২. দুতিযভাণৰারো
অনাথপিণ্ডিকৰত্থু
৩০৪. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স ভগিনিপতিকো হোতি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি রাজগহং অগমাসি কেনচিদেৰ করণীযেন. তেন খো পন সমযেন রাজগহকেন সেট্ঠিনা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো হোতি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী দাসে চ কম্মকারে [কম্মকরে (সী. স্যা.)] চ আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, কালস্সেৰ উট্ঠায যাগুযো পচথ, ভত্তানি পচথ, সূপানি সম্পাদেথ, উত্তরিভঙ্গানি সম্পাদেথা’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘পুব্বে খ্ৰাযং গহপতি মযি আগতে সব্বকিচ্চানি নিক্খিপিত্ৰা মমঞ্ঞেৰ সদ্ধিং পটিসম্মোদতি. সোদানাযং ৰিক্খিত্তরূপো দাসে চ কম্মকারে চ আণাপেসি – ‘তেন হি, ভণে, কালস্সেৰ উট্ঠায যাগুযো পচথ, ভত্তানি পচথ, সূপানি সম্পাদেথ, উত্তরিভঙ্গানি সম্পাদেথা’তি. কিং নু খো ইমস্স গহপতিস্স আৰাহো ৰা ভৰিস্সতি, ৰিৰাহো ৰা ভৰিস্সতি, মহাযঞ্ঞো ৰা পচ্চুপট্ঠিতো, রাজা ৰা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো নিমন্তিতো স্ৰাতনায সদ্ধিং বলকাযেনা’’তি?
অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী দাসে চ কম্মকারে চ আণাপেত্ৰা যেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা সদ্ধিং পটিসম্মোদিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো রাজগহকং সেট্ঠিং অনাথপিণ্ডিকো গহপতি এতদৰোচ – ‘‘পুব্বে খো ত্ৰং, গহপতি, মযি আগতে সব্বকিচ্চানি নিক্খিপিত্ৰা মমঞ্ঞেৰ সদ্ধিং পটিসম্মোদসি. সোদানি ত্ৰং ৰিক্খিত্তরূপো দাসে চ কম্মকারে চ আণাপেসি – ‘তেন হি, ভণে, কালস্সেৰ উট্ঠায যাগুযো পচথ, ভত্তানি পচথ, সূপানি সম্পাদেথ, উত্তরিভঙ্গানি সম্পাদেথা’তি. কিং নু খো তে, গহপতি, আৰাহো ৰা ভৰিস্সতি, ৰিৰাহো ৰা ভৰিস্সতি, মহাযঞ্ঞো ৰা পচ্চুপট্ঠিতো, রাজা ৰা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো নিমন্তিতো স্ৰাতনায সদ্ধিং বলকাযেনা’’তি? ‘‘ন মে, গহপতি, আৰাহো ৰা ভৰিস্সতি, নাপি ৰিৰাহো ৰা ভৰিস্সতি, নাপি রাজা ৰা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো নিমন্তিতো স্ৰাতনায সদ্ধিং বলকাযেন; অপি চ মে মহাযঞ্ঞো পচ্চুপট্ঠিতো; স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৰং, গহপতি, ৰদেসী’’তি? ‘‘বুদ্ধো ত্যাহং, গহপতি, ৰদামী’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৰং, গহপতি, ৰদেসী’’তি? ‘‘বুদ্ধো ত্যাহং, গহপতি, ৰদামী’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৰং, গহপতি, ৰদেসী’’তি? ‘‘বুদ্ধো ত্যাহং, গহপতি, ৰদামী’’তি. ‘‘ঘোসোপি খো এসো, গহপতি, দুল্লভো লোকস্মিং যদিদং – বুদ্ধো বুদ্ধোতি. সক্কা নু খো, গহপতি, ইমং কালং তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি? ‘‘অকালো খো, গহপতি, ইমং কালং তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. স্ৰেদানি ত্ৰং কালেন তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – স্ৰেদানাহং কালেন তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামি অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধন্তি – বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জিত্ৰা রত্তিযা সুদং তিক্খত্তুং ৰুট্ঠাসি পভাতং মঞ্ঞমানো.
