৬. সেনাসনক্খন্ধকং
ৰিহারানুজাননকথাৰণ্ণনা
২৯৪. সেনাসনক্খন্ধকে সেনাসনং অপঞ্ঞত্তং হোতীতি ৰিহারসেনাসনং সন্ধায ৰুত্তং. চতুব্বিধঞ্হি (ম. নি. অট্ট. ১.২৯৬) সেনাসনং ৰিহারসেনাসনং মঞ্চপীঠসেনাসনং সন্থতসেনাসনং ওকাসসেনাসনন্তি. তত্থ ‘‘মঞ্চোপি সেনাসনং, পীঠম্পি ভিসিপি বিম্বোহনম্পি ৰিহারোপি অড্ঢযোগোপি পাসাদোপি হম্মিযম্পি গুহাপি অট্টোপি মাল়োপি লেণম্পি ৰেল়ুগুম্বোপি রুক্খমূলম্পি মণ্ডপোপি সেনাসনং. যত্থ ৰা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তি, সব্বমেতং সেনাসন’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৭) ৰচনতো ৰিহারো অড্ঢযোগো পাসাদো হম্মিযং গুহাতি ইদং ৰিহারসেনাসনং নাম. মঞ্চো পীঠং ভিসি বিম্বোহনন্তি ইদং মঞ্চপীঠসেনাসনং নাম. চিমিলিকা চম্মখণ্ডো তিণসন্থারো পণ্ণসন্থারোতি ইদং সন্থতসেনাসনং নাম. যত্থ ৰা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তীতি ইদং ওকাসসেনাসনং নাম.
রুক্খমূলেতিআদীসু রুক্খমূলসেনাসনং নাম যংকিঞ্চি সন্দচ্ছাযং ৰিৰিত্তং রুক্খমূলং. পব্বতো নাম সেলো. তত্থ হি উদকসোণ্ডীসু উদককিচ্চং কত্ৰা সীতায রুক্খচ্ছাযায নিসিন্না নানাদিসাসু খাযমানাসু সীতেন ৰাতেন বীজিযমানা সমণধম্মং করোন্তি. কন্দরেতি কং ৰুচ্চতি উদকং, তেন দারিতো উদকেন ভিন্নো পব্বতপ্পদেসো কন্দরং. যং ‘‘নিতম্ব’’ন্তিপি ‘‘নদীকুঞ্জ’’ন্তিপি ৰদন্তি. তত্থ হি রজতপট্টসদিসা ৰালিকা হোতি, মত্থকে মণিৰিতানং ৰিয ৰনগহনং, মণিক্খন্ধসদিসং উদকং সন্দতি, এৰরূপং কন্দরং ওরুয্হ পানীযং পিৰিত্ৰা গত্তানি সীতং কত্ৰা ৰালিকং উস্সাপেত্ৰা পংসুকূলচীৰরং পঞ্ঞপেত্ৰা তত্থ নিসিন্না তে ভিক্খূ সমণধম্মং করোন্তি. গিরিগুহা নাম দ্ৰিন্নং পব্বতানং অন্তরা, একস্মিংযেৰ ৰা উমঙ্গসদিসং মহাৰিৰরং.
‘‘ৰনপত্থন্তি দূরানমেতং সেনাসনানং অধিৰচন’’ন্তিআদিৰচনতো (ৰিভ. ৫৩১) যত্থ ন কসন্তি ন ৰপন্তি, তাদিসং মনুস্সানং উপচারট্ঠানং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতং অরঞ্ঞকসেনাসনং ‘‘ৰনপত্থ’’ন্তি ৰুচ্চতি. অজ্ঝোকাসো নাম কেনচি অচ্ছন্নো পদেসো. আকঙ্খমানা পনেত্থ চীৰরকুটিং কত্ৰা ৰসন্তি. পলালপুঞ্জেতি পলালরাসিম্হি. মহাপলালপুঞ্জতো হি পলালং নিক্কড্ঢিত্ৰা পব্ভারলেণসদিসে আলযে করোন্তি, গচ্ছগুম্বাদীনম্পি উপরি পলালং পরিক্খিপিত্ৰা হেট্ঠা নিসিন্না সমণধম্মং করোন্তি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. পঞ্চ লেণানীতি পঞ্চ লীযনট্ঠানানি. নিলীযন্তি এত্থ ভিক্খূতি লেণানি, ৰিহারাদীনমেতং অধিৰচনং. সুপণ্ণৰঙ্কগেহন্তি গরুল়পক্খসণ্ঠানেন কতগেহং.
২৯৫. অনুমোদনগাথাসু সীতন্তি অজ্ঝত্তধাতুক্খোভৰসেন ৰা বহিদ্ধউতুৰিপরিণামৰসএন ৰা উপ্পজ্জনকসীতং. উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং, তস্স ৰনদাহাদীসু ৰা সম্ভৰো দট্ঠব্বো. পটিহন্তীতি বাধতি. যথা তদুভযৰসেন কাযচিত্তানং বাধনং ন হোতি, এৰং করোতি. সীতুণ্হব্ভাহতে হি সরীরে ৰিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি. ৰাল়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিৰাল়মিগে. গুত্তসেনাসনঞ্হি পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স তে পরিস্সযা ন হোন্তি. সরীসপেতি যে কেচি সরন্তে গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে. মকসেতি নিদস্সনমত্তমেতং, ডংসাদীনম্পি এতেনেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সিসিরেতি সিসিরকালৰসেন সত্তাহৰদ্ধলিকাদিৰসেন চ উপ্পন্নে সিসিরসম্ফস্সে. ৰুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৰস্সৰুট্ঠিযো.
ৰাতাতপো ঘোরোতি রুক্খগচ্ছাদীনং উম্মূলভঞ্জনাদিৰসেন পৰত্তিযা ঘোরো সরজঅরজাদিভেদো ৰাতো চেৰ গিম্হপরিল়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোরো সূরিযাতপো চ পটিহঞ্ঞতি পটিবাহীযতি. লেণত্থন্তি নানারম্মণতো চিত্তং নিৰত্তেত্ৰা পটিসল্লানারামত্থং. সুখত্থন্তি ৰুত্তপরিস্সযাভাৰেন ফাসুৰিহারত্থং. ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসারম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিজ্ঝাযিতুং. ৰিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিতো সঙ্খারে সম্মসিতুং.
ৰিহারেতি পতিস্সযে. কারযেতি কারাপেয্য. রম্মেতি মনোরমে নিৰাসসুখে. ৰাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কারেত্ৰা পন এত্থ ৰিহারেসু বহুস্সুতে সীলৰন্তে কল্যাণধম্মে নিৰাসেয্য. তে নিৰাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি, এৰং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৰত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মফলানং রতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞুপকারিতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ তেতি তে বহুস্সুতা. তস্সাতি উপাসকস্স. ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৰট্টদুক্খাপনূদনং সদ্ধম্মং দেসেন্তি. যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো পুগ্গলো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মা পটিপজ্জনেন জানিত্ৰা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৰো হুত্ৰা পরিনিব্বাযতি.
