১৪. অধিট্ঠানহারৰিভঙ্গৰিভাৰনা

৪৬. যেন যেন সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতেন ৰিভঙ্গেন পঞ্হাদযো সোধিতা, সো সংৰণ্ণনাৰিসেসভূতো পরিপুণ্ণো, ‘‘কতমো অধিট্ঠানহারৰিভঙ্গো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমো অধিট্ঠানো হারো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তত্থাতি তেসু নিদ্দিট্ঠেসু সোল়সসু দেসনাহারাদীসু কতমো সংৰণ্ণনাৰিসেসো পটিনিদ্দেসতো অধিট্ঠানো হারো অধিট্ঠানহারৰিভঙ্গো নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘একত্ততায ধম্মা, যেপি চ ৰেমত্ততায নিদ্দিট্ঠা’’তিআদিনিদ্দেসস্স ইদানি মযা ৰুচ্চমানো ‘‘যে তত্থ নিদ্দিট্ঠা, তথা তে ধারযিতব্বা’’তিআদিকো ৰিত্থারসংৰণ্ণনাৰিসেসো অধিট্ঠানহারৰিভঙ্গো নামাতি গহেতব্বো.

‘‘যে ধম্মা সুত্তেসু একত্ততায চ ৰেমত্ততায চ নিদ্দিট্ঠা, তে ধম্মা কিং পন তথেৰ ধারযিতব্বা, উদাহু অঞ্ঞথাপি ৰিকপ্পযিতব্বা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘যে তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তেসু সুত্তন্তেসু যে দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা একত্ততায চ ৰেমত্ততায চ নিদ্দিট্ঠা, তে দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা তথা একত্ততায চ ৰেমত্ততায চ ধারযিতব্বা উপলক্খিতব্বা, ন অঞ্ঞথা ৰিকপ্পযিতব্বা.

‘‘সামঞ্ঞকপ্পনায ৰোহারভাৰেন অনৰট্ঠানতো কতমা একত্ততা, কতমা ৰেমত্ততা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘দুক্খন্তি একত্ততা’’তিআদি ৰুত্তং. দুক্খন্তি জাতিআদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা দুক্খসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং দুক্খসামঞ্ঞতা দুক্খস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমং দুক্খ’’ন্তি পুচ্ছিতা ‘‘জাতি দুক্খা, জরা দুক্খা…পে... ৰিঞ্ঞাণং দুক্খ’’ন্তি জাতিআদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা দুক্খৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং দুক্খৰিসেসতা দুক্খস্স ৰেমত্ততা নাম. তত্থাতি যে দুক্খাদযো ধম্মা সুত্তে ৰুত্তা, তত্থ তেসু দুক্খাদীসু অত্থেসু.

দুক্খসমুদযোতি ‘‘তণ্হা পোনোভৰিকা’’তি ৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা সমুদযসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং সমুদযসামঞ্ঞতা সমুদযস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো সমুদযো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘যাযং তণ্হা…পে… ৰিভৰতণ্হা’’তি ৰিসেসং অপেক্খিত্ৰা যা সমুদযৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং সমুদযৰিসেসতা সমুদযস্স ৰেমত্ততা নাম.

দুক্খনিরোধোতি ‘‘তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো’’তি ৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা নিরোধসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং নিরোধসামঞ্ঞতা নিরোধস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো দুক্খনিরোধো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো’’তি ৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা নিরোধৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং নিরোধৰিসেসতা নিরোধস্স ৰেমত্ততা নাম.

দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি? পটিপদাতি সম্মাদিট্ঠিআদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা নিরোধগামিনিপটিপদাসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং নিরোধগামিনিপটিপদাসামঞ্ঞতা মগ্গস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অযমেৰ অরিযো…পে… সম্মাসমাধী’’তি সম্মাদিট্ঠিআদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা ৰিসেসদুক্খনিরোধগামিনিপটিপদতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিসেসদুক্খনিরোধগামিনিপটিপদতা মগ্গস্স ৰেমত্ততা নাম.

মগ্গোতি নিরযগামিমগ্গাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা সামঞ্ঞমগ্গতা ৰুত্তা, সা অযং সামঞ্ঞমগ্গতা মগ্গস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো মগ্গো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নিরযগামী মগ্গো…পে… নিব্বানগামী মগ্গো’’তি নিরযগামিমগ্গাদিৰিসেসং অপেক্খিত্ৰা যা ৰিসেসমগ্গতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিসেসমগ্গতা মগ্গস্স ৰেমত্ততা নাম.