৩০৫. [সং. নি. ১.২৪২] অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন সিৰকদ্ৰারং [সীৰদ্ৰারং (সী.), সীতৰনদ্ৰারং (স্যা.)] তেনুপসঙ্কমি. অমনুস্সা দ্ৰারং ৰিৰরিংসু. অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নগরম্হা নিক্খন্তস্স আলোকো অন্তরধাযি, অন্ধকারো পাতুরহোসি, ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো উদপাদি; ততোৰ পুন নিৰত্তিতুকামো অহোসি. অথ খো সিৰকো [সীৰকো (সী. স্যা.)] যক্খো অন্তরহিতো সদ্দমনুস্সাৰেসি –
‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতরীরথা;
সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;
একস্স পদৰীতিহারস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিং [সোল়সিন্তি (সী. ক.)].
‘‘অভিক্কম গহপতি অভিক্কম গহপতি;
অভিক্কন্তং তে সেয্যো নো পটিক্কন্ত’’ন্তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স অন্ধকারো অন্তরধাযি, আলোকো পাতুরহোসি. যং অহোসি ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো সো পটিপ্পস্সম্ভি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো…পে… অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স আলোকো অন্তরধাযি, অন্ধকারো পাতুরহোসি, ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো উদপাদি, ততোৰ পুন নিৰত্তিতুকামো অহোসি. ততিযম্পি খো সিৰকো যক্খো অন্তরহিতো সদ্দমনুস্সাৰেসি –
‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতরীরথা;
সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;
একস্স পদৰীতিহারস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিং.
‘‘অভিক্কম গহপতি অভিক্কম গহপতি,
অভিক্কন্তং তে সেয্যো নো পটিক্কন্ত’’ন্তি.
ততিযম্পি খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স অন্ধকারো অন্তরধাযি, আলোকো পাতুরহোসি, যং অহোসি ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো, সো পটিপ্পস্সম্ভি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন সীতৰনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায অজ্ঝোকাসে চঙ্কমতি. অদ্দসা খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান চঙ্কমা ওরোহিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘এহি সুদত্তা’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – নামেন মং ভগৰা আলপতীতি – হট্ঠো উদগ্গো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি, ভন্তে, ভগৰা সুখং সযিত্থা’’তি?
[সং. নি. ১.২৪২] ‘‘সব্বদা ৰে সুখং সেতি, ব্রাহ্মণো পরিনিব্বুতো;
যো ন লিম্পতি কামেসু, সীতিভূতো নিরূপধি.
‘‘সব্বা আসত্তিযো ছেত্ৰা, ৰিনেয্য হদযে দরং;
উপসন্তো সুখং সেতি, সন্তিং পপ্পুয্য চেতসা’’তি [চেতসোতি (সী. স্যা.)].
অথ খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স অনুপুব্বিং কথং [আনুপুব্বিকথং (সী.)] কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৰা অঞ্ঞাসি অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিরোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৰমেৰ অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্মন্তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৰিদিতধম্মো পরিযোগাল়্হধম্মো তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং ভন্তে, অভিক্কন্তং ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি – এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গতং. অধিৰাসেতু চ মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অস্সোসি খো রাজগহকো সেট্ঠী – ‘‘অনাথপিণ্ডিকেন কির গহপতিনা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি.
৩০৬. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘তযা কির, গহপতি, স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো. ত্ৰঞ্চাসি আগন্তুকো. দেমি তে, গহপতি, ৰেয্যাযিকং যেন ত্ৰং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং করেয্যাসী’’তি. ‘‘অলং, গহপতি অত্থি মে ৰেয্যাযিকং যেনাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং করিস্সামী’’তি.
অস্সোসি খো রাজগহকো নেগমো – ‘‘অনাথপিণ্ডিকেন কির গহপতিনা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি. অথ খো রাজগহকো নেগমো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘তযা কির, গহপতি, স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো. ত্ৰঞ্চাসি আগন্তুকো. দেমি তে, গহপতি, ৰেয্যাযিকং যেন ত্ৰং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং করেয্যাসী’’তি. ‘‘অলং অয্য; অত্থি মে ৰেয্যাযিকং যেনাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং করিস্সামী’’তি.
