১. এককনিদ্দেসৰণ্ণনা

১. পচ্চনীকধম্মানং ঝাপনট্ঠেন ঝানং, ততো সুট্ঠু ৰিমুচ্চনট্ঠেন ৰিমোক্খোতি নিপ্পরিযাযেন ঝানঙ্গানেৰ ৰিমোক্খোতি অট্ঠকথাঅধিপ্পাযো. টীকাকারেন পন ‘‘অভিভাযতনং ৰিয সসম্পযুত্তং ঝানং ৰিমোক্খো’’তি মঞ্ঞমানেন ‘‘অধিপ্পাযেনাহা’’তি ৰুত্তং. ঝানধম্মা হি সম্পযুত্তধম্মেহি সদ্ধিংযেৰ পটিপক্খতো ৰিমুচ্চন্তি, ন ৰিনা, তথা অভিরতিৰসেন আরম্মণে নিরাসঙ্কপ্পৰত্তিপীতি অধিপ্পাযো. যথা ৰা ঝানঙ্গানং ঝানপচ্চযেন পচ্চযভাৰতো সৰিসেসো ঝানপরিযাযো, এৰং ৰিমোক্খকিচ্চযোগতো তেসং সৰিসেসো ৰিমোক্খপরিযাযো, তদুপচারেন সম্পযুত্তানং ৰেদিতব্বো. পঠমং সমঙ্গিভাৰত্থন্তি পটিলাভং সন্ধাযাহ. ‘‘ফুসিত্ৰা ৰিহরতীতি পটিলভিত্ৰা ইরিযতী’’তি হি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং ‘‘যেন হি সদ্ধিং…পে… পটিলদ্ধা নাম হোন্তী’’তি তেহি সাধেতব্বসহজাতাদিপচ্চযলাভোযেৰেত্থ পটিলাভো দট্ঠব্বো. যথা ফস্সো যত্থ উপ্পন্নো, তং আরম্মণং ফুসতীতি ৰুচ্চতি, এৰং সম্পযুত্তধম্মেপি তংসভাৰত্তাতি আহ ‘‘সম্ফস্সেন ফুসনত্থ’’ন্তি. তস্স ‘‘ৰিৰরতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ইতরেহীতি উপচারম্পীতিআদিনা উপচারপুরিমপ্পনাপরপ্পনানং পটিলাভকারণন্তি ৰচনেহি. ইতরে কারণত্থেতি ‘‘উপচারেন…পে… ফুসতিযেৰা’’তি ৰুত্তে কারণত্থদীপকে অত্থে. ফুসতি ফলং অধিগচ্ছতি এতাযাতি কারণভাৰস্স ফুসনাপরিযাযো ৰেদিতব্বো.

পঠমত্থমেৰাতি সমঙ্গিভাৰত্থমেৰ. তানি অঙ্গানীতি ইমিনা ঝানকোট্ঠাসভাৰেন ৰুত্তধম্মাযেৰ গহিতা, ন ফস্সপঞ্চমকইন্দ্রিযট্ঠকাদিভাৰেনাতি ৰুত্তং ‘‘সেসা…পে… সঙ্গহিতানী’’তি. এৰং সতীতি সুখসঙ্খাতঝানঙ্গতো ৰেদনাসোমনস্সিন্দ্রিযানং সেসিতব্বভাৰে সতি. এৰঞ্হি নেসং ফস্সকতা ইতরস্স ফস্সিতব্বতাৰ সিযা. তেনাহ ‘‘সুখস্স ফুসিতব্বত্তা’’তি. ৰেদযিতাধিপতেয্যট্ঠেহীতি আরম্মণানুভৰনসঙ্খাতেন ৰেদযিতসভাৰেন, তস্সেৰ সাতৰিসেসসঙ্খাতেন সম্পযুত্তেহি অনুৰত্তনীযভাৰেন চ. উপনিজ্ঝাযনভাৰোপি যথাৰুত্তৰেদযিতাধিপতেয্যট্ঠৰিসিট্ঠো ওল়ারিকস্স আরম্মণস্স নিজ্ঝাযনভাৰো. অভিন্নসভাৰোপি হি ধম্মো পুরিমৰিসিট্ঠপচ্চযৰিসেসসম্ভৰেন ৰিসেসেন ভিন্নাকারো হুত্ৰা ৰিসিট্ঠফলভাৰং আপজ্জতি. যথেকংযেৰ কম্মং চক্খাদিনিব্বত্তিহেতুভূতং কম্মং. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰেদযিতা…পে… ৰুত্তত্তা’’তি. অঙ্গানীতি নাযং তপ্পরভাৰেন বহুৰচননিদ্দেসো অনন্তভাৰতো, কেৰলঞ্চ অঙ্গানং বহুত্তা বহুৰচনং, তেন কিং সিদ্ধং? পচ্চেকম্পি যোজনা সিদ্ধা হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘পচ্চেকম্পি যোজনা কাতব্বা’’তি. যদি ‘‘সুখং ঠপেত্ৰা’’তি যোজনাযং সেসা তযো খন্ধা হোন্তি, সেসা তযো, চত্তারো চ খন্ধা হোন্তীতি ৰত্তব্বং সিযাতি? ন, চতূসু তিণ্ণং অন্তোগধত্তা. তেনাহ ‘‘সব্বযোজনা…পে… ৰুত্ত’’ন্তি.