সো চ সব্বদদো হোতীতি আৰাসদানস্মিং দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. তথা হি (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.৪২) দ্ৰে তযো গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আরামং পৰিসিত্ৰা নহাযিত্ৰা পতিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৰা উট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহরিত্ৰা পক্খিত্তং ৰিয হোতি, বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে ৰণ্ণধাতু ৰাতাতপেহি কিলমতি, পতিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায মুহুত্তং নিপন্নস্স ৰিসভাগসন্ততি ৰূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৰণ্ণধাতু আহরিত্ৰা পক্খিত্তা ৰিয হোতি, বহি ৰিচরন্তস্স চ পাদে কণ্টকো ৰিজ্ঝতি, খাণু পহরতি, সরীসপাদিপরিস্সযা চেৰ চোরভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পতিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিপন্নস্স সব্বে পরিস্সযা ন হোন্তি, সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তস্স উপসমসুখঞ্চ উপ্পজ্জতি বহিদ্ধাৰিক্খেপাভাৰতো, বহি ৰিচরন্তস্স চ সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৰিসনক্খণে মঞ্চপীঠানি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খিপসাদো আহরিত্ৰা পক্খিত্তো ৰিয হোতি, দ্ৰারৰাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি, এতস্মিঞ্চ আৰাসে ৰসন্তং দিস্ৰা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সো চ সব্বদদো হোতি, যো দদাতি উপস্সয’’ন্তি.
২৯৬. আৰিঞ্ছনচ্ছিদ্দন্তি যত্থ অঙ্গুলিং পৰেসেত্ৰা দ্ৰারং আকড্ঢন্তা দ্ৰারবাহং ফুসাপেন্তি, তস্সেতং অধিৰচনং. আৰিঞ্ছনরজ্জুন্তি কৰাটেযেৰ ছিদ্দং কত্ৰা তত্থ পৰেসেত্ৰা যেন রজ্জুকেন কড্ঢন্তা দ্ৰারং ফুসাপেন্তি, তং আৰিঞ্ছনরজ্জুকং. সেনাসনপরিভোগে অকপ্পিযচম্মং নাম নত্থীতি দস্সনত্থং ‘‘সচেপি দীপিনঙ্গুট্ঠেন কতা হোতি, ৰট্টতিযেৰা’’তি ৰুত্তং. চেতিযে ৰেদিকাসদিসন্তি ৰাতপানবাহাসু চেতিযে ৰেদিকায ৰিয পট্টিকাদীহি দস্সেত্ৰা কতং. থম্ভকৰাতপানং নাম তিরিযং দারূনি অদত্ৰা উজুকং ঠিতেহি এৰ ৰেণুসলাকাদীহি কতং.
ৰিহারানুজাননকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মঞ্চপীঠাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা
২৯৭. পোটকিতূলন্তি এরকতিণতূলং. পোটকিগহণঞ্চেত্থ তিণজাতীনং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘যেসং কেসঞ্চি তিণজাতিকান’’ন্তি. পঞ্চৰিধং উণ্ণাদিতূলম্পি ৰট্টতীতি এত্থাপি ‘‘বিম্বোহনে’’তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. ‘‘তূলপূরিতং ভিসিং অপস্সযিতুং ন ৰট্টতী’’তি কেচি ৰদন্তি, ৰট্টতীতি অপরে. উপদহন্তীতি ঠপেন্তি. সীসপ্পমাণন্তি যত্থ গলৰাটকতো পট্ঠায সব্বসীসং উপদহন্তি, তং সীসপ্পমাণং. তঞ্চ উক্কট্ঠপরিচ্ছেদতো তিরিযং মুট্ঠিরতনং হোতীতি দস্সেতুং ‘‘যস্স ৰিত্থারতো তীসু কণ্ণেসূ’’তিআদিমাহ. মজ্ঝট্ঠানং মুট্ঠিরতনং হোতীতি বিম্বোহনস্স মজ্ঝট্ঠানং তিরিযতো মুট্ঠিরতনপ্পমাণং হোতি. মসূরকেতি চম্মমযভিসিযং. ফুসিতানি দাতুন্তি সঞ্ঞাকরণত্থং বিন্দূনি দাতুং.
২৯৮. ন নিবন্ধতীতি অনিবন্ধনীযো, ন অল্লীযতীতি অত্থো. পটিবাহেত্ৰাতি মট্ঠং কত্ৰা.
ইট্ঠকাচযাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা
৩০০. রুক্খং ৰিজ্ঝিত্ৰাতি রুক্খদারুং ৰিজ্ঝিত্ৰা. খাণুকে আকোটেত্ৰাতি দ্ৰে দ্ৰে খাণুকে আকোটেত্ৰা. তং আহরিমং ভিত্তিপাদন্তি ৰুত্তনযেন খাণুকে আকোটেত্ৰা কতংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. ভূমিযং পতিট্ঠাপেতুন্তি মূলেন ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা ভিত্তিপাদস্স উপত্থম্ভনৰসেন উস্সাপেত্ৰা খাণুকেহি ভিত্তিপাদং উস্সাপেত্ৰা ঠপেতুন্তি অধিপ্পাযো. উভতো কুট্টং নীহরিত্ৰা কতপদেসস্সাতি যথা অন্তোদ্ৰারসমীপে নিসিন্নেহি উজুকং বহি ওলোকেতুং ন সক্কা হোতি, এৰং উভোহি পস্সেহি কুট্টং নীহরিত্ৰা অভিমুখে ভিত্তিং উপট্ঠপেত্ৰা কতপদেসস্স. সমন্তা পরিযাগারোতি সমন্ততো আৰিদ্ধপমুখং. উগ্ঘাটনকিটিকন্তি দণ্ডেহি উক্খিপিত্ৰা ঠপনকপদরকিটিকং.
অনাথপিণ্ডিকৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৩০৪. অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিৰত্থুম্হি (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২৪২) কেনচিদেৰ করণীযেনাতি ৰাণিজ্জকম্মং অধিপ্পেতং. অনাথপিণ্ডিকো কির রাজগহসেট্ঠি চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভগিনিপতিকা হোন্তি. যদা রাজগহে উট্ঠানকভণ্ডং সমগ্ঘং হোতি, তদা রাজগহসেট্ঠি তং গহেত্ৰা সকটসতেহি সাৰত্থিং গন্ত্ৰা যোজনমত্তে ঠিতো অত্তনো আগতভাৰং জানাপেতি. অনাথপিণ্ডিকো পচ্চুগ্গন্ত্ৰা তস্স মহাসক্কারং কত্ৰা একং যানং আরোপেত্ৰা সাৰত্থিং পৰিসতি. সো সচে ভণ্ডং লহুকং ৰিক্কীযতি, ৰিক্কিণাতি. নো চে, ভগিনিঘরে ঠপেত্ৰা পক্কমতি. অনাথপিণ্ডিকোপি তথেৰ করোতি. স্ৰাযং তদাপি তেনেৰ করণীযেন অগমাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
তং দিৰসং পন রাজগহসেট্ঠি যোজনমত্তে ঠিতেন অনাথপিণ্ডিকেন আগতভাৰজাননত্থং পেসিতং পণ্ণং ন সুণি, ধম্মস্সৰনত্থায ৰিহারং অগমাসি. সো ধম্মকথং সুত্ৰা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা অত্তনো ঘরে উদ্ধনখণাপনদারুফালনাদীনি কারেসি. অনাথপিণ্ডিকোপি ‘‘ইদানি ময্হং পচ্চুগ্গমনং করিস্সতি, ইদানি করিস্সতী’’তি ঘরদ্ৰারেপি পচ্চুগ্গমনং অলভিত্ৰা অন্তোঘরং পৰিট্ঠো পটিসন্থারম্পি ন বহুং অলত্থ. ‘‘কিং মহাসেট্ঠি কুসলং দারকরূপানং, নসি মগ্গে কিলন্তো’’তি এত্তকোৰ পটিসন্থারো অহোসি. তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স এতদহোসী’’তিআদি.
