১. খন্ধপদৰণ্ণনা

৬. ‘‘অভিঞ্ঞেয্যধম্মভাৰেন ৰুত্তা চত্তারো খন্ধা হোন্তী’’তিআদিনা, ‘‘রূপক্খন্ধো অভিঞ্ঞেয্যো’’তিআদিনা চ অভিঞ্ঞাতলক্খণৰিসযাতি আহ ‘‘সভাৰতো অভিঞ্ঞাতান’’ন্তি. পরিঞ্ঞেয্যতাদীতি আদি-সদ্দেন পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বভাৰেতব্বতা সঙ্গয্হতি. অধিপতিযাদীতি অধিপতিপচ্চযভাৰউপট্ঠানপদহনাদীনি. সচ্চাদিৰিসেসো ৰিযাতি দুক্খসচ্চাদিপরিযাযো অভিঞ্ঞেয্যপীল়নট্ঠাদিৰিসেসো ৰিয. এৰঞ্চ কত্ৰাতি নযমুখমাতিকায অভিঞ্ঞেয্যনিস্সযেন ৰুচ্চমানত্তা এৰ. তেসং রূপধম্মানং পঞ্চন্নং খন্ধানং খন্ধভাৰেন ৰিয রূপক্খন্ধভাৰেন সভাগতা হোতি, ন ৰেদনাক্খন্ধাদিভাৰেনাতি সঙ্গহলক্খণমাহ. ইতীতি তস্মা, যস্মা রূপধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং রূপক্খন্ধভাৰেন সভাগা, তস্মাতি অত্থো. রূপক্খন্ধভাৰসঙ্খাতেন রূপক্খন্ধভাৰেন অত্থমুখেনেৰ গহণে. সদ্দদ্ৰারেন পন গহণে রূপক্খন্ধৰচনসঙ্খাতেন ৰা রূপক্খন্ধৰচনৰচনীযতাসঙ্খাতেন. ইদানি তমেৰত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘রূপক্খন্ধোতি হী’’তিআদি ৰুত্তং.

পুরিমেনাতি রূপক্খন্ধেন. সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকাতিআদীসু ‘‘পুরিমেন যোজিযমানে’’তিআদিং আনেত্ৰা যথারহং যোজেতব্বং. অভেদতো পঞ্চকপুচ্ছাৰিস্সজ্জনং খন্ধপদনিদ্দেসে সব্বপচ্ছিমমেৰাতি আহ ‘‘ভেদতো পঞ্চকপুচ্ছাৰিস্সজ্জনানন্তর’’ন্তি.

আযতনপদাদিৰণ্ণনা

৪০. যদিপি এককেপি সদিসং ৰিস্সজ্জনং ৰিস্সজ্জনং সমুদযমগ্গসচ্চানং ‘‘সমুদযসচ্চং একেন খন্ধেন…পে… মগ্গসচ্চং একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা সঙ্গহিতং, চতূহি খন্ধেহি একাদসহি আযতনেহি সত্তরসহি ধাতূহি অসঙ্গহিত’’ন্তি (ধাতু. ৪১) নিদ্দিট্ঠত্তা. এত্থাতি এতস্মিং ইন্দ্রিযপদনিদ্দেসে. চক্খুসোতচক্খুসুখিন্দ্রিযদুকানন্তি চক্খুসোতদুকং চক্খুসুখিন্দ্রিযদুকন্তি এতেসং দুকানং. চক্খুসোতসুখিন্দ্রিযানঞ্হি ‘‘একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা সঙ্গহিতং, চতূহি খন্ধেহি একাদসহি আযতনেহি সত্তরসহি ধাতূহি অসঙ্গহিত’’ন্তি এককে সদিসং ৰিস্সজ্জনং. চক্খুসোতিন্দ্রিযদুকস্স পন ‘‘চক্খুন্দ্রিযঞ্চ সোতিন্দ্রিযঞ্চ একেন খন্ধেন দ্ৰীহাযতনেহি দ্ৰীহি ধাতূহি সঙ্গহিতা, চতূহি খন্ধেহি দসহাযতনেহি সোল়সহি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি, ‘‘চক্খুন্দ্রিযঞ্চ সুখিন্দ্রিযঞ্চ দ্ৰীহি খন্ধেহি দ্ৰীহাযতনেহি দ্ৰীহি ধাতূহি সঙ্গহিতা, তীহি খন্ধেহি দসহাযতনেহি সোল়সহি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি চক্খুসুখিন্দ্রিযদুকস্স চ অসদিসং ৰিস্সজ্জনং. নাপি দুকেহি তিকস্সাতি চক্খুসোতচক্খুসুখিন্দ্রিযাদিদুকেহি চক্খুসোতসুখিন্দ্রিযাদিতিকস্স নাপি সদিসং ৰিস্সজ্জনং. ইধাতি সচ্চপদনিদ্দেসে. তিকেন চাতি দুক্খসমুদযমগ্গাদিতিকেন চ. ‘‘পঞ্চহি খন্ধেহি দ্ৰাদসহাযতনেহি অট্ঠারসহি ধাতূহি সঙ্গহিতা, ন কেহিচি খন্ধেহি ন কেহিচি আযতনেহি ন কাহিচি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি সদিসং ৰিস্সজ্জনং.