২. দুতিযভাণৰারো
৪১১. অথ খো ভগৰা ৰেসালিযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সাৰত্থি তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি – অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যুন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চিতব্বা. যো ওসিঞ্চেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অৰন্দিযো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কাযং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি …পে… ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি – অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যুন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা কাযো ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেতব্বো, ন ঊরু ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেতব্বো, ন অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেতব্বং, ন ভিক্খুনিযো ওভাসিতব্বা, ন ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেতব্বং. যো সম্পযোজেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অৰন্দিযো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো ভিক্খুং কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি – অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যুন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ভিক্খু কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চিতব্বো. যা ওসিঞ্চেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, তস্সা ভিক্খুনিযা দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে, আৰরণং কাতু’’ন্তি. আৰরণে কতে ন আদিযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওৰাদং ঠপেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো কাযং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেন্তি, থনং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেন্তি, ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেন্তি, ভিক্খূ ওভাসেন্তি, ভিক্খূহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি – অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যুন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা কাযো ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেতব্বো…পে… ন থনো ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেতব্বো, ন ঊরু ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেতব্বো, ন অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খূনং দস্সেতব্বং, ন ভিক্খূ ওভাসিতব্বা, ন ভিক্খূহি সদ্ধিং সম্পযোজেতব্বং. যা সম্পযোজেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, তস্সা ভিক্খুনিযা দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আৰরণং কাতু’’ন্তি. আৰরণে কতে ন আদিযন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ওৰাদং ঠপেতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কপ্পতি নু খো ওৰাদট্ঠপিতায [ওৰাদণ্ঠপিতায (স্যা.), ওৰাদংঠপিতায (ক.)] ভিক্খুনিযা সদ্ধিং উপোসথং কাতুং, ন নু খো কপ্পতী’’তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদট্ঠপিতায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং উপোসথো কাতব্বো, যাৰ ন তং অধিকরণং ৰূপসন্তং হোতী’’তি.
৪১২. তেন খো পন সমযেন আযস্মা উদাযী ওৰাদং ঠপেত্ৰা চারিকং পক্কামি. ভিক্খুনিযো উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম অয্যো উদাযী ওৰাদং ঠপেত্ৰা চারিকং পক্কমিস্সতী’’তি! ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদং ঠপেত্ৰা চারিকা পক্কমিতব্বা. যো পক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন [তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ (স্যা. কং.)] বালা অব্যত্তা ওৰাদং ঠপেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, বালেন অব্যত্তেন ওৰাদো ঠপেতব্বো. যো ঠপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অৰত্থুস্মিং অকারণে ওৰাদং ঠপেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অৰত্থুস্মিং অকারণে ওৰাদো ঠপেতব্বো. যো ঠপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ওৰাদং ঠপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযং ন দেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদং ঠপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযো ন দাতব্বো. যো ন দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
৪১৩. [পাচি. ১০৫৪] তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো ওৰাদং ন গচ্ছন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ওৰাদো ন গন্তব্বো. যা ন গচ্ছেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’’তি.
তেন খো পন সমযেন সব্বো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদং গচ্ছতি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জারিযো ইমা ইমেসং, ইদানি ইমে ইমাহি সদ্ধিং অভিরমিস্সন্তী’’তি! ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, সব্বেন ভিক্খুনিসঙ্ঘেন ওৰাদো গন্তব্বো. গচ্ছেয্য চে, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, চতূহি পঞ্চহি ভিক্খুনীহি ওৰাদং গন্তু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন চতস্সো পঞ্চ ভিক্খুনিযো ওৰাদং গচ্ছন্তি. মনুস্সা তথেৰ উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জারিযো ইমা ইমেসং, ইদানি ইমে ইমাহি সদ্ধিং অভিরমিস্সন্তী’’তি! ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, চতূহি পঞ্চহি ভিক্খুনীহি ওৰাদো গন্তব্বো. গচ্ছেয্যুং চে, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰে তিস্সো ভিক্খুনিযো [ভিক্খুনীহি (ক.)] ওৰাদং গন্তুং. একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি; লভতু কির, অয্য, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’ন্তি. তেন ভিক্খুনা পাতিমোক্খুদ্দেসকো উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ভিক্খুনীসঙ্ঘো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি; লভতু কির, ভন্তে, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’ন্তি. পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো – ‘অত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো’তি? সচে হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’তি. সচে ন হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো – ‘কো আযস্মা উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতু’ন্তি? সচে কোচি উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং, সো চ হোতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো, সম্মন্নিত্ৰা ৰত্তব্বো – ‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’তি. সচে ন কোচি উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো – ‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি.
