১৭. পণামিতকথা

৬৮. তেন খো পন সমযেন সদ্ধিৰিহারিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৰত্তন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সদ্ধিৰিহারিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৰত্তিস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… সচ্চং কির, ভিক্খৰে, সদ্ধিৰিহারিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৰত্তন্তীতি? সচ্চং ভগৰাতি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… কথঞ্হি নাম, ভিক্খৰে, সদ্ধিৰিহারিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৰত্তিস্সন্তীতি…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, সদ্ধিৰিহারিকেন উপজ্ঝাযম্হি ন সম্মা ৰত্তিতব্বং. যো ন সম্মা ৰত্তেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি. নেৰ সম্মা ৰত্তন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, অসম্মাৰত্তন্তং পণামেতুং. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, পণামেতব্বো – ‘‘পণামেমি ত’’ন্তি ৰা, ‘‘মাযিধ পটিক্কমী’’তি ৰা, ‘‘নীহর তে পত্তচীৰর’’ন্তি ৰা, ‘‘নাহং তযা উপট্ঠাতব্বো’’তি ৰা, কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি, ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, কাযেন ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, পণামিতো হোতি সদ্ধিৰিহারিকো; ন কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি, ন ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, ন কাযেন ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, ন পণামিতো হোতি সদ্ধিৰিহারিকোতি.

তেন খো পন সমযেন সদ্ধিৰিহারিকা পণামিতা ন খমাপেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, খমাপেতুন্তি. নেৰ খমাপেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ন, ভিক্খৰে, পণামিতেন ন খমাপেতব্বো. যো ন খমাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন উপজ্ঝাযা খমাপিযমানা ন খমন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, খমিতুন্তি. নেৰ খমন্তি. সদ্ধিৰিহারিকা পক্কমন্তিপি ৰিব্ভমন্তিপি তিত্থিযেসুপি সঙ্কমন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ন, ভিক্খৰে, খমাপিযমানেন ন খমিতব্বং. যো ন খমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন উপজ্ঝাযা সম্মাৰত্তন্তং পণামেন্তি, অসম্মাৰত্তন্তং ন পণামেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ন, ভিক্খৰে, সম্মাৰত্তন্তো পণামেতব্বো. যো পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৰে, অসম্মাৰত্তন্তো ন পণামেতব্বো. যো ন পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো পণামেতব্বো. উপজ্ঝাযম্হি নাধিমত্তং পেমং হোতি, নাধিমত্তো পসাদো হোতি, নাধিমত্তা হিরী হোতি, নাধিমত্তো গারৰো হোতি, নাধিমত্তা ভাৰনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো পণামেতব্বো.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো ন পণামেতব্বো. উপজ্ঝাযম্হি অধিমত্তং পেমং হোতি, অধিমত্তো পসাদো হোতি, অধিমত্তা হিরী হোতি, অধিমত্তো গারৰো হোতি, অধিমত্তা ভাৰনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো ন পণামেতব্বো.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো অলং পণামেতুং. উপজ্ঝাযম্হি নাধিমত্তং পেমং হোতি, নাধিমত্তো পসাদো হোতি, নাধিমত্তা হিরী হোতি, নাধিমত্তা গারৰো হোতি, নাধিমত্তা ভাৰনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো অলং পণামেতুং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো নালং পণামেতুং. উপজ্ঝাযম্হি অধিমত্তং পেমং হোতি, অধিমত্তো পসাদো হোতি, অধিমত্তা হিরী হোতি, অধিমত্তো গারৰো হোতি, অধিমত্তা ভাৰনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো নালং পণামেতুং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৰিহারিকং অপ্পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসারো হোতি, পণামেন্তো অনতিসারো হোতি. উপজ্ঝাযম্হি নাধিমত্তং পেমং হোতি, নাধিমত্তো পসাদো হোতি, নাধিমত্তা হিরী হোতি, নাধিমত্তো গারৰো হোতি, নাধিমত্তা ভাৰনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৰিহারিকং অপ্পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসারো হোতি, পণামেন্তো অনতিসারো হোতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৰিহারিকং পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসারো হোতি, অপ্পণামেন্তো অনতিসারো হোতি. উপজ্ঝাযম্হি অধিমত্তং পেমং হোতি, অধিমত্তো পসাদো হোতি, অধিমত্তা হিরী হোতি, অধিমত্তো গারৰো হোতি, অধিমত্তা ভাৰনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৰিহারিকং পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসারো হোতি, অপ্পণামেন্তো অনতিসারো হোতী’’তি.

