১. পঠমভাণৰারো
ৰিহারানুজাননং
২৯৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন ভগৰতা ভিক্খূনং সেনাসনং অপঞ্ঞত্তং হোতি. তে চ ভিক্খূ তহং তহং ৰিহরন্তি – অরঞ্ঞে, রুক্খমূলে, পব্বতে, কন্দরাযং, গিরিগুহাযং, সুসানে, ৰনপত্থে, অজ্ঝোকাসে, পলালপুঞ্জে. তে কালস্সেৰ ততো ততো উপনিক্খমন্তি – অরঞ্ঞা রুক্খমূলা পব্বতা কন্দরা গিরিগুহা সুসানা ৰনপত্থা অজ্ঝোকাসা পলালপুঞ্জা, পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন, আলোকিতেন ৰিলোকিতেন, সমিঞ্জিতেন পসারিতেন, ওক্খিত্তচক্খূ, ইরিযাপথসম্পন্না. তেন খো পন সমযেন রাজগহকো সেট্ঠী [সেট্ঠি (ক.)] কালস্সেৰ উয্যানং অগমাসি. অদ্দসা খো রাজগহকো সেট্ঠী তে ভিক্খূ কালস্সেৰ ততো ততো উপনিক্খমন্তে – অরঞ্ঞা রুক্খমূলা পব্বতা কন্দরা গিরিগুহা সুসানা ৰনপত্থা অজ্ঝোকাসা পলালপুঞ্জা, পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন, আলোকিতেন ৰিলোকিতেন, সমিঞ্জিতেন পসারিতেন, ওক্খিত্তচক্খূ, ইরিযাপথসম্পন্নে. দিস্ৰানস্স চিত্তং পসীদি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সচাহং, ভন্তে, ৰিহারে কারাপেয্যং, ৰসেয্যাথ মে ৰিহারেসূ’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, ভগৰতা ৰিহারা অনুঞ্ঞাতা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভগৰন্তং পটিপুচ্ছিত্ৰা মম আরোচেয্যাথা’’তি. ‘‘এৰং গহপতী’’তি খো তে ভিক্খূ রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘রাজগহকো, ভন্তে, সেট্ঠী ৰিহারে কারাপেতুকামো. কথং নু খো, ভন্তে, অম্হেহি [ভন্তে (সী. ক.)] পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ লেণানি [পঞ্চ সেনাসনানি (স্যা.)] – ৰিহারং, অড্ঢযোগং, পাসাদং, হম্মিযং, গুহ’’ন্তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন রাজগহকো সেট্ঠী তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা রাজগহকং সেট্ঠিং এতদৰোচুং – ‘‘অনুঞ্ঞাতা খো, গহপতি, ভগৰতা ৰিহারা; যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী একাহেনেৰ সট্ঠিৰিহারে পতিট্ঠাপেসি. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী তে সট্ঠিৰিহারে পরিযোসাপেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো রাজগহকো সেট্ঠী বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৰা সম্পৰারেত্ৰা, ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এতে মে, ভন্তে, সট্ঠিৰিহারা পুঞ্ঞত্থিকেন সগ্গত্থিকেন কারাপিতা. কথাহং, ভন্তে, তেসু ৰিহারেসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৰং, গহপতি, তে সট্ঠিৰিহারে আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেহী’’তি. ‘‘এৰং ভন্তে’’তি খো রাজগহকো সেট্ঠী ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা তে সট্ঠিৰিহারে আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেসি.
২৯৫. অথ খো ভগৰা রাজগহকং সেট্ঠিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি [পটিহনতি (ক.)], ততো ৰাল়মিগানি চ;
সরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৰাতাতপো ঘোরে, সঞ্জাতো [ৰাতাতপে ঘোরে, সঞ্জাতে (ক. সদ্দনীতি)] পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.
‘‘ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন [বুদ্ধেহি (স্যা.)] ৰণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো, পোসো সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ;
দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি.