নিরোধোতি পটিসঙ্খানিরোধাদিৰিসেসং অনপেক্খিত্ৰা যা সামঞ্ঞনিরোধতা ৰুত্তা, সা অযং সামঞ্ঞনিরোধতা নিরোধস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো নিরোধো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘পটিসঙ্খানিরোধো…পে… সব্বকিলেসনিরোধো’’তি পটিসঙ্খানিরোধাদিৰিসেসং অপেক্খিত্ৰা যা ৰিসেসনিরোধতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিসেসনিরোধতা নিরোধস্স ৰেমত্ততা নাম.

রূপন্তি চাতুমহাভূতিকাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা সামঞ্ঞরূপতা ৰুত্তা, সা অযং সামঞ্ঞরূপতা রূপস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমং রূপ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘চাতুমহাভূতিকং…পে… ৰাযোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতী’’তি চাতুমহাভূতিকাদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা ৰিসেসরূপতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিসেসরূপতা রূপস্স ৰেমত্ততা নাম.

৪৮. অৰিজ্জাতি দুক্খেঅঞ্ঞাণাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা অৰিজ্জাসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং অৰিজ্জাসামঞ্ঞতা অৰিজ্জায একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা অৰিজ্জা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং…পে… অৰিজ্জালঙ্ঘী মোহো অকুসলমূল’’ন্তি দুক্খেঅঞ্ঞাণাদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা অৰিজ্জাৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং অৰিজ্জাৰিসেসতা অৰিজ্জায ৰেমত্ততা নাম.

ৰিজ্জাতি দুক্খেঞাণাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা ৰিজ্জাসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিজ্জাসামঞ্ঞতা ৰিজ্জায একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা ৰিজ্জা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং…পে… ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্ন’’ন্তি দুক্খেঞাণাদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা ৰিজ্জাৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিজ্জাৰিসেসতা ৰিজ্জায ৰেমত্ততা নাম.

সমাপত্তীতি সঞ্ঞাসমাপত্যাদিৰিসেসং অনপেক্খিত্ৰা যা সামঞ্ঞসমাপত্তিতা ৰুত্তা, সা সামঞ্ঞসমাপত্তিতা সমাপত্তিযা একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা সমাপত্তী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সঞ্ঞাসমাপত্তি অসঞ্ঞাসমাপত্তি…পে… নিরোধসমাপত্তী’’তি সঞ্ঞাসমাপত্যাদিৰিসেসং অপেক্খিত্ৰা যা ৰিসেসসমাপত্তিতা ৰুত্তা, সা অযং ৰিসেসসমাপত্তিতা সমাপত্তিযা ৰেমত্ততা নাম.

ঝাযীতি সেক্খঝাযীআদিৰিসেসং অনপেক্খিত্ৰা যা ঝাযীসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা ঝাযীসামঞ্ঞতা ঝাযিনো একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো ঝাযী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অত্থি সেক্খো ঝাযী, অত্থি অসেক্খো ঝাযী…পে… পঞ্ঞুত্তরো ঝাযী’’তি সেক্খঝাযীঅসেক্খঝাযীআদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা ঝাযীৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং ঝাযীৰিসেসতা ঝাযিনো ৰেমত্ততা নাম.

সমাধীতি সরণসমাধ্যাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা সমাধিসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং সমাধিসামঞ্ঞতা সমাধিনো একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো সমাধী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সরণো সমাধি, অরণো সমাধি…পে… মিচ্ছাসমাধি, সম্মাসমাধী’’তি সরণসমাধ্যাদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা সমাধিৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং সমাধিৰিসেসতা সমাধিনো ৰেমত্ততা নাম.

পটিপদাতি আগাল়্হপটিপদাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা পটিপদাসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, অযং পটিপদাসামঞ্ঞতা পটিপদায একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমা পটিপদা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আগাল়্হপটিপদা, নিজ্ঝামপটিপদা…পে… সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি আগাল়্হপটিপদাদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা পটিপদাৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং পটিপদাৰিসেসতা পটিপদায ৰেমত্ততা নাম.

কাযোতি নামকাযাদিৰিসেসমনপেক্খিত্ৰা যা কাযসামঞ্ঞতা ৰুত্তা, সা অযং কাযসামঞ্ঞতা কাযস্স একত্ততা নাম. ‘‘তত্থ কতমো কাযো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নামকাযো রূপকাযো…পে… অযং নামকাযো’’তি নামকাযাদিৰিসেসমপেক্খিত্ৰা যা কাযৰিসেসতা ৰুত্তা, সা অযং কাযৰিসেসতা কাযস্স ৰেমত্ততা নামাতি যোজনা কাতব্বা. পদত্থাদিকো ৰিসেসো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৪৭) ৰিত্থারতো ৰুত্তো.

