১. পঠমভাণৰারো

মহাপজাপতিগোতমীৰত্থু

৪০২. [অ. নি. ৮.৫১ ইদং ৰত্থু আগতং] তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহাপজাপতি [মহাপজাপতী (সী. স্যা.)] গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি, মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো মহপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি, মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী – ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জন্তি – দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

অথ খো ভগৰা কপিলৰত্থুস্মিং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ৰেসালী তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী কেসে ছেদাপেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা সম্বহুলাহি সাকিযানীহি সদ্ধিং যেন ৰেসালী তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰেসালী মহাৰনং কূটাগারসালা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি. অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো মহাপজাপতিং গোতমিং সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খিং দুম্মনং অস্সুমুখিং রুদমানং বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতং. দিস্ৰান মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘কিস্স ত্ৰং, গোতমি, সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা’’তি? ‘‘তথা হি পন, ভন্তে আনন্দ, ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, গোতমি, মুহুত্তং ইধেৰ তাৰ হোহি, যাৰাহং ভগৰন্তং যাচামি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এসা, ভন্তে, মহাপজাপতি গোতমী সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা – ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জন্তি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ, মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ, মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো [অ. নি. ৮.৫১ ‘‘অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসী’’তি আগতং] – ‘‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং; যংনূনাহং অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন ভগৰন্তং যাচেয্যং মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভব্বো নু খো, ভন্তে, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলং ৰা সকদাগামিফলং [সকিদাগামিফলং (স্যা.)] ৰা অনাগামিফলং ৰা অরহত্তফলং ৰা সচ্ছিকাতু’’ন্তি? ‘‘ভব্বো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলম্পি সকদাগামিফলম্পি অনাগামিফলম্পি অরহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতু’’ন্তি. ‘‘সচে, ভন্তে, ভব্বো মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলম্পি সকদাগামিফলম্পি অনাগামিফলম্পি অরহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতুং; বহূপকারা, ভন্তে, মহাপজাপতি গোতমী ভগৰতো মাতুচ্ছা আপাদিকা, পোসিকা, খীরস্স দাযিকা, ভগৰন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসি; সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.

অট্ঠগরুধম্মা

৪০৩. ‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৰস্সা. হোতু উপসম্পদা.

[পাচি. ১৪৯] ‘‘ৰস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহুপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কাতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা [গরুংকত্ৰা (ক.)] মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৰাসে ৰস্সং ৰসিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অন্ৰদ্ধমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৰে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা – উপোসথপুচ্ছকঞ্চ, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ৰস্সংৰুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৰারেতব্বং – দিট্ঠেন ৰা, সুতেন ৰা, পরিসঙ্কায ৰা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চরিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘দ্ৰে ৰস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পরিযেসিতব্বা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন ভিক্খুনিযা কেনচি পরিযাযেন ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পরিভাসিতব্বো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অজ্জতগ্গে ওৰটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৰচনপথো, অনোৰটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৰচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতি গোতমী ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৰস্সা হোতু উপসম্পদা’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো সন্তিকে অট্ঠ গরুধম্মে উগ্গহেত্ৰা যেন মহাপজাপতি গোতমী তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘সচে খো ত্ৰং, গোতমি, অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৰ তে ভৰিস্সতি উপসম্পদা.

‘‘ৰস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহুপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কাতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৰাসে ৰস্সং ৰসিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অন্ৰদ্ধমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৰে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা – উপোসথপুচ্ছকঞ্চ, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ৰস্সংৰুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৰারেতব্বং – দিট্ঠেন ৰা, সুতেন ৰা, পরিসঙ্কায ৰা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চরিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘দ্ৰে ৰস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পরিযেসিতব্বা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন ভিক্খুনিযা কেনচি পরিযাযেন ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পরিভাসিতব্বো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অজ্জতগ্গে ওৰটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৰচনপথো, অনোৰটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৰচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুকত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘সচে খো ত্ৰং, গোতমি, ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৰ তে ভৰিস্সতি উপসম্পদা’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে আনন্দ, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো, যুৰা, মণ্ডনকজাতিকো সীসংনহাতো উপ্পলমালং ৰা ৰস্সিকমালং ৰা অতিমুত্তকমালং [অধিমত্তকমালং (স্যা.)] ৰা লভিত্ৰা উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেত্ৰা উত্তমঙ্গে সিরস্মিং পতিট্ঠাপেয্য; এৰমেৰ খো অহং, ভন্তে, আনন্দ ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হামি যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযে’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিগ্গহিতা, ভন্তে, মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠ গরুধম্মা, উপসম্পন্না ভগৰতো মাতুচ্ছা’’তি.