অথ খো ভগৰা রাজগহকং সেট্ঠিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
২৯৬. অস্সোসুং খো মনুস্সা – ‘‘ভগৰতা কির ৰিহারা অনুঞ্ঞাতা’’তি সক্কচ্চং [তে সক্কচ্চং (স্যা. কং.)] ৰিহারে কারাপেন্তি. তে ৰিহারা অকৰাটকা হোন্তি; অহীপি ৰিচ্ছিকাপি সতপদিযোপি পৰিসন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কৰাট’’ন্তি. ভিত্তিছিদ্দং করিত্ৰা ৰল্লিযাপি রজ্জুযাপি কৰাটং বন্ধন্তি. উন্দূরেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জন্তি. খযিতবন্ধনানি কৰাটানি পতন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তরপাসক’’ন্তি. কৰাটা ন ফুসীযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আৰিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৰিঞ্ছনরজ্জু’’ন্তি. কৰাটা ন থকিযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অগ্গল়ৰট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ন সক্কোন্তি কৰাটং অপাপুরিতুং. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তাল়চ্ছিদ্দং. তীণি তাল়ানি – লোহতাল়ং, কট্ঠতাল়ং, ৰিসাণতাল়’’ন্তি. যেহি [যেপি (সী. স্যা.)] তে উগ্ঘাটেত্ৰা পৰিসন্তি [ৰিসাণতাল়ং, যেহি তে উগ্ঘাটেত্ৰা পৰিসন্তীতি (ক.)], ৰিহারা অগুত্তা হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যন্তকং সূচিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারা তিণচ্ছদনা হোন্তি; সীতকালে সীতা, উণ্হকালে উণ্হা. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারা অৰাতপানকা হোন্তি অচক্খুস্সা দুগ্গন্ধা. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তীণি ৰাতপানানি – ৰেদিকাৰাতপানং, জালৰাতপানং, সলাকৰাতপান’’ন্তি. ৰাতপানন্তরিকায কাল়কাপি ৰগ্গুলিযোপি পৰিসন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰাতপানচক্কলিক’’ন্তি. চক্কলিকন্তরিকাযপি কাল়কাপি ৰগ্গুলিযোপি পৰিসন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰাতপানকৰাটকং ৰাতপানভিসিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছমাযং সযন্তি. গত্তানিপি চীৰরানিপি পংসুকিতানি হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিণসন্থারক’’ন্তি. তিণসন্থারকো উন্দূরেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মিড্ঢি’’ন্তি [মীঢন্তি (সী.), মিঢিন্তি (স্যা.)]. মিড্ঢিযা গত্তানি দুক্খা হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, বিদলমঞ্চক’’ন্তি.
মঞ্চপীঠাদিঅনুজাননং
২৯৭. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো মসারকো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মসারকং মঞ্চ’’ন্তি. মসারকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মসারকং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো বুন্দিকাবদ্ধো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, বুন্দিকাবদ্ধং মঞ্চ’’ন্তি. বুন্দিকাবদ্ধং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, বুন্দিকাবদ্ধং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো কুল়ীরপাদকো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কুল়ীরপাদকং মঞ্চ’’ন্তি. কুল়ীরপাদকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কুল়ীরপাদকং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো আহচ্চপাদকো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং ওরাচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আহচ্চপাদকং মঞ্চ’’ন্তি. আহচ্চপাদকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আহচ্চপাদকং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স আসন্দিকো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আসন্দিক’’ন্তি. উচ্চকো আসন্দিকো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চকম্পি আসন্দিক’’ন্তি. সত্তঙ্গো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সত্তঙ্গ’’ন্তি. উচ্চকো সত্তঙ্গো উপ্পন্নো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চকম্পি সত্তঙ্গ’’ন্তি. ভদ্দপীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভদ্দপীঠ’’ন্তি. পীঠিকা উপ্পন্না হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পীঠিক’’ন্তি. এল়কপাদকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, এল়কপাদকং পীঠ’’ন্তি. আমলকৰট্টিকং [আমলকৰণ্টিকং (স্যা.)] পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আমলকৰট্টিকং পীঠ’’ন্তি. ফলকং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ফলক’’ন্তি. কোচ্ছং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কোচ্ছ’’ন্তি. পলালপীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পলালপীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চে মঞ্চে সযন্তি. মনুস্সা ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৰা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, উচ্চে মঞ্চে সযিতব্বং. যো সযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু নীচে মঞ্চে সযন্তো অহিনা দট্ঠো হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মঞ্চপটিপাদক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চে মঞ্চপটিপাদকে ধারেন্তি, সহ মঞ্চপটিপাদকেহি পৰেধেন্তি. মনুস্সা ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৰা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, উচ্চা মঞ্চপটিপাদকা ধারেতব্বা. যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গুলপরমং মঞ্চপটিপাদক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সুত্তং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সুত্তং মঞ্চং ৰেঠেতু’’ন্তি [ৰেতুন্তি (সী.)]