সাসনপট্ঠানৰিভাৰনা
৮৯. ‘‘তত্থ কতমং নযসমুট্ঠান’’ন্তিআদিনা আচরিযেন সব্বথা নযসমুট্ঠানং ঠপিতং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘সোল়সহারপঞ্চনযঅট্ঠারসমূলপদেসু অট্ঠারস মূলপদা কথং ৰিভত্তা, কুহিং অম্হেহি দট্ঠব্বা’’তি ৰত্তব্বভাৰতো ‘‘তত্থ অট্ঠারস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু সোল়সহারপঞ্চনযঅট্ঠারসমূলপদেসু অট্ঠারস মূলপদা কেন পদেন আচরিযেন ৰিভত্তা, কুহিং অম্হেহি ৰিত্থারতো দট্ঠব্বাতি পুচ্ছতি. অট্ঠারস মূলপদা সাসনপট্ঠানে মযা ৰিভত্তা, তুম্হেহি চ ৰিত্থারতো সাসনপট্ঠানে দট্ঠব্বাতি ৰিস্সজ্জেতি. ৰিভত্তাযেৰ হি অট্ঠারস মূলপদা দট্ঠব্বা ভৰন্তি. অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৮৯) পন –
‘‘এৰং সব্বথা নযসমুট্ঠানং ৰিভজিত্ৰা ইদানি সাসনপট্ঠানং ৰিভজন্তো যস্মা সঙ্গহৰারাদীসু মূলপদেহেৰ পট্ঠানং সঙ্গহেত্ৰা সরূপতো ন দস্সিতং, তস্মা যথা মূলপদেহি পট্ঠানং নিদ্ধারেতব্বং, এৰং পট্ঠানতোপি মূলপদানি নিদ্ধারেতব্বানীতি দস্সনত্থং ‘অট্ঠারস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা? সাসনপট্ঠানে’তি আহা’’তি –
ৰুত্তং. সাসনপট্ঠানে অট্ঠারস মূলপদা দট্ঠব্বাতি আচরিযেন ৰুত্তা, ‘‘কতমং তং সাসনপট্ঠান’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং সাসনপট্ঠান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু অট্ঠারসমূলপদসাসনপট্ঠানেসু কতমং তং সাসনপট্ঠানন্তি ইদানি মযা নিদ্ধারিযমানং ভগৰতা দেসিতং সংকিলেসভাগিযাদিসুত্তং সাসনপট্ঠানং নামাতি ৰিস্সজ্জেতি. সাসনন্তি পরিযত্তিসাসনং. পট্ঠানন্তি তস্স পরিযত্তিসাসনস্স সংকিলেসভাগিযতাদীহি পকারেহি ঠানং পৰত্তনং পট্ঠানং, তংদীপনসুত্তং পন ইধ পট্ঠানং নাম. তেন ৰুত্তং – ‘‘সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি. অথ ৰা সাসনন্তি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খত্তযং সাসনং নাম, তং সিক্খত্তযং পতিট্ঠহতি এতেন সংকিলেসাদিনাতি পট্ঠানং, সিক্খত্তযস্স সাসনস্স পট্ঠানন্তি সাসনপট্ঠানং. তদাধারভূতং সুত্তম্পি ঠান্যূপচারতো সাসনপট্ঠানং নাম. তং সাসনপট্ঠানসুত্তং সরূপতো দস্সেতুং –
‘‘সংকিলেসভাগিযং সুত্তং, ৰাসনাভাগিযং সুত্তং, নিব্বেধভাগিযং সুত্তং, অসেক্খভাগিযং সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দুচ্চরিতসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, তণ্হাৰোদানভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিৰোদানভাগিযং সুত্তং, দুচ্চরিতৰোদানভাগিযং সুত্ত’’ন্তি –
ৰুত্তং. ‘‘তেসু সুত্তেসু যে সংকিলেসাদযো ভগৰতা ৰুত্তা, তেসু সংকিলেসাদীসু সংকিলেসো কিত্তকো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ সংকিলেসো তিৰিধো তণ্হাসংকিলেসো দিট্ঠিসংকিলেসো দুচ্চরিতসংকিলেসো’’তি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু সুত্তন্তেসু সংকিলেসাদীসু ধম্মেসু. ‘‘তিৰিধে তস্মিং সংকিলেসে তণ্হাসংকিলেসো কতমেন কুসলেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ তণ্হাসংকিলেসো সমথেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি ৰুত্তং. তত্থাতি তস্মিং তিৰিধে তণ্হাসংকিলেসাদিকে. ‘‘সো সমথো খন্ধেসু কতমো খন্ধো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘সো সমথো সমাধিক্খন্ধো’’তি ৰুত্তং. ‘‘দিট্ঠিসংকিলেসো কেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘দিট্ঠিসংকিলেসো ৰিপস্সনায ৰিসুজ্ঝতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘সা ৰিপস্সনা কতমো খন্ধো’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘সা ৰিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো’’তি ৰুত্তং. ‘‘দুচ্চরিতসংকিলেসো কেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘দুচ্চরিতসংকিলেসো সুচরিতেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘তং সুচরিতং কতমো খন্ধো’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘তং সুচরিতং সীলক্খন্ধো’’তি ৰুত্তং. ‘‘তস্মিং সীলে ঠিতস্স পুগ্গলস্স কিং ভৰতী’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘তস্স সীলে পতিট্ঠিতস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. সীলে সুচরিতসঙ্খাতে সীলক্খন্ধে পতিট্ঠিতস্স তস্স সীলৰন্তস্স পুগ্গলস্স ভৰেসু কামভৰরূপারূপভৰেসু আসত্তি ভৰপত্থনা যদি উপ্পজ্জতি, এৰংসাযন্তি এৰং অস্স অযন্তি পদচ্ছেদো. এৰং সতি অস্স সীলে পতিট্ঠিতস্স অযং আসত্তি ভৰপত্থনা সমথৰিপস্সনাভাৰনামযপুঞ্ঞকিরিযৰত্থু চ ভৰতি, চ-সদ্দেন দানমযসীলমযপুঞ্ঞকিরিযৰত্থু চ ভৰতীতি অত্থো সঙ্গহিতো. তত্রাতি তেসু কামভৰরূপারূপভৰেসু উপপত্তিযা সংৰত্ততীতি.