‘‘সচে, আনন্দ, নালভিস্স মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, চিরট্ঠিতিকং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং অভৰিস্স, ৰস্সসহস্সং সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য. যতো চ খো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো, ন দানি, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং ভৰিস্সতি. পঞ্চেৰ দানি, আনন্দ, ৰস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, যানি কানিচি কুলানি বহুত্থিকানি [বহুইত্থিকানি (সী. স্যা.)] অপ্পপুরিসকানি, তানি সুপ্পধংসিযানি হোন্তি চোরেহি কুম্ভথেনকেহি; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে সালিক্খেত্তে সেতট্টিকা নাম রোগজাতি নিপততি, এৰং তং সালিক্খেত্তং ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে উচ্ছুক্খেত্তে মঞ্জিট্ঠিকা [মঞ্জেট্ঠিকা (সী. স্যা.)] নাম রোগজাতি নিপততি, এৰং তং উচ্ছুক্খেত্তং ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, পুরিসো মহতো তল়াকস্স পটিকচ্চেৰ আল়িং বন্ধেয্য যাৰদেৰ উদকস্স অনতিক্কমনায; এৰমেৰ খো, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৰ ভিক্খুনীনং অট্ঠ গরুধম্মা পঞ্ঞত্তা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযা’’তি.

ভিক্খুনীনং অট্ঠ গরুধম্মা নিট্ঠিতা.

ভিক্খুনীউপসম্পদানুজাননং

৪০৪. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথাহং, ভন্তে, ইমাসু সাকিযানীসু পটিপজ্জামী’’তি? অথ খো ভগৰা মহাপজাপতিং গোতমিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনিযো উপসম্পাদেতু’’ন্তি.

অথ খো তা ভিক্খুনিযো মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচুং – ‘‘অয্যা অনুপসম্পন্না, মযঞ্চম্হা উপসম্পন্না; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং ভিক্খূহি ভিক্খুনিযো উপসম্পাদেতব্বা’’তি. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতি গোতমী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ইমা মং, ভন্তে আনন্দ, ভিক্খুনিযো এৰমাহংসু – ‘অয্যা অনুপসম্পন্না, মযঞ্চম্হা উপসম্পন্না; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং ভিক্খূহি ভিক্খুনিযো উপসম্পাদেতব্বা’’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মহাপজাপতি, ভন্তে, গোতমী এৰমাহ – ‘ইমা মং, ভন্তে আনন্দ, ভিক্খুনিযো এৰমাহংসু – অয্যা অনুপসম্পন্না, মযঞ্চম্হা উপসম্পন্না; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং ভিক্খূহি ভিক্খুনিযো উপসম্পাদেতব্বা’’’তি.

‘‘যদগ্গেন, আনন্দ, মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠ গরুধম্মা পটিগ্গহিতা, তদেৰ সা [তদেৰস্সা (ক.)] উপসম্পন্না’’তি.

৪০৫. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতি গোতমী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘একাহং, ভন্তে আনন্দ, ভগৰন্তং ৰরং যাচামি. সাধু, ভন্তে, ভগৰা অনুজানেয্য ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ যথাৰুড্ঢং অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্ম’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মহাপজাপতি, ভন্তে, গোতমী এৰমাহ – ‘একাহং, ভন্তে আনন্দ, ভগৰন্তং ৰরং যাচামি. সাধু, ভন্তে, ভগৰা অনুজানেয্য ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ যথাৰুড্ঢং অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্ম’’’ন্তি.

‘‘অট্ঠানমেতং, আনন্দ, অনৰকাসো, যং তথাগতো অনুজানেয্য মাতুগামস্স অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং. ইমেহি নাম, আনন্দ, অঞ্ঞতিত্থিযা দুরক্খাতধম্মা মাতুগামস্স অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং ন করিস্সন্তি; কিমঙ্গং পন তথাগতো অনুজানিস্সতি মাতুগামস্স অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্ম’’ন্তি?

অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ধম্মিং কথং কত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, মাতুগামস্স অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কাতব্বং. যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.

অথ খো মহাপজাপতি গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যানি তানি, ভন্তে, ভিক্খুনীনং সিক্খাপদানি ভিক্খূহি সাধারণানি, কথং মযং, ভন্তে, তেসু সিক্খাপদেসু পটিপজ্জামা’’তি? ‘‘যানি তানি, গোতমি, ভিক্খুনীনং সিক্খাপদানি ভিক্খূহি সাধারণানি, যথা ভিক্খূ সিক্খন্তি তথা তেসু সিক্খাপদেসু সিক্খথা’’তি. ‘‘যানি পন তানি, ভন্তে, ভিক্খুনীনং সিক্খাপদানি ভিক্খূহি অসাধারণানি, কথং মযং, ভন্তে, তেসু সিক্খাপদেসু পটিপজ্জামা’’তি? ‘‘যানি তানি, গোতমি, ভিক্খুনীনং সিক্খাপদানি ভিক্খূহি অসাধারণানি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সিক্খথা’’তি.

৪০৬. [অ. নি. ৮.৫৩] অথ খো মহাপজাপতি গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একা ৰূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনী পহিতত্তা ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যে খো ত্ৰং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ইমে ধম্মা সরাগায সংৰত্তন্তি নো ৰিরাগায, সঞ্ঞোগায সংৰত্তন্তি নো ৰিসঞ্ঞোগায, আচযায সংৰত্তন্তি নো অপচযায, মহিচ্ছতায সংৰত্তন্তি নো অপ্পিচ্ছতায, অসন্তুট্ঠিযা সংৰত্তন্তি নো সন্তুট্ঠিযা, সঙ্গণিকায সংৰত্তন্তি নো পৰিৰেকায, কোসজ্জায সংৰত্তন্তি নো ৰীরিযারম্ভায, দুব্ভরতায সংৰত্তন্তি নো সুভরতায; একংসেন, গোতমি, ধারেয্যাসি – নেসো ধম্মো, নেসো ৰিনযো, নেতং সত্থুসাসনন্তি. যে চ খো ত্ৰং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ইমে ধম্মা ৰিরাগায সংৰত্তন্তি নো সরাগায, ৰিসঞ্ঞোগায সংৰত্তন্তি নো সঞ্ঞোগায, অপচযায সংৰত্তন্তি নো আচযায, অপ্পিচ্ছতায সংৰত্তন্তি নো মহিচ্ছতায, সন্তুট্ঠিযা সংৰত্তন্তি নো অসন্তুট্ঠিযা, পৰিৰেকায সংৰত্তন্তি নো সঙ্গণিকায, ৰীরিযারম্ভায সংৰত্তন্তি নো কোসজ্জায, সুভরতায সংৰত্তন্তি নো দুব্ভরতায; একংসেন, গোতমি, ধারেয্যাসি – এসো ধম্মো, এসো ৰিনযো, এতং সত্থুসাসন’’ন্তি.

৪০৭. তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং ন উদ্দিসীযতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কেন নু খো ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিত্ৰা ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জারিযো ইমা ইমেসং, ইদানি ইমে ইমাহি সদ্ধিং অভিরমিস্সন্তী’’তি! ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং. যো উদ্দিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীহি ভিক্খুনীনং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি. ভিক্খুনিযো ন জানন্তি – ‘‘এৰং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আচিক্খিতুং – ‘এৰং পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথা’’’তি.