বুদ্ধোতি ত্ৰং গহপতি ৰদেসীতি তস্স কির মুখতো বুদ্ধসদ্দং সুত্ৰা অনাথপিণ্ডিকো পঞ্চৰণ্ণং পীতিং পটিলভতি, সা তস্স সীসে উট্ঠহিত্ৰা যাৰ পাদপিট্ঠিযা, পাদপিট্ঠিযা উট্ঠায যাৰ সীসা গচ্ছতি, উভতো উট্ঠায মজ্ঝে ওসরতি, মজ্ঝে উট্ঠায উভতো গচ্ছতি. সো পীতিযা নিরন্তরং ফুটো ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৰং গহপতি ৰদেসী’’তি এৰং তিক্খত্তুং পুচ্ছি. অকালো খো, গহপতি, ইমং কালং তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুন্তি ‘‘বুদ্ধা নাম দুরাসদা আসীৰিসসদিসা হোন্তি, সত্থা চ সিৰথিকায সমীপে ৰসতি, ন সক্কা তত্থ ইমায ৰেলায ইমিনা গন্তু’’ন্তি মঞ্ঞমানো এৰমাহ. বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জীতি অঞ্ঞং কিঞ্চি অচিন্তেত্ৰা বুদ্ধগতায এৰ সতিযা নিপজ্জি. তং দিৰসং কিরস্স ভণ্ডসকটেসু ৰা উপট্ঠাকেসু ৰা চিত্তম্পি নুপ্পজ্জি, সাযমাসম্পি ন অকাসি. সত্তভূমিকং পন পাসাদং আরুয্হ সুপঞ্ঞত্তালঙ্কতৰরসযনে ‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি সজ্ঝাযং করোন্তোৰ নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. তিক্খত্তুং ৰুট্ঠাসি পভাতং মঞ্ঞমানোতি পঠমযামে তাৰ ৰীতিৰত্তে উট্ঠায বুদ্ধং অনুস্সরি, অথস্স বলৰপ্পসাদো উদপাদি, পীতিআলোকো অহোসি, সব্বতমং ৰিগচ্ছি, দীপসহস্সুজ্জলনং ৰিয চন্দুট্ঠানসূরিযুট্ঠানং ৰিয চ জাতং. সো ‘‘পমাদং আপন্নোম্হি, ৰঞ্চিতোম্হি, সূরিযো উগ্গতো’’তি উট্ঠায আকাসতলে ঠত্ৰা চন্দং ওলোকেত্ৰা ‘‘একোৰ যামো গতো, অঞ্ঞে দ্ৰে অত্থী’’তি পুন পৰিসিত্ৰা নিপজ্জি, এতেনুপাযেন মজ্ঝিমযামাৰসানেপি পচ্ছিমযামাৰসানেপি তিক্খত্তুং উট্ঠাসি. পচ্ছিমযামাৰসানে পন বলৰপচ্চূসেযেৰ উট্ঠায আকাসতলং আগন্ত্ৰা মহাদ্ৰারাভিমুখো অহোসি, সত্তভূমিকদ্ৰারং সযমেৰ ৰিৰটং অহোসি, পাসাদা ওরুয্হ অন্তরৰীথিং পটিপজ্জি.
৩০৫. অমনুস্সাতি অধিগতৰিসেসা দেৰতা. তথা হি তা সেট্ঠিস্স ভাৰিনিসম্পত্তিং পচ্চক্খতো সম্পস্সমানা ‘‘অযং মহাসেট্ঠি ‘বুদ্ধুপট্ঠানং গমিস্সামী’তি নিক্খন্তো পঠমদস্সনেনেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায তিণ্ণং রতনানং অগ্গুপট্ঠাকো হুত্ৰা অসদিসং সঙ্ঘারামং কত্ৰা চাতুদ্দিসস্স অরিযসঙ্ঘস্স অনাৰটদ্ৰারো ভৰিস্সতি, ন যুত্তমস্স দ্ৰারং পিদহিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা দ্ৰারং ৰিৰরিংসু. অন্তরধাযীতি রাজগহং কির আকিণ্ণমনুস্সং, অন্তোনগরে নৰ কোটিযো বহিনগরে নৰাতি তং উপনিস্সায অট্ঠারস মনুস্সকোটিযো ৰসন্তি. অৰেলায মতমনুস্সে বহি নীহরিতুং অসক্কোন্তা অট্টালকে ঠত্ৰা বহিদ্ৰারে খিপন্তি. মহাসেট্ঠি নগরতো বহি নিক্খন্তমত্তোৰ অল্লসরীরং পাদেন অক্কমি, অপরম্পি পিট্ঠিপাদেন পহরি, মক্খিকা উপ্পতিত্ৰা পকিরিংসু, দুগ্গন্ধো নাসাপুটং অভিহনি, বুদ্ধপ্পসাদো তনুত্তং গতো. তেনস্স আলোকো অন্তরধাযি অন্ধকারো পাতুরহোসি পীতিৰেগস্স তনুভাৰে তংসমুট্ঠিতরূপানং পরিদুব্বলভাৰতো. সদ্দমনুস্সাৰেসীতি ‘‘সেট্ঠিস্স উস্সাহং জনেস্সামী’’তি সুৰণ্ণকিঙ্কিণিকং ঘট্টেন্তো ৰিয মধুরস্সরেন সদ্দং অনুস্সাৰেসি.
সতং কঞ্ঞাসহস্সানীতি পুরিমপদানিপি ইমিনাৰ সহস্স-পদেন সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বানি. যথেৰ হি সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, এৰং সতং সহস্সানি হত্থী, সতং সহস্সানি অস্সা, সতং সহস্সানি রথাতি অযমেত্থ অত্থো, ইতি একেকং সতসহস্সং দীপিতং হোতি. পদৰীতিহারস্সাতি পদং ৰীতিহরতি এত্থাতি পদৰীতিহারো. সো দুতৰিলম্বিতং অকত্ৰা সমগমনে দ্ৰিন্নং পদানং অন্তরে মুট্ঠিরতনমত্তং. কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিন্তি তং একং পদৰীতিহারং সোল়স ভাগে কত্ৰা ততো একো কোট্ঠাসো পুন সোল়সধা, ততো একো সোল়সধাতি এৰং সোল়স ৰারে সোল়সধা ভিন্নস্স একো কোট্ঠাসো সোল়সী কলা নাম, তং সোল়সিং কলং এতানি চত্তারি সতসহস্সানি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – সতং হত্থিসহস্সানি সতং অস্সসহস্সানি সতং রথসহস্সানি সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, তা চ খো আমুক্কমণিকুণ্ডলা সকলজম্বুদীপরাজধীতরোৰাতি ইমস্মা এত্তকা লাভা ৰিহারং গচ্ছন্তস্স তস্মিং সোল়সিকলাসঙ্খাতে পদেসে লঙ্ঘনসাধনৰসেন পৰত্তচেতনাৰ উত্তরিতরাতি. পদং ৰা ৰীতিহরতি এতেনাতি পদৰীতিহারো, তথাপৰত্তা কুসলচেতনা, তস্সা ফলং সোল়সধা কত্ৰাতি চ ৰদন্তি. ইদং পন ৰিহারগমনং কস্স ৰসেন গহিতন্তি? ৰিহারং গন্ত্ৰা অনন্তরাযেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহন্তস্স ৰসেন গহিতং. ‘‘গন্ধমালাদীহি পূজং করিস্সামি, চেতিযং ৰন্দিস্সামি, ধম্মং সোস্সামি, দীপপূজং করিস্সামি, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা দানং দস্সামি, সিক্খাপদেসু ৰা সরণেসু ৰা পতিট্ঠহিস্সামী’’তি গচ্ছতোপি ৰসেন ৰট্টতিযেৰ.