ৰুত্তপ্পকারস্স দুক্খসমুদযাদিকস্স ধম্মস্স একত্ততাদিলক্খণং নিগমনৰসেন দস্সেতুং ‘‘এৰং যো ধম্মো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ এৰন্তি ইমিনা মযা ৰুত্তেন ‘‘দুক্খন্তি একত্ততা. তত্থ কতমং দুক্খং? জাতি দুক্খা, জরা দুক্খা’’তিআদিৰচনেন. যো ধম্মোতি যো কোচি জাতিজরাব্যাধ্যাদিৰিসেসধম্মো. যস্স ধম্মস্সাতি ততো জাতিআদিৰিসেসধম্মতো অঞ্ঞস্স জরাদিৰিসেসধম্মস্স. সমানভাৰোতি জাতিআদিৰিসেসধম্মেন জরাদিৰিসেসধম্মস্স দুক্খভাৰেন সমানভাৰো. তস্স ধম্মস্সাতি জরাদিৰিসেসধম্মস্স. একত্ততাযাতি দুক্খসমুদযতাদিসমানতায দুক্খসমুদযাদিভাৰানং একীভাৰেন. একীভৰতীতি জাতিআদিৰিসেসভেদেন অনেকোপি ‘‘দুক্খসমুদযো’’তিআদিনা একসদ্দাভিধেয্যতায একীভৰতি. যেন যেন ৰা পন ৰিলক্খণো, তেন তেন ৰেমত্তং গচ্ছতি. যস্স জাতিআদিধম্মস্স যেন যেন অভিনিব্বত্তনপরিপাচনাদিসভাৰেন যো জাতিআদিধম্মো জরাদিধম্মেন ৰিলক্খণো ৰিসদিসো হোতি, তস্স জাতিআদিধম্মস্স তেন তেন অভিনিব্বত্তনপরিপাচনাদিসভাৰেন সো জাতিআদিধম্মো জরাদিধম্মেন ৰেমত্ততং ৰিসদিসত্তং গচ্ছতি, দুক্খসমুদযাদিভাৰেন সমানোপি জাতিআদিধম্মো জরাদিধম্মস্স ৰিসিট্ঠতং গচ্ছতীতি অত্থো দট্ঠব্বো.

দুক্খসমুদযাদিধম্মস্স একত্তৰেমত্ততা আচরিযেন ৰিভত্তা, অম্হেহি চ ঞাতা, ‘‘তায একত্তৰেমত্ততায কত্থ পুচ্ছিতে সতি অধিট্ঠানং ৰীমংসিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা সুত্তাদিকে পুচ্ছিতে সতি ৰীমংসিতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘এৰং সুত্তে ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ এৰং ইমিনা ৰুত্তপ্পকারেন সুত্তে ৰা পুচ্ছিতে, ৰেয্যাকরণে ৰা পুচ্ছিতে, গাথাযং ৰা পুচ্ছিতাযং সতি অধিট্ঠানং ৰীমংসিতব্বং. ‘‘কিং ৰীমংসিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছেয্য ‘‘একত্ততায পুচ্ছতি কিং, উদাহু ৰেমত্ততায পুচ্ছতি কি’’ন্তি ৰীমংসিতব্বন্তি যোজনা. অট্ঠকথাযং পন – ‘‘ইদানি তাৰ একত্তৰেমত্ততাৰিসযে নিযোজেত্ৰা দস্সেতুং ‘সুত্তে ৰা ৰেয্যাকরণে ৰা’তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৪৮) ৰুত্তং. ‘‘কথং পুচ্ছিতং, কথং ৰিস্সজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰত্তব্বত্তা ‘‘যদি একত্ততাযা’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘তেনাহা’’তিআদ্যানুসন্ধ্যাদিকো চ ‘‘নিযুত্তো অধিট্ঠানো হারো’’তি ইমস্স অনুসন্ধ্যাদিকো চ ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বো.

ইতি অধিট্ঠানহারৰিভঙ্গে সত্তিবলানুরূপা রচিতা

ৰিভাৰনা নিট্ঠিতা.

পণ্ডিতেহি পন অট্ঠকথাটীকানুসারেন গম্ভীরত্থো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা গহেতব্বোতি.