২. অসমযৰিমোক্খেনাতি হেট্ঠামগ্গৰিমোক্খেন. সো হি লোকিযৰিমোক্খো ৰিয অধিগমৰল়ঞ্জনত্থং পকপ্পেতব্বসমযৰিসেসাভাৰতো এৰং ৰুত্তো. অগ্গমগ্গৰিমোক্খো পন একচ্চাসৰৰিমুত্তিৰচনতো ইধ নাধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তী’’তি. একচ্চেহি আসৰেহি ৰিমুত্তোতি দিট্ঠাসৰাদীহি সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তো. অসময…পে… লাভেনাতি যথাৰুত্তঅসমযৰিমোক্খস্স উপনিস্সযভূতস্স অধিগমেন. ততো এৰ সাতিসযেন, একচ্চেহি কামাসৰেহি ৰিমুত্তো ৰিক্খম্ভনৰসেনাতি অত্থো. সো এৰ একচ্চসমযৰিমোক্খলাভী যথাৰুত্তো সমযৰিমুত্তো অসমযৰিমোক্খৰিসেসস্স ৰসেন সমযৰিমোক্খপঞ্ঞত্তিযা অধিপ্পেতত্তা. সোতি অসমযৰিমোক্খূপনিস্সযসমযৰিমোক্খলাভী. তেন সাতিসযেন সমযৰিমোক্খেন. তথাৰিমুত্তোৰ হোতীতি এত্থ ইতি-সদ্দো হেতুঅত্থো. যস্মা তথাৰিমুত্তো হোতি, তস্মা সমযৰিমুত্তপঞ্ঞত্তিং লদ্ধুং অরহতীতি পরিঞ্ঞাতত্থং হেতুনা পতিট্ঠাপেতি. ব্যতিরেকমুখেনপি তমত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘পুথুজ্জনো পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সমুদাচারভাৰতোতি সমুদাচারস্স সম্ভৰতো. সোতি ঝানলাভী পুথুজ্জনো.

যদি পুনরাৰত্তকধম্মতায পুথুজ্জনো সমযৰিমুত্তোতি ন ৰুত্তো, তদভাৰতো কস্মা অরহা তথা ন ৰুত্তোতি আহ ‘‘অরহতো পনা’’তিআদি. তদকারণভাৰন্তি তেসং ৰিমোক্খানং, তস্স ৰা সমযৰিমুত্তিভাৰস্স অকারণভাৰং. সব্বোতি সুক্খৰিপস্সকোপি সমথযানিকোপি অট্ঠৰিমোক্খলাভীপি. বহিঅব্ভন্তরভাৰা অপেক্খাসিদ্ধা, ৰত্তু অধিপ্পাযৰসেন গহেতব্বরূপা চাতি আহ ‘‘বাহিরানন্তি লোকুত্তরতো বহিভূতান’’ন্তি.

