৫. খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকং

খুদ্দকৰত্থুকথাৰণ্ণনা

২৪৩. খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকে অট্ঠপদাকারেনাতি অট্ঠপদফলকাকারেন, জূতফলকসদিসন্তি ৰুত্তং হোতি. মল্লকমূলসণ্ঠানেনাতি খেল়মল্লকমূলসণ্ঠানেন.

২৪৫. মুত্তোলম্বকাদীনন্তি আদি-সদ্দেন কুণ্ডলাদিং সঙ্গণ্হাতি. পলম্বকসুত্তন্তি যঞ্ঞোপচিতাকারেন ওলম্বকসুত্তং.

২৪৬. চিক্কলেনাতি সিলেসেন.

২৪৮. সাধুগীতন্তি অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তগীতং.

২৪৯. চতুরস্সেন ৰত্তেনাতি পরিপুণ্ণেন উচ্চারণৰত্তেন. তরঙ্গৰত্তাদীনং উচ্চারণৰিধানানি নট্ঠপ্পযোগানি. বাহিরলোমিন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, যথা তস্স উণ্ণপাৰারস্স বহিদ্ধা লোমানি দিস্সন্তি, তথা ধারেন্তস্স দুক্কটন্তি ৰুত্তং হোতি.

২৫১. ইমানি চত্তারি অহিরাজকুলানীতি (অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.৬৭) ইদং দট্ঠৰিসে সন্ধায ৰুত্তং. যে হি কেচি দট্ঠৰিসা, সব্বে তে ইমেসং চতুন্নং অহিরাজকুলানং অব্ভন্তরগতাৰ হোন্তি. অত্তগুত্তিযাতি অত্তনো গুত্তত্থায. অত্তরক্খাযাতি অত্তনো রক্খণত্থায. অত্তপরিত্তংকাতুন্তি অত্তনো পরিত্তাণত্থায অত্তপরিত্তং নাম কাতুং অনুজানামীতি অত্থো.

ইদানি যথা তং পরিত্তং কাতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘এৰঞ্চ পন ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. তত্থ (জা. অট্ঠ. ২.২.১০৫) ৰিরূপক্খেহীতি ৰিরূপক্খনাগকুলেহি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সহযোগে চেতং করণৰচনং, এতেহি সহ ময্হং মিত্তভাৰোতি ৰুত্তং হোতি অপাদকেহীতি অপাদকসত্তেহি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সব্বে সত্তাতি ইতো পুব্বে এত্তকেন ঠানেন ওদিস্সকমেত্তং কথেত্ৰা ইদানি অনোদিস্সকমেত্তং কথেতুং ইদমারদ্ধং. তত্থ সত্তা পাণা ভূতাতি সব্বানেতানি পুগ্গলৰেৰচনানেৰ. ভদ্রানি পস্সন্তূতি ভদ্রানি আরম্মণানি পস্সন্তু. মা কঞ্চি পাপমাগমাতি কঞ্চি সত্তং পাপকং লামকং মা আগচ্ছতু.

অপ্পমাণো বুদ্ধোতি এত্থ বুদ্ধোতি বুদ্ধগুণা ৰেদিতব্বা, তে হি অপ্পমাণা নাম. সেসদ্ৰযেসুপি এসেৰ নযো, পমাণৰন্তানীতি গুণপ্পমাণেন যুত্তানি. উণ্ণনাভীতি লোমসনাভিকো মক্কটকো. সরবূতি ঘরগোল়িকা. কতা মে রক্খা কতং মে পরিত্তন্তি মযা এত্তকস্স জনস্স রক্খা চ পরিত্তাণঞ্চ কতং. পটিক্কমন্তু ভূতানীতি সব্বেপি মে কতপরিত্তাণা সত্তা অপগচ্ছন্তু, মা মং ৰিহেঠযিংসূতি অত্থো. সোহন্তি যস্স মম এতেহি সব্বেহিপি মেত্তং, সো অহং ভগৰতো নমো করোমি, ৰিপস্সীআদীনঞ্চ সত্তন্নং সম্মাসম্বুদ্ধানং নমো করোমীতি সম্বন্ধো.