অন্ধকারো অন্তরধাযীতি সো কির চিন্তেসি ‘‘অহং এককোতি সঞ্ঞং করোমি, অমনুস্সা চ মে অনুগামিনো সহাযা অত্থি, কস্মা ভাযামী’’তি সূরো অহোসি. অথস্স বলৰা বুদ্ধপ্পসাদো উদপাদি, তস্মা অন্ধকারো অন্তরধাযি. সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো. আলোকো পাতুরহোসীতি পুরিমবুদ্ধেসু চিরকালপরিচযসম্ভূতস্স বলৰতো পসাদস্স ৰসেন উপ্পন্নায উল়ারায বুদ্ধারম্মণায পীতিযা সমুট্ঠাপিতো ৰিপস্সনোভাসসদিসো সাতিসযো চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানো আলোকো পাতুরহোসি. দেৰতাহি কতোতিপি ৰদন্তি, পুরিমোযেৰেত্থ যুত্ততরো. এহি সুদত্তাতি সো কির সেট্ঠি গচ্ছমানোৰ চিন্তেসি ‘‘ইমস্মিং লোকে বহূ পূরণকস্সপাদযো তিত্থিযা ‘মযং বুদ্ধা, মযং বুদ্ধা’তি ৰদন্তি, কথং নু খো অহং সত্থু বুদ্ধভাৰং জানেয্য’’ন্তি. অথস্স এতদহোসি ‘‘ময্হং গুণৰসেন উপ্পন্নং নামং মহাজনো জানাতি, কুলদত্তিযং পন মে নামং অঞ্ঞত্র মযা ন কোচি জানাতি, সচে বুদ্ধো ভৰিস্সতি, কুলদত্তিকনামেন মং আলপিস্সতী’’তি. সত্থা তস্স চিত্তং ঞত্ৰা এৰমাহ.
পরিনিব্বুতোতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. আসত্তিযোতি রূপাদীসু আসঞ্জনট্ঠেন আসত্তিযো, তণ্হাযো. সন্তিন্তি কিলেসৰূপসমং. পপ্পুয্যাতি অগ্গমগ্গেন পত্ৰা. সেসমেত্থ পাল়িঅনুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং. যঞ্চেত্থ অনুত্তানমত্থং, তং অট্ঠকথাযং ৰুত্তমেৰ.
৩০৬. ৰযমেৰ ৰেয্যাযিকন্তি আহ ‘‘ৰেয্যাযিকন্তি ৰযকরণং ৰুচ্চতী’’তি.
অনাথপিণ্ডিকৰত্থুকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অগ্গাসনাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা
৩১০-৩১১. দক্খিণোদকন্তি অগ্গতো উপনীযমানং দক্খিণোদকং. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসীতি (জা. অট্ঠ. ১.১.৩৬ তিত্তিরজাতকৰণ্ণনা) তেহি ভিক্খূহি অত্তনো অত্তনো রুচিৰসেন অগ্গাসনাদিরহানং কথিতকালে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ময্হং সাসনে অগ্গাসনাদীনি পত্ৰা খত্তিযকুলা পব্বজিতো পমাণং, ন ব্রাহ্মণকুলা, ন গহপতিকুলা পব্বজিতো, ন ৰিনযধরো, ন সুত্তন্তিকো, ন আভিধম্মিকো, ন পঠমজ্ঝানাদিলাভিনো, ন সোতাপন্নাদযো পমাণং, অথ খো, ভিক্খৰে, ইমস্মিং সাসনে যথাৰুড্ঢং অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং, অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডো লদ্ধব্বো, ইদমেত্থ পমাণং, তস্মা ৰুড্ঢতরো ভিক্খু এতেসং অনুচ্ছৰিকো. ইদানি খো পন, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো ময্হং অগ্গসাৰকো অনুধম্মচক্কপ্পৰত্তকো মমানন্তরসেনাসনং লদ্ধুং অরহতি. সো ইমং রত্তিং সেনাসনং অলভন্তো রুক্খমূলে ৰীতিনামেসি. তুম্হে ইদানেৰ এৰং অগারৰা অপ্পতিস্সা, গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে কিন্তি কত্ৰা ৰিহরিস্সথা’’তি ৰত্ৰা অথ নেসং ওৰাদদানত্থায ‘‘পুব্বে, ভিক্খৰে, তিরচ্ছানগতাপি ‘ন খো পনেতং অম্হাকং পতিরূপং, যং মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং অগারৰা অপ্পতিস্সা অসভাগৰুত্তিনো ৰিহরেয্যাম, অম্হেসু মহল্লকতরং জানিত্ৰা তস্স অভিৰাদনাদীনি করিস্সামা’তি সাধুকং ৰীমংসিত্ৰা ‘অযং মহল্লকো’তি ঞত্ৰা তস্স অভিৰাদনাদীনি কত্ৰা দেৰপথং পূরযমানা গতা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরিত্ৰা দস্সেতুং ভিক্খূ আমন্তেসি.
যে ৰুড্ঢমপচাযন্তীতি জাতিৰুড্ঢো ৰযোৰুড্ঢো গুণৰুড্ঢোতি তযো ৰুড্ঢা. তেসু জাতিসম্পন্নো জাতিৰুড্ঢো নাম, ৰযে ঠিতো ৰযোৰুড্ঢো নাম, গুণসম্পন্নো গুণৰুড্ঢো নাম. তেসু গুণসম্পন্নো ৰযোৰুড্ঢো ইমস্মিং ঠানে ৰুড্ঢোতি অধিপ্পেতো. অপচাযন্তীতি জেট্ঠাপচাযিককম্মেন পূজেন্তি. ধম্মস্স কোৰিদাতি জেট্ঠাপচাযনধম্মস্স কোৰিদা কুসলা. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. পাসংসাতি পসংসারহা. সম্পরাযে চ সুগ্গতীতি সম্পরেতব্বে ইমং লোকং হিত্ৰা গন্তব্বে পরলোকেপি তেসং সুগতিযেৰ হোতীতি অত্থো. অযং পনেত্থ পিণ্ডত্থো – ভিক্খৰে, খত্তিযা ৰা হোন্তু ব্রাহ্মণা ৰা ৰেস্সা ৰা সুদ্দা ৰা গহট্ঠা ৰা পব্বজিতা ৰা তিরচ্ছানগতা ৰা, যে কেচি সত্তা জেট্ঠাপচিতিকম্মে ছেকা কুসলা গুণসম্পন্নানং ৰযোৰুড্ঢানং অপচিতিং করোন্তি, তে ইমস্মিঞ্চ অত্তভাৰে জেট্ঠাপচিতিকারকাতি পসংসং ৰণ্ণনং থোমনং লভন্তি, কাযস্স চ ভেদা সগ্গে নিব্বত্তন্তীতি.
অগ্গাসনাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আসনপ্পটিবাহনাদিকথাৰণ্ণনা
৩১৩-৪. উদ্দিস্সকতন্তি গিহীহি সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতং. গিহিৰিকতন্তি গিহীহি কতং পঞ্ঞত্তং, গিহিসন্তকন্তি ৰুত্তং হোতি. অতিসমীপং অগন্ত্ৰাতি ভিক্খূনং আসন্নতরং ঠানং অগন্ত্ৰা.
সেনাসনগ্গাহাপকসম্মুতিকথাৰণ্ণনা
৩১৮. পচ্চযেনেৰ হি তং পটিজগ্গনং লভিস্সতীতি তস্মিং সেনাসনে মহাথেরা তস্স পচ্চযস্স কারণা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ৰসন্তাযেৰ নং পটিজগ্গিস্সন্তীতি অত্থো. উব্ভণ্ডিকা ভৰিস্সন্তীতি উক্খিত্তভণ্ডা ভৰিস্সন্তি, অত্তনো অত্তনো পরিক্খারে গহেত্ৰা তত্থ তত্থ ৰিচরিস্সন্তীতি অত্থো. দীঘসালাতি চঙ্কমনসালা. মণ্ডলমাল়ো উপট্ঠানসালা. অনুদহতীতি পীল়েতি. জম্বুদীপে পনাতি অরিযদেসে ভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং. তে কির তথা পঞ্ঞাপেন্তি. ন গোচরগামো ঘট্টেতব্বোতি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘ন তত্থ মনুস্সা ৰত্তব্বা’’তিআদিনা. ৰিতক্কং ছিন্দিত্ৰাতি ‘‘ইমিনা নীহারেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা নিৰারেত্ৰা পচ্চযে দস্সন্তী’’তি এৰরূপং ৰিতক্কং অনুপ্পাদেত্ৰা. তেসু চে একোতি তেসু মনুস্সেসু একো পণ্ডিতপুরিসো. ভণ্ডপটিচ্ছাদনন্তি পটিচ্ছাদনকভণ্ডং, সরীরপটিচ্ছাদনং চীৰরন্তি অত্থো.
