২. অন্তরাভৰকথাৰণ্ণনা
৫০৫. অন্তরট্ঠানানীতি অন্তরিকট্ঠানানি. নিৰারকট্ঠানানি ভিন্দিত্ৰা চ আকাসেন চ গমনতো. যদি সো ভৰানং অন্তরা ন সিযাতি সো অন্তরাভৰো কামভৰাদীনং ভৰানং অন্তরে যদি ন ভৰেয্য. ন নাম অন্তরাভৰোতি ‘‘সব্বেন সব্বং নত্থি নাম অন্তরাভৰো’’তি এৰং পৰত্তস্স সকৰাদিৰচনস্স পটিক্খেপে কারণং নত্থি, তস্স পটিক্খেপে কারণং হদযে ঠপেত্ৰা ন পটিক্খিপতি, অথ খো তথা অনিচ্ছন্তো কেৰলং লদ্ধিযা পটিক্খিপতীতি অত্থো.
৫০৬. জাতীতি ন ইচ্ছতীতি সম্বন্ধো.
৫০৭. এৰং তং তত্থ ন ইচ্ছতীতি কামভৰাদীসু ৰিয তং চুতিপটিসন্ধিপরম্পরং তত্থ অন্তরাভৰাৰত্থায ন ইচ্ছতি. সো হি তস্স ভাৰিভৰনিব্বত্তককম্মতো এৰ পৰত্তিং ইচ্ছতি, তস্মা জাতিজরামরণানি অনিচ্চতো কুতো চুতিপটিসন্ধিপরম্পরা. অযঞ্চ ৰাদো অন্তরাভৰৰাদীনং একচ্চানং ৰুত্তো. যে ‘‘অপ্পকেন কালেন সত্তাহেনেৰ ৰা পটিসন্ধিং পাপুণাতী’’তি ৰদন্তি, যে পন ‘‘তত্থেৰ চৰিত্ৰা আযাতীতি সত্তসত্তাহানী’’তি ৰদন্তি, তেহি অনুঞ্ঞাতাৰ চুতিপটিসন্ধিপরম্পরাতি তে অধুনাতনা দট্ঠব্বা পাল়িযং ‘‘অন্তরাভৰে সত্তা জাযন্তি জীযন্তি মীযন্তি চৰন্তি উপপজ্জন্তীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে’’তি আগতত্তা. যথা চেতং, এৰং নিরযূপগাদিভাৰম্পিস্স অধুনাতনা পটিজানন্তি. তথা হি তে ৰদন্তি ‘‘উদ্ধংপাদো তু নারকো’’তিআদি. তত্থ যং নিস্সায পরৰাদী অন্তরাভৰং নাম পরিকপ্পেতি, তং দস্সেতুং অট্ঠকথাযং ‘‘অন্তরাপরিনিব্বাযীতি সুত্তপদং অযোনিসো গহেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ইমস্স হি ‘‘অৰিহাদীসু তত্থ তত্থ আযুৰেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৰা অন্তরা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনৰসেসকিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযতি, অন্তরাপরিনিব্বাযী’’তি সুত্তপদস্স অযমত্থো, ন অন্তরাভৰভূতোতি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘অন্তরাপরিনিব্বাযীতি সুত্তপদং অযোনিসো গহেত্ৰা’’তি.
যে পন ‘‘সম্ভৰেসীতি ৰচনতো অত্থেৰ অন্তরাভৰো. সো হি সম্ভৰং উপপত্তিং এসতীতি সম্ভৰেসী’’তি ৰদন্তি, তেপি যে ভূতাৰ ন পুন ভৰিস্সন্তি, তে খীণাসৰা ‘‘ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা’’তি এত্থ ‘‘ভূতা’’তি ৰুত্তা. তব্বিধুরতায সম্ভৰমেসন্তীতি সম্ভৰেসিনো, অপ্পহীনভৰসংযোজনত্তা সেক্খা পুথুজ্জনা. চতূসু ৰা যোনীসু অণ্ডজজলাবুজা সত্তা যাৰ অণ্ডকোসং ৰত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৰ সম্ভৰেসী নাম, অণ্ডকোসতো ৰত্থিকোসতো চ নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৰেসী নাম, দুতিযচিত্তক্খণতো পট্ঠায ভূতা নাম. যেন ৰা ইরিযাপথেন জাযন্তি, যাৰ ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৰ সম্ভৰেসী নাম, ততো পরং ভূতা নামাতি এৰং উজুকে পাল়িঅনুগতে অত্থে সতি কিং অনিদ্ধারিতস্স পত্থিযেন অন্তরাভৰেন অত্তভাৰেন পরিকপ্পিতেন পযোজনন্তি পটিক্খিপিতব্বা.