‘‘সংকিলেসাদযো যেহি সুত্তেহি দস্সিতা, তানি সুত্তানি কিত্তকানী’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘ইমানি চত্তারি সুত্তানী’’তিআদি ৰুত্তং. অসাধারণানি সংকিলেসভাগিযসুত্তৰাসনাভাগিযসুত্তনিব্বেধভাগিযসুত্তঅসেক্খভাগিযসুত্তানি চত্তারি সুত্তানি ভৰন্তি, সাধারণানি সংকিলেসভাগিযৰাসনাভাগিযসুত্ত, সংকিলেসভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্ত, সংকিলেসভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত, ৰাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্তানি কতানি মিস্সিতানি চত্তারি ভৰন্তি. ইতি অট্ঠ সুত্তানি ভৰন্তি. তানিযেৰ ৰুত্তপ্পকারানি অট্ঠ সুত্তানি ভৰন্তি. সাধারণানি ৰাসনাভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্তনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- সংকিলেসভাগিযৰাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্তসংকিলেস- ভাগিযৰাসনাভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- সংকিলেসভাগিযনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- ৰাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- সংকিলেসভাগিযৰাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- নেৰসংকিলেসভাগিযনৰাসনা- ভাগিযননিব্বেধভাগিযনঅসেক্খভাগিযসুত্তানি কতানি মিস্সিতানি অট্ঠ সুত্তানি ভৰন্তীতি সোল়স সুত্তানি ভৰন্তি. তেসু সোল়সসুত্তেসু চত্তারি এককানি সুত্তানি চ চত্তারি দুকানি সুত্তানি চ দ্ৰে তিকানি চ পাল়িযং আগতানি, দ্ৰে দুকানি সুত্তানি চ দ্ৰে তিকানি চ দ্ৰে চতুক্কানি সুত্তানি চ অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৮৯) আগতানি.
‘‘যদি পট্ঠাননযেন ৰুত্তপ্পকারানি সোল়স সুত্তানিযেৰ ৰিভত্তানি, এৰং সতি সুত্তগেয্যাদিনৰৰিধং সকলং পরিযত্তিসাসনং পট্ঠাননযেন অৰিভত্তং ভৰেয্যা’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘ইমেহি সোল়সহি সুত্তেহী’’তিআদি ৰুত্তং. পট্ঠাননযেন ৰিভত্তেহি সোল়সহি ইমেহি সুত্তেহি নৰৰিধং সকলং পরিযত্তিসুত্তং পট্ঠাননযেন ৰিভত্তংযেৰ হুত্ৰা ভিন্নং ভৰতি. সংকিলেসভাগিযাদিপভেদায গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা, সংকিলেসভাগিযাদিপভেদেন ৰেয্যাকরণেন ৰেয্যাকরণং অনুমিনিতব্বং. সংকিলেসভাগিযাদিপভেদেন সুত্তেন সুত্তং অনুমিনিতব্বং ভৰতিযেৰাতি.
৯০. ‘‘তেসু সোল়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু সোল়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সুত্তং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নামাতি পুচ্ছতি.
‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা;
পমত্তবন্ধনাবদ্ধা, মচ্ছাৰ কুমিনামুখে;
জরামরণমন্ৰেন্তি, ৰচ্ছো খীরপকোৰ মাতর’’ন্তি. –
ইদং সুত্তং সংকিলেসভাগে ৰাচকঞাপকভাৰেন পৰত্তনতো সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যে সত্তা কামন্ধা কামেন অন্ধা জালসঞ্ছন্না তণ্হাছদনেন ছাদিতা, পমত্তবন্ধনায বদ্ধা বন্ধিতব্বা, তে সত্তে জরামরণং অন্ৰেতি, যথা তং কুমিনামুখে যে মচ্ছা গহিতা, তে মচ্ছে জরামরণং অন্ৰেতি ইৰ, এৰং তে সত্তে জরামরণং অন্ৰেতি. খীরপকো ৰচ্ছো মাতরং অন্ৰেতি ইৰ, এৰং তে সত্তে জরামরণং অন্ৰেতীতি যোজনা কাতব্বা. অথ ৰা খীরপকো ৰচ্ছো মাতরং অন্ৰেতি ইৰ, কুমিনামুখে গহিতা মচ্ছা জরামরণং অন্ৰেন্তি ইৰ চ, এৰং যে সত্তা কামন্ধা পমত্তবন্ধনায বন্ধিতব্বা, তে সত্তা জরামরণং অন্ৰেন্তীতি যোজনা.
‘‘ইদং সুত্তংযেৰা’’তি ৰত্তব্বত্তা –
‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগতিগমনানি. কতমানি চত্তারি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি, ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অগতিগমনানি. ইদমৰোচ ভগৰা, ইদং ৰত্ৰান সুগতো, অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৰত্ততি;
নিহীযতি তস্স যসো, কাল়পক্খেৰ চন্দিমা’’তি. –
ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তন্তি –
ৰুত্তং. ছন্দা ছন্দহেতুনা দোসা দোসহেতুনা ভযা ভযহেতুনা মোহা মোহহেতুনা যো রাজাদিকো যো ৰিনযধরাদিকো ৰা ধম্মং সপ্পুরিসধম্মং অতিৰত্ততি অতিক্কমিত্ৰা ৰত্ততি, তস্স রাজাদিনো ৰা তস্স ৰিনযধরাদিনো ৰা যসো কিত্তি চ পরিৰারো চ ভোগো চ নিহীযতি. চন্দিমা কাল়পক্খে পভায নিহীযতি ইৰ, এৰং নিহীযতীতি যোজনা.
‘‘এত্তকংযেৰা’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা…পে… চক্কংৰ ৰহতো পদন্তি ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. অত্থো পাকটো. অট্ঠকথাযম্পি ৰিভত্তো.
‘‘মিদ্ধী যদা হোতি মহগ্ঘসো চ, নিদ্দাযিতা সম্পরিৰত্তসাযী;
মহাৰরাহোৰ নিৰাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগে ৰিসযে ৰাচকঞাপকভাৰেন পৰত্তনতো সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. নিৰাপপুট্ঠো মহাৰরাহো গামসূকরো নিদ্দাযিতা সুপনসীলো সম্পরিৰত্তসাযী হোতি ইৰ, এৰং যো মন্দো সত্তো যদা মহগ্ঘসো হোতি, সো মন্দো সত্তো মিদ্ধী থিনমিদ্ধাভিভূতো হুত্ৰা নিদ্দাযিতা মুদুফস্সসযনে মুদুহত্থেহি পরামসিতো সম্পরিৰত্তসাযী পুনপ্পুনং গব্ভং উপেতীতি যোজনা.
‘‘অযসাৰ মলং সমুট্ঠিতং, ততুট্ঠায তমেৰ খাদতি;
এৰং অতিধোনচারিনং, সানি কম্মানি নযন্তি দুগ্গতি’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. অযসা অযতো সমুট্ঠিতং জাতমলং ততুট্ঠায ততো অযতো উট্ঠহিত্ৰা তমেৰ অযং খাদতি ইৰ, এৰং অতিধোনচারিনং অতিক্কমিত্ৰা ধোনচারিপুগ্গলং সানি সযং কতানি অকুসলকম্মানি দুগ্গতিং নযন্তীতি যোজনা.
‘‘চোরো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চ;
এৰং অযং পেচ্চ পজা পরত্থ, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চা’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সন্ধিমুখে রাজপুরিসাদীহি গহিতো চোরো সকম্মুনা অত্তনা কতেন চোরকম্মেন হঞ্ঞতি চ বজ্ঝতে চ যথা, এৰং অযং পাপকারিনী পজা পরত্থ পরলোকে পেচ্চ সকম্মুনা সযং কতেন অকুসলকম্মুনা সত্থাদীহি হঞ্ঞতি চ অদ্দুবন্ধনাদীহি বজ্ঝতে চাতি যোজনা.
‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৰিহিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে সুখ’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. অত্তনো সুখং এসানো এসমানো যো সত্তো অঞ্ঞানি সুখকামানি ভূতানি দণ্ডেন ৰিহিংসতি, সো হিংসকো সত্তো পরলোকে পেচ্চ সুখং ন লভতীতি যোজনা.
‘‘গুন্নং চে তরমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৰো;
সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে সতি.
‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;
সো চে অধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা;
সব্বং রট্ঠং দুক্খং সেতি, রাজা চে হোতি অধম্মিকো’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. নদিং তরমানানং গুন্নং পুঙ্গৰো জিম্হং চে গচ্ছতি, এৰং নেত্তে জিম্হং গতে সতি সব্বা তা গাৰিযো জিম্হং গচ্ছন্তি যথা, এৰমেৰ মনুস্সেসু যো রাজা সেট্ঠসম্মতো, সো রাজা অধম্মং চরতি, এৰং রঞ্ঞে অধম্মং চরন্তে সতি ইতরা পজা পগেৰ পঠমমেৰ অধম্মং চরতি. রাজা অধম্মিকো চে হোতি, এৰং রঞ্ঞে অধম্মিকে সতি সব্বং রট্ঠং দুক্খং সেতীতি যোজনা.
‘‘সুকিচ্ছরূপা ৰতিমে মনুস্সা, করোন্তি পাপং উপধীসু রত্তা;
গচ্ছন্তি তে বহুজনসন্নিৰাসং, নিরযং অৰীচিং কটুকং ভযানক’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যে মনুস্সা উপধীসু কামগুণূপধীসু রত্তা রাগাভিভূতা হুত্ৰা পাপং অকুসলকম্মং করোন্তি, ইমে পাপকম্মকরা মনুস্সা সুকিচ্ছরূপা ৰত সুট্ঠু কিচ্ছাপন্নরূপা ৰত ভৰন্তি, তে পাপকম্মকরা মনুস্সা কটুকং ভযানকং বহুজনসন্নিৰাসং নিরযং অৰীচিং গচ্ছন্তীতি যোজনা.
‘‘ফলং ৰে কদলিং হন্তি, ফলং ৰেল়ুং ফলং নল়ং;
সক্কারো কাপুরিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতরিং যথা’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. ফলং কদলিযা ফলং কদলিং ৰে একন্তেন হন্তি যথা, ফলং ৰেল়ুং ৰে একন্তেন হন্তি যথা, ফলং নল়ং ৰে একন্তেন হন্তি যথা, গব্ভো অস্সতরিং মাতরং ৰে একন্তেন হন্তি যথা, এৰং সক্কারো কাপুরিসং ৰে একন্তেন হন্তীতি যোজনা.
‘‘কোধমক্খগরু ভিক্খু, লাভসক্কারগারৰো;
সুখেত্তে পূতিবীজংৰ, সদ্ধম্মে ন ৰিরূহতী’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সুখেত্তে সুন্দরে খেত্তেপি খিত্তং পূতিবীজং ন রুহতি ইৰ, এৰং যো ভিক্খু লাভসক্কারগারৰো কোধং কুজ্ঝনলক্খণং কোধং, মক্খং পরগুণসীলমক্খনলক্খণং মক্খঞ্চ গরুং কত্ৰা চরতি, সো চরন্তো ভিক্খু সদ্ধম্মস্মিং ন রুহতীতি যোজনা.
৯১. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি…পে… ইতি মে সুত’’ন্তি ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. ভিক্খৰে ইধ সাসনে, লোকে ৰা অহং একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং মম চেতসা তস্স চেতো চিত্তং পরিচ্চ পরিচ্ছিন্দিত্ৰা বুদ্ধচক্খুনা এৰং পজানামি. ‘‘কথং পজানামী’’তি চে পুচ্ছেয্য, যঞ্চ পটিপদং পটিপন্নো, যঞ্চ মগ্গং সমারুল়্হো অযং পুগ্গলো যথা যায দুপ্পটিপদায যেন দুম্মগ্গেন ইরিযতি পৰত্ততি, তায দুপ্পটিপদায তেন দুম্মগ্গেন ইমম্হি ইমস্মিং সমযে দুপ্পটিপজ্জনকালে অযং দুপ্পটিপন্নং পটিপন্নো দুম্মগ্গসমারুল়্হো পুগ্গলো চে কালং করেয্য, এৰং সতি আভতং ৰত্থু নিক্খিত্তং যথা, এৰং নিরযে নিক্খিত্তো. তং কিস্স হেতু? ভিক্খৰে অস্স পুগ্গলস্স চিত্তং পদুট্ঠং পদোসিতং হি যস্মা হোতি, তস্মা নিক্খিত্তো. এৰং ইধ সাসনে, লোকে ৰা চেতোপদোসহেতু চ পন একচ্চে সত্তা পুগ্গলা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং উপপজ্জন্তীতি পজানামীতি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থ তস্মিং সুত্তে এতং ‘‘পদুট্ঠচিত্তং ঞত্ৰান…পে… নিরযং সো উপপজ্জতী’’তি গাথাৰচনং ইতি এৰং ৰুচ্চতি.
সত্থা ইধ সাসনে, লোকে ৰা পদুট্ঠচিত্তং একচ্চং পুগ্গলং ঞত্ৰান ভিক্খূনং সন্তিকে এতমত্থং ব্যাকাসি. ইমম্হি ইমস্মিং সমযে অযং পুগ্গলো চে কালং কযিরাথ, এৰং সতি পদুট্ঠচিত্তসমঙ্গী হি নিরযস্মিং উপপজ্জেয্য, পুগ্গলস্স চিত্তং পদূসিতং হি যস্মা হোতি, তস্মা উপপজ্জেয্য, চেতোপদোসহেতু সত্তা দুগ্গতিং গচ্ছন্তি আভতং ৰত্থুং নিক্খিপেয্য যথা, এৰমেৰং তথাৰিধো দুপ্পঞ্ঞো সো পদোসচিত্তো পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা নিরযং উপপজ্জতীতি অযম্পি অত্থো ভগৰতা ৰুত্তো, ইতি মে মযা সুতন্তি যোজনা.
‘‘সচে ভাযথ দুক্খস্স, সচে ৰো দুক্খমপ্পিযং;
মাকত্থ পাপকং কম্মং, আৰি ৰা যদি ৰা রহো.
‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, করিস্সথ করোথ ৰা;
ন ৰো দুক্খা পমুত্যত্থি, উপেচ্চপি পলাযত’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সপ্পুরিসা তুম্হে দুক্খস্স জাতিদুক্খজরাদুক্খব্যাধিদুক্খমরণদুক্খঅপাযদুক্খ- অতীতৰট্টমূলকদুক্খঅনাগতৰট্টমূলকদুক্খপচ্চুপ্পন্নাহারমূলকদুক্খাতি অট্ঠৰিধস্স দুক্খস্স সচে ভাযথ, ৰো তুম্হেহি দুক্খং তথা অট্ঠৰিধং দুক্খং সচে অপ্পিযং, এৰং সতি আৰি ৰা যদি রহো ৰা পাপকং কম্মং মাকত্থ মা অকত্থ. সপ্পুরিসা তুম্হে আৰি ৰা যদি রহো ৰা পাপকং কম্মং সচে করিস্সথ ৰা সচে করোথ ৰা, এৰং সতি উপেচ্চপি সঞ্চিচ্চাপি পলাযতং পলাযন্তানং ৰো তুম্হাকং দুক্খা অট্ঠৰিধা দুক্খতো পমুত্তি মুচ্চনং নত্থেৰাতি যোজনা.
‘‘অধম্মেন ধনং লদ্ধা, মুসাৰাদেন চূভযং;
মমেতি বালা মঞ্ঞন্তি, তং কথং নু ভৰিস্সতি.
‘‘অন্তরাযা সু ভৰিস্সন্তি, সম্ভতস্স ৰিনস্সতি;
মতা সগ্গং ন গচ্ছন্তি, ননু এত্তাৰতা হতা’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যে বালা অধম্মেন চ মুসাৰাদেন চ ধনং সৰিঞ্ঞাণাৰিঞ্ঞাণং সব্বং লভিতব্বং ধনং লদ্ধা উভযং ধনং ‘‘মম ধন’’ন্তি মঞ্ঞন্তি, তেসং বালানং তং উভযং ধনং কথং কেন নু পকারেন ভৰিস্সতি, অধম্মেন সম্ভতত্তা চিরট্ঠিতিকং ন হোতি. অন্তরাযা রাজন্তরাযাদযো অন্তরাযা তেসং বালানং ভৰিস্সন্তি. যেন অধম্মৰোহারাদিকেন যং ধনং সম্ভতং, অস্স অধম্মৰোহারাদিকস্স তং সম্ভতং ধনং ৰিনস্সতি. মতা মরন্তা তে বালা সগ্গং সুগতিং ন গচ্ছন্তি. সুগতি হি সোভনেহি ভোগেহি অগ্গোতি ‘‘সগ্গো’’তি অধিপ্পেতা. এত্তাৰতা এত্তকেন দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকানং অত্তহিতানং হাযনেন তে বালা হতা ৰিনট্ঠা ভৰন্তি ননূতি যোজনা.
‘‘কথং খণতি অত্তানং, কথং মিত্তেহি জীরতি;
কথং ৰিৰট্টতে ধম্মা, কথং সগ্গং ন গচ্ছতি’’.
‘‘লোভা খণতি অত্তানং, লুদ্ধো মিত্তেহি জীরতি;
লোভা ৰিৰট্টতে ধম্মা, লোভা সগ্গং ন গচ্ছতী’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যোজনত্থো পাকটো.
‘‘চরন্তি বালা দুম্মেধা, অমিত্তেনেৰ অত্তনা;
করোন্তা পাপকং কম্মং, যং হোতি কটুকপ্ফলং.
‘‘ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৰা অনুতপ্পতি;
যস্স অস্সুমুখো রোদং, ৰিপাকং পটিসেৰতী’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. দুম্মেধা নিপ্পঞ্ঞা বালা অমিত্তেন পাপকং কম্মং কতং ইৰ, এৰং অত্তনা কটুকপ্ফলং যং কম্মং কতং হোতি, তং পাপকং কতং কম্মং করোন্তা চরন্তি. যং কম্মং কত্ৰা করোন্তো পচ্ছা অনুতপ্পতি, তং কতং কম্মং ন সাধু. যস্স কম্মস্স ৰিপাকং রোদং রুদন্তো অস্সুমুখো পটিসেৰতি, তং কতং কম্মং ন সাধূতি যোজনা.
‘‘দুক্করং দুত্তিতিক্খঞ্চ…পে… অৰীতরাগো’’তি ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সুত্তত্থো অট্ঠকথাযং ৰিত্থারতো ৰুত্তো.
‘‘অপ্পমেয্যং পমিনন্তো, কোধ ৰিদ্ৰা ৰিকপ্পযে;
অপ্পমেয্যং পমাযিনং, নিৰুতং তং মঞ্ঞে অকিস্সৰ’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. ইধ সাসনে অপ্পমেয্যং অপ্পমেয্যগুণং খীণাসৰং পুগ্গলং ‘‘অযং খীণাসৰো পুগ্গলো এত্তকসীলো এত্তকসমাধি এত্তকপঞ্ঞো’’তি পমিনন্তো কো পুথুজ্জনো ৰিকপ্পযে. অপ্পমেয্যং খীণাসৰপুগ্গলং পমাযিনং পমাযন্তং তং পুথুজ্জনং অযং নিৰুতং অৰকুজ্জপঞ্ঞং অকিস্সৰং অপঞ্ঞন্তি মঞ্ঞে মঞ্ঞামীতি যোজনা.
‘‘পুরিসস্স হি জাতস্স, কুঠারী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.
‘‘ন হি সত্থং সুনিসিতং, ৰিসং হলাহলং ইৰ;
এৰং ৰিরদ্ধং পাতেতি, ৰাচা দুব্ভাসিতা যথা’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. দুব্ভাসিতং অরিযূপৰাদসঙ্খাতং ফরুসৰাচং ভণং ভণন্তো বালো দুট্ঠো পুরিসো যায কুঠারীসদিসিযা দুব্ভাসিতৰাচায অত্তানং ছিন্দতি, সা কুঠারীসদিসী দুব্ভাসিতৰাচা জাতস্স পুরিসস্স মুখে জাযতে জাযতি, সা দুব্ভাসিতৰাচা মুখে জাযতি ইৰ, এৰং সুনিসিতং সত্থং মুখে ন জাযতি, যথা হলাহলং ৰিসং মুখে ন জাযতি, দুব্ভাসিতা ৰাচা অপাযেসু ৰিরদ্ধং পুগ্গলং পাতেতি যথা, এৰং সুনিসিতং সত্থং অপাযেসু ন পাতেতি, হলাহলং ৰিসং অপাযেসু ন পাতেতীতি যোজনা.
৯২. ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতি.
‘‘অপ্পমত্তো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপরাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৰ মহন্ততরো কলি;
যো সুগতেসু মনং পদোসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিরব্বুদানং, ছত্তিংসতী পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমরিযগরহী নিরযং উপেতি, ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যো পুগ্গলো নিন্দিযং দুচ্চরং দুস্সীলং পুগ্গলং পসংসতি, সো পসংসকো পুগ্গলো মুখেন কলিং ৰিচিনাতি উপচিনাতি, তেন কলিনা সুখং ন ৰিন্দতি. যো সুচারী সীলৰা পুগ্গলো পসংসিযো হোতি, তং ৰা সুচারিং ৰা সীলৰন্তং পুগ্গলং যো পুগ্গলো নিন্দতি, সো নিন্দন্তো পুগ্গলো মুখেন কলিং ৰিচিনাতি উপচিনাতি, তেন কলিনা সুখং ন ৰিন্দতি.