পটিজগ্গিতব্বানীতি সম্মজ্জনাদীহি পটিজগ্গিতব্বানি. মুণ্ডৰেদিকাযাতি চেতিযস্স হম্মিযৰেদিকায. হম্মিযৰেদিকাতি চ চেতিযস্স উপরি চতুরস্সৰেদিযো ৰুচ্চতি. পটিক্কম্মাতি ৰিহারতো অপসক্কিত্ৰা. উপনিক্খেপন্তি খেত্তং ৰা নাল়িকেরাদিআরামং ৰা কহাপণাদীনি ৰা আরামিকাদীনং নিয্যাতেত্ৰা ‘‘ইতো উপ্পন্না ৰড্ঢি ৰস্সাৰাসিকত্থায হোতূ’’তি দিন্নং. ৰত্তং কত্ৰাতি তস্মিং সেনাসনে কত্তব্বৰত্তং কত্ৰা.
পুগ্গলৰসেনেৰ কাতব্বন্তি পরতো ৰক্খমাননযেন ‘‘ভিক্খূ চীৰরেন কিলমন্তি, এত্তকং নাম তণ্ডুলভাগং ভিক্খূনং চীৰরং কাতুং রুচ্চতী’’তিআদিনা পুগ্গলপরামাসৰসেনেৰ কাতব্বং, ‘‘সঙ্ঘো চীৰরেন কিলমতী’’তিআদিনা পন সঙ্ঘপরামাসৰসেন ন কাতব্বং. চীৰরপচ্চযন্তি চীৰরসঙ্খাতং পচ্চযং. ৰুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযংৰুত্তং. কস্মা এৰং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘এৰঞ্হি নৰকো ৰুড্ঢতরস্স, ৰুড্ঢো চ নৰকস্স গাহেস্সতী’’তি, যস্মা অত্তনাৰ অত্তনো পাপেতুং ন সক্কা, তস্মা দ্ৰীসু সম্মতেসু নৰকো ৰুড্ঢতরস্স, ৰুড্ঢো চ নৰকস্সাতি উভো অঞ্ঞমঞ্ঞং গাহেস্সন্তীতি অধিপ্পাযো. সম্মতসেনাসনগ্গাহাপকস্স আণত্তিযা অঞ্ঞেন গাহিতেপি গাহো রুহতিযেৰাতি ৰেদিতব্বং. অট্ঠপি সোল়সপি জনে সম্মন্নিতুং ৰট্টতীতি কিং ৰিসুং ৰিসুং সম্মন্নিতুং ৰট্টতি, উদাহু একতোতি? একতোপি ৰট্টতি. নিগ্গহকম্মমেৰ হি সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স ন করোতি, সম্মুতিদানং পন বহূনম্পি একতো কাতুং ৰট্টতি, তেনেৰ সত্তসতিকক্খন্ধকে উব্বাহিকসম্মুতিযং অট্ঠপি জনা একতো সম্মতাতি.
মগ্গোতি মগ্গে কতদীঘসালা. পোক্খরণীতি নহাযন্তানং পোক্খরণিযং কতসালা. রুক্খমূলাদযো ছন্না কৰাটবদ্ধাৰ সেনাসনং. ৰিজটেত্ৰাতি ৰিযোজেত্ৰা, ৰিসুং ৰিসুং কত্ৰাতি অত্থো. আৰাসেসূতি সেনাসনেসু. পক্খিপিত্ৰাতি এত্থ পক্খিপনং নাম তেসু ৰসন্তানং ইতো উপ্পন্নৰস্সাৰাসিকদানং. পৰিসিতব্বন্তি অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি তস্মিং মহালাভে পরিৰেণে ৰসিত্ৰা চেতিযে ৰত্তং কত্ৰাৰ লাভো গহেতব্বোতি অধিপ্পাযো.
পচ্চযং ৰিস্সজ্জেতীতি চীৰরপচ্চযং নাধিৰাসেতি. অযম্পীতি তেন ৰিস্সট্ঠপচ্চযোপি. উপনিবন্ধিত্ৰা গাহেতব্বন্তি ‘‘ইমস্মিং রুক্খে ৰা মণ্ডপে ৰা ৰসিত্ৰা চেতিযে ৰত্তং কত্ৰা গণ্হথা’’তি এৰং উপনিবন্ধিত্ৰা গাহেতব্বং. ‘‘কত্থ নু খো ৰসিস্সামি, কত্থ ৰসন্তস্স ফাসু ভৰিস্সতি, কত্থ ৰা পচ্চযো ভৰিস্সতী’’তি এৰং উপ্পন্নেন ৰিতক্কেন চরতীতি ৰিতক্কচারিকো. অরঞ্ঞৰিহারেসু পরিস্সযৰিজাননত্থং ইচ্ছিতব্বত্তা ‘‘পঞ্চ পঞ্চ উক্কা কোট্টেতব্বা’’তি ৰুত্তং.
ৰত্তন্তি কতিকৰত্তং. তিৰিধম্পীতি পরিযত্তিপটিপত্তিপটিৰেধৰসেন তিৰিধম্পি. সোধেত্ৰা পব্বাজেথাতি ভব্বে আচারকুলপুত্তে উপপরিক্খিত্ৰা পব্বাজেথ. দসৰত্থুককথা নাম অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৰিৰেককথা অসংসগ্গকথা ৰীরিযারম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৰিমুত্তিকথা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা.
ৰিগ্গহসংৰত্তনিকৰচনং ৰিগ্গাহিকং. চতুরারক্খং অহাপেন্তাতি বুদ্ধানুস্সতি মেত্তা অসুভং মরণস্সতীতি ইমং চতুরারক্খং অপরিহাপেন্তা. দন্তকট্ঠখাদনৰত্তং আচিক্খিতব্বন্তি এত্থ দন্তকট্ঠখাদনৰত্তং যো দেৰসিকং সঙ্ঘমজ্ঝে ওসরতি, তেন সামণেরাদীহি আহরিত্ৰা ভিক্খূনং যথাসুখং পরিভুঞ্জনত্থায দন্তকট্ঠমাল়কে নিক্খিত্তেসু দন্তকট্ঠেসু দিৰসে দিৰসে একমেৰ দন্তকট্ঠং গহেতব্বং. যো পন দেৰসিকং ন ওসরতি, পধানঘরে ৰসিত্ৰা ধম্মস্সৰনে ৰা উপোসথগ্গে ৰা দিস্সতি, তেন পমাণং সল্লক্খেত্ৰা চত্তারি পঞ্চ দন্তকট্ঠানি অত্তনো ৰসনট্ঠানে ঠপেত্ৰা খাদিতব্বানি. তেসু খীণেসু সচে পুনপি দন্তকট্ঠমাল়কে বহূনি হোন্তিযেৰ, পুনপি আহরিত্ৰা খাদিতব্বানি. যদি পন পমাণং অসল্লক্খেত্ৰা আহরতি, তেসু অখীণেসুযেৰ মাল়কে খীযতি, ততো কেচি থেরা ‘‘যেহি গহিতানি, তে পটিহরন্তূ’’তি ৰদেয্যুং, কেচি ‘‘খাদন্তু, পুন সামণেরা আহরিস্সন্তী’’তি. তস্মা ৰিৰাদপরিহারত্থং পমাণং সল্লক্খেতব্বং. গহণে পন দোসো নত্থি, মগ্গং গচ্ছন্তেনপি একং ৰা দ্ৰে ৰা থৰিকায পক্খিপিত্ৰা গন্তব্বন্তি. ভিক্খাচারৰত্তং ৰত্তক্খন্ধকে পিণ্ডচারিকৰত্তে আৰি ভৰিস্সতি.