অঞ্ঞম্হি ছেতব্বম্হীতি রাগানুসযং সন্ধায ৰদতি. তাদিসং ৰা দুক্খন্তি মুট্ঠিআদীহি দুক্খং উপ্পাদেন্তস্স.

২৫২. জালানি পরিক্খিপাপেত্ৰাতি পরিস্সযমোচনত্থঞ্চেৰ পমাদেন গল়িতানং আভরণাদীনং রক্খণত্থঞ্চ জালানি করণ্ডকাকারেন পরিক্খিপাপেত্ৰা. চন্দনগণ্ঠি আগন্ত্ৰা জালে লগ্গাতি একো কির রত্তচন্দনরুক্খো গঙ্গায উপরিতীরে জাতো গঙ্গোদকেন ধোতমূলো পতিত্ৰা তত্থ তত্থ পাসাণেসু সম্ভিজ্জমানো ৰিপ্পকিরি. ততো একা ঘটপ্পমাণা ঘটিকা পাসাণেসু ঘংসিযমানা উদকঊমীহি পোথিযমানা মট্ঠা হুত্ৰা অনুপুব্বেন ৰুয্হমানা সেৰালপরিযোনদ্ধা আগন্ত্ৰা তস্মিং জালে লগ্গি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. লেখন্তি লিখিতগহিতং চুণ্ণং. উড্ডিত্ৰাতি ৰেল়ুপরম্পরায উদ্ধং পাপেত্ৰা, উট্ঠাপেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. ওহরতূতি ইদ্ধিযা ওতারেত্ৰা গণ্হতু.

পূরণকস্সপাদযো ছ সত্থারো. তত্থ (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৫১-১৫২; ম. নি. অট্ঠ. ১.৩১২) পূরণোতি তস্স সত্থুপটিঞ্ঞস্স নামং. কস্সপোতি গোত্তং. সো কির অঞ্ঞতরস্স কুলস্স একূনদাসসতং পূরযমানো জাতো. তেনস্স ‘‘পূরণো’’তি নামং অকংসু. মঙ্গলদাসত্তা চস্স কতং ‘‘দুক্কট’’ন্তি ৰত্তা নত্থি, অকতং ৰা ‘‘ন কত’’ন্তি. সো ‘‘কিমহং এত্থ ৰসামী’’তি পলাযি. অথস্স চোরা ৰত্থানি অচ্ছিন্দিংসু. সো পণ্ণেন ৰা তিণেন ৰা পটিচ্ছাদেতুম্পি অজানন্তো জাতরূপেনেৰ একং গামং পাৰিসি. মনুস্সা তং দিস্ৰা ‘‘অযং সমণো অরহা অপ্পিচ্ছো, নত্থি ইমিনা সদিসো’’তি পূৰভত্তাদীনি গহেত্ৰা উপসঙ্কমন্তি. সো ‘‘ময্হং সাটকং অনিৰত্থভাৰেন ইদং উপ্পন্ন’’ন্তি ততো পট্ঠায সাটকং লভিত্ৰাপি ন নিৰাসেসি, তদেৰ পব্বজ্জং অগ্গহেসি. তস্স সন্তিকে অঞ্ঞেপি অঞ্ঞেপীতি পঞ্চসতা মনুস্সা পব্বজিংসু. এৰমযং গণাচরিযো হুত্ৰা ‘‘সত্থা’’তি লোকে পাকটো অহোসি.

মক্খলীতি তস্স নামং. গোসালায জাতত্তা গোসালোতি দুতিযনামং. তং কির সকদ্দমায ভূমিযা তেলঘটং গহেত্ৰা গচ্ছন্তং ‘‘তাত মা খলী’’তি সামিকো আহ. সো পমাদেন খলিত্ৰা পতিত্ৰা সামিকস্স ভযেন পলাযিতুং আরদ্ধো. সামিকো উপধাৰিত্ৰা সাটককণ্ণে অগ্গহেসি, সো সাটকং ছড্ডেত্ৰা অচেলকো হুত্ৰা পলাযি. সেসং পূরণসদিসমেৰ.

