন্তিমে ওকাসে কুম্ভকারনিৰেসনে অঞ্ঞাতকৰেসেন পরিব্বাজকচ্ছন্নেন পটিৰসন্তং, দিস্ৰান যেন ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ব্রহ্মদত্তং কাসিরাজানং এতদৰোচ – ‘‘দীঘীতি, দেৰ, কোসলরাজা সপজাপতিকো বারাণসিযং অঞ্ঞতরস্মিং পচ্চন্তিমে ওকাসে কুম্ভকারনিৰেসনে অঞ্ঞাতকৰেসেন পরিব্বাজকচ্ছন্নেন পটিৰসতী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, দীঘীতিং কোসলরাজানং সপজাপতিকং আনেথা’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, তে মনুস্সা ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা দীঘীতিং কোসলরাজানং সপজাপতিকং আনেসুং. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, দীঘীতিং কোসলরাজানং সপজাপতিকং দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেত্ৰা দক্খিণেন দ্ৰারেন নিক্খামেত্ৰা দক্খিণতো নগরস্স চতুধা ছিন্দিত্ৰা চতুদ্দিসা বিলানি নিক্খিপথা’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, তে মনুস্সা ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা দীঘীতিং কোসলরাজানং সপজাপতিকং দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেন্তি.

অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘চিরংদিট্ঠা খো মে মাতাপিতরো. যংনূনাহং মাতাপিতরো পস্সেয্য’’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো বারাণসিং পৰিসিত্ৰা অদ্দস মাতাপিতরো দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেন্তে, দিস্ৰান যেন মাতাপিতরো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা দীঘাৰুং কুমারং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং; দিস্ৰান দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’’তি. এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, তে মনুস্সা দীঘীতিং কোসলরাজানং এতদৰোচুং – ‘‘উম্মত্তকো অযং দীঘীতি কোসলরাজা ৰিপ্পলপতি. কো ইমস্স দীঘাৰু? কং অযং এৰমাহ – ‘মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’’তি. ‘‘নাহং, ভণে, উম্মত্তকো ৰিপ্পলপামি, অপি চ যো ৰিঞ্ঞূ সো ৰিভাৰেস্সতী’’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে…পে… ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দীঘীতি কোসলরাজা দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, তে মনুস্সা দীঘীতিং কোসলরাজানং এতদৰোচুং – ‘‘উম্মত্তকো অযং দীঘীতি কোসলরাজা ৰিপ্পলপতি. কো ইমস্স দীঘাৰু? কং অযং এৰমাহ – মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’’তি. ‘‘নাহং, ভণে, উম্মত্তকো ৰিপ্পলপামি, অপি চ যো ৰিঞ্ঞূ সো ৰিভাৰেস্সতী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, তে মনুস্সা দীঘীতিং কোসলরাজানং সপজাপতিকং রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেত্ৰা দক্খিণেন দ্ৰারেন নিক্খামেত্ৰা দক্খিণতো নগরস্স চতুধা ছিন্দিত্ৰা চতুদ্দিসা বিলানি নিক্খিপিত্ৰা গুম্বং ঠপেত্ৰা পক্কমিংসু. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো বারাণসিং পৰিসিত্ৰা সুরং নীহরিত্ৰা গুম্বিযে পাযেসি. যদা তে মত্তা অহেসুং পতিতা, অথ কট্ঠানি সংকড্ঢিত্ৰা চিতকং করিত্ৰা মাতাপিতূনং সরীরং চিতকং আরোপেত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা পঞ্জলিকো তিক্খত্তুং চিতকং পদক্খিণং অকাসি.

