৯. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকং
পাতিমোক্খুদ্দেসযাচনকথাৰণ্ণনা
৩৮৩. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে তদহূতি (উদা. অট্ঠ. ৪৫) তস্মিং অহনি তস্মিং দিৰসে. উপোসথেতি এত্থ উপৰসন্তি এত্থাতি উপোসথো, উপৰসন্তীতি সীলেন ৰা অনসনেন ৰা উপেতা হুত্ৰা ৰসন্তীতি অত্থো. অযঞ্হি উপোসথ-সদ্দো ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসামী’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.৭১; ১০.৪৬) সীলে আগতো. ‘‘উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা’’তিআদীসু (মহাৰ. ১৫৫) পাতিমোক্খুদ্দেসাদিৰিনযকম্মে. ‘‘গোপালকূপোসথো নিগণ্ঠূপোসথো’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.৭১) উপৰাসে. ‘‘উপোসথো নাম নাগরাজা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৪৬; ম. নি. ৩.২৫৮) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নরসো’’তিআদীসু (মহাৰ. ১৬৮) দিৰসে. ইধাপি দিৰসেযেৰ দট্ঠব্বো. তস্মা তদহুপোসথেতি তস্মিং উপোসথদিৰসভূতে অহনীতি অত্থো. নিসিন্নো হোতীতি মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ওৰাদপাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং উপাসিকায রতনপাসাদে নিসিন্নো হোতি. নিসজ্জ পন ভিক্খূনং চিত্তানি ওলোকেন্তো একং দুস্সীলপুগ্গলং দিস্ৰা ‘‘সচাহং ইমস্মিং পুগ্গলে ইধ নিসিন্নেযেৰ পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি, সত্তধাৰস্স মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি তস্মিং অনুকম্পায তুণ্হীযেৰ অহোসি.
অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা পরিক্খীণা. উদ্ধস্তে অরুণেতি উগ্গতে অরুণসীসে. নন্দিমুখিযাতি তুট্ঠিমুখিযা. উদ্ধস্তং অরুণন্তি অরুণুগ্গমনং পত্ৰাপি ‘‘উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি থেরো ভগৰন্তং পাতিমোক্খুদ্দেসং যাচি তস্মিং কালে ‘‘ন, ভিক্খৰে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো’’তি (মহাৰ. ১৮৩) সিক্খাপদস্স অপঞ্ঞত্তত্তা. অপরিসুদ্ধা, আনন্দ, পরিসাতি তিক্খত্তুং থেরেন পাতিমোক্খুদ্দেসস্স যাচিতত্তা অনুদ্দেসস্স কারণং কথেন্তো ‘‘অসুকপুগ্গলো অপরিসুদ্ধো’’তি অৰত্ৰা ‘‘অপরিসুদ্ধা, আনন্দ, পরিসা’’তি আহ. কস্মা পন ভগৰা তিযামরত্তিং তথা ৰীতিনামেসি? ততো পট্ঠায ওৰাদপাতিমোক্খং অনুদ্দিসিতুকামো তস্স ৰত্থুং পাকটং কাতুং.