৪১৪. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ওৰাদং ন গণ্হন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদো ন গহেতব্বো. যো ন গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু বালো হোতি. তং ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচুং – ‘‘ওৰাদং, অয্য, গণ্হাহী’’তি. ‘‘অহঞ্হি, ভগিনী, বালো; কথাহং ওৰাদং গণ্হামী’’তি? ‘‘গণ্হাহয্য, ওৰাদং; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং – ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং ওৰাদো গহেতব্বো’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা বালং, অৰসেসেহি ওৰাদং গহেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু গিলানো হোতি. তং ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচুং – ‘‘ওৰাদং, অয্য গণ্হাহী’’তি. ‘‘অহঞ্হি, ভগিনী, গিলানো; কথাহং ওৰাদং গণ্হামী’’তি? ‘‘গণ্হাহয্য, ওৰাদং; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং – ঠপেত্ৰা বালং, অৰসেসেহি ওৰাদো গহেতব্বো’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা বালং, ঠপেত্ৰা গিলানং, অৰসেসেহি ওৰাদং গহেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু গমিকো হোতি. তং ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচুং – ‘‘ওৰাদং, অয্য, গণ্হাহী’’তি. ‘‘অহঞ্হি, ভগিনী, গমিকো; কথাহং ওৰাদং গণ্হামী’’তি? ‘‘গণ্হাহয্য, ওৰাদং; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং – ঠপেত্ৰা বালং, ঠপেত্ৰা গিলানং, অৰসেসেহি ওৰাদো গহেতব্বো’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা বালং, ঠপেত্ৰা গিলানং, ঠপেত্ৰা গমিকং, অৰসেসেহি ওৰাদং গহেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু অরঞ্ঞে ৰিহরতি. তং ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচুং – ‘‘ওৰাদং, অয্য, গণ্হাহী’’তি. ‘‘অহঞ্হি, ভগিনী, অরঞ্ঞে ৰিহরামি; কথাহং ওৰাদং গণ্হামী’’তি? ‘‘গণ্হাহয্য, ওৰাদং; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং – ঠপেত্ৰা বালং, ঠপেত্ৰা গিলানং, ঠপেত্ৰা গমিকং, অৰসেসেহি ওৰাদো গহেতব্বো’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞিকেন ভিক্খুনা ওৰাদং গহেতুং, সঙ্কেতঞ্চ কাতুং – অত্র পতিহরিস্সামী’’তি.
৪১৫. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ওৰাদং গহেত্ৰা ন আরোচেন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদো ন আরোচেতব্বো. যো ন আরোচেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ওৰাদং গহেত্ৰা ন পচ্চাহরন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদো ন পচ্চাহরিতব্বো. যো ন পচ্চাহরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো সঙ্কেতং ন গচ্ছন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা সঙ্কেতং ন গন্তব্বং. যা ন গচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
৪১৬. তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো দীঘানি কাযবন্ধনানি ধারেন্তি, তেহেৰ ফাসুকা নামেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা দীঘং কাযবন্ধনং ধারেতব্বং. যা ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা একপরিযাকতং [একপরিযাযকতং (স্যা.)] কাযবন্ধনং, ন চ তেন ফাসুকা নামেতব্বা. যা নামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো ৰিলীৰেন [ৰিলিৰেন (ক.)] পট্টেন ফাসুকা নামেন্তি…পে… চম্মপট্টেন ফাসুকা নামেন্তি. দুস্সপট্টেন ফাসুকা নামেন্তি. দুস্সৰেণিযা ফাসুকা নামেন্তি. দুস্সৰট্টিযা ফাসুকা নামেন্তি. চোল়পট্টেন ফাসুকা নামেন্তি. চোল়ৰেণিযা ফাসুকা নামেন্তি. চোল়ৰট্টিযা ফাসুকা নামেন্তি. সুত্তৰেণিযা ফাসুকা নামেন্তি. সুত্তৰট্টিযা