. অঙ্গানি বহুসুত্তং পরিযাদিযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অঙ্গে ৰিজ্ঝিত্ৰা অট্ঠপদকং ৰেঠেতু’’ন্তি. চোল়কং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চিমিলিকং কাতু’’ন্তি. তূলিকা উপ্পন্না হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিজটেত্ৰা বিব্বোহনং [বিম্বোহনং (সী. স্যা. বিম্ব + ওহনং)] কাতুং. তীণি তূলানি – রুক্খতূলং, লতাতূলং, পোটকিতূল’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অদ্ধকাযিকানি [অড্ঢকাযিকানি (ক.)] বিব্বোহনানি ধারেন্তি. মনুস্সা ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৰা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অড্ঢকাযিকানি বিব্বোহনানি ধারেতব্বানি. যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সীসপ্পমাণং বিব্বোহনং কাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন রাজগহে গিরগ্গসমজ্জো হোতি. মনুস্সা মহামত্তানং অত্থায ভিসিযো পটিযাদেন্তি – উণ্ণভিসিং, চোল়ভিসিং, ৰাকভিসিং, তিণভিসিং, পণ্ণভিসিং. তে ৰীতিৰত্তে সমজ্জে ছৰিং উপ্পাটেত্ৰা হরন্তি. অদ্দসাসুং খো ভিক্খূ সমজ্জট্ঠানে বহুং উণ্ণম্পি চোল়কম্পি ৰাকম্পি তিণম্পি পণ্ণম্পি ছট্টিতং. দিস্ৰান ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ভিসিযো – উণ্ণভিসিং, চোল়ভিসিং, ৰাকভিসিং, তিণভিসিং, পণ্ণভিসি’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সেনাসনপরিক্খারিকং দুস্সং উপ্পন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিসিং ওনন্ধিতু’’ন্তি [ওনদ্ধিতুং (স্যা.)].
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চভিসিং পীঠে সন্থরন্তি, পীঠভিসিং মঞ্চে সন্থরন্তি. ভিসিযো পরিভিজ্জন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওনদ্ধমঞ্চং [ওনদ্ধমঞ্চং (ক.) এৰমুপরিপি] ওনদ্ধপীঠ’’ন্তি. উল্লোকং অকরিত্ৰা সন্থরন্তি, হেট্ঠতো নিপতন্তি [নিপটন্তি (ক.), নিপ্ফটন্তি (সী.), নিপ্পাটেন্তি (স্যা.)] …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উল্লোকং করিত্ৰা সন্থরিত্ৰা ভিসিং ওনন্ধিতু’’ন্তি. ছৰিং উপ্পাটেত্ৰা হরন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ফোসিতু’’ন্তি. হরন্তিযেৰ…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভত্তিকম্ম’’ন্তি. হরন্তিযেৰ…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, হত্থভত্তিকম্ম’’ন্তি. হরন্তিযেৰ…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, হত্থভত্তি’’ন্তি.
সেতৰণ্ণাদিঅনুজাননং
২৯৮. তেন খো পন সমযেন তিত্থিযানং সেয্যাযো সেতৰণ্ণা হোন্তি, কাল়ৰণ্ণকতা ভূমি, গেরুকপরিকম্মকতা ভিত্তি. বহূ মনুস্সা সেয্যাপেক্খকা গচ্ছন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিহারে সেতৰণ্ণং কাল়ৰণ্ণং গেরুকপরিকম্ম’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ফরুসায ভিত্তিযা সেতৰণ্ণো ন নিপততি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, থুসপিণ্ডং দত্ৰা পাণিকায পটিবাহেত্ৰা সেতৰণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. সেতৰণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সণ্হমত্তিকং দত্ৰা পাণিকায পটিবাহেত্ৰা সেতৰণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. সেতৰণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ইক্কাসং পিট্ঠমদ্দ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ফরুসায ভিত্তিযা গেরুকা ন নিপততি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, থুসপিণ্ডং দত্ৰা পাণিকায পটিবাহেত্ৰা গেরুকং নিপাতেতু’’ন্তি. গেরুকা অনিবন্ধনীযা হোতি …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কুণ্ডকমত্তিকং দত্ৰা পাণিকায পটিবাহেত্ৰা গেরুকং নিপাতেতু’’ন্তি. গেরুকা অনিবন্ধনীযা হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সাসপকুট্টং সিত্থতেলক’’ন্তি. অচ্চুস্সন্নং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চোল়কেন পচ্চুদ্ধরিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ফরুসায ভূমিযা কাল়ৰণ্ণো ন নিপততি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, থুসপিণ্ডং দত্ৰা পাণিকায পটিবাহেত্ৰা কাল়ৰণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. কাল়ৰণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, গণ্ডুমত্তিকং দত্ৰা পাণিকায পটিবাহেত্ৰা কাল়ৰণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. কাল়ৰণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ইক্কাসং কসাৰ’’ন্তি.