অদ্দসাতি কথং অদ্দস. অত্তনো চেতোপরিযঞাণেন তস্সং পরিসতি ভিক্খূনং চিত্তানি পরিজানন্তো তস্স পুরিসস্স দুস্সীল্যচিত্তং পস্সি. যস্মা পন চিত্তে দিট্ঠে তংসমঙ্গীপুগ্গলো দিট্ঠো নাম হোতি, তস্মা ‘‘অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীল’’ন্তি ৰুত্তং. যথেৰ হি অনাগতে সত্তসু দিৰসেসু পৰত্তং পরেসং চিত্তং চেতোপরিযঞাণলাভী পজানাতি, এৰং অতীতেপীতি. দুস্সীলন্তি নিস্সীলং, সীলৰিরহিতন্তি অত্থো. পাপধম্মন্তি দুস্সীলত্তা এৰ হীনজ্ঝাসযতায লামকসভাৰং. অসুচিন্তি অপরিসুদ্ধেহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতত্তা ন সুচিং. সঙ্কস্সরসমাচারন্তি কিঞ্চিদেৰ অসারুপ্পং দিস্ৰা ‘‘ইদং ইমিনা কতং ভৰিস্সতী’’তি এৰং পরেসং আসঙ্কনীযতায সঙ্কায সরিতব্বসমাচারং. অথ ৰা কেনচিদেৰ করণীযেন মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘কচ্চি নু খো ইমে মযা কতকম্মং জানিত্ৰা মন্তেন্তী’’তি অত্তনোযেৰ সঙ্কায সরিতব্বসমাচারং. লজ্জিতব্বতায পটিচ্ছাদেতব্বস্স করণতো পটিচ্ছন্নং কম্মন্তং এতস্সাতি পটিচ্ছন্নকম্মন্তং. কুচ্ছিতসমণৰেসধারিতায ন সমণন্তি অস্সমণং. সলাকগ্গহণাদীসু ‘‘কিত্তকা সমণা’’তি গণনায ‘‘অহম্পি সমণোম্হী’’তি মিচ্ছাপটিঞ্ঞায সমণপটিঞ্ঞং. অসেট্ঠচারিতায অব্রহ্মচারিং. অঞ্ঞে ব্রহ্মচারিনো সুনিৰত্থে সুপারুতে কুসুম্ভকপটধরে গামনিগমাদীসু পিণ্ডায চরিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেন্তে দিস্ৰা অব্রহ্মচারী সমানো সযম্পি তাদিসেন আকারেন পটিপজ্জন্তো উপোসথাদীসু চ সন্দিস্সন্তো ‘‘অহম্পি ব্রহ্মচারী’’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৰিয হোতীতি ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞং. পূতিনা কম্মেন সীলৰিপত্তিযা অন্তো অনুপৰিট্ঠত্তা অন্তোপূতিং. ছহি দ্ৰারেহি রাগাদিকিলেসাৰস্সৰেন তিন্তত্তা অৰস্সুতং. সঞ্জাতরাগাদিকচৰরত্তা সীলৰন্তেহি ছড্ডেতব্বত্তা চ কসম্বুজাতং. মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নন্তি সঙ্ঘপরিযাপন্নো ৰিয ভিক্খুসঙ্ঘস্স অন্তো নিসিন্নং.
দিট্ঠোসীতি ‘‘অযং ন পকতত্তো’’তি ভগৰতা দিট্ঠো অসি. যস্মা চ এৰং দিট্ঠো, তস্মা নত্থি তে তৰ ভিক্খূহি সদ্ধিং এককম্মাদিসংৰাসো. যস্মা পন সো সংৰাসো তৰ নত্থি, তস্মা উট্ঠেহি আৰুসোতি এৰমেত্থ পদযোজনা ৰেদিতব্বা. ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসীতি অনেকৰারং ৰত্ৰাপি ‘‘থেরো সযমেৰ নিব্বিন্নো ওরমিস্সতি, ইদানি ইমেসং পটিপত্তিং জানিস্সামী’’তি ৰা অধিপ্পাযেন তুণ্হী অহোসি. বাহাযং গহেত্ৰাতি ‘‘ভগৰতা মযা চ যাথাৰতো দিট্ঠো, যাৰততিযং ‘উট্ঠেহী’তি চ ৰুত্তো ন উট্ঠাতি, ইদানিস্স নিক্কড্ঢনকালো, মা সঙ্ঘস্স উপোসথন্তরাযো অহোসী’’তি বাহাযং অগ্গহেসি. বহি দ্ৰারকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৰাতি দ্ৰারকোট্ঠকা দ্ৰারসালতো নিক্খামেত্ৰা, বহীতি পন নিক্খামিতট্ঠানদস্সনং. অথ ৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকাতি বহিদ্ৰারকোট্ঠকতোপি নিক্খামেত্ৰা, ন অন্তোদ্ৰারকোট্ঠকতো এৰ. উভযথাপি ৰিহারতো বহিকত্ৰাতি অত্থো. সূচিঘটিকং দত্ৰাতি অগ্গল়সূচিঞ্চ উপরিঘটিকঞ্চ আদহিত্ৰা, সুট্ঠু কৰাটং থকেত্ৰাতি অত্থো. যাৰ বাহাগহণাপি নামাতি ‘‘অপরিসুদ্ধা, আনন্দ, পরিসা’’তি ৰচনং সুত্ৰা এৰ হি তেন পক্কমিতব্বং সিযা, এৰং অপক্কমিত্ৰা যাৰ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুরিসো আগমিস্সতি, অচ্ছরিযমিদন্তি দস্সেতি. ইদঞ্চ গরহণচ্ছরিযমেৰাতি ৰেদিতব্বং.