পত্তট্ঠানেতি ৰস্সগ্গেন আগন্তুকভিক্খুনো পত্তট্ঠানে. তেসং ছিন্নৰস্সত্তা ‘‘সাদিযন্তাপি হি তে নেৰ ৰস্সাৰাসিকস্স সামিনো’’তি ৰুত্তং, পঠমংযেৰ কতিকায কতত্তা খীযন্তাপি চ আৰাসিকা নেৰ অদাতুং লভন্তীতি ৰুত্তং. ভতিনিৰিট্ঠন্তি ভতিং কত্ৰা ৰিয নিৰিট্ঠং পরিযিট্ঠং. সঙ্ঘিকং পন অপলোকনকম্মং কত্ৰা গাহিতন্তি তত্রুপ্পাদং সন্ধায ৰুত্তং. পচ্চযৰসেন গাহিতন্তি দাযকানং ৰস্সাৰাসিকপচ্চযৰসেন গাহিতং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুত্থো ভিক্খু ৰিব্ভমতি, সঙ্ঘস্সেৰেত’’ন্তি (মহাৰ. ৩৭৪-৩৭৫) ৰচনতো ‘‘গতট্ঠানে…পে… সঙ্ঘিকং হোতী’’তি ৰুত্তং. মনুস্সেতি দাযকমনুস্সে. ৰরভাগং সামণেরস্সাতি পঠমভাগস্স গাহিতত্তা ৰুত্তং.
সেনাসনগ্গাহাপকসম্মুতিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপনন্দৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৩১৯. যং তযা তত্থ সেনাসনং গহিতং…পে… ইধ মুত্তং হোতীতি যং তযা তত্থ গামকাৰাসে পচ্ছা সেনাসনং গহিতং, তং তে গণ্হন্তেনেৰ ইধ সাৰত্থিযং পঠমগহিতসেনাসনং মুত্তং হোতি. ইধ দানাহং …পে… তত্রাপি মুত্তন্তি ‘‘ইদানাহং, আৰুসো, ইমস্মিং গামকাৰাসে গহিতসেনাসনং মুঞ্চামী’’তি ৰদন্তেন তত্রাপি গামকাৰাসে গহিতসেনাসনং মুত্তং.
৩২০. দীঘাসনং নাম মঞ্চপীঠৰিনিমুত্তং যং কিঞ্চি একতো সুখং নিসীদিতুং পহোতি. হত্থিম্হি নখো অস্সাতি হত্থিনখো. ‘‘পাসাদস্স নখো নাম হেট্ঠিমপরিচ্ছেদো, সো চ হত্থিকুম্ভে পতিট্ঠিতো’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. গিহিৰিকতনীহারেন লব্ভন্তীতি গিহিৰিকতনীহারেন পরিভুঞ্জিতুং লব্ভন্তি, তেহি অত্থরিত্ৰা দিন্নানেৰ নিসীদিতুং লব্ভন্তি, ন সযং অত্থতানি অত্থরাপিতানি ৰা.
অৰিস্সজ্জিযৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৩২১. অরঞ্জরোতি বহুউদকগণ্হনকা মহাচাটি. জলং গণ্হিতুং অলন্তি অরঞ্জরো. ‘‘ৰট্টচাটি ৰিয হুত্ৰা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা কতো’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. পঞ্চনিম্মললোচনোতি মংসদিব্বধম্মবুদ্ধসমন্তচক্খুৰসেন পঞ্চলোচনো.
থাৰরেন চ থাৰরং গরুভণ্ডেন চ গরুভণ্ডন্তি এত্থ পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু পুরিমদ্ৰযং থাৰরং, পচ্ছিমত্তযং গরুভণ্ডন্তি ৰেদিতব্বং. জানাপেত্ৰাতি ভিক্খুসঙ্ঘং জানাপেত্ৰা. কপ্পিযমঞ্চা সম্পটিচ্ছিতব্বাতি ‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নং সন্ধায ৰুত্তং. সচে পন ‘‘ৰিহারস্স দেমা’’তি ৰদন্তি, সুৰণ্ণরজতমযাদিঅকপ্পিযমঞ্চেপি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. ন কেৰলং…পে… পরিৰত্তেতুং ৰট্টন্তীতি ইমিনা অথাৰরেন থাৰরম্পি অথাৰরম্পি পরিৰত্তেতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. থাৰরেন অথাৰরমেৰ হি পরিৰত্তেতুং ন ৰট্টতি. অকপ্পিযং ৰা মহগ্ঘং কপ্পিযং ৰাতি এত্থ অকপ্পিযং নাম সুৰণ্ণমযমঞ্চাদি অকপ্পিযভিসিবিম্বোহনানি চ. মহগ্ঘং কপ্পিযং নাম দন্তমযমঞ্চাদি পাৰারাদিকপ্পিযঅত্থরণাদীনি চ.
পারিহারিযং ন ৰট্টতীতি অত্তনো সন্তকং ৰিয গহেত্ৰা পরিহরিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘গিহিৰিকতনীহারেনেৰ পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ইমিনা সচে আরামিকাদযো পটিসামেত্ৰা পটিদেন্তি, পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘পণ্ণসূচি নাম লেখনী’’তি মহাগণ্ঠিপদে ৰুত্তং.
‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পরতো পট্ঠায যাৰ অংসকূট’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অড্ঢবাহু নাম ৰিদত্থিচতুরঙ্গুলন্তিপি ৰদন্তি. তত্থজাতকাতি সঙ্ঘিকভূমিযং জাতা. অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডমত্তোতি দীঘতো অট্ঠঙ্গুলমত্তো পরিণাহতো পণ্ণসূচিদণ্ডমত্তো. মুঞ্জপব্বজানংযেৰ পাল়িযং ৰিসুং আগতত্তা ‘‘মুঞ্জং পব্বজঞ্চ ঠপেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোতি দীঘতো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণো. ঘট্টনফলকং নাম যত্থ ঠপেত্ৰা রজিতচীৰরং হত্থেন ঘট্টেন্তি. ঘট্টনমুগ্গরো নাম অনুৰাতাদিঘট্টনত্থং কতোতি ৰদন্তি. অম্বণন্তি ফলকেহি পোক্খরণীসদিসং কতপানীযভাজনং. রজনদোণীতি যত্থ পক্করজনং আকিরিত্ৰা ঠপেন্তি. ভূমত্থরণং কাতুং ৰট্টতীতি অকপ্পিযচম্মং সন্ধায ৰুত্তং. পচ্চত্থরণগতিকন্তি ইমিনা মঞ্চপীঠেপি অত্থরিতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. পাৰারাদিপচ্চত্থরণম্পি গরুভণ্ডন্তি একে, নোতি অপরে, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. মুট্ঠিপণ্ণন্তি তালপণ্ণং সন্ধায ৰুত্তং.