৪৬১. তেন খো পন সমযেন ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা উপরিপাসাদৰরগতো হোতি. অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুং কুমারং পঞ্জলিকং তিক্খত্তুং চিতকং পদক্খিণং করোন্তং, দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো মনুস্সো দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো ঞাতি ৰা সালোহিতো ৰা, অহো মে অনত্থতো, ন হি নাম মে কোচি আরোচেস্সতী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা যাৰদত্থং কন্দিত্ৰা রোদিত্ৰা খপ্পং [বপ্পং (সী. স্যা.)] পুঞ্ছিত্ৰা বারাণসিং পৰিসিত্ৰা অন্তেপুরস্স সামন্তা হত্থিসালং গন্ত্ৰা হত্থাচরিযং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, আচরিয, সিপ্পং সিক্খিতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ভণে মাণৰক, সিক্খস্সূ’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সরেন গাযি, ৰীণঞ্চ ৰাদেসি. অস্সোসি খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সরেন গীতং ৰীণঞ্চ ৰাদিতং, সুত্ৰান মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কো, ভণে, রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সরেন গাযি, ৰীণঞ্চ ৰাদেসী’’তি? ‘‘অমুকস্স, দেৰ, হত্থাচরিযস্স অন্তেৰাসী মাণৰকো রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সরেন গাযি, ৰীণঞ্চ ৰাদেসী’’তি. ‘‘তেন হি, ভণে, তং মাণৰকং আনেথা’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, তে মনুস্সা ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা দীঘাৰুং কুমারং আনেসুং. ‘‘ত্ৰং ভণে মাণৰক, রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সরেন গাযি, ৰীণঞ্চ ৰাদেসী’’তি? ‘‘এৰং, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, ভণে মাণৰক, গাযস্সু, ৰীণঞ্চ ৰাদেহী’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা আরাধাপেক্খো মঞ্জুনা সরেন গাযি, ৰীণঞ্চ ৰাদেসি. ‘‘ত্ৰং, ভণে মাণৰক, মং উপট্ঠহা’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পচ্চস্সোসি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পুব্বুট্ঠাযী অহোসি পচ্ছানিপাতী কিঙ্কারপটিস্সাৰী মনাপচারী পিযৰাদী. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুং কুমারং নচিরস্সেৰ অব্ভন্তরিমে ৰিস্সাসিকট্ঠানে ঠপেসি.

৪৬২. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘তেন হি, ভণে মাণৰক, রথং যোজেহি, মিগৰং গমিস্সামা’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা রথং যোজেত্ৰা ব্রহ্মদত্তং কাসিরাজানং এতদৰোচ – ‘‘যুত্তো খো তে, দেৰ, রথো, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা রথং অভিরুহি. দীঘাৰু কুমারো রথং পেসেসি. তথা তথা রথং পেসেসি যথা যথা অঞ্ঞেনেৰ সেনা অগমাসি অঞ্ঞেনেৰ রথো. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দূরং গন্ত্ৰা দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘তেন হি, ভণে মাণৰক, রথং মুঞ্চস্সু, কিলন্তোম্হি, নিপজ্জিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা রথং মুঞ্চিত্ৰা পথৰিযং পল্লঙ্কেন নিসীদি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুস্স কুমারস্স উচ্ছঙ্গে সীসং কত্ৰা সেয্যং কপ্পেসি. তস্স কিলন্তস্স মুহুত্তকেনেৰ নিদ্দা ওক্কমি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কারকো. ইমিনা অম্হাকং বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ অচ্ছিন্নং. ইমিনা চ মে মাতাপিতরো হতা. অযং খ্ৰস্স কালো যোহং ৰেরং অপ্পেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং নিব্বাহি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং মরণকালে অৰচ ‘মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’তি. ন খো মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং পিতুৰচনং অতিক্কমেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং পৰেসেসি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কারকো, ইমিনো অম্হাকং বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ অচ্ছিন্নং, ইমিনা চ মে মাতাপিতরো হতা, অযং খ্ৰস্স কালো যোহং ৰেরং অপ্পেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং নিব্বাহি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং মরণকালে অৰচ ‘মা খো ত্ৰং তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং, ন হি তাত দীঘাৰু ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’তি. ন খো মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং পিতুৰচনং অতিক্কমেয্য’’ন্তি. পুনদেৰ কোসিযা খগ্গং পৰেসেসি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কারকো. ইমিনা অম্হাকং বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ অচ্ছিন্নং. ইমিনা চ মে মাতাপিতরো হতা. অযং খ্ৰস্স কালো যোহং ৰেরং অপ্পেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং নিব্বাহি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰুস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং মরণকালে অৰচ ‘মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’তি. ন খো মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং পিতুৰচনং অতিক্কমেয্য’’’ন্তি পুনদেৰ কোসিযা খগ্গং পৰেসেসি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্রস্তো সহসা ৰুট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তং কাসিরাজানং এতদৰোচ – ‘‘কিস্স ত্ৰং, দেৰ, ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্রস্তো সহসা ৰুট্ঠাসী’’তি? ইধ মং, ভণে মাণৰক, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৰু কুমারো সুপিনন্তেন খগ্গেন পরিপাতেসি. তেনাহং ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্রস্তো সহসা ৰুট্ঠাসিন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ৰামেন হত্থেন ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো সীসং পরামসিত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন খগ্গং নিব্বাহেত্ৰা ব্রহ্মদত্তং কাসিরাজানং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো সো, দেৰ, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৰু কুমারো. বহুনো ত্ৰং অম্হাকং অনত্থস্স কারকো. তযা অম্হাকং বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ অচ্ছিন্নং. তযা চ মে মাতাপিতরো হতা. অযং খ্ৰস্স কালো য্ৰাহং ৰেরং অপ্পেয্য’’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুস্স কুমারস্স পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘জীৰিতং মে, তাত দীঘাৰু, দেহি. জীৰিতং মে, তাত দীঘাৰু, দেহী’’তি. ‘‘ক্যাহং উস্সহামি দেৰস্স জীৰিতং দাতুং? দেৰো খো মে জীৰিতং দদেয্যা’’তি. ‘‘তেন হি, তাত দীঘাৰু, ত্ৰঞ্চেৰ মে জীৰিতং দেহি, অহঞ্চ তে জীৰিতং দম্মী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো চ কাসিরাজা দীঘাৰু চ কুমারো অঞ্ঞমঞ্ঞস্স জীৰিতং অদংসু, পাণিঞ্চ অগ্গহেসুং, সপথঞ্চ অকংসু অদ্দূভায [অদ্রূভায, অদুব্ভায (ক.)].

অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘তেন হি, তাত দীঘাৰু, রথং যোজেহি, গমিস্সামা’’তি. ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু কুমারো ব্রহ্মদত্তস্স কাসিরঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা রথং যোজেত্ৰা ব্রহ্মদত্তং কাসিরাজানং এতদৰোচ – ‘‘যুত্তো খো তে, দেৰ, রথো, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা রথং অভিরুহি. দীঘাৰু কুমারো রথং পেসেসি. তথা তথা রথং পেসেসি যথা যথা নচিরস্সেৰ সেনায সমাগঞ্ছি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা বারাণসিং পৰিসিত্ৰা অমচ্চে পারিসজ্জে সন্নিপাতাপেত্ৰা এতদৰোচ – ‘‘সচে, ভণে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো পুত্তং দীঘাৰুং কুমারং পস্সেয্যাথ, কিন্তি নং করেয্যাথা’’তি? একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘মযং, দেৰ, হত্থে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৰ, পাদে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৰ, হত্থপাদে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৰ, কণ্ণে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৰ, নাসং ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৰ, কণ্ণনাসং ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৰ, সীসং ছিন্দেয্যামা’’তি. ‘‘অযং খো, ভণে, দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৰু কুমারো. নাযং লব্ভা কিঞ্চি কাতুং. ইমিনা চ মে জীৰিতং দিন্নং, মযা চ ইমস্স জীৰিতং দিন্ন’’ন্তি.