মহাসমুদ্দে অট্ঠচ্ছরিযকথাৰণ্ণনা
৩৮৪. অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দেতি (উদা. অট্ঠ. ৪৫) কো অনুসন্ধি? য্ৰাযং অপরিসুদ্ধায পরিসায পাতিমোক্খস্স অনুদ্দেসো, সো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মোতি তং অপরেহি সত্তহি অচ্ছরিযঅব্ভুতধম্মেহি সদ্ধিং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুকামো পঠমং তাৰ তেসং উপমাভাৰেন মহাসমুদ্দে অচ্ছরিযঅব্ভুতধম্মে দস্সেন্তো সত্থা ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে’’তিআদিমাহ. অসুরাতি দেৰা ৰিয ন সুরন্তি ন ঈসন্তি ন ৰিরোচন্তীতি অসুরা. সুরা নাম দেৰা, তেসং পটিপক্খাতি ৰা অসুরা, ৰেপচিত্তিপহারাদাদযো. তেসং ভৰনং সিনেরুস্স হেট্ঠাভাগে, তে তত্থ পৰিসন্তা নিক্খমন্তা সিনেরুপাদে মণ্ডপাদীনি নিম্মিনিত্ৰা কীল়ন্তাৰ অভিরমন্তি. সা তত্থ তেসং অভিরতি ইমে গুণে দিস্ৰাতি আহ ‘‘যে দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তী’’তি. তত্থ অভিরমন্তীতি রতিং ৰিন্দন্তি, অনুক্কণ্ঠমানা ৰসন্তীতি অত্থো.
অনুপুব্বনিন্নোতিআদীনি সব্বানি অনুপটিপাটিযা নিন্নভাৰস্সেৰ ৰেৰচনানি. ন আযতকেনেৰ পপাতোতি নচ্ছিন্নতটমহাসোব্ভো ৰিয আদিতো এৰ পপাতো. সো হি তীরদেসতো পট্ঠায একঙ্গুলদ্ৰঙ্গুলৰিদত্থিরতনযট্ঠিউসভঅড্ঢগাৰুতগাৰুতঅড্ঢযোজনযোজনাদিৰসেন গম্ভীরো হুত্ৰা গচ্ছন্তো গচ্ছন্তো সিনেরুপাদমূলে চতুরাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীরো হুত্ৰা ঠিতোতি দস্সেতি.