অজিতোতি তস্স নামং. কেসকম্বলং ধারেতীতি কেসকম্বলো. ইতি নামদ্ৰযং সংসন্দিত্ৰা ‘‘অজিতো কেসকম্বলো’’তি ৰুচ্চতি. তত্থ কেসকম্বলো নাম মনুস্সানং কেসেহি কতকম্বলো. ততো পটিকিট্ঠতরং ৰত্থং নাম নত্থি. যথাহ ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি তন্তাৰুতানং ৰত্থানং, কেসকম্বলো তেসং পটিকিট্ঠো অক্খাযতি. কেসকম্বলো, ভিক্খৰে, সীতে সীতো উণ্হে উণ্হো দুব্বণ্ণো দুগ্গন্ধো দুক্খসম্ফস্সো’’তি (অ. নি. ৩.১৩৮).

পকুধোতি তস্স নামং. কচ্চাযনোতি গোত্তং. ইতি নামগোত্তং সংসন্দিত্ৰা ‘‘পকুধো কচ্চাযনো’’তি ৰুচ্চতি. সীতূদকপটিক্খিত্তকো এস, ৰচ্চং কত্ৰাপি উদককিচ্চং ন করোতি, উণ্হোদকং ৰা কঞ্জিযং ৰা লভিত্ৰা করোতি, নদিং ৰা মগ্গোদকং ৰা অতিক্কম্ম ‘‘সীলং মে ভিন্ন’’ন্তি ৰালিকথূপং কত্ৰা সীলং অধিট্ঠায গচ্ছতি. এৰরূপনিস্সিরিকলদ্ধিকো এস.

সঞ্চযোতি তস্স নামং. বেলট্ঠস্স পুত্তো বেলট্ঠপুত্তো. ‘‘অম্হাকং গণ্ঠনকিলেসো পলিবুন্ধনকিলেসো নত্থি, কিলেসগণ্ঠিরহিতা ময’’ন্তি এৰংৰাদিতায লদ্ধনামৰসেন নিগণ্ঠো. নাটস্স পুত্তোতি নাটপুত্তো.

পিণ্ডোলভারদ্ৰাজোতি (উদা. অট্ঠ. ৩৬) পিণ্ডং উলমানো পরিযেসমানো পব্বজিতোতি পিণ্ডোলো. সো কির পরিজিণ্ণভোগো ব্রাহ্মণো হুত্ৰা মহন্তং ভিক্খুসঙ্ঘস্স লাভসক্কারং দিস্ৰা পিণ্ডত্থায নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতো. সো মহন্তং কপল্লপত্তং ‘‘পত্ত’’ন্তি গহেত্ৰা চরতি, কপল্লপূরং যাগুং পিৰতি, ভত্তং ভুঞ্জতি, পূৰখজ্জকঞ্চ খাদতি. অথস্স মহগ্ঘসভাৰং সত্থু আরোচযিংসু. সত্থা তস্স পত্তত্থৰিকং নানুজানি. থেরো হেট্ঠামঞ্চে পত্তং নিকুজ্জিত্ৰা ঠপেতি. সো ঠপেন্তোপি ঘংসেন্তোৰ পণামেত্ৰা ঠপেতি, গণ্হন্তোপি ঘংসেন্তোৰ আকড্ঢিত্ৰা গণ্হাতি. তং গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ঘংসনেন পরিক্খীণং নাল়িকোদনমত্তস্সেৰ গণ্হনকং জাতং. ততো সত্থু আরোচেসুং. অথস্স সত্থা পত্তত্থৰিকং অনুজানি. থেরো অপরেন সমযেন ইন্দ্রিযভাৰনং ভাৰেন্তো অগ্গফলে অরহত্তে পতিট্ঠাসি. ইতি সো পুব্বে সৰিসেসং পিণ্ডত্থায উলতীতি পিণ্ডোলো. গোত্তেন পন ভারদ্ৰাজোতি উভযং একতো কত্ৰা ‘‘পিণ্ডোলভারদ্ৰাজো’’তি ৰুচ্চতি.