নৰকম্মদানকথাৰণ্ণনা
৩২৩. কিঞ্চিদেৰ সমাদপেত্ৰা কারেস্সতীতি সামিকোযেৰ কঞ্চি ভিক্খুং সমাদপেত্ৰা কারেস্সতি. উতুকালে পটিবাহিতুং ন লভতীতি হেমন্তগিম্হেসু অঞ্ঞে সম্পত্তভিক্খূ পটিবাহিতুং ন লভতি. তিভাগন্তি ততিযভাগং. সচে সদ্ধিৰিহারিকানং দাতুকামো হোতীতি সচে সো সঙ্ঘস্স ভণ্ডকঠপনট্ঠানং ৰা নৰকানং ৰা ৰসনট্ঠানং দাতুং ন ইচ্ছতি, অত্তনো সদ্ধিৰিহারিকানঞ্ঞেৰ দাতুকামো হোতীতি অত্থো. এতঞ্হি সদ্ধিৰিহারিকানং দাতুং লভতীতি এতং ততিযভাগং উপড্ঢভাগং ৰা দাতুং লভতি. অকতট্ঠানেতি সেনাসনতো বহি চযাদীনং অকতট্ঠানে. বহিকুট্টেতি কুট্টতো বহি.
অঞ্ঞত্রপরিভোগপটিক্খেপাদিকথাৰণ্ণনা
৩২৪. চক্কলিকন্তি কম্বলাদীহি ৰেঠেত্ৰা চক্কসণ্ঠানেন পাদপুঞ্ছনযোগ্গং কতং. পরিভণ্ডকতা ভূমি নাম সণ্হমত্তিকাহি কতা কাল়ৰণ্ণাদিভূমি. সেনাসনং মঞ্চপীঠাদি. তথেৰ ৰল়ঞ্জেতুং ৰট্টতীতি অঞ্ঞেহি আৰাসিকভিক্খূহি পরিভুত্তনীহারেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ‘‘নেৰাসিকা পকতিযা অনত্থতায ভূমিযা ঠপেন্তি চে, তেসম্পি অনাপত্তিযেৰা’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. দ্ৰারম্পীতিআদিনা ৰুত্তদ্ৰারৰাতপানাদযো অপরিকম্মকতাপি ন অপস্সযিতব্বা. লোমেসূতি লোমেসু ফুসন্তেসু.
সঙ্ঘভত্তাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা
৩২৫. উদ্দেসভত্তং নিমন্তনন্তি ইমং ৰোহারং পত্তানীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, ‘‘উদ্দেসভত্তং নিমন্তন’’ন্তিআদিৰোহারং পত্তানীতি অযমেত্থ অত্থো. তম্পি অন্তো কত্ৰাতি আযতিং ভিক্খূনং কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থায তম্পি সঙ্ঘভত্তং অন্তো কত্ৰা.
উদ্দেসভত্তকথাৰণ্ণনা
অত্তনো ৰিহারদ্ৰারেতি ৰিহারস্স দ্ৰারকোট্ঠকসমীপং সন্ধায ৰুত্তং. ভোজনসালাযাতি ভত্তুদ্দেসট্ঠানভূতায ভোজনসালায. ‘‘দিন্নং পনা’’তি ৰত্ৰা যথা সো দাযকো দেতি, তং ৰিধিং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘতো ভন্তে’’তিআদিমাহ. অন্তরঘরেতি অন্তোগেহে. অন্তোউপচারগতানন্তি এত্থ গামদ্ৰারৰীথিচতুক্কেসু দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরং অন্তোউপচারো নাম. অন্তরঘরস্স উপচারে পন লব্ভমানৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘ঘরূপচারো চেত্থা’’তিআদিমাহ. একৰল়ঞ্জন্তি একেন দ্ৰারেন ৰল়ঞ্জিতব্বং. নানানিৰেসনেসূতি নানাকুলস্স নিৰেসনেসু. লজ্জী পেসলো অগতিগমনং ৰজ্জেত্ৰা মেধাৰী চ উপপরিক্খিত্ৰা উদ্দিসিস্সতীতি আহ ‘‘পেসলো লজ্জী মেধাৰী ইচ্ছিতব্বো’’তি. নিসিন্নস্সপি নিদ্দাযন্তস্সপীতি অনাদরে সামিৰচনং. তিচীৰরপরিৰারন্তি এত্থ ‘‘উদকপত্তলাভী ৰিয অঞ্ঞোপি উদ্দেসভত্তং অলভিত্ৰা ৰত্থাদিমনেকপ্পকারকং লভতি চে, তস্সেৰ ত’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অত্তনো রুচিৰসেন যং কিঞ্চি ৰত্ৰা আহরিতুং ৰিস্সজ্জিতত্তা ৰিস্সট্ঠদূতো নাম. যং ইচ্ছতীতি ‘‘উদ্দেসপত্তং দেথা’’তিআদীনি ৰদন্তো যং ইচ্ছতি. পুচ্ছাসভাগেনাতি পুচ্ছাসদিসেন.
‘‘একা কূটট্ঠিতিকা নাম হোতী’’তি ৰত্ৰা তমেৰ ঠিতিকং ৰিভাৰেন্তো ‘‘রঞ্ঞো ৰা হী’’তিআদিমাহ. অঞ্ঞেহি উদ্দেসভত্তেহি অমিস্সেত্ৰা ৰিসুংযেৰ ঠিতিকায গহেতব্বত্তা ‘‘একচারিকভত্তানী’’তি ৰুত্তং. থেয্যায হরন্তীতি পত্তহারকা হরন্তি. গীৰা হোতীতি আণাপকস্স গীৰা হোতি. ‘‘মনুস্সানং ৰচনং কাতুং ৰট্টতী’’তি গচ্ছন্তীতি ‘‘মনুস্সানং ৰচনং কাতুং ৰট্টতী’’তি তেন ভিক্খুনা ৰুত্তা গচ্ছন্তি. অকতভাগো নামাতি আগন্তুকভাগো নাম. ‘‘সব্বো সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূ’’তি ৰুত্তেতি এত্থ ‘‘পঠমমেৰ ‘সব্বং সঙ্ঘিকং পত্তং দেথা’তি ৰত্ৰা পচ্ছা ‘সব্বো সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূ’তি অৰুত্তেপি ভাজেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
নিমন্তনভত্তকথাৰণ্ণনা
‘‘এত্তকে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৰা দেথা’’তিআদীনি অৰত্ৰা ‘‘এত্তকানং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা দিন্নং সঙ্ঘিকং নিমন্তনং নাম. পিণ্ডপাতিকানম্পি ৰট্টতীতি ভিক্খাপরিযাযেন ৰুত্তত্তা ৰট্টতি. পটিপাটিযাতি লদ্ধপটিপাটিযা. ৰিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি পদং অৰত্ৰা. তেনেৰাহ ‘‘ভত্তন্তি অৰদন্তেনা’’তি. আলোপসঙ্খেপেনাতি একেকপিণ্ডৰসেন. অযঞ্চ নযো নিমন্তনেযেৰ, ন উদ্দেসভত্তে. তত্থ হি একস্স পহোনকপ্পমাণংযেৰ ভাজেতব্বং, তস্মা উদ্দেসভত্তে আলোপট্ঠিতিকা নাম নত্থি. অচ্ছতীতি তিট্ঠতি. ‘‘একৰারন্তি যাৰ তস্মিং আৰাসে ৰসন্তি ভিক্খূ, সব্বে লভন্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – একৰারন্তি ন একদিৰসং সন্ধায ৰুত্তং, যত্তকা পন ভিক্খূ তস্মিং আৰাসে ৰসন্তি, তে সব্বে. একস্মিং দিৰসে গহিতভিক্খূ অঞ্ঞদা অগ্গহেত্ৰা যাৰ একৰারং সব্বে ভিক্খূ ভোজিতা হোন্তি, তাৰ যে জানন্তি, তে গহেত্ৰা গন্তব্বন্তি.