অস্সোসি খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো – ‘‘অনাথপিণ্ডিকেন কির গহপতিনা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি. অথ খো রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘তযা কির, গহপতি, স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো. ত্ৰঞ্চাসি আগন্তুকো. দেমি তে, গহপতি, ৰেয্যাযিকং যেন ত্ৰং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং করেয্যাসী’’তি. ‘‘অলং দেৰ; অত্থি মে ৰেয্যাযিকং যেনাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং করিস্সামী’’তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা, ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা সাৰত্থিযং ৰস্সাৰাসং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. ‘‘সুঞ্ঞাগারে খো, গহপতি, তথাগতা অভিরমন্তী’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি. অথ খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
৩০৭. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি বহুমিত্তো হোতি বহুসহাযো আদেয্যৰাচো. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি রাজগহে তং করণীযং তীরেত্ৰা যেন সাৰত্থি তেন পক্কামি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি অন্তরামগ্গে মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘আরামে, অয্যা, করোথ, ৰিহারে পতিট্ঠাপেথ, দানানি পট্ঠপেথ. বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো. সো চ মযা ভগৰা নিমন্তিতো ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছিস্সতী’’তি. অথ খো তে মনুস্সা অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা উয্যোজিতা আরামে অকংসু, ৰিহারে পতিট্ঠাপেসুং, দানানি পট্ঠপেসুং.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সমন্তা সাৰত্থিং অনুৰিলোকেসি – ‘‘কত্থ নু খো ভগৰা ৰিহরেয্য? যং অস্স গামতো নেৰ অতিদূরে ন অচ্চাসন্নে, গমনাগমনসম্পন্নং, অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং অভিক্কমনীযং, দিৰা অপ্পাকিণ্ণং, রত্তিং অপ্পসদ্দং, অপ্পনিগ্ঘোসং, ৰিজনৰাতং, মনুস্সরাহস্সেয্যকং, পটিসল্লানসারুপ্প’’ন্তি.
অদ্দসা খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি জেতস্স কুমারস্স [রাজকুমারস্স (সী. স্যা. কং.)] উয্যানং – গামতো নেৰ অতিদূরে ন অচ্চাসন্নে, গমনাগমনসম্পন্নং, অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং অভিক্কমনীযং, দিৰা অপ্পাকিণ্ণং, রত্তিং অপ্পসদ্দং, অপ্পনিগ্ঘোসং, ৰিজনৰাতং, মনুস্সরাহস্সেয্যকং, পটিসল্লানসারুপ্পং. দিস্ৰান যেন জেতো কুমারো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা জেতং কুমারং এতদৰোচ – ‘‘দেহি মে, অয্যপুত্ত, উয্যানং আরামং কাতু’’ন্তি [কেতুং (ৰজীরবুদ্ধিটীকাযং)]. ‘‘অদেয্যো, গহপতি, আরামো অপি কোটিসন্থরেনা’’তি. ‘‘গহিতো, অয্যপুত্ত, আরামো’’তি. ‘‘ন, গহপতি, গহিতো আরামো’’তি. গহিতো ন গহিতোতি ৰোহারিকে মহামত্তে পুচ্ছিংসু. মহামত্তা এৰমাহংসু – ‘‘যতো তযা, অয্যপুত্ত, অগ্ঘো কতো, গহিতো আরামো’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি সকটেহি হিরঞ্ঞং নিব্বাহাপেত্ৰা জেতৰনং কোটিসন্থরং সন্থরাপেসি. সকিং নীহটং হিরঞ্ঞং থোকস্স ওকাসস্স কোট্ঠকসামন্তা নপ্পহোতি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভণে, হিরঞ্ঞং আহরথ; ইমং ওকাসং সন্থরিস্সামা’’তি.
অথ খো জেতস্স কুমারস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো ইদং ওরকং ভৰিস্সতি, যথাযং গহপতি তাৰ বহুং হিরঞ্ঞং পরিচ্চজতী’’তি. অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘অলং, গহপতি; মা তং ওকাসং সন্থরাপেসি. দেহি মে এতং ওকাসং. মমেতং দানং ভৰিস্সতী’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – অযং খো জেতো কুমারো অভিঞ্ঞাতো ঞাতমনুস্সো; মহত্থিকো খো পন এৰরূপানং ঞাতমনুস্সানং ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পসাদোতি – তং ওকাসং জেতস্স কুমারস্স পাদাসি [অদাসি (স্যা.)]. অথ খো জেতো কুমারো তস্মিং ওকাসে কোট্ঠকং মাপেসি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি জেতৰনে ৰিহারে কারাপেসি, পরিৰেণানি কারাপেসি, কোট্ঠকে কারাপেসি, উপট্ঠানসালাযো কারাপেসি, অগ্গিসালাযো কারাপেসি, কপ্পিযকুটিযো কারাপেসি, ৰচ্চকুটিযো কারাপেসি, চঙ্কমে কারাপেসি, চঙ্কমনসালাযো কারাপেসি, উদপানে কারাপেসি, উদপানসালাযো কারাপেসি, জন্তাঘরে কারাপেসি, জন্তাঘরসালাযো কারাপেসি, পোক্খরণিযো কারাপেসি, মণ্ডপে কারাপেসি.