‘‘অথ খো আযস্মা পিণ্ডোলভারদ্ৰাজো…পে… এতদৰোচা’’তি কস্মা এৰমাহংসু? সো কির (ধ. প. অট্ঠ. ২.১৮০ দেৰোরোহণৰত্থু) সেট্ঠি নেৰ সম্মাদিট্ঠি, ন মিচ্ছাদিট্ঠি, মজ্ঝত্তধাতুকো. সো চিন্তেসি ‘‘ময্হং গেহে চন্দনং বহু, কিং নু খো ইমিনা করিস্সামী’’তি. অথস্স এতদহোসি ‘‘ইমস্মিং লোকে ‘মযং অরহন্তো, মযং অরহন্তো’তি ৰত্তারো বহূ, অহং একং অরহন্তম্পি ন জানামি, গেহে ভমং যোজেত্ৰা পত্তং লিখাপেত্ৰা সিক্কায ঠপেত্ৰা ৰেল়ুপরম্পরায সট্ঠিহত্থমত্তে আকাসে ওলম্বাপেত্ৰা ‘সচে অরহা অত্থি, আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হাতূ’তি ৰক্খামি. যো তং গহেস্সতি, তস্স সপুত্তদারো সরণং গমিস্সামী’’তি. সো চিন্তিতনিযামেনেৰ পত্তং লিখাপেত্ৰা ৰেল়ুপরম্পরায উস্সাপেত্ৰা ‘‘যো ইমস্মিং লোকে অরহা, সো আকাসেন আগন্ত্ৰা ইমং পত্তং গণ্হাতূ’’তি আহ.

তদা ছ সত্থারো ‘‘অম্হাকং এস অনুচ্ছৰিকো, অম্হাকমেৰ নং দেহী’’তি ৰদিংসু. সো ‘‘আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হথা’’তি আহ. ছট্ঠে দিৰসে নিগণ্ঠো নাটপুত্তো অন্তেৰাসিকে পেসেসি ‘‘গচ্ছথ সেট্ঠিং এৰং ৰদেথ ‘অম্হাকং আচরিযস্সেৰ অনুচ্ছৰিকো, মা অপ্পমত্তকস্স কারণা আকাসেন আগমনং করি, দেহি কির তে পত্ত’ন্তি’’. তে গন্ত্ৰা সেট্ঠিং তথা ৰদিংসু. সেট্ঠি ‘‘আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হিতুং সমত্থোৰ গণ্হাতূ’’তি আহ. নাটপুত্তো সযং গন্তুকামো হুত্ৰা অন্তেৰাসিকানং সঞ্ঞং অদাসি ‘‘অহং একং হত্থঞ্চ পাদঞ্চ উক্খিপিত্ৰা উপ্পতিতুকামো ৰিয ভৰিস্সামি, তুম্হে মং ‘আচরিয কিং করোথ, দারুমযপত্তস্স কারণা পটিচ্ছন্নং অরহত্তগুণং মহাজনস্স মা দস্সযিত্থা’তি ৰত্ৰা মং হত্থেসু চ পাদেসু চ গহেত্ৰা আকড্ঢন্তা ভূমিযং পাতেয্যাথা’’তি. সো তত্থ গন্ত্ৰা সেট্ঠিং আহ ‘‘মহাসেট্ঠি অযং পত্তো অঞ্ঞেসং নানুচ্ছৰিকো, মা তে অপ্পমত্তকস্স কারণা মম আকাসে উপ্পতনং রুচ্চি, দেহি মে পত্ত’’ন্তি. ভন্তে, আকাসেন উপ্পতিত্ৰাৰ গণ্হথাতি. ততো নাটপুত্তো ‘‘তেন হি অপেথ অপেথা’’তি অন্তেৰাসিকে অপনেত্ৰা ‘‘আকাসে উপ্পতিস্সামী’’তি একং হত্থঞ্চ পাদঞ্চ উক্খিপি. অথ নং অন্তেৰাসিকা ‘‘আচরিয, কিং নামেতং করোথ, ছৰস্স দারুমযপত্তস্স কারণা পটিচ্ছন্নগুণেন তুম্হেহি মহাজনস্স দস্সিতেন কো অত্থো’’তি তং হত্থপাদেসু গহেত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা ভূমিযং পাতেসুং. সো সেট্ঠিং আহ ‘‘মহাসেট্ঠি, ইমে মে উপ্পতিতুং ন দেন্তি, দেহি মে পত্ত’’ন্তি. উপ্পতিত্ৰাৰ গণ্হথ ভন্তেতি. এৰং তিত্থিযা ছ দিৰসানি ৰাযমিত্ৰাপি পত্তং ন লভিংসুযেৰ.