ঠিতধম্মোতি ঠিতসভাৰো অৰট্ঠিতসভাৰো. কুণপেনাতি যেন কেনচি হত্থিঅস্সাদিকল়েৰরেন. ৰাহেতীতি হত্থেন গহেত্ৰা ৰিয ৰীচিপ্পহারেনেৰ থলে খিপতি. গঙ্গা যমুনাতি অনোতত্তদহস্স দক্খিণমুখতো নিক্খন্তনদী পঞ্চধারা হুত্ৰা পৰত্তট্ঠানে গঙ্গাতিআদিনা পঞ্চধা সঙ্খং গতা. তত্থ নদী নিন্নগাতিআদিকং গোত্তং, গঙ্গা যমুনাতিআদিকং নামং. সৰন্তিযোতি যা কাচি সৰমানা সন্দমানা গচ্ছন্তিযো মহানদিযো ৰা কুন্নদিযো ৰা. অপ্পেন্তীতি অল্লীযন্তি ওসরন্তি. ধারাতি ৰুট্ঠিধারা. পূরত্তন্তি পুণ্ণভাৰো. মহাসমুদ্দস্স হি অযং ধম্মতা – ‘‘ইমস্মিং কালে দেৰো মন্দো জাতো, জালক্খিপাদীনি আদায মচ্ছকচ্ছপে গণ্হিস্সামী’’তি ৰা ‘‘ইমস্মিং কালে অতিমহন্তা ৰুট্ঠি, লভিস্সাম নু খো পিট্ঠিপসারণট্ঠান’’ন্তি ৰা ন সক্কা ৰত্তুং. পঠমকপ্পিককালতো পট্ঠায হি তীরং ভস্সিত্ৰা সিনেরুমেখলং আহচ্চ উদকং ঠিতং, ততো একঙ্গুলমত্তম্পি উদকং নেৰ হেট্ঠা ওতরতি, ন উদ্ধং উত্তরতি. একরসোতি অসম্ভিন্নরসো.
মুত্তাতি খুদ্দকমহন্তৰট্টদীঘাদিভেদা অনেকৰিধমুত্তা. মণীতি রত্তনীলাদিভেদো অনেকৰিধো মণি. ৰেল়ুরিযোতি ৰংসৰণ্ণসিরীসপুপ্ফৰণ্ণাদিসণ্ঠানতো অনেকৰিধো. সঙ্খোতি দক্খিণাৰট্টকতুম্বকুচ্ছিধমনসঙ্খাদিভেদো অনেকৰিধো. সিলাতি সেতকাল়মুগ্গৰণ্ণাদিভেদা অনেকৰিধা. পৰাল়ম্পি খুদ্দকমহন্তরত্তঘনরত্তাদিভেদং অনেকৰিধং. লোহিতকো পদুমরাগাদিভেদো অনেকৰিধো. মসারগল্লং কবরমণি. চিত্তফলিকন্তিপি ৰদন্তি. মহতং ভূতানন্তি মহন্তানং সত্তানং. তিমি তিমিঙ্গলো তিমিতিমিঙ্গলোতি তিস্সো মচ্ছজাতিযো. তিমিং গিলনসমত্থো তিমিঙ্গলো, তিমিঞ্চ তিমিঙ্গলঞ্চ গিলনসমত্থো তিমিতিমিঙ্গলোতি ৰদন্তি. নাগাতি ঊমিপিট্ঠিৰাসিনোপি ৰিমানট্ঠকনাগাপি.
ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠচ্ছরিযকথাৰণ্ণনা
৩৮৫. এৰমেৰ খোতি কিঞ্চাপি সত্থা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে সোল়সপি বাত্তিংসপি ততো ভিয্যোপি অচ্ছরিযব্ভুতধম্মে ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং সক্কোতি, উপমাভাৰেন পন গহিতানং অট্ঠন্নং অনুরূপৰসেন অট্ঠেৰ তে উপমেতব্বধম্মে ৰিভজিত্ৰা দস্সন্তো ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা’’তি আহ. তত্থ অনুপুব্বসিক্খায তিস্সো সিক্খা গহিতা, অনুপুব্বকিরিযায তেরস ধুতধম্মা, অনুপুব্বপটিপদায সত্ত অনুপস্সনা অট্ঠারস মহাৰিপস্সনা অট্ঠতিংস আরম্মণৰিভত্তিযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা চ গহিতা. ন আযতকেনেৰ অঞ্ঞাপটিৰেধোতি মণ্ডূকস্স উপ্পতিত্ৰা গমনং ৰিয আদিতোৰ সীলপূরণাদীনি অকত্ৰা অরহত্তপটিৰেধো নাম নত্থি, পটিপাটিযা পন সীলসমাধিপঞ্ঞাযো পূরেত্ৰাৰ অরহত্তপ্পত্তীতি অত্থো.