নৰকম্মদানং
৩০৮. অথ খো ভগৰা রাজগহে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ৰেসালী তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা সক্কচ্চং নৰকম্মং করোন্তি. যেপি ভিক্খূ নৰকম্মং অধিট্ঠেন্তি তেপি সক্কচ্চং উপট্ঠেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. অথ খো অঞ্ঞতরস্স দলিদ্দস্স তুন্নৰাযস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো ইদং ওরকং ভৰিস্সতি, যথযিমে মনুস্সা সক্কচ্চং নৰকম্মং করোন্তি; যংনূনাহম্পি নৰকম্মং করেয্য’’ন্তি. অথ খো সো দলিদ্দো তুন্নৰাযো সামং চিক্খল্লং মদ্দিত্ৰা ইট্ঠকাযো চিনিত্ৰা কুট্টং উট্ঠাপেসি. তেন অকুসলকেন চিতা ৰঙ্কা ভিত্তি পরিপতি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সো দলিদ্দো তুন্নৰাযো সামং চিক্খল্লং মদ্দিত্ৰা ইট্ঠকাযো চিনিত্ৰা কুট্টং উট্ঠাপেসি. তেন অকুসলকেন চিতা ৰঙ্কা ভিত্তি পরিপতি. অথ খো সো দলিদ্দো তুন্নৰাযো উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৰিপাচেতি – ‘‘যে ইমেসং সমণানং সক্যপুত্তিযানং দেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, তে ইমে ওৰদন্তি অনুসাসন্তি, তেসঞ্চ নৰকম্মং অধিট্ঠেন্তি. অহং পনম্হি দলিদ্দো. ন মং কোচি ওৰদতি ৰা অনুসাসতি ৰা নৰকম্মং ৰা অধিট্ঠেতী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তস্স দলিদ্দস্স তুন্নৰাযস্স উজ্ঝাযন্তস্স খিয্যন্তস্স ৰিপাচেন্তস্স. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, নৰকম্মং দাতুং. নৰকম্মিকো, ভিক্খৰে, ভিক্খু উস্সুক্কং আপজ্জিস্সতি – ‘কিন্তি নু খো ৰিহারো খিপ্পং পরিযোসানং গচ্ছেয্যা’তি; খণ্ডং ফুল্লং পটিসঙ্খরিস্সতি. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, দাতব্বং. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো, যাচিত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
৩০৯. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৰিহারং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৰকম্মং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৰিহারং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৰকম্মং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৰিহারং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৰকম্মস্স দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্নো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৰিহারো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৰকম্মং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
অগ্গাসনাদিঅনুজাননং
৩১০. অথ খো ভগৰা ৰেসালিযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামি. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৰাসিকা ভিক্খূ বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা ৰিহারে পরিগ্গণ্হন্তি, সেয্যাযো পরিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচরিযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতী’’তি.
অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৰা ৰিহারেসু পরিগ্গহিতেসু, সেয্যাসু পরিগ্গহিতাসু, সেয্যং অলভমানো অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায উক্কাসি. আযস্মাপি সারিপুত্তো উক্কাসি. ‘‘কো এত্থা’’তি? ‘‘অহং, ভগৰা, সারিপুত্তো’’তি. ‘‘কিস্স ত্ৰং, সারিপুত্তং, ইধ নিসিন্নো’’তি? অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কির, ভিক্খৰে, ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৰাসিকা ভিক্খূ বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা ৰিহারে পরিগ্গণ্হন্তি, সেয্যাযো পরিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচরিযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৰে, মোঘপুরিসা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা ৰিহারে পরিগ্গহেস্সন্তি, সেয্যাযো পরিগ্গহেস্সন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচরিযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতীতি! নেতং, ভিক্খৰে, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো, ভিক্খৰে, অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি?
একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, খত্তিযকুলা পব্বজিতো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, ব্রাহ্মণকুলা পব্বজিতো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, গহপতিকুলা পব্বজিতো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, সুত্তন্তিকো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, ৰিনযধরো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, ধম্মকথিকো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, পঠমস্স ঝানস্স লাভী সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, দুতিযস্স ঝানস্স লাভী সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, ততিযস্স ঝানস্স লাভী সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, চতুত্থস্স ঝানস্স লাভী সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, সোতাপন্নো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, সকদাগামী…পে… যো, ভগৰা, অনাগামী…পে… যো, ভগৰা, অরহা সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, তেৰিজ্জো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘যো, ভগৰা, ছল়ভিঞ্ঞো সো অরহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি.
৩১১. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, হিমৰন্তপদেসে [হিমৰন্তপস্সে (সী. স্যা.)] মহানিগ্রোধো অহোসি. তং তযো সহাযা উপনিস্সায ৰিহরিংসু – তিত্তিরো চ, মক্কটো চ, হত্থিনাগো চ. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অগারৰা অপ্পতিস্সা অসভাগৰুত্তিকা ৰিহরন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, তেসং সহাযানং এতদহোসি – ‘অহো নূন মযং জানেয্যাম যং অম্হাকং জাতিযা মহন্ততরং তং মযং সক্করেয্যাম গরুং করেয্যাম মানেয্যাম পূজেয্যাম, তস্স চ মযং ওৰাদে তিট্ঠেয্যামা’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, তিত্তিরো চ মক্কটো চ হত্থিনাগং পুচ্ছিংসু – ‘ত্ৰং, সম্ম, কিং পোরাণং সরসী’তি? ‘যদাহং, সম্মা, পোতো হোমি, ইমং নিগ্রোধং অন্তরা সত্থীনং [অন্তরাসত্থিকং (সী.)] করিত্ৰা অতিক্কমামি, অগ্গঙ্কুরকং মে উদরং ছুপতি. ইমাহং, সম্মা, পোরাণং সরামী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, তিত্তিরো চ হত্থিনাগো চ মক্কটং পুচ্ছিংসু – ‘ত্ৰং, সম্ম, কিং পোরাণং সরসী’তি? ‘যদাহং, সম্মা, ছাপো হোমি, ছমাযং নিসীদিত্ৰা ইমস্স নিগ্রোধস্স অগ্গঙ্কুরকং খাদামি. ইমাহং, সম্মা, পোরাণং সরামী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, মক্কটো চ হত্থিনাগো চ তিত্তিরং পুচ্ছিংসু – ‘ত্ৰং, সম্ম, কিং পোরাণং সরসী’তি? ‘অমুকস্মিং, সম্মা, ওকাসে মহানিগ্রোধো অহোসি. ততো অহং ফলং ভক্খিত্ৰা ইমস্মিং ওকাসে ৰচ্চং অকাসিং; তস্সাযং নিগ্রোধো জাতো. তদাহং, সম্মা, জাতিযা মহন্ততরো’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, মক্কটো চ হত্থিনাগো চ তিত্তিরং এতদৰোচুং – ‘ত্ৰং, সম্ম, অম্হাকং জাতিযা মহন্ততরো. তং মযং সক্করিস্সাম গরুং করিস্সাম মানেস্সাম পূজেস্সাম, তুয্হঞ্চ মযং ওৰাদে পতিট্ঠিস্সামা’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, তিত্তিরো মক্কটঞ্চ হত্থিনাগঞ্চ পঞ্চসু সীলেসু সমাদপেসি, অত্তনা চ পঞ্চসু সীলেসু সমাদায ৰত্ততি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সগারৰা সপ্পতিস্সা সভাগৰুত্তিকা ৰিহরিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিংসু. এৰং খো তং, ভিক্খৰে, তিত্তিরিযং নাম ব্রহ্মচরিযং অহোসি.
[জা. ১.১.৩৭] ‘‘যে ৰুড্ঢমপচাযন্তি, নরা ধম্মস্স কোৰিদা;
দিট্ঠে ধম্মে চ পাসংসা, সম্পরাযে চ সুগ্গতী’’তি.
