ৰিহারানুজাননং
২৯৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন ভগৰতা ভিক্খূনং সেনাসনং অপঞ্ঞত্তং হোতি. তে চ ভিক্খূ তহং তহং ৰিহরন্তি – অরঞ্ঞে, রুক্খমূলে, পব্বতে, কন্দরাযং, গিরিগুহাযং, সুসানে, ৰনপত্থে, অজ্ঝোকাসে, পলালপুঞ্জে. তে কালস্সেৰ ততো ততো উপনিক্খমন্তি – অরঞ্ঞা রুক্খমূলা পব্বতা কন্দরা গিরিগুহা সুসানা ৰনপত্থা অজ্ঝোকাসা পলালপুঞ্জা, পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন, আলোকিতেন ৰিলোকিতেন, সমিঞ্জিতেন পসারিতেন, ওক্খিত্তচক্খূ, ইরিযাপথসম্পন্না. তেন খো পন সমযেন রাজগহকো সেট্ঠী [সেট্ঠি (ক.)] কালস্সেৰ উয্যানং অগমাসি. অদ্দসা খো রাজগহকো সেট্ঠী তে ভিক্খূ কালস্সেৰ ততো ততো উপনিক্খমন্তে – অরঞ্ঞা রুক্খমূলা পব্বতা কন্দরা গিরিগুহা সুসানা ৰনপত্থা অজ্ঝোকাসা পলালপুঞ্জা, পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন, আলোকিতেন ৰিলোকিতেন, সমিঞ্জিতেন পসারিতেন, ওক্খিত্তচক্খূ, ইরিযাপথসম্পন্নে. দিস্ৰানস্স চিত্তং পসীদি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সচাহং, ভন্তে, ৰিহারে কারাপেয্যং, ৰসেয্যাথ মে ৰিহারেসূ’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, ভগৰতা ৰিহারা অনুঞ্ঞাতা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভগৰন্তং পটিপুচ্ছিত্ৰা মম আরোচেয্যাথা’’তি. ‘‘এৰং গহপতী’’তি খো তে ভিক্খূ রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘রাজগহকো, ভন্তে, সেট্ঠী ৰিহারে কারাপেতুকামো. কথং নু খো, ভন্তে, অম্হেহি [ভন্তে (সী. ক.)] পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ লেণানি [পঞ্চ সেনাসনানি (স্যা.)] – ৰিহারং, অড্ঢযোগং, পাসাদং, হম্মিযং, গুহ’’ন্তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন রাজগহকো সেট্ঠী তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা রাজগহকং সেট্ঠিং এতদৰোচুং – ‘‘অনুঞ্ঞাতা খো, গহপতি, ভগৰতা ৰিহারা; যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী একাহেনেৰ সট্ঠিৰিহারে পতিট্ঠাপেসি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী তে সট্ঠিৰিহারে পরিযোসাপেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা, ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এতে মে, ভন্তে, সট্ঠিৰিহারা পুঞ্ঞত্থিকেন সগ্গত্থিকেন কারাপিতা. কথাহং, ভন্তে, তেসু ৰিহারেসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৰং, গহপতি, তে সট্ঠিৰিহারে আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেহী’’তি. ‘‘এৰং ভন্তে’’তি খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা তে সট্ঠিৰিহারে আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেসি.
২৯৫. অথ খো ভগৰা রাজগহকং সেট্ঠিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি [পটিহনতি (ক.)], ততো ৰাল়মিগানি চ;
সরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৰাতাতপো ঘোরে, সঞ্জাতো [ৰাতাতপে ঘোরে, সঞ্জাতে (ক. সদ্দনীতি)] পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.
‘‘ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন [বুদ্ধেহি (স্যা.)] ৰণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো, পোসো সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ;
দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি.
অথ খো ভগৰা রাজগহকং সেট্ঠিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
২৯৬. অস্সোসুং খো মনুস্সা – ‘‘ভগৰতা কির ৰিহারা অনুঞ্ঞাতা’’তি সক্কচ্চং [তে সক্কচ্চং (স্যা. কং.)] ৰিহারে কারাপেন্তি. তে ৰিহারা অকৰাটকা হোন্তি; অহীপি ৰিচ্ছিকাপি সতপদিযোপি পৰিসন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কৰাট’’ন্তি. ভিত্তিছিদ্দং করিত্ৰা ৰল্লিযাপি রজ্জুযাপি কৰাটং বন্ধন্তি. উন্দূরেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জন্তি. খযিতবন্ধনানি কৰাটানি পতন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তরপাসক’’ন্তি. কৰাটা ন ফুসীযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আৰিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৰিঞ্ছনরজ্জু’’ন্তি. কৰাটা ন থকিযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অগ্গল়ৰট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ন সক্কোন্তি কৰাটং অপাপুরিতুং. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তাল়চ্ছিদ্দং. তীণি তাল়ানি – লোহতাল়ং, কট্ঠতাল়ং, ৰিসাণতাল়’’ন্তি. যেহি [যেপি (সী. স্যা.)] তে উগ্ঘাটেত্ৰা পৰিসন্তি [ৰিসাণতাল়ং, যেহি তে উগ্ঘাটেত্ৰা পৰিসন্তীতি (ক.)], ৰিহারা অগুত্তা হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যন্তকং সূচিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারা তিণচ্ছদনা হোন্তি; সীতকালে সীতা, উণ্হকালে উণ্হা. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারা অৰাতপানকা হোন্তি অচক্খুস্সা দুগ্গন্ধা. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তীণি ৰাতপানানি – ৰেদিকাৰাতপানং, জালৰাতপানং, সলাকৰাতপান’’ন্তি. ৰাতপানন্তরিকায কাল়কাপি ৰগ্গুলিযোপি পৰিসন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰাতপানচক্কলিক’’ন্তি. চক্কলিকন্তরিকাযপি কাল়কাপি ৰগ্গুলিযোপি পৰিসন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰাতপানকৰাটকং ৰাতপানভিসিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছমাযং সযন্তি. গত্তানিপি চীৰরানিপি পংসুকিতানি হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিণসন্থারক’’ন্তি. তিণসন্থারকো উন্দূরেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মিড্ঢি’’ন্তি [মীঢন্তি (সী.), মিঢিন্তি (স্যা.)]. মিড্ঢিযা গত্তানি দুক্খা হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, বিদলমঞ্চক’’ন্তি.