১. নসুত্তসাধনকথাৰণ্ণনা
২৯৭. ‘‘অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্ন’’ন্তি অযং কালৰিভাগপরিচ্ছিন্নো ৰোহারো ধম্মানং তং তং অৰত্থাৰিসেসং উপাদায পঞ্ঞত্তো. ধম্মো হি সকিচ্চক্খণে পচ্চুপ্পন্নো, ততো পুব্বে অনাগতো, পচ্ছা অতীতোতি ৰুত্তোৰাযমত্থো. তত্থ যদিপি ধম্মা অনিচ্চতায অনৰট্ঠিতা, অৰত্থা পন তেসং যথাৰুত্তা ৰৰত্থিতাতি তদুপাদানা কালপঞ্ঞত্তিপি ৰৰত্থিতা এৰ. ন হি অতীতাদি অনাগতাদিভাৰেন ৰোহরীযতি, খন্ধাদিপঞ্ঞত্তি পন অনপেক্খিতকালৰিসেসা. তীসুপি হি কালেসু রূপক্খন্ধো রূপক্খন্ধোৰ, তথা সেসা খন্ধা আযতনধাতুযো চ. এৰমৰট্ঠিতে যস্মা পরৰাদী ‘‘অত্থী’’তি ইমং পচ্চুপ্পন্ননিযতং ৰোহারং অতীতানাগতেসুপি আরোপেতি, তস্মা সো অদ্ধসঙ্করং করোতি. পরমত্থতো অৰিজ্জমানে ৰিজ্জমানে কত্ৰা ৰোহরতীতি ততো ৰিৰেচেতুং ‘‘অতীতং খন্ধা’’তিআদিকা অযং কথা আরদ্ধা.
যস্মা পন রুপ্পনাদিসভাৰে অতীতাদিভেদভিন্নে ধম্মে একজ্ঝং গহেত্ৰা তত্থ রাসট্ঠং উপাদায খন্ধপঞ্ঞত্তি, চক্খুরূপাদীসু কারণাদিঅত্থং সুঞ্ঞতট্ঠঞ্চ উপাদায আযতনপঞ্ঞত্তি ধাতুপঞ্ঞত্তি চ, তস্মা সা অদ্ধত্তযসাধারণা, ন অতীতাদিপঞ্ঞত্তি ৰিয অদ্ধৰিসেসাধিট্ঠানাতি আহ ‘‘খন্ধাদিভাৰাৰিজহনতো অতীতানাগতান’’ন্তি. তে পনেতে অতীতাদিকে খন্ধাদিকে ৰিয সভাৰধম্মতো সঞ্জানন্তো পরৰাদী ‘‘অত্থী’’তি পটিজানাতীতি আহ ‘‘অতীতানাগতানং অত্থিতং ইচ্ছন্তস্সা’’তি. সেসমেত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, নিরুত্তিপথা’’তি সুত্তং নিরুত্তিপথসুত্তং. তত্থ হি পচ্চুপ্পন্নস্সেৰ অত্থিভাৰো ৰুত্তো, ন অতীতানাগতানং. তেন ৰুত্তং ‘‘অত্থিতায ৰারিতত্তা’’তি. যদি এৰং ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, নিব্বান’’ন্তি ইদং কথন্তি? তং সব্বদা উপলদ্ধিতো ৰুত্তং নিচ্চসভাৰঞাপনত্থং অসঙ্খতধম্মস্স, ইধ পন সঙ্খতধম্মানং খণত্তযসমঙ্গিতায অত্থিভাৰো ন ততো পুব্বে পচ্ছা চাতি পঞ্ঞাপনত্থং ‘‘যং, ভিক্খৰে, রূপং…পে… ন তস্স সঙ্খা ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তং. এতেন ‘‘অত্থী’’তি সমঞ্ঞায অনুপাদানতো অতীতং অনাগতং পরমত্থতো নত্থীতি দস্সিতং হোতি. ইমিনাৰূপাযেনাতি ‘‘খন্ধাদিভাৰাৰিজহনতো’’তি এৰং ৰুত্তেন হেতুনা. উপপত্তিসাধনযুত্তি হি ইধ ‘‘উপাযো’’তি ৰুত্তা.
নসুত্তসাধনকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.