‘‘তে হি নাম, ভিক্খৰে, তিরচ্ছানগতা পাণা অঞ্ঞমঞ্ঞং সগারৰা সপ্পতিস্সা সভাগৰুত্তিকা ৰিহরিস্সন্তি. ইধ খো তং, ভিক্খৰে, সোভেথ যং তুম্হে এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতা সমানা অঞ্ঞমঞ্ঞং অগারৰা অপ্পতিস্সা অসভাগৰুত্তিকা ৰিহরেয্যাথ? নেতং, ভিক্খৰে, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যথাৰুড্ঢং অভিৰাদনং, পচ্চুট্ঠানং, অঞ্জলিকম্মং, সামীচিকম্মং, অগ্গাসনং, অগ্গোদকং, অগ্গপিণ্ডং. ন চ, ভিক্খৰে, সঙ্ঘিকং যথাৰুড্ঢং পটিবাহিতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
অৰন্দিযাদিপুগ্গলা
৩১২. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অৰন্দিযা – পুরে উপসম্পন্নেন পচ্ছা উপসম্পন্নো অৰন্দিযো, অনুপসম্পন্নো অৰন্দিযো, নানাসংৰাসকো ৰুড্ঢতরো অধম্মৰাদী অৰন্দিযো, মাতুগামো অৰন্দিযো, পণ্ডকো অৰন্দিযো, পারিৰাসিকো অৰন্দিযো, মূলাযপটিকস্সনারহো অৰন্দিযো, মানত্তারহো অৰন্দিযো, মানত্তচারিকো অৰন্দিযো, অব্ভানারহো অৰন্দিযো. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস অৰন্দিযা.
‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ৰন্দিযা – পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুরে উপসম্পন্নো ৰন্দিযো, নানাসংৰাসকো ৰুড্ঢতরো ধম্মৰাদী ৰন্দিযো, সদেৰকে ভিক্খৰে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰন্দিযো. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ৰন্দিযা’’তি.
আসনপ্পটিবাহনপটিক্খেপং
৩১৩. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা সঙ্ঘং উদ্দিস্স মণ্ডপে পটিযাদেন্তি, সন্থরে পটিযাদেন্তি, ওকাসে পটিযাদেন্তি. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৰাসিকা ভিক্খূ – ‘সঙ্ঘিকঞ্ঞেৰ ভগৰতা যথাৰুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, নো উদ্দিস্সকত’ন্তি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা মণ্ডপেপি পরিগ্গণ্হন্তি, সন্থরেপি পরিগ্গণ্হন্তি, ওকাসেপি পরিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচরিযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতীতি. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৰা মণ্ডপেসু পরিগ্গহিতেসু, সন্থরেসু পরিগ্গহিতেসু, ওকাসেসু পরিগ্গহিতেসু, ওকাসং অলভমানো অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায উক্কাসি. আযস্মাপি সারিপুত্তো উক্কাসি. ‘‘কো এত্থা’’তি? ‘‘অহং, ভগৰা, সারিপুত্তো’’তি. ‘‘কিস্স ত্ৰং, সারিপুত্ত, ইধ নিসিন্নো’’তি? অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কির, ভিক্খৰে, ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৰাসিকা ভিক্খূ – ‘সঙ্ঘিকঞ্ঞেৰ ভগৰতা যথাৰুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, নো উদ্দিস্সকত’ন্তি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা মণ্ডপে পরিগ্গণ্হন্তি, সন্থরে পরিগ্গণ্হন্তি, ওকাসে পরিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচরিযানং ভৰিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, উদ্দিস্সকতম্পি যথাৰুড্ঢং পটিবাহেতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
গিহিৰিকতঅনুজাননং
৩১৪. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভত্তগ্গে অন্তরঘরে উচ্চাসযনমহাসযনানি পঞ্ঞপেন্তি, সেয্যথিদং – আসন্দিং, পল্লঙ্কং, গোনকং, চিত্তকং, পটিকং, পটলিকং, তূলিকং, ৰিকতিকং, উদ্দলোমিং, একন্তলোমিং, কট্টিস্সং, কোসেয্যং [কোসেয্যং কম্বলং (সী. স্যা.)], কুত্তকং, হত্থত্থরং, অস্সত্থরং, রথত্থরং, অজিনপৰেণিং, কদলিমিগপৰরপচ্চত্থরণং, সউত্তরচ্ছদং, উভতোলোহিতকূপধানং. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নাভিনিসীদন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা তীণি – আসন্দিং, পল্লঙ্কং, তূলিকং – গিহিৰিকতং [গিহিৰিকটং (সী. ক.), অৰসেসং গিহিৰিকটং (স্যা.)] অভিনিসীদিতুং, নত্ৰেৰ অভিনিপজ্জিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভত্তগ্গে অন্তরঘরে তূলোনদ্ধং মঞ্চম্পি পীঠম্পি পঞ্ঞপেন্তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নাভিনিসীদন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিহিৰিকতং অভিনিসীদিতুং, নত্ৰেৰ অভিনিপজ্জিতু’’ন্তি.