যং পনেকে ‘‘সন্তানৰসেন পৰত্তমানানং ধম্মানং অৰিচ্ছেদেন দেসন্তরেসু পাতুভাৰো দিট্ঠো. যথা তং ৰীহিআদিঅৰিঞ্ঞাণকসন্তানে, এৰং সৰিঞ্ঞাণকসন্তানেপি অৰিচ্ছেদেন দেসন্তরে পাতুভাৰেন ভৰিতব্বং. অযঞ্চ নযো সতি অন্তরাভৰে যুজ্জতি, নাঞ্ঞথা’’তি যুত্তিং ৰদন্তি, তেহি ইদ্ধিমতো চেতোৰসিপ্পত্তস্স চিত্তানুগতিকং কাযং অধিট্ঠহন্তস্স খণেন ব্রহ্মলোকতো ইধূপসঙ্কমনে ইতো ৰা ব্রহ্মলোকূপগমনে যুত্তি ৰত্তব্বা. যদি সব্বত্থেৰ ৰিচ্ছিন্নদেসে ধম্মানং পৰত্তি ন ইচ্ছিতা, যদিপি সিযা ‘‘ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিৰিসযো অচিন্তেয্যো’’তি, তং ইধাপি সমানং ‘‘কম্মৰিপাকো অচিন্তেয্যো’’তি ৰচনতো, তস্মা তং তেসং মতিমত্তমেৰ. অচিন্তেয্যসভাৰা হি সভাৰধম্মা, তে কত্থচি পচ্চযৰসেন ৰিচ্ছিন্নদেসে পাতুভৰন্তি, কত্থচি অৰিচ্ছিন্নদেসে চ. তথা হি মুখঘোসাদীহি পচ্চযেহি অঞ্ঞস্মিং দেসে আদাসপব্বতপদেসাদিকে পটিবিম্বপটিঘোসাদিকং নিব্বত্তমানং দিট্ঠন্তি.
এত্থাহ – পটিবিম্বং তাৰ অসিদ্ধত্তা অসদিসত্তা চ ন নিদস্সনং. পটিবিম্বঞ্হি নাম অঞ্ঞদেৰ রূপন্তরং উপ্পজ্জতীতি অসিদ্ধমেতং. সিদ্ধিযম্পি অসদিসত্তা ন নিদস্সনং সিযা একস্মিং ঠানে দ্ৰিন্নং সহঠানাভাৰতো. যত্থেৰ হি আদাসরূপং পটিবিম্বরূপঞ্চ দিস্সতি, ন চ একস্মিং দেসে রূপদ্ৰযস্স সহভাৰো যুত্তো নিস্সযভূতদেসতো, অসদিসঞ্চেতং সন্ধানতো. ন হি মুখস্স পটিবিম্বসন্ধানভূতং আদাসসন্ধানসম্বন্ধত্তা সন্ধানং উদ্দিস্স অৰিচ্ছেদেন দেসন্তরে পাতুভাৰো ৰুচ্চতি, ন অসন্তানন্তি অসমানমেৰ তন্তি.
তত্থ যং ৰুত্তং ‘‘পটিবিম্বং নাম অঞ্ঞদেৰ রূপন্তরং উপ্পজ্জতীতি অসিদ্ধং একস্মিং ঠানে দ্ৰিন্নং সহঠানভাৰতো’’তি, তযিদং অসন্তানমেৰ সহঠানং চোদিতং ভিন্ননিস্সযত্তা. ন হি ভিন্ননিস্সযানং সহঠানং অত্থি. যথা অনেকেসং মণিদীপাদীনং পভারূপং একস্মিং পদেসে পৰত্তমানং অচ্ছিতমানতায নিরন্তরতায চ অভিন্নট্ঠানং ৰিয পঞ্ঞাযতি, ভিন্ননিস্সযত্তা পন ভিন্নট্ঠানমেৰ তং, গহণৰিসেসেন তথাঅভিন্নট্ঠানমত্তং, এৰং আদাসরূপপটিবিম্বরূপেসুপি দট্ঠব্বং. তাদিসপচ্চযসমৰাযেন হি তত্থ তং উপ্পজ্জতি চেৰ ৰিগচ্ছতি চ, এৰঞ্চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স গোচরভাৰূপগমনতো. অঞ্ঞথা আলোকেন ৰিনাপি পঞ্ঞাযেয্য, চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স ৰা ন গোচরো ৰিয সিযা. তস্স পন সামগ্গিযা সো আনুভাৰো, যং তথা দস্সনং হোতীতি. অচিন্তেয্যো হি ধম্মানং সামত্থিযভেদোতি ৰদন্তেনপি অযমেৰত্থো সাধিতো ভিন্ননিস্সযস্সপি অভিন্নট্ঠানস্স ৰিয উপট্ঠানতো. এতেনেৰ উদকাদীসু পটিবিম্বরূপাভাৰচোদনা পটিক্খিত্তা ৰেদিতব্বা.