সলাকভত্তকথাৰণ্ণনা
উপনিবন্ধিত্ৰাতি লিখিত্ৰা. নিগ্গহেন দত্ৰাতি অনিচ্ছন্তম্পি নিগ্গহেন সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা. একগেহৰসেনাতি একায ঘরপাল়িযা ৰসেন. উদ্দিসিত্ৰাতি ‘‘তুয্হঞ্চ তুয্হঞ্চ পাপুণাতী’’তি ৰত্ৰা. দূরত্তা নিগ্গহেত্ৰাপি ৰারেন গাহেতব্বগামো ৰারগামো. ৰিহারৰারে নিযুত্তা ৰিহারৰারিকা, ৰারেন ৰিহাররক্খণকা. অঞ্ঞথত্তন্তি পসাদঞ্ঞথত্তং. ফাতিকম্মমেৰ ভৰন্তীতি ৰিহাররক্খণত্থায সঙ্ঘেন দাতব্বঅতিরেকলাভা হোন্তি. সঙ্ঘনৰকেন লদ্ধকালেতি দিৰসে দিৰসে একেকস্স পাপিতানি দ্ৰে তীণি একচারিকভত্তানি তেনেৰ নিযামেন অত্তনো পাপুণনট্ঠানে সঙ্ঘনৰকেন লদ্ধকালে. যস্স কস্সচি সম্মুখীভূতস্স পাপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘যেভুয্যেন চে ভিক্খূ বহিসীমগতা হোন্তি, সম্মুখীভূতস্স যস্স কস্সচি পাপেতব্বং সভাগত্তা একেন লদ্ধং সব্বেসং হোতি, তস্মিম্পি অসতি অত্তনো পাপেত্ৰা দাতব্ব’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. রসসলাকন্তি উচ্ছুরসসলাকং.
‘‘সঙ্ঘতো নিরামিসসলাকাপি ৰিহারে পক্কভত্তম্পি ৰট্টতিযেৰা’’তি সাধারণং কত্ৰা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৬) ৰুত্তত্তা ‘‘এৰং গাহিতে সাদিতব্বং, এৰং ন সাদিতব্ব’’ন্তি ৰিসেসেত্ৰা অৰুত্তত্তা চ ভেসজ্জাদিসলাকাযো চেত্থ কিঞ্চাপি পিণ্ডপাতিকানম্পি ৰট্টন্তি, সলাকৰসেন গাহিতত্তা পন ন সাদিতব্বাতি এত্থ অধিপ্পাযো ৰীমংসিতব্বো. যদি হি ভেসজ্জাদিসলাকা সলাকৰসেন গাহিতা ন সাদিতব্বা সিযা, সঙ্ঘতো নিরামিসসলাকা ৰট্টতিযেৰাতি ন ৰদেয্য, ‘‘অতিরেকলাভো সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্ত’’ন্তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ১২৮) ‘‘অতিরেকলাভং পটিক্খিপামী’’তি সলাকৰসেন গাহেতব্বং ভত্তমেৰ পটিক্খিত্তং, ন ভেসজ্জং. সঙ্ঘভত্তাদীনি হি চুদ্দস ভত্তানিযেৰ তেন ন সাদিতব্বানীতি ৰুত্তানি, খন্ধকভাণকানং ৰা মতেন ইধ এৰং ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. অগ্গতো দাতব্বভিক্খা অগ্গভিক্খা. লদ্ধা ৰা অলদ্ধা ৰাতি লভিত্ৰা ৰা অলভিত্ৰা ৰা. নিবদ্ধায অগ্গভিক্খায অপ্পমত্তিকায এৰ সম্ভৰতো লভিত্ৰাপি পুনদিৰসে গণ্হিতুং ৰুত্তং. অগ্গভিক্খামত্তন্তি হি এত্থ মত্ত-সদ্দো বহুভাৰং নিৰত্তেতি.
সলাকভত্তং নাম ৰিহারেযেৰ উদ্দিসীযতি ৰিহারমেৰ সন্ধায দিয্যমানত্তাতি আহ ‘‘ৰিহারে অপাপিতং পনা’’তিআদি. তত্র আসনসালাযাতি তস্মিং গামে আসনসালায. ৰিহারং আনেত্ৰা গাহেতব্বন্তি তথা ৰত্ৰা তস্মিং দিৰসে দিন্নভত্তং ৰিহারমেৰ আনেত্ৰা ঠিতিকায গাহেতব্বং. তত্থাতি তস্মিং দিসাভাগে. তং গহেত্ৰাতি তং ৰারগামসলাকং অত্তনা গহেত্ৰা. তেনাতি যো অত্তনো পত্তং ৰারগামসলাকং দিসংগমিকস্স অদাসি, তেন. অনতিক্কন্তেযেৰ তস্মিং তস্স সলাকা গাহেতব্বাতি যস্মা উপচারসীমট্ঠস্সেৰ সলাকা পাপুণাতি, তস্মা তস্মিং দিসংগমিকে উপচারসীমং অনতিক্কন্তেযেৰ তস্স দিসংগমিকস্স পত্তসলাকা অত্তনো পাপেত্ৰা গহেতব্বা.
অনাগতদিৰসেতি এত্থ কথং তেসং ভিক্খূনং আগতানাগতভাৰো ৰিঞ্ঞাযতীতি চে? যস্মা ততো ততো আগতা ভিক্খূ তস্মিং গামে আসনসালায সন্নিপতন্তি, তস্মা তেসং আগতানাগতভাৰো সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. অম্হাকং গোচরগামেতি সলাকভত্তদাযকানং গামে. ভুঞ্জিতুং আগচ্ছন্তীতি ‘‘মহাথেরো এককোৰ ৰিহারে ওহীনো অৰস্সং সব্বসলাকা অত্তনো পাপেত্ৰা ঠিতো’’তি মঞ্ঞমানা আগচ্ছন্তি.
পক্খিকভত্তাদিকথাৰণ্ণনা
অভিলক্খিতেসু চতূসু পক্খদিৰসেসু দাতব্বভত্তং পক্খিকং. অভিলক্খিতেসূতি এত্থ অভীতি উপসগ্গমত্তং, লক্খণীযেসু ইচ্চেৰ অত্থো, উপোসথসমাদানধম্মস্সৰনপূজাসক্কারাদিকরণত্থং লক্খিতব্বেসু সল্লক্খেতব্বেসু উপলক্খেতব্বেসূতি ৰুত্তং হোতি. স্ৰে পক্খোতি ‘‘অজ্জ পক্খিকং ন গাহেতব্ব’’ন্তি পক্খিকস্স অনিযমত্তা ৰুত্তং. ‘‘স্ৰে অম্হাকং ঘরে লূখভত্তং ভৰিস্সতী’’তি পোত্থকেসু লিখন্তি, ‘‘পক্খভত্তং ভৰিস্সতী’’তি পাঠেন ভৰিতব্বং. উপোসথে দাতব্বং ভত্তং উপোসথিকং. নিবন্ধাপিতন্তি ‘‘অসুকৰিহারস্সা’’তি নিযমিতং. গাহেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বন্তি তস্মিং সেনাসনে ৰসন্তেহি ঠিতিকায গাহেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. তণ্ডুলাদীনিপেসেন্তি…পে… ৰট্টতীতি অভিহটভিক্খত্তা ৰট্টতি. তথা পটিগ্গহিতত্তাতি ভিক্খানামেন পটিগ্গহিতত্তা. পত্তং পূরেত্ৰা থকেত্ৰা দিন্নন্তি ‘‘গুল়কভত্তং দেমা’’তি দিন্নং. গুল়পিণ্ডেপি…পে… দাতব্বোতি এত্থ গুল়পিণ্ডং তালপক্কপ্পমাণন্তি ৰেদিতব্বং. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
সেনাসনক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.