জেতৰনৰিহারানুমোদনা
৩১৫. অথ খো ভগৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সাৰত্থি তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা, ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথাহং, ভন্তে, জেতৰনে পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৰং, গহপতি, জেতৰনং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠপেহী’’তি. ‘‘এৰং ভন্তে’’তি খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা জেতৰনং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেসি.
অথ খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৰাল়মিগানি চ;
সরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৰাতাতপো ঘোরো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.
‘‘ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৰণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ;
দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি.
অথ খো ভগৰা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
আসনপ্পটিবাহনাদি
৩১৬. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স আজীৰকসাৰকস্স মহামত্তস্স সঙ্ঘভত্তং হোতি. আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো পচ্ছা আগন্ত্ৰা ৰিপ্পকতভোজনং আনন্তরিকং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেসি. ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসি. অথ খো সো মহামত্তো উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৰিপাচেতি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা পচ্ছা আগন্ত্ৰা ৰিপ্পকতভোজনং আনন্তরিকং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেস্সন্তি! ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসি. ননু নাম লব্ভা অঞ্ঞত্রাপি নিসিন্নেন যাৰদত্থং ভুঞ্জিতু’’ন্তি? অস্সোসুং খো ভিক্খূ তস্স মহামত্তস্স উজ্ঝাযন্তস্স খিয্যন্তস্স ৰিপাচেন্তস্স. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো পচ্ছা আগন্ত্ৰা ৰিপ্পকতভোজনং আনন্তরিকং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেস্সতি! ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, উপনন্দ, পচ্ছা আগন্ত্ৰা ৰিপ্পকতভোজনং আনন্তরিকং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেসি, ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, পচ্ছা আগন্ত্ৰা ৰিপ্পকতভোজনং আনন্তরিকং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেস্সসি? ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসি. নেতং, মোঘপুরিস, অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰিপ্পকতভোজনো [ভোজনো আনন্তরিকো (স্যা.)] ভিক্খু ৰুট্ঠাপেতব্বো. যো ৰুট্ঠাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. সচে ৰুট্ঠাপেতি, পৰারিতো চ হোতি, ‘গচ্ছ উদকং আহরা’তি ৰত্তব্বো. এৰঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, সাধুকং সিত্থানি গিলিত্ৰা ৰুড্ঢতরস্স ভিক্খুনো আসনং দাতব্বং. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, কেনচি পরিযাযেন ৰুড্ঢতরস্স ভিক্খুনো আসনং পটিবাহিতব্বন্তি ৰদামি. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি’’.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ গিলানে ভিক্খূ ৰুট্ঠাপেন্তি. গিলানা এৰং ৰদেন্তি – ‘‘ন মযং, আৰুসো, সক্কোম ৰুট্ঠাতুং, গিলানাম্হা’’তি. ‘‘মযং আযস্মন্তে ৰুট্ঠাপেস্সামা’’তি পরিগ্গহেত্ৰা ৰুট্ঠাপেত্ৰা ঠিতকে মুঞ্চন্তি. গিলানা মুচ্ছিতা পপতন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, গিলানো ৰুট্ঠাপেতব্বো. যো ৰুট্ঠাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘গিলানা মযম্হা অৰুট্ঠাপনীযা’তি ৰরসেয্যাযো পলিবুদ্ধেন্তি [পলিবুন্ধন্তি (ক.)]. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিলানস্স পতিরূপং সেয্যং দাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ লেসকপ্পেন সেনাসনং পটিবাহন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, লেসকপ্পেন সেনাসনং পটিবাহিতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