পটিভানচিত্তপটিক্খেপং
২৯৯. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰিহারে পটিভানচিত্তং কারাপেন্তি – ইত্থিরূপকং পুরিসরূপকং. মনুস্সা ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৰা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পটিভানচিত্তং কারাপেতব্বং – ইত্থিরূপকং পুরিসরূপকং. যো কারাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, মালাকম্মং লতাকম্মং মকরদন্তকং পঞ্চপটিক’’ন্তি.
ইট্ঠকাচযাদিঅনুজাননং
৩০০. তেন খো পন সমযেন ৰিহারা নীচৰত্থুকা হোন্তি, উদকেন ওত্থরিয্যন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চৰত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দারুচয’’ন্তি. আরোহন্তা ৰিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দারুসোপান’’ন্তি. আরোহন্তা পরিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আলম্বনবাহ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারা আল়কমন্দা হোন্তি. ভিক্খূ হিরিযন্তি নিপজ্জিতুং. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিরোকরণি’’ন্তি. তিরোকরণিং উক্খিপিত্ৰা ওলোকেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অড্ঢকুট্টক’’ন্তি. অড্ঢকুট্টকা উপরিতো ওলোকেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তযো গব্ভে – সিৰিকাগব্ভং, নাল়িকাগব্ভং, হম্মিযগব্ভ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ খুদ্দকে ৰিহারে মজ্ঝে গব্ভং করোন্তি. উপচারো ন হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, খুদ্দকে ৰিহারে একমন্তং গব্ভং কাতুং, মহল্লকে মজ্ঝে’’তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারস্স কুট্টপাদো জীরতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কুলঙ্কপাদক’’ন্তি [কুল়ুঙ্কপাদকন্তি (সী.)]. ৰিহারস্স কুট্টো ওৰস্সতি…পে…‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পরিত্তাণকিটিকং উদ্দসুধ’’ন্তি [উদ্ধাসুধন্তি (স্যা.)].
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স ভিক্খুনো তিণচ্ছদনা অহি খন্ধে পততি. সো ভীতো ৰিস্সরমকাসি. ভিক্খূ উপধাৰিত্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচুং – ‘‘কিস্স ত্ৰং, আৰুসো, ৰিস্সরমকাসী’’তি? অথ খো সো ভিক্খূনং এতমত্থং আরোচেসি. ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিতান’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চপাদেপি পীঠপাদেপি থৰিকাযো লগ্গেন্তি. উন্দূরেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিত্তিখিলং নাগদন্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চেপি পীঠেপি চীৰরং নিক্খিপন্তি. চীৰরং পরিভিজ্জিতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিহারে চীৰরৰংসং চীৰররজ্জু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰিহারা অনাল়িন্দকা হোন্তি অপ্পটিস্সরণা. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আল়িন্দং পঘনং পকুট্টং [পকুড্ডং (সী.)] ওসারক’’ন্তি. আল়িন্দা পাকটা হোন্তি. ভিক্খূ হিরিযন্তি নিপজ্জিতুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সংসরণকিটিকং উগ্ঘাটনকিটিক’’ন্তি.