মম সাৰকাতি সোতাপন্নাদিকে অরিযপুগ্গলে সন্ধায ৰদতি. ন সংৰসতীতি উপোসথকম্মাদিৰসেন সংৰাসং ন করোতি. উক্খিপতীতি অপনেতি. আরকাৰাতি দূরে এৰ. তথাগতপ্পৰেদিতেতি তথাগতেন ভগৰতা সাৰকেসু দেসিতে অক্খাতে পকাসিতে. ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৰা পূরত্তং ৰাতি অসঙ্খ্যেয্যেপি মহাকপ্পে বুদ্ধেসু অনুপ্পজ্জন্তেসু একসত্তোপি পরিনিব্বাতুং ন সক্কোতি, তদাপি ‘‘তুচ্ছা নিব্বানধাতূ’’তি ন সক্কা ৰত্তুং, বুদ্ধকালে পন একেকস্মিং সমাগমে অসঙ্খ্যেয্যাপি সত্তা অমতং আরাধেন্তি, তদাপি ন সক্কা ৰত্তুং ‘‘পূরা নিব্বানধাতূ’’তি. ৰিমুত্তিরসোতি কিলেসেহি ৰিমুচ্চনরসো. সব্বা হি সাসনসম্পত্তি যাৰদেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তস্স ৰিমুত্তীতি অত্থো.
রতনানীতি রতিজননট্ঠেন রতনানি. সতিপট্ঠানাদযো হি ভাৰিযমানা পুব্বভাগেপি অনেকৰিধং পীতিপামোজ্জং নিব্বত্তেন্তি, পগেৰ অপরভাগে. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৰিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪);
লোকিযরতননিমিত্তং পন পীতিপামোজ্জং ন তস্স কলভাগম্পি অগ্ঘতি. অপিচ –
চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;
অনোমসত্তপরিভোগং, রতনন্তি পৰুচ্চতি. (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩);
যদি চ চিত্তীকতাদিভাৰেন রতনং নাম হোতি, সতিপট্ঠানাদীনঞ্ঞেৰ ভূতো রতনভাৰো. বোধিপক্খিযধম্মানঞ্হি সো আনুভাৰো, যং সাৰকা সাৰকপারমীঞাণং, পচ্চেকসম্বুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং, সম্মাসম্বুদ্ধা সম্মাসম্বোধিং অধিগচ্ছন্তি আসন্নকারণত্তা. পরম্পরকারণঞ্হি দানাদিউপনিস্সযোতি এৰং রতিজননট্ঠেন চিত্তীকতাদিঅত্থেন চ রতনভাৰো বোধিপক্খিযধম্মানং সাতিসযো. তেন ৰুত্তং ‘‘তত্রিমানি রতনানি, সেয্যথিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তিআদি.
আরম্মণে ওক্কন্দিত্ৰা উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং, সতিযেৰ পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. আরম্মণস্স পন কাযাদিৰসেন চতুব্বিধত্তা ৰুত্তং ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি. তথা হি কাযৰেদনাচিত্তধম্মেসু সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞানং পহানতো অসুভদুক্খানিচ্চানত্তভাৰগ্গহণতো চ নেসং কাযানুপস্সনাদিভাৰো ৰিভত্তো.
সম্মা পদহন্তি এতেন, সযং ৰা সম্মা পদহতি, পসত্থং সুন্দরং ৰা পদহনন্তি সম্মপ্পধানং, পুগ্গলস্স ৰা সম্মদেৰ পধানভাৰকরণতো সম্মপ্পধানং, ৰীরিযস্সেতং অধিৰচনং. তম্পি অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদনপহানৰসেন অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং কুসলানং উপ্পাদনঠাপনৰসেন চ চতুকিচ্চসাধকত্তা ৰুত্তং ‘‘চত্তারো সম্মপ্পধানা’’তি.
ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্ফজ্জতীতি অত্থো. ইজ্ঝন্তি তায ৰা সত্তা ইদ্ধা ৰুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইদ্ধি. পঠমেন অত্থেন ইদ্ধি এৰ পাদো ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. দুতিযেন অত্থেন ইদ্ধিযা পাদো পতিট্ঠা অধিগমুপাযোতি ইদ্ধিপাদো. তেন হি উপরূপরিৰিসেসসঙ্খাতং ইদ্ধিং পজ্জন্তি পাপুণন্তি. স্ৰাযং ইদ্ধিপাদো যস্মা ছন্দাদিকে চত্তারো অধিপতিধম্মে ধুরে জেট্ঠকে কত্ৰা নিব্বত্তীযতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চত্তারো ইদ্ধিপাদো’’তি.
পঞ্চিন্দ্রিযানীতি সদ্ধাদীনি পঞ্চ ইন্দ্রিযানি. তত্থ অস্সদ্ধিযং অভিভৰিত্ৰা অধিমোক্খলক্খণে ইন্দট্ঠং কারেতীতি সদ্ধা ইন্দ্রিযং. কোসজ্জং অভিভৰিত্ৰা পগ্গহলক্খণে, পমাদং অভিভৰিত্ৰা উপট্ঠানলক্খণে, ৰিক্খেপং অভিভৰিত্ৰা অৰিক্খেপলক্খণে, অঞ্ঞাণং অভিভৰিত্ৰা দস্সনলক্খণে ইন্দট্ঠং কারেতীতি পঞ্ঞা ইন্দ্রিযং.
তানিযেৰ অস্সদ্ধিযাদীহি অনভিভৰনীযতো অকম্পিযট্ঠেন সম্পযুত্তধম্মেসু থিরভাৰেন চ বলানি ৰেদিতব্বানি.
সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি বোধিযা, বোধিস্স ৰা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. যা হি এসা ধম্মসামগ্গী, যায লোকুত্তরমগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায লীনুদ্ধচ্চপতিট্ঠানাযূহনকামসুখত্তকিলমথানুযোগউচ্ছেদসস্সতাভিনিৰেসাদীনং অনেকেসং উপদ্দৰানং পটিপক্খভূতায সতিধম্মৰিচযৰীরিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতায ধম্মসামগ্গিযা অরিযসাৰকো বুজ্ঝতি কিলেসনিদ্দায উট্ঠহতি, চত্তারি ৰা অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি, নিব্বানমেৰ ৰা সচ্ছিকরোতীতি ‘‘বোধী’’তি ৰুচ্চতি, তস্সা ধম্মসামগ্গিসঙ্খাতায বোধিযা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা ঝানঙ্গমগ্গঙ্গাদযো ৰিয. যোপেস ৰুত্তপ্পকারায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতীতি কত্ৰা অরিযসাৰকো ‘‘বোধী’’তি ৰুচ্চতি, তস্স বোধিস্স ৰা অঙ্গাতিপি বোজ্ঝঙ্গা সেনঙ্গরথঙ্গাদযো ৰিয. তেনাহু পোরাণা ‘‘বুজ্ঝনকস্স পুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৮২; ৰিভ. অট্ঠ. ৪৬৬; পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.২৫), ‘‘বোধায সংৰত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তিআদিনা (পটি. ম. ২.১৭) নযেনপি বোজ্ঝঙ্গট্ঠো ৰেদিতব্বো.
অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি তংতংমগ্গৰজ্ঝেহি কিলেসেহি আরকত্তা অরিযভাৰকরত্তা অরিযফলপটিলাভকরত্তা চ অরিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনি অট্ঠঙ্গানি অস্স অত্থি, অট্ঠঙ্গানিযেৰ ৰা অট্ঠঙ্গিকো. মারেন্তো কিলেসে গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি ৰা মগ্গীযতি, সযং ৰা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গোতি এৰমেতেসং সতিপট্ঠানাদীনং অত্থৰিভাগো ৰেদিতব্বো.