অত্তনা সহাপি সব্বস্স ধনস্স ৰসেনপি অক্খেসু যো ধনপরাজযো ভৰতি, অযং কলি অযং ধনপরাজযো অপ্পমত্তো হোতি. যো পুগ্গলো সুগতেসু মনং পদোসযে, তস্স পুগ্গলস্স যো কলি ভৰতি, অযমেৰ কলি মহন্ততরো হোতি.
কস্মা? ৰাচঞ্চ মনঞ্চ পণিধায অরিযগরহী পুগ্গলো যং কালং পাপকং নিরযং উপেতি, সো কালো ‘‘সতং সহস্সানং নিরব্বুদানঞ্চ ছত্তিংস নিরব্বুদানি চ পঞ্চ অব্বুদানি চ যস্মিং কালে গণীযন্তী’’তি তেন কালেন সমো হোতি, তস্মা মহন্ততরো হোতীতি যোজনা.
‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো…পে…
গচ্ছসি খো পপতং চিররত্ত’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যো পুগ্গলো লোভগুণে অনুযুত্তো অনু পুনপ্পুনং যুত্তো হোতি, সো পুগ্গলো অঞ্ঞে পুগ্গলে ৰচসা পরিভাসতি, অস্সদ্ধো কদরিযো অৰদঞ্ঞূ বুদ্ধানং ওৰাদঞ্ঞূ ন হোতি, মচ্ছরী পেসুণিযং পেসুণিযস্মিং অনুযুত্তো হোতি.
মুখদুগ্গ মুখৰিসম ৰিভূত ৰিগতভূত অনরিয ভূনহু বুদ্ধিৰিনাসক পাপক দুক্কটকারি পুরিসন্ত পুরিসলামক কলি অলক্খি অৰজাতপুত্ত ত্ৰং নেরযিকো অসি. ইধ ইদানি বহুভাণী মা হোহি.
অহিতায রজং অত্তনি মা আকিরসি মা পক্খিপসি. কিব্বিসকারি ত্ৰং সন্তে খীণাসৰে পুগ্গলে গরহসি, বহূনি দুচ্চরিতানি কম্মানি চরসি, চরিত্ৰা ত্ৰং চিররত্তং রচনৰিরহিতং পপতং নরকং নিরযং গচ্ছসি খো একংসেনাতি যোজনা.
নানাৰিধং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং আচরিযেন নিদ্ধারিতং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘কতমং ৰাসনাভাগিযং সুত্ত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং ৰাসনাভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু সোল়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সুত্তং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা…পে… ছাযাৰ অনপাযিনী’’তি ইদং ৰাসনাভাগে পুঞ্ঞভাগে ৰিসযে ৰাচকঞাপকভাৰেন পৰত্তনতো ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.
৯৩. ‘‘মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ…পে… অপাপিকা কালঙ্কিরিযা’’তি ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগে পুঞ্ঞভাগে ৰিসযে ৰাচকঞাপকভাৰেন পৰত্তনতো ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.
‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি. –
ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.
‘‘গুন্নং চে তরমানানং…পে… রাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.
৯৪. ‘‘ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… এৰং পজানাতী’’তি ইদং সুত্তম্পি ৰাসনা…পে… সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.
‘‘কস্মা ভগৰা জনপদচারিকং চরতী’’তি পুচ্ছেয্য, সত্তহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো জনপদচারিকং চরন্তি. কতমেহি সত্তহি? দেসন্তরগতানং ৰেনেয্যানং ৰিনযনত্থং, তত্র ঠিতানং উস্সুক্কসমুপ্পাদনত্থং, সাৰকানং একস্মিং ঠানে নিবদ্ধৰাসনিৰারণত্থং, অত্তনো চ তত্থ নিবদ্ধৰাসে অনাসঙ্গদস্সনত্থং, সম্বুদ্ধৰসিতট্ঠানতায দেসানং চেতিযভাৰসম্পাদনত্থং, বহূনং সত্তানং দস্সনূপসঙ্কমনাদীহি পুঞ্ঞোঘপ্পসৰনত্থং, অৰুট্ঠিআদিউপদ্দৰূপসমনত্থঞ্চাতি ইমেহি সত্তহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো জনপদচারিকং চরন্তীতি জনপদচরণকারণং ৰেদিতব্বং.
‘‘একপুপ্ফং চজিত্ৰান, সহস্সং কপ্পকোটিযো;
দেৰে চেৰ মনুস্সে চ, সেসেন পরিনিব্বুতো’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. সহস্সং কপ্পকোটিযোতি সহস্সং অত্তভাৰতো কোটিযো.
‘‘অস্সত্থে হরিতোভাসে, সংৰিরূল়্হম্হি পাদপে;
একং বুদ্ধগতং সঞ্ঞং, অলভিংহং পতিস্সতো.
‘‘অজ্জ তিংসং ততো কপ্পা, নাভিজানামি দুগ্গতিং;
তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছিকতা, তস্সা সঞ্ঞায ৰাসনা’’তি. –
ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. হরিতোভাসেতি হরিতওভাসে. অলভিংহন্তি অহং অলভিং.
‘‘পিণ্ডায কোসলং পুরং…পে… ৰিপাকো হোতি অচিন্তিযো’’তি ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অগ্গপুগ্গলো অনুকম্পকো তণ্হানিঘাতকো মুনি সম্বুদ্ধো পুরেভত্তং পিণ্ডায পিণ্ডং পটিগ্গণ্হিতুং কোসলং পুরং পাৰিসি.
যস্স পুরিসস্স হত্থে সব্বপুপ্ফেহি অলঙ্কতো ৰটংসকো পুপ্ফৰটংসকোৰ অত্থি, সো অযং পুরিসো রাজমগ্গেন কোসলপুরং পৰিসন্তং ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতং দেৰমানুসপূজিতং সম্বুদ্ধং অদ্দস, দিস্ৰা হট্ঠো চিত্তং পসাদেসি; পসাদেত্ৰা সম্বুদ্ধং উপসঙ্কমি.
উপসঙ্কমিত্ৰা সো অযং পসন্নো হুত্ৰা সুরভিং ৰণ্ণৰন্তং মনোরমং তং ৰটংসকং সম্বুদ্ধস্স সেহি পাণীভি উপনামেসি.
ততো বুদ্ধস্স লপনন্তরা লপনস্স ৰদনস্স অন্তরা অগ্গিসিখা ৰণ্ণা সহস্সরংসি ওক্কা পভা নিক্খমি, অব্ভা ৰিজ্জু নিক্খমতি ইৰ, এৰং আননা সহস্সরংসি নিক্খমিত্ৰা আদিচ্চবন্ধুনো সীসে তিক্খত্তুং পদক্খিণং করিত্ৰান পরিৰট্টেত্ৰা মুদ্ধনি অন্তরধাযথ.