ফাসুকা নামেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ৰিলীৰেন পট্টেন ফাসুকা নামেতব্বা…পে… ন সুত্তৰট্টিযা ফাসুকা নামেতব্বা. যা নামেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো অট্ঠিল্লেন জঘনং ঘংসাপেন্তি…পে… গোহনুকেন জঘনং কোট্টাপেন্তি, হত্থং কোট্টাপেন্তি, হত্থকোচ্ছং কোট্টাপেন্তি, পাদং কোট্টাপেন্তি, পাদকোচ্ছং কোট্টাপেন্তি, ঊরুং কোট্টাপেন্তি, মুখং কোট্টাপেন্তি, দন্তমংসং কোট্টাপেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা অট্ঠিল্লেন জঘনং ঘংসাপেতব্বং…পে… ন দন্তমংসং কোট্টাপেতব্বং. যা কোট্টাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
৪১৭. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো মুখং আলিম্পন্তি…পে… মুখং উম্মদ্দেন্তি, মুখং চুণ্ণেন্তি, মনোসিলিকায মুখং লঞ্ছেন্তি, অঙ্গরাগং করোন্তি, মুখরাগং করোন্তি, অঙ্গরাগমুখরাগং করোন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা মুখং আলিম্পিতব্বং…পে… ন মুখং উম্মদ্দিতব্বং, ন মুখং চুণ্ণেতব্বং, ন মনোসিলিকায মুখং লঞ্ছিতব্বং, ন অঙ্গরাগো কাতব্বো, ন মুখরাগো কাতব্বো, ন অঙ্গরাগমুখরাগো কাতব্বো. যা করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো অৰঙ্গং [অপাঙ্গং (?)] করোন্তি…পে… ৰিসেসকং করোন্তি, ওলোকনকেন ওলোকেন্তি, সালোকে তিট্ঠন্তি; নচ্চং [সনচ্চং (সী. স্যা.), সমজ্জং (ক.)] কারাপেন্তি, ৰেসিং ৰুট্ঠাপেন্তি, পানাগারং ঠপেন্তি, সূনং ঠপেন্তি, আপণং পসারেন্তি, ৰড্ঢিং পযোজেন্তি, ৰণিজ্জং পযোজেন্তি, দাসং উপট্ঠাপেন্তি, দাসিং উপট্ঠাপেন্তি, কম্মকারং উপট্ঠাপেন্তি, কম্মকারিং উপট্ঠাপেন্তি, তিরচ্ছানগতং উপট্ঠাপেন্তি, হরীতকপক্কিকং [হরীতকপণ্ণিকং (ক.)] পকিণন্তি, নমতকং ধারেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা অৰঙ্গং কাতব্বং…পে… ন ৰিসেসকং কাতব্বং, ন ওলোকনকেন ওলোকেতব্বং, ন সালোকে ঠাতব্বং, ন নচ্চং কারাপেতব্বং, ন ৰেসী ৰুট্ঠাপেতব্বা, ন পানাগারং ঠপেতব্বং, ন সূনা ঠপেতব্বা, ন আপণো পসারেতব্বো, ন ৰড্ঢি পযোজেতব্বা, ন ৰণিজ্জা পযোজেতব্বা, ন দাসো উপট্ঠাপেতব্বো, ন দাসী উপট্ঠাপেতব্বা, ন কম্মকারো উপট্ঠাপেতব্বো, ন কম্মকারী উপট্ঠাপেতব্বা, ন তিরচ্ছানগতো উপট্ঠাপেতব্বো, ন হরীতকপক্কিকং পকিণিতব্বং, ন নমতকং ধারেতব্বং. যা ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
৪১৮. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো সব্বনীলকানি চীৰরানি ধারেন্তি…পে… সব্বপীতকানি চীৰরানি ধারেন্তি, সব্বলোহিতকানি চীৰরানি ধারেন্তি, সব্বমঞ্জিট্ঠিকানি চীৰরানি ধারেন্তি, সব্বকণ্হানি চীৰরানি ধারেন্তি, সব্বমহারঙ্গরত্তানি চীৰরানি ধারেন্তি, সব্বমহানামরত্তানি চীৰরানি ধারেন্তি, অচ্ছিন্নদসানি চীৰরানি ধারেন্তি, দীঘদসানি চীৰরানি ধারেন্তি, পুপ্ফদসানি চীৰরানি ধারেন্তি, ফলদসানি চীৰরানি ধারেন্তি, কঞ্চুকং ধারেন্তি, তিরীটকং ধারেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা সব্বনীলকানি চীৰরানি ধারেতব্বানি…পে… ন তিরীটকং ধারেতব্বং. যা ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
৪১৯. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরা ভিক্খুনী কালং করোন্তী এৰমাহ – ‘‘মমচ্চযেন ময্হং পরিক্খারো সঙ্ঘস্স হোতূ’’তি. তত্থ ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ ৰিৰদন্তি – ‘‘অম্হাকং হোতি, অম্হাকং হোতী’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ভিক্খুনী চে, ভিক্খৰে, কালং করোন্তী এৰং ৰদেয্য – ‘মমচ্চযেন ময্হং পরিক্খারো সঙ্ঘস্স হোতূ’তি, অনিস্সরো তত্থ ভিক্খুসঙ্ঘো, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সেৰেতং. সিক্খমানা চে, ভিক্খৰে…পে… সামণেরী চে, ভিক্খৰে, কালং করোন্তী এৰং ৰদেয্য – ‘মমচ্চযেন ময্হং পরিক্খারো সঙ্ঘস্স হোতূ’তি, অনিস্সরো তত্থ ভিক্খুসঙ্ঘো, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সেৰেতং. ভিক্খু চে, ভিক্খৰে, কালং করোন্তো এৰং ৰদেয্য – ‘মমচ্চযেন ময্হং পরিক্খারো সঙ্ঘস্স হোতূ’তি, অনিস্সরো তত্থ ভিক্খুনিসঙ্ঘো, ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৰেতং. সামণেরো চে, ভিক্খৰে…পে… উপাসকো চে, ভিক্খৰে…পে… উপাসিকা চে, ভিক্খৰে…পে… অঞ্ঞো চে, ভিক্খৰে, কোচি কালং করোন্তো এৰং ৰদেয্য – ‘মমচ্চযেন ময্হং পরিক্খারো সঙ্ঘস্স হোতূ’তি, অনিস্সরো তত্থ ভিক্খুনিসঙ্ঘো, ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৰেত’’ন্তি.
৪২০. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরা ইত্থী পুরাণমল্লী ভিক্খুনীসু পব্বজিতা হোতি. সা রথিকায দুব্বলকং ভিক্খুং পস্সিত্ৰা অংসকূটেন পহারং দত্ৰা পাতেসি [পৰট্টেসি (সী.)]. ভিক্খূ উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম, ভিক্খুনী, ভিক্খুস্স পহারং দস্সতী’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ভিক্খুস্স পহারো দাতব্বো. যা দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ভিক্খুং পস্সিত্ৰা দূরতোৰ ওক্কমিত্ৰা মগ্গং দাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরা ইত্থী পৰুত্থপতিকা জারেন গব্ভিনী হোতি. সা গব্ভং পাতেত্ৰা কুলূপিকং ভিক্খুনিং এতদৰোচ – ‘‘হন্দয্যে, ইমং গব্ভং পত্তেন নীহরা’’তি. অথ খো সা ভিক্খুনী তং গব্ভং পত্তে পক্খিপিত্ৰা সঙ্ঘাটিযা পটিচ্ছাদেত্ৰা অগমাসি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরেন পিণ্ডচারিকেন ভিক্খুনা সমাদানং কতং হোতি – ‘যাহং পঠমং ভিক্খং লভিস্সামি, ন তং অদত্ৰা ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা পরিভুঞ্জিস্সামী’তি. অথ খো সো ভিক্খু তং ভিক্খুনিং পস্সিত্ৰা এতদৰোচ – ‘‘হন্দ, ভগিনি, ভিক্খং পটিগ্গণ্হা’’তি. ‘‘অলং অয্যা’’তি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সো ভিক্খু তং ভিক্খুনিং এতদৰোচ – ‘‘হন্দ, ভগিনি, ভিক্খং পটিগ্গণ্হা’’তি. ‘‘অলং অয্যা’’তি. ‘‘মযা খো, ভগিনি, সমাদানং কতং – ‘যাহং পঠমং ভিক্খং লভিস্সামি, ন তং অদত্ৰা ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা পরিভুঞ্জিস্সামী’তি. হন্দ, ভগিনি, ভিক্খং পটিগ্গণ্হা’’তি. অথ খো সা ভিক্খুনী তেন ভিক্খুনা নিপ্পীল়িযমানা নীহরিত্ৰা পত্তং দস্সেসি – ‘‘পস্স, অয্য, পত্তে গব্ভং; মা চ কস্সচি আরোচেসী’’তি. অথ খো সো ভিক্খু উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৰিপাচেতি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খুনী পত্তেন গব্ভং নীহরিস্সতী’’তি! অথ খো সো ভিক্খু ভিক্খূনং এতমত্থং আরোচেসি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খুনী পত্তেন গব্ভং নীহরিস্সতী’’তি! ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা পত্তেন গব্ভো নীহরিতব্বো. যা নীহরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ভিক্খুং পস্সিত্ৰা নীহরিত্ৰা পত্তং দস্সেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো ভিক্খুং পস্সিত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা পত্তমূলং দস্সেন্তি. ভিক্খূ উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো ভিক্খুং পস্সিত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা পত্তমূলং দস্সেস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ভিক্খুং পস্সিত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা পত্তমূলং দস্সেতব্বং. যা দস্সেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ভিক্খুং পস্সিত্ৰা উক্কুজ্জিত্ৰা পত্তং দস্সেতুং. যঞ্চ পত্তে আমিসং হোতি, তেন চ ভিক্খু নিমন্তেতব্বো’’তি.