৩. রূপতো অঞ্ঞং ন রূপন্তি তত্থ রূপপটিভাগং কসিণরূপাদি রূপ-সদ্দেন গহিতন্তি তদঞ্ঞং পঠমততিযারুপ্পৰিসযমত্তং অরূপক্খন্ধনিব্বানৰিনিমুত্তং অরূপ-সদ্দেন গহিতং দট্ঠব্বং. পটিপক্খভূতেহি কিলেসচোরেহি অমূসিতব্বং ঝানমেৰ চিত্তমঞ্জূসং. সমাধিন্তি ৰা সমাধিসীসেন ঝানমেৰ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

৪. অত্তনো অনুরূপেন পমাদেনাতি এত্থ অনাগামিনো অধিকুসলেসু ধম্মেসু অসক্কচ্চঅসাতচ্চকিরিযাদিনা. খীণাসৰস্স পন তাদিসেন পমাদপতিরূপকেন, তাদিসায ৰা অসক্কচ্চকিরিযায. সা চস্স উস্সুক্কাভাৰতো ৰেদিতব্বা. পটিপ্পস্সদ্ধসব্বুস্সুক্কা হি তে উত্তমপুরিসা. সমযেন সমযন্তি সমযে সমযে. ভুম্মত্থে হি এতং করণৰচনং উপযোগৰচনঞ্চ. অনিপ্ফত্তিতোতি সমাপজ্জিতুং অসক্কুণেয্যতো. অস্সাতি ‘‘তেসঞ্হী’’তিআদিনা ৰুত্তস্স ইমস্স অট্ঠকথাৰচনস্স. তেনাতি যথাভতেন সুত্তেন.

৫. যেনাধিপ্পাযেন ‘‘ধম্মেহী’’তি ৰত্তব্বন্তি ৰুত্তং, তং ৰিৰরন্তো ‘‘ইধা’’তিআদিমাহ. তত্থ ইধাতি ‘‘পরিহানধম্মো অপরিহানধম্মো’’তি এতস্মিং পদদ্ৰযে. তত্থাতি ‘‘কুপ্পধম্মো অকুপ্পধম্মো’’তি পদদ্ৰযে. সতি ৰচননানত্তে অত্থেৰ ৰচনত্থনানত্তন্তি আহ ‘‘ৰচনত্থনানত্তমত্তেন ৰা’’তি. ৰচনত্থগ্গহণমুখেন গহেতব্বস্স পন ৰিভাৰনত্থস্স নত্থেত্থ নানত্তং, যতো তেসং পরিযাযন্তরতাসিদ্ধি.

৭-৮. সমাপত্তিচেতনাতি যায চেতনায সমাপত্তিং নিব্বত্তেতি সমাপজ্জতি চ. তেনাহ ‘‘তদাযূহনা’’তি. আরক্খপচ্চুপট্ঠানা সতীতি কত্ৰা আহ ‘‘অনুরক্খণা…পে… সতী’’তি. তেনাহ ‘‘একারক্খো সতারক্খেন চেতসা ৰিহরতী’’তি. তথা হি সা ‘‘কুসলাকুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্নেসতী’’তি ৰুত্তা.

১১. অগ্গমগ্গট্ঠোপি ইতরমগ্গট্ঠা ৰিয অনুপচ্ছিন্নভযত্তা ভযূপরতৰোহারং লভতীতি আহ ‘‘অরহত্তমগ্গট্ঠো চ…পে… ভযূপরতো’’তি.

১২. কেচীতি তিহেতুকপটিসন্ধিকে মন্দবুদ্ধিকে সন্ধাযাহ. তেন ৰুত্তং ‘‘দুপ্পঞ্ঞাতি ইমিনা গয্হন্তী’’তি. দুব্বলা পঞ্ঞা যেসং তে দুপ্পঞ্ঞাতি.

১৪. অনিযতধম্মসমন্নাগতস্সেৰ পচ্চযৰিসেসেন নিযতধম্মপটিলাভোতি আহ ‘‘যত্থ…পে… হোন্তী’’তি. তদভাৰাতি নিযতানিযতৰোমিস্সায পৰত্তিযা অভাৰা.