আনন্দো অচ্ছরিযং অব্ভুতং লোমহংসনং ইদং পাটিহারিযং দিস্ৰা চীৰরং একংসং করিত্ৰা এতং অব্রৰি – ‘‘মহামুনি, সিতকম্মস্স হেতু কো? তং হেতুং ব্যাকরোহি, ধম্মালোকো ভৰিস্সতী’’তি.
যস্স ভগৰতো সব্বধম্মেসু ঞাণং সদা পৰত্ততি, কঙ্খাৰিতরণো মুনি সো ভগৰা কঙ্খিং ৰেমতিকং আনন্দং থেরং এতং অব্রৰি. আনন্দ, যো সোপুরিসো মযি চিত্তং পসাদযি, সো পুরিসো চতুরাসীতিকপ্পানি দুগ্গতিং ন গমিস্সতি, দেৰেসু দেৰসোভগ্গং দিব্বং রজ্জং পসাসিত্ৰা মনুজেসু রট্ঠে সকলরট্ঠে মনুজিন্দো রাজা ভৰিস্সতি. সো পুরিসো চরিমং পব্বজিত্ৰা, ধম্মতং সচ্ছিকত্ৰা চ ধুতরাগো ৰটংসকো নাম পচ্চেকবুদ্ধো ভৰিস্সতি.
তথাগতে ৰা সম্মাসম্বুদ্ধে ৰা পচ্চেকসম্বুদ্ধে ৰা তস্স তথাগতস্স সাৰকে ৰা চিত্তে পসন্নম্হি দক্খিণা অপ্পকা নাম নত্থি.
বুদ্ধা এৰং এত্তকাতি অচিন্তিযা ভৰন্তি. বুদ্ধধম্মা বুদ্ধগুণা এৰং এত্তকাতি অচিন্তিযা ভৰন্তি, অচিন্তিযে পসন্নানং ৰিপাকো পুঞ্ঞৰিপাকো এৰং এত্তকোতি অচিন্তিযো হোতীতি এতং অব্রৰীতি যোজনা.
৯৬. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, একচ্চং পুগ্গলং…পে… অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা ইতি মে সুত’’ন্তি ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. ভিক্খৰে, ইধ ইমস্মিং সাসনে অহং একচ্চং পুগ্গলং এৰং মম চেতসা একচ্চস্স পুগ্গলস্স চেতো চিত্তং পরিচ্চ বুদ্ধচক্খুনা এৰং পজানামি, যথা যেন পকারেন অযং পুগ্গলো যঞ্চ দানাদিপটিপদং পটিপন্নো, যঞ্চ দস্সনাদিমগ্গং সমারুল়্হো হুত্ৰা তং পটিপদং, মগ্গঞ্চ ইরিযতি পৰত্তেতি, ইমম্হি ইমস্মিঞ্চ সমযে অযং পুগ্গলো চে কালং করেয্য, এৰং সতি আভতং ৰত্থুং নিক্খিপতি যথা, এৰং তায পটিপদায তেন মগ্গেন সগ্গে অত্তনিক্খিত্তো ভৰে. তং কিস্স হেতু? ভিক্খৰে, অস্স পুগ্গলস্স চিত্তং হি যস্মা পসন্নং পসাদিতং, তস্মা নিক্খিত্তো ভৰে. ইধ সাসনে, লোকে ৰা একচ্চে সত্তা পুগ্গলা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং চেতোপসাদহেতু খো পন উপপজ্জন্তীতি এৰং অহং পজানামীতি ভগৰা এতমত্থং অৰোচ. তত্থ তস্মিং অত্থে সঙ্গহৰসেন পৰত্তং এতং ‘‘পসন্নচিত্তং ঞত্ৰান…পে… সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি গাথাৰচনং ৰুচ্চতি. অযম্পি অত্থো ভগৰতা ৰুত্তো, ইতি মে মযা সুতন্তি যোজনা.
‘‘সুৰণ্ণচ্ছদনং নাৰং…পে… এতাদিসং কতপুঞ্ঞা লভি’’ন্তি ইদং সুত্তম্পি ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. নারি দেৰধীতা সুৰণ্ণচ্ছদনং সুৰণ্ণালঙ্কারেহি ছাদিতং নাৰং আরুয্হ তিট্ঠসি, পোক্খরণিং দেৰপোক্খরণিং ওগাহসি, পদুমং পাণিনা ছিন্দসি.
দেৰতে কেন কম্মেন তে তৰ তাদিসো ৰণ্ণো তাদিসো আনুভাৰো তাদিসী জুতি ভৰতি, দেৰতে তে তৰ যে কেচি ভোগা মনসা ইচ্ছিতা ভৰন্তি, তে ভোগা চ কেন কম্মেন উপ্পজ্জন্তি. দেৰতে মে পুচ্ছিতা ত্ৰং সংস সংসাহি ইদং সব্বং কিস্স কম্মস্স চ ফলন্তি সক্কো পুচ্ছতি.
দেৰরাজেন পুচ্ছিতা সা দেৰধীতা অত্তমনা হুত্ৰা পঞ্হং পুট্ঠা সক্কস্স ব্যাকাসি. দেৰরাজা অদ্ধানং দীঘমগ্গং পটিপন্না অহং যসস্সিনো কস্সপস্স ভগৰতো মনোরমং থূপং অদ্দস্সং, দিস্ৰা তত্থ থূপে চিত্তং পসাদেসিং. পসন্নাহং সেহি পাণীহি পদুমপুপ্ফেহি পূজেসিং. তস্সেৰ কম্মস্স ইদং সব্বং ফলং ৰিপাকো ভৰে. কতপুঞ্ঞাহং এতাদিসং ফলং অলভিন্তি সক্কস্স ব্যাকাসি. ইতি মে সুতন্তি মহামোগ্গল্লানো ৰদতীতি যোজনা.
‘‘যথানিদ্ধারিতসুত্তানিযেৰ ৰাসনাভাগিযসুত্তানি পরিপুণ্ণানী’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘দানকথা সীলকথা সগ্গকথা পুঞ্ঞকথা পুঞ্ঞৰিপাককথাতি ইদং ৰাসনাভাগিয’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যায দেসনায দানঞ্চ দানফলঞ্চ দস্সিতং, সা দেসনা দানকথা নাম. যায দেসনায সীলঞ্চ সীলফলঞ্চ দস্সিতং, সা দেসনা সীলকথা নাম. যায দেসনায সগ্গা চ সগ্গেসু নিব্বত্তাপকঞ্চ কম্মং দস্সিতং, সা সগ্গকথা নাম. যায দেসনায দানসীলভাৰনাদিৰসেন দসৰিধং পুঞ্ঞকম্মং দস্সিতং, সা পুঞ্ঞকথা নাম. যায দেসনায তাদিসস্স পুঞ্ঞকম্মস্স ৰিৰিধো অযং ৰিপাকো ইমস্স পুঞ্ঞস্স ৰিপাকোতি নিযমেত্ৰা দস্সিতো, সা পুঞ্ঞৰিপাককথা নাম.