তেন খো পন সমযেন সাৰত্থিযং রথিকায পুরিসব্যঞ্জনং ছড্ডিতং হোতি. তং ভিক্খুনিযো সক্কচ্চং উপনিজ্ঝাযিংসু. মনুস্সা উক্কুট্ঠিং অকংসু. তা ভিক্খুনিযো মঙ্কূ অহেসুং. অথ খো তা ভিক্খুনিযো উপস্সযং গন্ত্ৰা ভিক্খুনীনং এতমত্থং আরোচেসুং. যা তা ভিক্খুনিযো অপ্পিচ্ছা…পে… তা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খুনিযো পুরিসব্যঞ্জনং উপনিজ্ঝাযিস্সন্তী’’তি! অথ খো তা ভিক্খুনিযো ভিক্খূনং এতমত্থং আরোচেসুং. ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা পুরিসব্যঞ্জনং উপনিজ্ঝাযিতব্বং. যা উপনিজ্ঝাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
৪২১. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভিক্খূনং আমিসং দেন্তি. ভিক্খূ ভিক্খুনীনং দেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভদন্তা অত্তনো পরিভোগত্থায দিন্নং অঞ্ঞেসং দস্সন্তি! মযম্পি ন জানাম দানং দাতু’’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অত্তনো পরিভোগত্থায দিন্নং অঞ্ঞেসং দাতব্বং. যো দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং আমিসং উস্সন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সঙ্ঘস্স দাতু’’ন্তি. বাল়্হতরং উস্সন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পুগ্গলিকম্পি দাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং সন্নিধিকতং আমিসং উস্সন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং সন্নিধিং ভিক্খুনীহি [ভিক্খুনীহি ভিক্খূহি (সী.)] পটিগ্গাহাপেত্ৰা [পটিগ্গহাপেত্ৰা (ক.)] পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভিক্খুনীনং আমিসং দেন্তি. ভিক্খুনিযো ভিক্খূনং দেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খুনিযো অত্তনো পরিভোগত্থায দিন্নং অঞ্ঞেসং দস্সন্তি! মযম্পি ন জানাম দানং দাতু’’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা অত্তনো পরিভোগত্থায দিন্নং অঞ্ঞেসং দাতব্বং. যা দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনীনং আমিসং উস্সন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সঙ্ঘস্স দাতু’’ন্তি. বাল়্হতরং উস্সন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পুগ্গলিকম্পি দাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনীনং সন্নিধিকতং আমিসং উস্সন্নং হোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীনং সন্নিধিং ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি [ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি (সী.)] পটিগ্গাহাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি.
৪২২. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং সেনাসনং উস্সন্নং হোতি, ভিক্খুনীনং [ভিক্খুনীনং সেনাসনং (স্যা. কং.)] ন হোতি. ভিক্খুনিযো ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসুং – ‘সাধু, ভন্তে, অয্যা অম্হাকং সেনাসনং দেন্তু তাৰকালিক’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীনং সেনাসনং দাতুং তাৰকালিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন উতুনিযো ভিক্খুনিযো ওনদ্ধমঞ্চং ওনদ্ধপীঠং অভিনিসীদন্তিপি অভিনিপজ্জন্তিপি. সেনাসনং লোহিতেন মক্খিয্যতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা ওনদ্ধমঞ্চং ওনদ্ধপীঠং অভিনিসীদিতব্বং অভিনিপজ্জিতব্বং. যা অভিনিসীদেয্য ৰা অভিনিপজ্জেয্য ৰা আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, আৰসথচীৰর’’ন্তি. আৰসথচীৰরং লোহিতেন মক্খিয্যতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আণিচোল়ক’’ন্তি. চোল়কং নিপততি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সুত্তকেন বন্ধিত্ৰা ঊরুযা বন্ধিতু’’ন্তি. সুত্তং ছিজ্জতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সংৰেল্লিযং, কটিসুত্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো সব্বকালং কটিসুত্তকং ধারেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহিনী কামভোগিনিযোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা সব্বকালং কটিসুত্তকং ধারেতব্বং. যা ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, উতুনিযা কটিসুত্তক’’ন্তি.
দুতিযভাণৰারো নিট্ঠিতো.