[পাচি. ১২২] তেন খো পন সমযেন সত্তরসৰগ্গিযা ভিক্খূ অঞ্ঞতরং পচ্চন্তিমং মহাৰিহারং পটিসঙ্খরোন্তি – ‘ইধ মযং ৰস্সং ৰসিস্সামা’তি. অদ্দসংসু [অদ্দসাসুং (ক.)] খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সত্তরসৰগ্গিযে ভিক্খূ ৰিহারং [অঞ্ঞতরং ৰিহারং (ক.)] পটিসঙ্খরোন্তে. দিস্ৰান এৰমাহংসু – ‘‘ইমে, আৰুসো, সত্তরসৰগ্গিযা ভিক্খূ ৰিহারং পটিসঙ্খরোন্তি. হন্দ নে ৰুট্ঠাপেস্সামা’’তি. একচ্চে এৰমাহংসু – ‘‘আগমেথাৰুসো, যাৰ পটিসঙ্খরোন্তি, পটিসঙ্খতে ৰুট্ঠাপেস্সামা’’তি. অথ খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সত্তরসৰগ্গিযে ভিক্খূ এতদৰোচুং – ‘‘উট্ঠেথাৰুসো, অম্হাকং ৰিহারো পাপুণাতী’’তি. ‘‘ননু, আৰুসো, পটিকচ্চেৰ আচিক্খিতব্বং? মযঞ্চঞ্ঞং পটিসঙ্খরেয্যামা’’তি. ‘‘ননু, আৰুসো, সঙ্ঘিকো ৰিহারো’’তি? ‘‘আমাৰুসো, সঙ্ঘিকো ৰিহারো’’তি. ‘‘উট্ঠেথাৰুসো, অম্হাকং ৰিহারো পাপুণাতী’’তি. ‘‘মহল্লকো, আৰুসো, ৰিহারো; তুম্হেপি ৰসথ, মযম্পি ৰসিস্সামা’’তি. ‘‘উট্ঠেথাৰুসো, অম্হাকং ৰিহারো পাপুণাতী’’তি কুপিতা অনত্তমনা গীৰাযং গহেত্ৰা নিক্কড্ঢন্তি. তে নিক্কড্ঢিযমানা রোদন্তি. ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৰুসো, রোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৰুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা অম্হে সঙ্ঘিকা ৰিহারা নিক্কড্ঢন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূ সঙ্ঘিকা ৰিহারা নিক্কড্ঢিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কির, তুম্হে ভিক্খৰে, কুপিতা অনত্তমনা সঙ্ঘিকা ৰিহারা ভিক্খূ নিক্কড্ঢথা’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি…পে… ৰিগরহিত্ৰা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, কুপিতেন অনত্তমনেন ভিক্খু সঙ্ঘিকা ৰিহারা নিক্কড্ঢিতব্বো. যো নিক্কড্ঢেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সেনাসনং গাহেতু’’ন্তি.
সেনাসনগ্গাহাপকসম্মুতি
৩১৭. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘কেন নু খো সেনাসনং গাহেতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং ভিক্খুং সেনাসনগ্গাহাপকং সম্মন্নিতুং – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, গহিতাগহিতঞ্চ জানেয্য. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, সম্মন্নিতব্বো –
‘‘পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো, যাচিত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সেনাসনগ্গাহাপকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সেনাসনগ্গাহাপকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সেনাসনগ্গাহাপকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু সেনাসনগ্গাহাপকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
৩১৮. অথ খো সেনাসনগ্গাহাপকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো সেনাসনং গাহেতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঠমং ভিক্খূ গণেতুং, ভিক্খূ গণেত্ৰা সেয্যা গণেতুং, সেয্যা গণেত্ৰা সেয্যগ্গেন গাহেতু’’ন্তি. সেয্যগ্গেন গাহেন্তা সেয্যা উস্সারযিংসু…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিহারগ্গেন গাহেতু’’ন্তি. ৰিহারগ্গেন গাহেন্তা ৰিহারা উস্সারযিংসু…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পরিৰেণগ্গেন গাহেতু’’ন্তি. পরিৰেণগ্গেন গাহেন্তা পরিৰেণা উস্সারযিংসু…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অনুভাগম্পি দাতুং. গহিতে অনুভাগে অঞ্ঞো ভিক্খু আগচ্ছতি, ন অকামা দাতব্বো’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ নিস্সীমে ঠিতস্স সেনাসনং গাহেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, নিস্সীমে ঠিতস্স সেনাসনং গাহেতব্বং. যো গাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সেনাসনং গহেত্ৰা সব্বকালং পটিবাহন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, সেনাসনং গহেত্ৰা সব্বকালং পটিবাহেতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সানং তেমাসং পটিবাহিতুং, উতুকালং পন ন পটিবাহিতু’’ন্তি.
অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতি নু খো সেনাসনগ্গাহা’’তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘তযো মে, ভিক্খৰে, সেনাসনগ্গাহা – পুরিমকো, পচ্ছিমকো, অন্তরামুত্তকো. অপরজ্জুগতায আসাল়্হিযা পুরিমকো গাহেতব্বো. মাসগতায আসাল়্হিযা পচ্ছিমকো গাহেতব্বো. অপরজ্জুগতায পৰারণায আযতিং ৰস্সাৰাসত্থায অন্তরামুত্তকো গাহেতব্বো. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো সেনাসনগ্গাহা’’তি.
দুতিযভাণৰারো নিট্ঠিতো.