দসবলধরানং সম্মাসম্বুদ্ধানং উদ্দিস্সকতেসু সরীরধাতুং অব্ভন্তরে ঠপেত্ৰা পংসূহি কতেসু থূপেসু যে নরা পসন্না, তে নরা তত্থ থূপে কারং পুঞ্ঞং কত্ৰা সগ্গেসু উপ্পজ্জিত্ৰা পমোদন্তীতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৰা…পে… সুত্তং.
৯৭. দেৰপুত্তসরীরৰণ্ণা দেৰপুত্তসরীরসদিসৰণ্ণা সুভগসণ্ঠিতি সোভগ্গযুত্তসণ্ঠানা সব্বে জনা উদকেন পংসুং তেমেত্ৰা থূপং ৰড্ঢেথ, সো অযং থূপো কস্স পুগ্গলস্স থূপোতি পুচ্ছতি.
সুগত্তে সুন্দরগত্তে দেৰতে তস্মিং থূপে পসন্না ইমে দেৰমনুজা কারং পুঞ্ঞং করোন্তা হুত্ৰা জরামরণতো পমুচ্চরে. সো অযং থূপো মহেসিনো দসবলধম্মধারিনো সুগতস্স থূপোতি ৰেদিতব্বোতি আহাতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৰা…পে… সুত্তং.
যাহং যা অহং মহেসিনো থূপং চত্তারি উপ্পলানি চ মালঞ্চ অভিরোপযিং, তেন মযা কতং তং পুঞ্ঞং উল়ারং ৰত আসি অহোসি. ততো কপ্পতো অজ্জ কপ্পা তিংসং ধরন্তি সত্থুনো থূপং পূজেত্ৰা তত্তকানি দুগ্গতিং ন জানামি, ৰিনিপাতং ন গচ্ছামীতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৰা…পে… সুত্তং.
অহং বাত্তিংসলক্খণধরস্স বাত্তিংসলক্খণধরেন সম্পন্নস্স ৰিজিতৰিজযস্স লোকনাথস্স থূপং অপূজেসিং, পূজেত্ৰা সতসহস্সং কপ্পে আযুকপ্পে পমুদিতো আসিং. মযা যং পুঞ্ঞং পসুতং, তেন পুঞ্ঞেন ৰিনিপাতং অনাগন্তুন অনাগন্ত্ৰা দেৰসোভগ্গং সম্পত্তিং চ দেৰরজ্জানি চ তানি অকারিং. অথ ৰা দেৰসোভগ্গঞ্চ মযা কারিতং, রজ্জানি চ মযা কারিতানি.
অদন্তদমকস্স সাসনে যং চক্খু পঞ্ঞাচক্খু পণিহিতং, তথা চিত্তং যং ৰিমুত্তচিত্তং পণিহিতং, তং সব্বং পঞ্ঞাচক্খু ৰিমুত্তচিত্তং মে মযা লদ্ধং, অহং ৰিধুতলতাসঙ্খাততণ্হা হুত্ৰা ৰিমুত্তচিত্তা ফলৰিমুত্তচিত্তসম্পন্না অম্হীতি অৰোচাতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৰা…পে… সুত্তং.
৯৮. ৰিমুত্তচিত্তে ফলৰিমুত্তচিত্তসম্পন্নে অখিলে পঞ্চচেতোখীলরহিতে অনাসৰে অরণৰিহারিম্হি অরণৰিহারসীলে অসঙ্গমানসে অলগ্গমানসে পচ্চেকবুদ্ধস্মিং সামাকপত্থোদনমত্তমেৰ দক্খিণং অদাসিং.
তস্মিং পচ্চেকবুদ্ধে উত্তমং ধম্মং পচ্চেকবোধিধম্মং ওকপ্পযিং ‘‘সো উত্তমো ধম্মো অত্থী’’তি সদ্দহিং. এৰং অরিযৰিহারেন ৰিহারীহি পচ্চেকবুদ্ধেহি মে মম সঙ্গমো কতো সিযা ভৰে, কুদাসুপি চ অহং অপেক্খৰা মা ভৰেয্যন্তি মানসং তস্মিঞ্চ ধম্মে পণিধেসিং ‘‘ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধেন লদ্ধধম্মং অহম্পি সচ্ছিকরেয্য’’ন্তি চিত্তং পণিদহিং.
তস্সেৰ পচ্চেকবুদ্ধে কতস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকতো অহং দীঘাযুকেসু অমমেসু ‘‘মম পরিগ্গহো’’তি পরিগ্গহাভাৰেন অপরিগ্গহেসু ৰিসেসগামীসু অহীনগামীসু কুরূসু উত্তরকুরূসু পাণীসু সত্তেসু সহস্সক্খত্তুং উপপজ্জথ উপপজ্জিং.
তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকতো ৰিচিত্রমালাভরণানুলেপীসু যসস্সীসু পরিৰারৰন্তেসু তিদসো দেৰো অহং ৰিসিট্ঠকাযূপগতো হুত্ৰা সহস্সক্খত্তুং উপপজ্জথ.
তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকতো অহং ৰিমুত্তচিত্তো অখীলো অনাসৰো হুত্ৰা হিতাহিতাসীহি কুসলাকুসলৰীতিৰত্তেহি অন্তিমদেহধারিভি ইমেহি পচ্চেকবুদ্ধেহি, বুদ্ধসাৰকেহি ৰা মে মম সমাগমো আসি.
‘‘সীলৰতো যং ইচ্ছিতং, তং সমিজ্ঝতে’’তি ইমং ৰচনং তথাগতো জিনো পচ্চক্খং কত্ৰা অৰচ খো, যথা যথা যেন যেন পকারেন মে মনসা ৰিচিন্তিতং, তথা তথা তেন তেন পকারেন সমিদ্ধং ভৰতি. অযং ভৰো অন্তিমো ভৰোতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৰা…পে… সুত্তং.
একতিংসম্হি কপ্পম্হি জিনো অনেজো অনন্তদস্সী ‘‘সিখী’’তি ইতিনামকো উপ্পজ্জি. তস্সাপি ভগৰতো রাজা ভাতা সিখিদ্ধে চ সিখী ইতিনামকে বুদ্ধে চ তস্স ভগৰতো ধম্মে চ অভিপ্পসন্নো লোকৰিনাযকম্হি পরিনিব্বুতে সতি দেৰাতিদেৰস্স নরুত্তমস্স মহেসিনো ৰিপুলং মহন্তং সমন্ততো গাৰুতিকং থূপং অকাসিং.
তস্মিং থূপে বলিং পূজাবলিং অভিহারী মনুস্সো জাতিসুমনং পগ্গয্হ পহট্ঠো পূজেসি. অস্স মনুস্সস্স একং পুপ্ফং ৰাতেন পহরিতং হুত্ৰা পতিতং. অহং তং পতিতং একং পুপ্ফং গহেত্ৰা তস্সেৰ পুপ্ফসামিকস্স অদাসিং.