১৬. পরিযাদিযিতব্বানীতি পরিযাদকেন মগ্গেন খেপেতব্বানি. তণ্হাদীনং পলিবুধনাদিকিরিযায মত্থকপ্পত্তিযা সীসভাৰো ৰেদিতব্বো, নিব্বানস্স পন ৰিসঙ্খারভাৰতো সঙ্খারসীসতা. তেনাহ ‘‘সঙ্খারৰিৰেকভূতো নিরোধো’’তি. কেচি পন ‘‘সঙ্খারসীসং নিরোধসমাপত্তী’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং পঞ্ঞত্তিমত্তস্স সীসভাৰানুপপত্তিতো তদুদ্ধঞ্চ সঙ্খারপ্পৰত্তিসব্ভাৰতো. সহ ৰিযাতি একজ্ঝং ৰিয. এতেন সম-সদ্দস্স অত্থমাহ. সহত্থো হেস সম-সদ্দো. সংসিদ্ধিদস্সনেনাতি সংসিদ্ধিযা নিট্ঠানস্স উপরমস্স দস্সনেন.

ইধাতি ইমিস্সা পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাল়িযা, ইমিস্সা ৰা তদট্ঠকথায. কিলেসপৰত্তসীসানন্তি কিলেসসীসপৰত্তসীসানং. তেসু হি গহিতেসু ইতরম্পি পরিযাদিযিতব্বং কিলেসভাৰেন পরিযাদিযিতব্বতাসামঞ্ঞেন চ গহিতমেৰ হোতীতি কিলেসৰট্টপরিযাদানেন মগ্গস্স ইতরৰট্টানম্পি পরিযাদিযনং. ৰট্টুপচ্ছেদকেন মগ্গেনেৰ হি জীৰিতিন্দ্রিযম্পি অনৰসেসতো নিরুজ্ঝতীতি. কস্মা পনেত্থ পৰত্তসীসং ৰিসুং গহিতন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘পৰত্তসীসম্পী’’তিআদি. ওধিসো চ অনোধিসো চ কিলেসপরিযাদানে সতি সিজ্ঝমানা পচ্চৰেক্খণৰারা তেন নিপ্ফাদেতব্বাতি ৰুত্তা. তেনেৰাহ ‘‘কিলেসপরিযাদানস্সেৰ ৰারা’’তি. ইদানি তমত্থং আগমেন সাধেন্তো ‘‘ৰিমুত্তস্মি’’ন্তিআদিমাহ. চুতিচিত্তেন হোতীতি ইদং যথাৰুত্তস্স কিলেসপরিযাদানসমাপনভূতস্স পচ্চৰেক্খণৰারস্স চুতিচিত্তেন পরিচ্ছিন্নত্তা ৰুত্তং, তস্মা চুতিচিত্তেন পরিচ্ছেদকেন পরিচ্ছিন্নং হোতীতি অত্থো.

১৭. তিট্ঠেয্যাতি ন উপগচ্ছেয্য. ঠানঞ্হি গতিনিৰত্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘নপ্পৰত্তেয্যা’’তি.

১৮. পযিরুপাসনায বহূপকারত্তা পযিরুপাসিতব্বত্তা.

২০. অগ্গৰিজ্জা যস্স অনধিগতৰিজ্জাদ্ৰযস্স হোতি, সো চে পচ্ছা ৰিজ্জাদ্ৰযং অধিগচ্ছতি, তস্স পঠমং অধিগতৰিজ্জাদ্ৰযস্স ৰিয অতেৰিজ্জতাভাৰা যদিপি নিপ্পরিযাযতা তেৰিজ্জতা, পঠমং অধিগতৰিজ্জাদ্ৰযস্স পন সা সৰিসেসাতি দস্সেন্তো ‘‘যায কতকিচ্চতা’’তিআদিমাহ. তত্থ অগ্গৰিজ্জাতি আসৰক্খযঞাণং, অগ্গমগ্গঞাণমেৰ ৰা ৰেদিতব্বং. সা চ তেৰিজ্জতাতি যোজনা.

২২. তত্থেৰাতি সচ্চাভিসম্বোধে এৰ.