৬৯. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ ন ইচ্ছিংসু পব্বাজেতুং. সো ভিক্খূসু পব্বজ্জং অলভমানো কিসো অহোসি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. অদ্দসা খো ভগৰা তং ব্রাহ্মণং কিসং লূখং দুব্বণ্ণং উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতং ধমনিসন্থতগত্তং, দিস্ৰান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো সো, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণো কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো’’তি? এসো, ভন্তে, ব্রাহ্মণো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ ন ইচ্ছিংসু পব্বাজেতুং. সো ভিক্খূসু পব্বজ্জং অলভমানো কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তোতি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরসী’’তি? এৰং ৰুত্তে আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরামী’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৰং, সারিপুত্ত, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরসী’’তি? ‘‘ইধ মে, ভন্তে, সো ব্রাহ্মণো রাজগহে পিণ্ডায চরন্তস্স কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি. ইমং খো অহং, ভন্তে, তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরামী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত, কতঞ্ঞুনো হি, সারিপুত্ত, সপ্পুরিসা কতৰেদিনো. তেন হি ত্ৰং, সারিপুত্ত, তং ব্রাহ্মণং পব্বাজেহি উপসম্পাদেহী’’তি. ‘‘কথাহং, ভন্তে, তং ব্রাহ্মণং পব্বাজেমি উপসম্পাদেমী’’তি? অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – যা সা, ভিক্খৰে, মযা তীহি সরণগমনেহি উপসম্পদা অনুঞ্ঞাতা, তং অজ্জতগ্গে পটিক্খিপামি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পাদেতুং [উপসম্পদং (সী. স্যা.)]. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, উপসম্পাদেতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

৭০. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্য ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামি – সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি – সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘উপসম্পন্নো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.

৭১. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু উপসম্পন্নসমনন্তরা অনাচারং আচরতি. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘মাৰুসো, এৰরূপং অকাসি, নেতং কপ্পতী’’তি. সো এৰমাহ – ‘‘নেৰাহং আযস্মন্তে যাচিং উপসম্পাদেথ মন্তি. কিস্স মং তুম্হে অযাচিতা উপসম্পাদিত্থা’’তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ন, ভিক্খৰে, অযাচিতেন উপসম্পাদেতব্বো. যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, যাচিতেন উপসম্পাদেতুং. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, যাচিতব্বো. তেন উপসম্পদাপেক্খেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, উপসম্পদং যাচামি, উল্লুম্পতু মং, ভন্তে, সঙ্ঘো অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

৭২. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্য ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি…পে….

‘‘উপসম্পন্নো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.

৭৩. তেন খো পন সমযেন রাজগহে পণীতানং ভত্তানং ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা [অধিট্ঠিতা (ক.)] হোতি. অথ খো অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো সমণা সক্যপুত্তিযা সুখসীলা সুখসমাচারা, সুভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা নিৰাতেসু সযনেসু সযন্তি. যংনূনাহং সমণেসু সক্যপুত্তিযেসু পব্বজেয্য’’ন্তি. অথ খো সো ব্রাহ্মণো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ পব্বাজেসুং উপসম্পাদেসুং. তস্মিং পব্বজিতে ভত্তপটিপাটি খীযিত্থ. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘এহি দানি, আৰুসো, পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. সো এৰমাহ – ‘‘নাহং, আৰুসো, এতংকারণা পব্বজিতো পিণ্ডায চরিস্সামীতি. সচে মে দস্সথ ভুঞ্জিস্সামি, নো চে মে দস্সথ ৰিব্ভমিস্সামী’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৰং, আৰুসো, উদরস্স কারণা পব্বজিতো’’তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – কথঞ্হি নাম ভিক্খু এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে উদরস্স কারণা পব্বজিস্সতীতি. তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উদরস্স কারণা পব্বজিতোতি? সচ্চং ভগৰাতি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে উদরস্স কারণা পব্বজিস্সসি. নেতং, মোঘপুরিস, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায পসন্নানং ৰা ভিয্যোভাৰায’’…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উপসম্পাদেন্তেন চত্তারো নিস্সযে আচিক্খিতুং – পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৰজীৰং উস্সাহো করণীযো; অতিরেকলাভো – সঙ্ঘভত্তং, উদ্দেসভত্তং, নিমন্তনং, সলাকভত্তং, পক্খিকং, উপোসথিকং, পাটিপদিকং. পংসুকূলচীৰরং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৰজীৰং উস্সাহো করণীযো; অতিরেকলাভো – খোমং, কপ্পাসিকং, কোসেয্যং, কম্বলং, সাণং, ভঙ্গং. রুক্খমূলসেনাসনং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৰজীৰং উস্সাহো করণীযো; অতিরেকলাভো – ৰিহারো, অড্ঢযোগো, পাসাদো, হম্মিযং, গুহা. পূতিমুত্তভেসজ্জং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৰজীৰং উস্সাহো করণীযো; অতিরেকলাভো – সপ্পি, নৰনীতং, তেলং, মধু, ফাণিত’’ন্তি.

পণামিতকথা নিট্ঠিতা.

উপজ্ঝাযৰত্তভাণৰারো নিট্ঠিতো পঞ্চমো.

পঞ্চমভাণৰারো