সিদ্ধে চ পটিবিম্বরূপে তস্স নিদস্সনভাৰো সিদ্ধোযেৰ হোতি হেতুফলানং ৰিচ্ছিন্নদেসতাৰিভাৰনতো. যং পন ৰুত্তং ‘‘অসদিসত্তা ন নিদস্সন’’ন্তি, তদযুত্তং. কস্মা? ন হি নিদস্সনং নাম নিদস্সিতব্বেন সব্বদা সদিসমেৰ হোতি. চুতিক্খন্ধাধানতো ৰিচ্ছিন্নদেসে উপপত্তিক্খন্ধা পাতুভৰন্তীতি এতস্স অত্থস্স সাধনত্থং মুখরূপতো ৰিচ্ছিন্নে ঠানে তস্স ফলভূতং পটিবিম্বরূপং নিব্বত্ততীতি এত্থ তস্স নিদস্সনত্থস্স অধিপ্পেতত্তা. এতেন অসন্তানচোদনা পটিক্খিত্তা ৰেদিতব্বা.
যস্মা ৰা মুখপটিবিম্বরূপানং হেতুফলভাৰো সিদ্ধো, তস্মাপি সা পটিক্খিত্তাৰ হোতি. হেতুফলভাৰসম্বন্ধেসু হি সন্তানৰোহারো. যথাৰুত্তদ্ৰীহিকারণেহি পটিবিম্বং উপ্পজ্জতি বিম্বতো আদাসতো চ, ন চেৰং উপপত্তিক্খন্ধানং ৰিচ্ছিন্নদেসুপ্পত্তি. যথা চেত্থ পটিবিম্বরূপং নিদস্সিতং, এৰং পটিঘোসদীপমুদ্দাদযোপি নিদস্সিতব্বা. যথা হি পটিঘোসদীপমুদ্দাদযো সদ্দাদিহেতুকা হোন্তি, অঞ্ঞত্র অগন্ত্ৰা হোন্তি, এৰমেৰ ইদং চিত্তন্তি.
অপিচাযং অন্তরাভৰৰাদী এৰং পুচ্ছিতব্বো – যদি ‘‘ধম্মানং ৰিচ্ছিন্নদেসুপ্পত্তি ন যুত্তা’’তি অন্তরাভৰো পরিকপ্পিতো, রাহুআদীনং সরীরে কথমনেকযোজনসহস্সন্তরিকেসু পাদট্ঠানহদযট্ঠানেসু কাযৰিঞ্ঞাণমনোৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তি ৰিচ্ছিন্নদেসে যুত্তা. যদি একসন্তানভাৰতো, ইধাপি তংসমানং. ন চেত্থ অরূপধম্মভাৰতো অলং পরিহারায পঞ্চৰোকারে রূপারূপধম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধত্তা. ৰত্তমানেহি তাৰ পচ্চযেহি ৰিচ্ছিন্নদেসে ফলস্স উপ্পত্তি সিদ্ধা, কিমঙ্গং পন অতীতেহি পঞ্চৰোকারভৰেহি. যত্থ ৰিপাকৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো, তত্থস্স নিস্সযভূতস্স ৰত্থুস্স সহভাৰীনঞ্চ খন্ধানং সম্ভৰোতি লদ্ধোকাসেন কম্মুনা নিব্বত্তিযমানস্স অৰসেসপচ্চযন্তরসহিতস্স ৰিপাকৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিযং নালং ৰিচ্ছিন্নদেসতা ৰিবন্ধায. যথা চ অনেককপ্পসহস্সন্তরিকাপি চুতিক্খন্ধা উপপত্তিক্খন্ধানং অনন্তরপচ্চযোতি ন কালদূরতা, এৰং অনেকযোজনসহস্সন্তরিকাপি তে তেসং অনন্তরপচ্চযো হোন্তীতি ন দেসদূরতা. এৰং চুতিক্খন্ধনিরোধানন্তরং উপপত্তিট্ঠানে পচ্চযন্তরসমৰাযেন পটিসন্ধিক্খন্ধা পাতুভৰন্তীতি নত্থেৰ অন্তরাভৰো. অসতি চ তস্মিং যং তস্স কেচি ‘‘ভাৰিভৰনিব্বত্তককম্মুনো ততো এৰ ভাৰিপুরিমকালভৰাকারো সজাতিসুদ্ধদিব্বচক্খুগোচরো অহীনিন্দ্রিযো কেনচি অপ্পটিহতগমনো গন্ধাহারো’’তি এৰমাদিকারণাকারাদিং ৰণ্ণেন্তি, তং ৰঞ্ঝাতনযস্স রস্সদীঘসামতাদিৰিৰাদসদিসন্তি ৰেদিতব্বং.
অন্তরাভৰকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.