৪০৮. তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো আপত্তিং ন পটিকরোন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা আপত্তি ন পটিকাতব্বা. যা ন পটিকরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি. ভিক্খুনিযো ন জানন্তি – ‘‘এৰং আপত্তি পটিকাতব্বা’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আচিক্খিতুং – ‘এৰং আপত্তিং পটিকরেয্যাথা’’’তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কেন নু খো ভিক্খুনীনং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা’’তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আপত্তিং পটিগ্গহেতু’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো রথিকাযপি ব্যূহেপি সিঙ্ঘাটকেপি ভিক্খুং পস্সিত্ৰা পত্তং ভূমিযং নিক্খিপিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা আপত্তিং পটিকরোন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জারিযো ইমা ইমেসং, রত্তিং ৰিমানেত্ৰা ইদানি খমাপেন্তী’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. যো পটিগ্গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীহি ভিক্খুনীনং আপত্তিং পটিগ্গহেতু’’ন্তি. ভিক্খুনিযো ন জানন্তি – ‘‘এৰং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আচিক্খিতুং – ‘এৰং আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্যাথা’’’তি.

৪০৯. তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনীনং কম্মং ন করিযতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীনং কম্মং কাতু’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কেন নু খো ভিক্খুনীনং কম্মং কাতব্ব’’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং কম্মং কাতু’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন কতকম্মা ভিক্খুনিযো রথিকাযপি ব্যূহেপি সিঙ্ঘাটকেপি ভিক্খুং পস্সিত্ৰা পত্তং ভূমিযং নিক্খিপিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা খমাপেন্তি ‘এৰং নূন কাতব্ব’ন্তি মঞ্ঞমানা. মনুস্সা তথেৰ উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জারিযো ইমা ইমেসং, রত্তিং ৰিমানেত্ৰা ইদানি খমাপেন্তী’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং কম্মং কাতব্বং. যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীহি ভিক্খুনীনং কম্মং কাতু’’ন্তি. ভিক্খুনিযো ন জানন্তি – ‘‘এৰং কম্মং কাতব্ব’’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আচিক্খিতুং – ‘এৰং কম্মং করেয্যাথা’’’তি.

৪১০. তেন খো পন সমযেন ভিক্খুনিযো সঙ্ঘমজ্ঝে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. ন সক্কোন্তি তং অধিকরণং ৰূপসমেতুং. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং অধিকরণং ৰূপসমেতু’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ভিক্খুনীনং অধিকরণং ৰূপসমেন্তি. তস্মিং খো পন অধিকরণে ৰিনিচ্ছিযমানে দিস্সন্তি ভিক্খুনিযো কম্মপ্পত্তাযোপি আপত্তিগামিনিযোপি. ভিক্খুনিযো এৰমাহংসু – ‘‘সাধু, ভন্তে, অয্যাৰ ভিক্খুনীনং কম্মং করোন্তু, অয্যাৰ ভিক্খুনীনং আপত্তিং পটিগ্গণ্হন্তু; এৰঞ্হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং অধিকরণং ৰূপসমেতব্ব’’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং কম্মং আরোপেত্ৰা ভিক্খুনীনং নিয্যাদেতুং – ভিক্খুনীহি ভিক্খুনীনং কম্মং কাতুং, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং আপত্তিং আরোপেত্ৰা ভিক্খুনীনং নিয্যাদেতুং, ভিক্খুনীহি ভিক্খুনীনং আপত্তিং পটিগ্গহেতু’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন উপ্পলৰণ্ণায ভিক্খুনিযা অন্তেৰাসিনী ভিক্খুনী সত্ত ৰস্সানি ভগৰন্তং অনুবন্ধা হোতি ৰিনযং পরিযাপুণন্তী. তস্সা মুট্ঠস্সতিনিযা গহিতো গহিতো মুস্সতি. অস্সোসি খো সা ভিক্খুনী – ‘‘ভগৰা কির সাৰত্থিং গন্তুকামো’’তি. অথ খো তস্সা ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘অহং খো সত্ত ৰস্সানি ভগৰন্তং অনুবন্ধিং ৰিনযং পরিযাপুণন্তী. তস্সা মে মুট্ঠস্সতিনিযা গহিতো গহিতো মুস্সতি. দুক্করং খো পন মাতুগামেন যাৰজীৰং সত্থারং অনুবন্ধিতুং. কথং নু খো মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? অথ খো সা ভিক্খুনী ভিক্খুনীনং এতমত্থং আরোচেসি. ভিক্খুনিযো ভিক্খূনং এতমত্থং আরোচেসুং. ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ভিক্খুনীনং ৰিনযং ৰাচেতু’’ন্তি.

পঠমভাণৰারো নিট্ঠিতো.