২৪. তন্তি নিরোধসমাপত্তিলাভিনো উভতোভাগৰিমুত্ততাৰচনং. ৰুত্তলক্খণূপপত্তিকোতি দ্ৰীহি ভাগেহি দ্ৰে ৰারে ৰিমুত্তোতি এৰং ৰুত্তলক্খণেন উপপত্তিতো যুত্তিতো সমন্নাগতো. এসেৰ নযোতি যথা চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনং একেকতো নিরোধতো চ ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তানং ৰসেন পঞ্চ উভতোভাগৰিমুত্তা ৰুত্তা, তথা সেক্খভাৰং পত্তানং ৰসেন পঞ্চ কাযসক্খিনো হোন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং.

দস্সনকারণাতি ইমিনা ‘‘দিস্ৰা’’তি এত্থ ত্ৰা-সদ্দো হেতুঅত্থোতি দস্সেতি যথা ‘‘সীহং দিস্ৰা ভযং হোতী’’তিআদীসু. দস্সনে সতি পরিক্খযো, নাসতীতি আহ ‘‘দস্সনাযত্তপরিক্খযত্তা’’তি. পুরিমকিরিযাতি আসৰানং খযকিরিযায পুরিমকিরিযা. সমানকালত্তেপি হি কারণকিরিযা ফলকিরিযায পুরিমসিদ্ধা ৰিয ৰোহরীযতি. ততো নামকাযতো মুচ্চনতো. যতো হি যেন মুচ্চিতব্বং, তং নিস্সিতো হোতীতি ৰুত্তং ‘‘নামনিস্সিতকো’’তি. তস্সাতি কাযদ্ৰযৰিমুত্তিযা উভতোভাগৰিমুত্তভাৰস্স. অরূপলোকে হি ঠিতারহন্তৰসেনাযমত্থো ৰুত্তো. তেনাহ ‘‘সুত্তে হী’’তিআদি.

দ্ৰীহি ভাগেহীতি ৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদভাগেহি. দ্ৰে ৰারেতি কিলেসানং ৰিক্খম্ভনসমুচ্ছিন্দনৰসেন দ্ৰিক্খত্তুং. কিলেসেহি ৰিমুত্তোতি ইদং পঠমততিযৰাদানং ৰসেন ৰুত্তং, ইতরং দুতিযৰাদস্স. অরূপজ্ঝানং যদিপি রূপসঞ্ঞাদীহি ৰিমুত্তং তংসমতিক্কমাদিনা পত্তব্বত্তা, পৰত্তিনিৰারকেহি পন কামচ্ছন্দাদীহিযেৰস্স ৰিমুত্তি সাতিসযাতি দস্সেন্তো ‘‘নীৰরণসঙ্খাতনামকাযতো ৰিমুত্ত’’ন্তি আহ. যঞ্চাপি অরূপজ্ঝানং রূপলোকে ৰিৰেকট্ঠতাৰসেনপি রূপকাযতো ৰিমুত্তং, তং পন রূপপটিবন্ধছন্দরাগৰিক্খম্ভনেনেৰ হোতীতি ৰিক্খম্ভনমেৰ পধানন্তি ৰুত্তং ‘‘রূপতণ্হাৰিক্খম্ভনেন রূপকাযতো চ ৰিমুত্তত্তা’’তি. একদেসেন উভতোভাগৰিমুত্তং নাম হোতি সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযা অভাৰা.

২৫. ‘‘সত্তিসযো’’তি ৰিয সমুদাযে পৰত্তো ৰোহারো অৰযৰেপি দিস্সতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অট্ঠৰিমোক্খেকদেসেন…পে… ৰুচ্চতী’’তি.

২৬. ফুট্ঠানন্তি ফস্সিতানং, অধিগতানন্তি অত্থো. অন্তোতি অন্তসদিসো ফস্সনায পরকালো. তদনন্তরো হি তপ্পরিযোসানো ৰিয হোতীতি. কালৰিসযো চাযং অন্ত-সদ্দো, ন পন কালত্থো. তেনাহ ‘‘অধিপ্পাযো’’তি. নামকাযেকদেসতোতি নীৰরণসঙ্খাতনামকাযেকদেসতো. আলোচিতো পকাসিতো ৰিয হোতি ৰিবন্ধৰিক্খম্ভনেন আলোচনে পকাসনে সমত্থস্স ঞাণচক্খুনো অধিট্ঠানসমুপ্পাদনতো. ন তু ৰিমুত্তোতি ৰিমুত্তোতি ন ৰুচ্চতেৰ.