৪৬৩. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা দীঘাৰুং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘যং খো তে, তাত দীঘাৰু, পিতা মরণকালে অৰচ ‘মা খো ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, দীঘং পস্স, মা রস্সং. ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’তি, কিং তে পিতা সন্ধায অৰচা’’তি? ‘‘যং খো মে, দেৰ, পিতা মরণকালে অৰচ ‘মা দীঘ’ন্তি মা চিরং ৰেরং অকাসীতি. ইমং খো মে, দেৰ, পিতা মরণকালে অৰচ মা দীঘন্তি. যং খো মে, দেৰ, পিতা মরণকালে অৰচ ‘মা রস্স’ন্তি মা খিপ্পং মিত্তেহি ভিজ্জিত্থা’’তি. ইমং খো মে, দেৰ, পিতা মরণকালে অৰচ মা রস্সন্তি. যং খো মে, দেৰ, পিতা মরণকালে অৰচ ‘‘ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি, অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’’তি দেৰেন মে মাতাপিতরো হতাতি. সচাহং দেৰং জীৰিতা ৰোরোপেয্যং, যে দেৰস্স অত্থকামা তে মং জীৰিতা ৰোরোপেয্যুং, যে মে অত্থকামা তে তে জীৰিতা ৰোরোপেয্যুং – এৰং তং ৰেরং ৰেরেন ন ৰূপসমেয্য. ইদানি চ পন মে দেৰেন জীৰিতং দিন্নং, মযা চ দেৰস্স জীৰিতং দিন্নং. এৰং তং ৰেরং অৰেরেন ৰূপসন্তং. ইমং খো মে, দেৰ, পিতা মরণকালে অৰচ – ন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরেন ৰেরা সম্মন্তি; অৰেরেন হি, তাত দীঘাৰু, ৰেরা সম্মন্তী’’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মদত্তো কাসিরাজা – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত ভো! অব্ভুতং ৰত ভো! যাৰ পণ্ডিতো অযং দীঘাৰু কুমারো, যত্র হি নাম পিতুনো সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানিস্সতী’’তি পেত্তিকং বলঞ্চ ৰাহনঞ্চ জনপদঞ্চ কোসঞ্চ কোট্ঠাগারঞ্চ পটিপাদেসি, ধীতরঞ্চ অদাসি. তেসঞ্হি নাম, ভিক্খৰে, রাজূনং আদিন্নদণ্ডানং আদিন্নসত্থানং এৰরূপং খন্তিসোরচ্চং ভৰিস্সতি. ইধ খো পন তং, ভিক্খৰে, সোভেথ যং তুম্হে এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতা সমানা খমা চ ভৰেয্যাথ সোরতা চাতি? ততিযম্পি খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং মা কলহং মা ৰিগ্গহং মা ৰিৰাদ’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো অধম্মৰাদী ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারমনুযুত্তো ৰিহরতু. মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. অথ খো ভগৰা – পরিযাদিন্নরূপা খো ইমে মোঘপুরিসা, নযিমে সুকরা সঞ্ঞাপেতুন্তি – উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

দীঘাৰুভাণৰারো নিট্ঠিতো পঠমো.

৪৬৪. [ম. নি. ৩.২৩৬] অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৰিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সঙ্ঘমজ্ঝে ঠিতকোৰ ইমা গাথাযো অভাসি –

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো, ন বালো কোচি মঞ্ঞথ;

সঙ্ঘস্মিং ভিজ্জমানস্মিং, নাঞ্ঞং ভিয্যো অমঞ্ঞরুং.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘পরিমুট্ঠা পণ্ডিতাভাসা, ৰাচাগোচরভাণিনো;

যাৰিচ্ছন্তি মুখাযামং, যেন নীতা ন তং ৰিদূ.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং উপনয্হন্তি, ৰেরং তেসং ন সম্মতি.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৰেরং তেসূপসম্মতি.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘ন হি ৰেরেন ৰেরানি, সম্মন্তীধ কুদাচনং;

অৰেরেন চ সম্মন্তি, এসধম্মো সনন্তনো.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘পরে চ ন ৰিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;

যে চ তত্থ ৰিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘অট্ঠিচ্ছিন্না পাণহরা, গৰাস্সধনহারিনো;

রট্ঠং ৰিলুম্পমানানং, তেসম্পি হোতি সঙ্গতি.

‘‘কস্মা তুম্হাক নো সিযা;

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং;

সদ্ধিংচরং সাধুৰিহারি ধীরং;

অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানি;

চরেয্য তেনত্তমনো সতীমা.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং;

সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং;

রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতং পহায;

একো চরে মাতঙ্গরঞ্ঞেৰ নাগো.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘একস্স চরিতং সেয্যো;

নত্থি বালে সহাযতা;

একো চরে ন চ পাপানি কযিরা;

অপ্পোস্সুক্কো মাতঙ্গরঞ্ঞেৰ নাগো’’তি.

দীঘাৰুৰত্থু নিট্ঠিতং.