সোতাপন্নোতি মগ্গসঙ্খাতং সোতং আপজ্জিত্ৰা পাপুণিত্ৰা ঠিতো, সোতাপত্তিফলট্ঠোতি অত্থো. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নোতি সোতাপত্তিফলস্স অত্তপচ্চক্খকরণত্থায পটিপজ্জমানো পঠমমগ্গট্ঠো, যো অট্ঠমকোতিপি ৰুচ্চতি. সকদাগামীতি সকিদেৰ ইমং লোকং পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন আগমনসীলো দুতিযফলট্ঠো. অনাগামীতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন কামলোকং অনাগমনসীলো ততিযফলট্ঠো. যো পন সদ্ধানুসারী ধম্মানুসারী একবীজীতি এৰমাদিকো অরিযপুগ্গলৰিভাগো, সো তেসংযেৰ ভেদোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং অত্তনো ধম্মৰিনযে মতকুণপসদিসেন দুস্সীলপুগ্গলেন সদ্ধিং সংৰাসাভাৰসঙ্খাতং অত্থং ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি ইমং অসংৰাসারহসংৰাসারহভাৰানং কারণপরিদীপনং উদানং উদানেসি.
তত্থ ছন্নমতিৰস্সতীতি আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পটিচ্ছাদেন্তো অঞ্ঞং নৰং আপত্তিং
আপজ্জতি, ততো অপরন্তি এৰং আপত্তিৰস্সং কিলেসৰস্সং অতিৰিয ৰস্সতি. ৰিৰটং নাতিৰস্সতীতি আপত্তিং আপন্নো তং অপ্পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰিৰরন্তো সব্রহ্মচারীনং পকাসেন্তো যথাধম্মং যথাৰিনযং পটিকরোন্তো দেসেন্তো ৰুট্ঠহন্তো অঞ্ঞং নৰং আপত্তিং নাপজ্জতি, তেনস্স তং ৰিৰটং পুন আপত্তিৰস্সং কিলেসৰস্সং ন ৰস্সতি. যস্মা চ এতদেৰ, তস্মা ছন্নং ছাদিতং আপত্তিং ৰিৰরেথ. এৰং তং নাতিৰস্সতীতি এৰং সন্তে তং আপত্তিং আপজ্জনপুগ্গলানং অত্তভাৰং অতিৰিজ্ঝিত্ৰা কিলেসৰস্সনেন ন ৰস্সতি ন তেমেতি, এৰং সো কিলেসেহি অনৰস্সুতো পরিসুদ্ধসীলো সমাহিতো হুত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা সম্মসন্তো অনুক্কমেন নিব্বানং পাপুণাতীতি অধিপ্পাযো.
ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠচ্ছরিযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পাতিমোক্খসৰনারহকথাৰণ্ণনা
৩৮৬. অথ ভগৰা চিন্তেসি ‘‘ইদানি ভিক্খুসঙ্ঘে অব্বুদো জাতো, অপরিসুদ্ধা পুগ্গলা উপোসথং আগচ্ছন্তি, ন চ তথাগতো অপরিসুদ্ধায পরিসায উপোসথং উদ্দিসতি, অনুদ্দিসন্তে চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথো পচ্ছিজ্জতি, যন্নূনাহং ইতো পট্ঠায ভিক্খূনঞ্ঞেৰ পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি, এৰং পন চিন্তেত্ৰা ভিক্খূনঞ্ঞেৰ পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানি. তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো ভগৰা…পে… পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথা’’তি. তত্থ নদানাহন্তি ন ইদানি অহং. উপোসথং ন করিস্সামি, পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিস্সামীতি পচ্চেকং ন-কারেন সম্বন্ধো. দুৰিধং পাতিমোক্খং আণাপাতিমোক্খং ওৰাদপাতিমোক্খন্তি. তেসু ‘‘সুণাতু মে ভন্তে’’তিআদিকং আণাপাতিমোক্খং, তং সাৰকাৰ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা, যং অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দিসীযতি. ‘‘খন্তী পরমং…পে… সব্বপাপস্স অকরণং…পে… অনুপৰাদো অনুপঘাতো…পে… এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৩-১৮৫) ইমা পন তিস্সো গাথা ওৰাদপাতিমোক্খং নাম, তং বুদ্ধাৰ উদ্দিসন্তি, ন সাৰকা. ছন্নম্পি ৰস্সানং অচ্চযেন উদ্দিসন্তি. দীঘাযুকবুদ্ধানঞ্হি ধরমানকালে অযমেৰ পাতিমোক্খুদ্দেসো, অপ্পাযুকবুদ্ধানং পন পঠমবোধিযংযেৰ, ততো পরং ইতরো, তঞ্চ খো ভিক্খূ এৰ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা. তস্মা অম্হাকম্পি ভগৰা ৰীসতিৰস্সমত্তং ইমং ওৰাদপাতিমোক্খং উদ্দিসিত্ৰা ইমং অন্তরাযং দিস্ৰা ততো পরং ন উদ্দিসি.