২৮. ইমং পন নযন্তি ‘‘অপিচ তেস’’ন্তিআদিনা আগতৰিধিং. যেন ৰিসেসেনাতি যেন কারণৰিসেসেন. সোতি দিট্ঠিপ্পত্তসদ্ধাৰিমুত্তানং যথাৰুত্তো পঞ্ঞায ৰিসেসো. পটিক্খেপো কতো কারণস্স অৰিভাৰিতত্তা. উভতোভাগৰিমুত্তো ৰিয, পঞ্ঞাৰিমুত্তো ৰিয ৰা সব্বথা অৰিমুত্তস্স সাৰসেসৰিমুত্তিযম্পি দিট্ঠিপ্পত্তস্স ৰিয পঞ্ঞায সাতিসযায অভাৰতো সদ্ধামত্তেন ৰিমুত্তভাৰো দট্ঠব্বো. সদ্ধায অধিমুত্তোতি ইদং আগমনৰসেন সদ্ধায অধিকভাৰং সন্ধায ৰুত্তং, মগ্গাধিগমতো পনস্স পচ্চক্খমেৰ ঞাণদস্সনং.

৩১. ‘‘সোতোতি অরিযমগ্গস্স নাম’’ন্তি নিপ্পরিযাযেন তংসমঙ্গী সোতাপন্নোতি অধিপ্পাযেন চোদকো ‘‘অপি-সদ্দো কস্মা ৰুত্তো’’তি চোদনং উট্ঠাপেত্ৰা ‘‘ননূ’’তিআদিনা অত্তনো অধিপ্পাযং ৰিৰরতি. ইতরো ‘‘নাপন্ন’’ন্তিআদিনা পরিহরতি. সমন্নাগতো এৰ নাম লোকুত্তরধম্মানং অকুপ্পসভাৰত্তা. ইতরেহীতি দুতিযমগ্গট্ঠাদীহি. সো এৰাতি পঠমফলট্ঠো এৰ. ইধাতি ইমস্মিং সত্তক্খত্তুপরমনিদ্দেসে. সোতং ৰা অরিযমগ্গং আদিতো পন্নো অধিগতোতি সোতাপন্নোতি ৰুচ্চমানে দুতিযমগ্গট্ঠাদীনং নত্থেৰ সোতাপন্নভাৰাপত্তি. সুত্তে পন সোতং অরিযমগ্গং আদিতো মরিযাদং অমুঞ্চিত্ৰাৰ পন্নো পটিপজ্জতীতি কত্ৰা মগ্গসমঙ্গী ‘‘সোতাপন্নো’’তি ৰুত্তো. পরিযাযেন ইতরোপি তস্স অপরিহানধম্মত্তা সোতাপন্নোতি ৰেদিতব্বং. পহীনাৰসিট্ঠকিলেসপচ্চৰেক্খণায সমুদযসচ্চং ৰিয দুক্খসচ্চম্পি পচ্চৰেক্খিতং হোতি সচ্চদ্ৰযপরিযাপন্নত্তা কিলেসানন্তি আহ ‘‘চতুসচ্চপচ্চৰেক্খণাদীন’’ন্তি. আদি-সদ্দেন ফলপচ্চৰেক্খণউপরিমগ্গফলধম্মে চ সঙ্গণ্হাতি.

৩২. মহাকুলমেৰাতি উল়ারকুলমেৰ ৰুচ্চতি ‘‘কুলীনো কুলপুত্তো’’তিআদীসু ৰিয.

৩৩. সজ্ঝানকো অপরিহীনজ্ঝানো কালকতো ব্রহ্মলোকূপগো হুত্ৰা ৰট্টজ্ঝাসযো চে, উপরূপরি নিব্বত্তিত্ৰা নিব্বাযতীতি আহ ‘‘অনাগামিসভাগো’’তি. যতো সো ঝানানাগামীতি ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘অনাৰত্তিধম্মো’’তি.