উপট্ঠানসালাঅনুজাননং
৩০১. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে ভত্তৰিস্সগ্গং করোন্তা সীতেনপি উণ্হেনপি কিলমন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উপট্ঠানসাল’’ন্তি. উপট্ঠানসালা নীচৰত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থরিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চৰত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দারুচয’’ন্তি. আরোহন্তা ৰিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দারুসোপান’’ন্তি. আরোহন্তা পরিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. উপট্ঠানসালায তিণচুণ্ণং পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতুং – সেতৰণ্ণং কাল়ৰণ্ণং গেরুকপরিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকরদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৰরৰংসং চীৰররজ্জু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে ছমায চীৰরং পত্থরন্তি. চীৰরং পংসুকিতং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অজ্ঝোকাসে চীৰরৰংসং চীৰররজ্জু’’ন্তি. পানীযং ওতপ্পতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পানীযসালং পানীযমণ্ডপ’’ন্তি. পানীযসালা নীচৰত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থরিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চৰত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দারুচয’’ন্তি. আরোহন্তা ৰিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দারুসোপান’’ন্তি. আরোহন্তা পরিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. পানীযসালায তিণচুণ্ণং পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতুং – সেতৰণ্ণং কাল়ৰণ্ণং গেরুকপরিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকরদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৰরৰংসং চীৰররজ্জু’’ন্তি. পানীযভাজনং ন সংৰিজ্জতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পানীযসঙ্খং পানীযসরাৰক’’ন্তি.
পাকারাদিঅনুজাননং
৩০২. তেন খো পন সমযেন ৰিহারা অপরিক্খিত্তা হোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পরিক্খিপিতুং তযো পাকারে – ইট্ঠকাপাকারং, সিলাপাকারং, দারুপাকার’’ন্তি. কোট্ঠকো ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কোট্ঠক’’ন্তি. কোট্ঠকো নীচৰত্থুকো হোতি, উদকেন ওত্থরিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চৰত্থুকং কাতু’’ন্তি. কোট্ঠকস্স কৰাটং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কৰাটং পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তরপাসকং অগ্গল়ৰট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিকং তাল়চ্ছিদ্দং আৰিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৰিঞ্ছনরজ্জু’’ন্তি. কোট্ঠকে তিণচুণ্ণং পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতুং – সেতৰণ্ণং কাল়ৰণ্ণং গেরুকপরিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকরদন্তকং পঞ্চপটিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন পরিৰেণং চিক্খল্লং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মরুম্বং উপকিরিতু’’ন্তি. ন পরিযাপুণন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পদরসিলং নিক্খিপিতু’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পরিৰেণে তহং তহং অগ্গিট্ঠানং করোন্তি. পরিৰেণং উক্লাপং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, একমন্তং অগ্গিসালং কাতু’’ন্তি. অগ্গিসালা নীচৰত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থরিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্চৰত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দারুচয’’ন্তি. আরোহন্তা ৰিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দারুসোপান’’ন্তি. আরোহন্তা পরিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. অগ্গিসালায কৰাটং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কৰাটং পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তরপাসকং অগ্গল়ৰট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিকং তাল়চ্ছিদ্দং আৰিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৰিঞ্ছনরজ্জু’’ন্তি. অগ্গিসালায তিণচুণ্ণং পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতুং – সেতৰণ্ণং কাল়ৰণ্ণং গেরুকপরিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকরদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৰরৰংসং চীৰররজ্জু’’ন্তি.
আরামপরিক্খেপঅনুজাননং
৩০৩. তেন খো পন সমযেন আরামো অপরিক্খিত্তো হোতি. অজকাপি পসুকাপি উপরোপে ৰিহেঠেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পরিক্খিপিতুং তযো ৰাটে – ৰেল়ুৰাটং, কণ্ডকৰাটং [ৰটে ৰেল়ুৰটং কণ্ডকৰটং (স্যা.)], পরিখ’’ন্তি. কোট্ঠকো ন হোতি. তথেৰ অজকাপি পসুকাপি উপরোপে ৰিহেঠেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কোট্ঠকং অপেসিং যমককৰাটং তোরণং পলিঘ’’ন্তি. কোট্ঠকে তিণচুণ্ণং পরিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওগুম্ফেত্ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতুং – সেতৰণ্ণং কাল়ৰণ্ণং গেরুকপরিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকরদন্তকং পঞ্চপটিক’’ন্তি. আরামো চিক্খল্লো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মরুম্বং উপকিরিতু’’ন্তি. ন পরিযাপুণন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পদরসিলং নিক্খিপিতু’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো সঙ্ঘস্স অত্থায সুধামত্তিকালেপনং পাসাদং কারেতুকামো হোতি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো ভগৰতা ছদনং অনুঞ্ঞাতং, কিং অননুঞ্ঞাত’’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ছদনানি – ইট্ঠকাছদনং, সিলাছদনং, সুধাছদনং, তিণচ্ছদনং, পণ্ণচ্ছদন’’ন্তি.
পঠমভাণৰারো নিট্ঠিতো.