অট্ঠানন্তি অকারণং. অনৰকাসোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. কারণঞ্হি তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি ‘‘ঠান’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰং ‘‘অৰকাসো’’তিপি ৰুচ্চতি. যন্তি কিরিযাপরামসনং. ন চ, ভিক্খৰে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বন্তিআদি পদত্থতো সুৰিঞ্ঞেয্যং. ৰিনিচ্ছযতো পনেত্থ যং ৰত্তব্বং, তং অট্ঠকথায ৰুত্তমেৰ. তত্থ পুরে ৰা পচ্ছা ৰাতি ঞত্তিতো পুব্বে ৰা পচ্ছা ৰা.
ধম্মিকাধম্মিকপাতিমোক্খট্ঠপনকথাৰণ্ণনা
৩৮৭. কতঞ্চ অকতঞ্চ উভযং গহেত্ৰাতি যস্স একন্তেন কতাপি অত্থি, অকতাপি অত্থি, তস্স তদুভযং গহেত্ৰা.
ধম্মিকপাতিমোক্খট্ঠপনকথাৰণ্ণনা
৩৮৯. পরিসা ৰুট্ঠাতীতি যস্মিং ৰত্থুস্মিং পাতিমোক্খং ঠপিতং, তং ৰত্থুং অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা কেনচি অন্তরাযেন ৰুট্ঠাতি.
৩৯৩. পচ্চাদিযতীতি পতি আদিযতি, ‘‘অকতং কম্ম’’ন্তিআদিনা পুন আরভতীতি অত্থো.
অত্তাদানঅঙ্গকথাৰণ্ণনা
৩৯৮. পরং চোদেতুং অত্তনা আদাতব্বং গহেতব্বং অধিকরণং অত্তাদানং. তেনাহ ‘‘সাসনং সোধেতুকামো’’তিআদি. ৰস্সারত্তোতি ৰস্সকালো.
চোদকেন পচ্চৰেক্খিতব্বধম্মকথাৰণ্ণনা
৩৯৯. পটিমাসিতুন্তি পরামসিতুং. পলিবোধে ছিন্দিত্ৰা…পে… অধিগতং মেত্তচিত্তন্তি ইমিনা অপ্পনাপ্পত্তং মেত্তাভাৰনং দস্সেতি. তেনেৰাহ ‘‘ৰিক্খম্ভনৰসেন ৰিহতাঘাত’’ন্তি.
চোদকেন উপট্ঠাপেতব্বধম্মকথাৰণ্ণনা
৪০০. নো দোসন্তরোতি এত্থ চিত্তপরিযাযো অন্তর-সদ্দোতি আহ ‘‘ন দুট্ঠচিত্তো হুত্ৰা’’তি.
চোদকচুদিতকপটিসংযুত্তকথাৰণ্ণনা
৪০১. করুণন্তি অপ্পনাপ্পত্তং করুণজ্ঝানং. করুণাপুব্বভাগন্তি পরিকম্মুপচারৰসপ্পৰত্তং করুণং. মেত্তঞ্চ মেত্তাপুব্বভাগঞ্চাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.