সো মনুস্সো পুপ্ফসামিকো অভিপ্পসন্নচিত্তো হুত্ৰা মং ‘‘ত্ৰমেৰ এতং একং পুপ্ফং পূজা’’তি অদাসি. দদাসীতি এত্থ দ-কারো আগমো. অহং তং একং পুপ্ফং গহেত্ৰা বুদ্ধং বুদ্ধগুণং পুনপ্পুনং অনুস্সরন্তো যস্মিং কপ্পে অভিরোপযিং, ততো কপ্পতো অজ্জ কপ্পা তিংসং অহেসুং. তেসু কপ্পেসু দুগ্গতিং নাভিজানামি, ৰিনিপাতঞ্চ ন গচ্ছামি, ইদং ফলং থূপপূজায ফলন্তি অৰোচাতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৰা…পে… সুত্তং.
ব্রহ্মদত্তস্স ব্রহ্মদত্তনামকস্স রাজিনো কপিলং নাম নগরং সুৰিভত্তং ভাগতো সুট্ঠু ৰিভত্তং, মহাপথং মহাপথসম্পন্নং আকিণ্ণং, নানাজাতিকেহি মনুস্সেহি পরিপুণ্ণং, ইদ্ধং ফীতঞ্চ আসি.
পঞ্চালানং তত্থ পুরুত্তমে অহং কুম্মাসং ৰিক্কিণিং, সো অহং যসস্সিনং উপরিট্ঠং উপসমীপে ঠিতং অরিট্ঠং নাম সম্বুদ্ধং পচ্চেকবুদ্ধং অদ্দসিং, দিস্ৰা হট্ঠো চিত্তং পসাদেত্ৰা নরুত্তমং অরিট্ঠং মে গেহস্মিং যং ধুৰভত্তং ৰিজ্জথ ৰিজ্জি, তেন ধুৰভত্তেন নিমন্তেসিং.
যতো চ যস্মিং কালে চ কত্তিকো যস্সং পন্নরসীপুণ্ণো, সা পুণ্ণমাসী পন্নরসী উপট্ঠিতা, ততো চ তস্মিং কালে চ অহং নৰং দুস্সযুগং গয্হ অরিট্ঠস্স অরিট্ঠনামকস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স উপনামেসিং.
নরুত্তমো অনুকম্পকো কারুণিকো তণ্হানিঘাতকো মুনি পচ্চেকবুদ্ধো পসন্নচিত্তং মং ঞত্ৰান পটিগ্গণ্হি.
অহং কল্যাণং বুদ্ধৰণ্ণিতং কম্মং করিত্ৰান দেৰে চ মনুস্সে চ সন্ধাৰিত্ৰা ততো চুতো বারাণসিযং নগরে অড্ঢে কুলস্মিং সেট্ঠিস্স একপুত্তকো উপ্পজ্জিং, পাণেহি চ পিযতরো আসিং.
ততো চ তস্মিং কালে ৰিঞ্ঞুতং পত্তো হুত্ৰা দেৰপুত্তেন চোদিতো অহং পাসাদা ওরুহিত্ৰান সম্বুদ্ধং ভগৰন্তং গোতমং উপসঙ্কমিং.
সো সম্বুদ্ধো ভগৰা গোতমো অনুকম্পায মে ধম্মং অদেসেসি. দুক্খং দুক্খসচ্চঞ্চ দুক্খসমুপ্পাদং সমুদযসচ্চঞ্চ দুক্খস্স অতিক্কমং নিরোধসচ্চঞ্চ অরিযং অট্ঠঙ্গিকং দুক্খূপসমগামিনং মগ্গং মগ্গসচ্চঞ্চ ইতি চত্তারি সচ্চানি দেসিতানি, তদুপ্পাদকং ধম্মং মুনি ভগৰা গোতমো অদেসযি.
অহং তস্স ভগৰতো গোতমস্স ৰচনং সুত্ৰা সাসনে রতো হুত্ৰা ৰিহরিং, অহং রত্তিন্দিৰং অতন্দিতো হুত্ৰা সমথং পটিৰিজ্ঝিং.
অজ্ঝত্তঞ্চ যে আসৰা, বহিদ্ধা চ যে আসৰা মগ্গেন সমুচ্ছিন্না আসুং, সব্বে তে আসৰা মে মম ৰিজ্জিংসু, পুন ন চ উপ্পজ্জরে.
দুক্খং ‘‘পরিযন্তকতং যস্স দুক্খস্সা’’তি পরিযন্তকতং আসি, অযং সমুস্সযো জাতিমরণসংসারো চরিমো অন্তিমো আসি, ইদানি ইমস্স অত্তভাৰস্স অনন্তরং পুনব্ভৰো মম নত্থীতি অৰোচাতি যোজনা. যং নানাৰিধং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং উদাহরণৰসেন নিদ্ধারিতং, ইদং নানাৰিধং সুত্তং ৰাসনাভাগে পুঞ্ঞকোট্ঠাসে ৰিসযে ৰাচকঞাপকভাৰেন পৰত্তনতো ৰাসনাভাগিযং সুত্তং নাম.
নানাৰিধং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং আচরিযেন নিদ্ধারিতং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘কতমং নিব্বেধভাগিযং সুত্ত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং নিব্বেধভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তেসু সোল়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সুত্তং নিব্বেধভাগিযং সুত্তং নামাতি পুচ্ছতি.
উদ্ধং ব্রহ্মলোকে অধো কামাৰচরে ভৰে সব্বধি সব্বেসু ভৰেসু ৰিপ্পমুত্তো অরহা ‘‘অযং নাম ধম্মো অহং অস্মী’’তি অনানুপস্সী, এৰং ৰিমুত্তো অরহা অতিণ্ণপুব্বং ওঘং অপুনব্ভৰায উদতারি উত্তিণ্ণোতি যোজনা. ইদং সুত্তং নিব্বেধভাগে সেক্খধম্মে ৰিসযে ৰাচকঞাপকভাৰেন পৰত্তনতো নিব্বেধভাগিযং সুত্তং নাম.
‘‘এত্তকমেৰা’’তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘সীলৰতো’’তিআদি ৰুত্তং. আনন্দ, সীলৰতো পুগ্গলস্স ‘‘কিন্তি মে মম অৰিপ্পটিসারো জাযেয্য পৰত্তেয্যা’’তি চেতনা ন করণীযা ন কাতব্বা. আনন্দ, সীলৰতো অৰিপ্পটিসারো যং জাযেয্য পৰত্তেয্য, এসা অৰিপ্পটিসারস্স জাযনা পৰত্তনা ধম্মতা ভৰতি. আনন্দ, অৰিপ্পটিসারিনা পুগ্গলেন ‘‘কিন্তি মে মম পামোজ্জং জাযেয্য পৰত্তেয্যা’’তি চেতনা ন করণীযা, আনন্দ, অৰিপ্পটিসারিনো পুগ্গলস্স পামোজ্জং যং জাযেয্য পৰত্তেয্য, এসা পামোজ্জস্স জাযনা পৰত্তনা ধম্মতা. সেসেসুপি ইমস্স যোজনানযানুসারেন যোজনানযো গহেতব্বো. ইদং সুত্তম্পি নিব্বেধভাগিযং সুত্তং নাম.