৩৬. পরযোগে ত্ৰা-সদ্দো তদন্তো হুত্ৰা ‘‘পরসদ্দযোগে’’তি ৰুত্তো, অপ্পত্ৰাতি ৰুত্তং হোতীতি ‘‘অপ্পত্তং হুত্ৰা’’তি ইমিনা ৰুচ্চতি.

৩৭. তেনাতি ‘‘উপহচ্চা’’তি পদেন. ননু চ ৰেমজ্ঝাতিক্কমো ‘‘অতিক্কমিত্ৰা ৰেমজ্ঝ’’ন্তি ইমিনা পকাসিতো হোতীতি অধিপ্পাযো.

৪০. তণ্হাৰট্টসোতা তণ্হাৰট্টবন্ধা. তস্সাতি সোতস্স. সম্বন্ধে চেতং সামিৰচনং. উদ্ধংসোতস্স উপরিভৰূপগতা একংসিকাতি আহ ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা গন্ত্ৰা’’তি. তস্সাতি উদ্ধংসোতস্স. তত্থাতি অৰিহেসু. লহুসালহুসগতিকাতি লহুকালহুকাযুগতিকা, লহুকালহুকঞাণগতিকা ৰা. উপ্পজ্জিত্ৰাৰ নিব্বাযনকাদীহীতি আদি-সদ্দেন ‘‘আকাসং লঙ্ঘিত্ৰা নিব্বাযতী’’তিআদিনা ৰুত্তা তিস্সো উপমা সঙ্গণ্হাতি. অন্তরাউপহচ্চপরিনিব্বাযীহি অধিমত্ততা, উদ্ধংসোততো অনধিমত্ততা চ অসঙ্খারসসঙ্খারপরিনিব্বাযীনং ন ৰেদিতব্বাতি যোজনা. তে এৰাতি অন্তরাউপহচ্চপরিনিব্বাযিউদ্ধংসোতা এৰ. যদি এৰং অসঙ্খারসসঙ্খারপরিনিব্বাযীনং উপমাৰচনেন ততো মহন্ততরেহি কস্মা ৰুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ততো মহন্ত…পে… দস্সনত্থ’’ন্তি.

তেনাতি ‘‘নো চস্স, নো চ মে সিযা’’তি ৰচনেন. তেনাতি ৰা যথাৰুত্তেন তস্স অত্থৰচনেন. ইমস্স দুক্খস্সাতি ইমস্স সম্পতি ৰত্তমানস্স ৰিঞ্ঞাণাদিদুক্খস্স. উদযদস্সনং ঞাণং. চতূহিপীতি ‘‘নো চস্সা’’তি চতূহি পদেহি. যং অত্থীতি যং পরমত্থতো ৰিজ্জতি. তেনাহ ‘‘ভূতন্তি সসভাৰ’’ন্তি, ভূতন্তি খন্ধপঞ্চকন্তি অত্থো. যথাহ ‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৰে, সমনুপস্সথা’’তি. ৰিৰট্টমানসো ৰিৰিচ্চমানহদযো তণ্হাদিসোততো নিৰত্তজ্ঝাসযো. উপেক্খকো হোতীতি চত্তভরিযো ৰিয পুরিসো ভযং নন্দিঞ্চ পহায উদাসিনো হোতি.

অৰিসিট্ঠেতি হীনে. ৰিসিট্ঠেতি উত্তমে. ‘‘ভৰে’’তি ৰত্ৰা ‘‘সম্ভৰে’’তি ৰুচ্চমানং অৰুত্তৰাচকং হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘পচ্চুপ্পন্নো’’তিআদিমাহ. ভূতমেৰ ৰুচ্চতীতি যং ভূতন্তি ৰুচ্চতি, তদেৰ ভৰোতি চ ৰুচ্চতি, ভৰতি অহোসীতি ৰা. সম্ভৰতি এতস্মাতি সম্ভৰো. তদাহারো তস্স ভৰস্স পচ্চযো. অনুক্কমেন মগ্গপঞ্ঞাযাতি ৰিপস্সনানুক্কমেন লদ্ধায অরিযমগ্গপঞ্ঞায. তেনাতি সেক্খেন.

এককনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.