অথ সত্তমে দিৰসে আযস্মতো চ মোগ্গল্লানস্স আযস্মতো চ পিণ্ডোলভারদ্ৰাজস্স ‘‘রাজগহে পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি গন্ত্ৰা একস্মিং পিট্ঠিপাসাণে ঠত্ৰা চীৰরং পারুপনকালে ধুত্তকা কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘হম্ভো পুব্বে ছ সত্থারো ‘মযং অরহন্তাম্হা’তি ৰিচরিংসু, রাজগহসেট্ঠিনো পন অজ্জ সত্তমো দিৰসো পত্তং উস্সাপেত্ৰা ঠপযতো ‘সচে অরহা অত্থি, আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হাতূ’তি ৰদন্তস্স, একোপি ‘অহং অরহা’তি আকাসে উপ্পতন্তো নত্থি, অজ্জ নো লোকে অরহন্তানং নত্থিভাৰো ঞাতো’’তি. তং কথং সুত্ৰা আযস্মা মহামোগ্গল্লানো আযস্মন্তং পিণ্ডোলভারদ্ৰাজং আহ ‘‘সুতং তে, আৰুসো ভারদ্ৰাজ, ইমেসং ৰচনং, ইমে বুদ্ধসাসনং পরিগ্গণ্হন্তা ৰিয ৰদন্তি, ত্ৰঞ্চ মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো, গচ্ছেতং পত্তং আকাসেন গন্ত্ৰা গণ্হাহী’’তি. ‘‘আৰুসো মোগ্গল্লান, ত্ৰং ‘ইদ্ধিমন্তানং অগ্গো’তি পাকটো, ত্ৰং এতং গণ্হ, তযি পন অগ্গণ্হন্তে অহং গণ্হিস্সামী’’তি আহ. অথ আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ‘‘গণ্হাৰুসো’’তি আহ. ইতি তে লোকস্স অরহন্তেহি অসুঞ্ঞভাৰদস্সনত্থং এৰমাহংসু.

তিক্খত্তুং রাজগহং অনুপরিযাযীতি তিক্খত্তুং রাজগহং অনুগন্ত্ৰা পরিব্ভমি. ‘‘সত্তক্খত্তু’’ন্তিপি ৰদন্তি. থেরো কির অভিঞ্ঞাপাদকং ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা উট্ঠায তিগাৰুতং পিট্ঠিপাসাণং অন্তন্তেন পরিচ্ছিন্দন্তো তূলপিচু ৰিয আকাসে উট্ঠাপেত্ৰা রাজগহনগরস্স উপরি সত্তক্খত্তুং অনুপরিযাযি. সো তিগাৰুতপ্পমাণস্স নগরস্স অপিধানং ৰিয পঞ্ঞাযি. নগরৰাসিনো ‘‘পাসাণো নো অৰত্থরিত্ৰা গণ্হাতী’’তি ভীতা সুপ্পাদীনি মত্থকে কত্ৰা তত্থ তত্থ নিলীযিংসু. সত্তমে ৰারে থেরো পিট্ঠিপাসাণং ভিন্দিত্ৰা অত্তানং দস্সেতি. মহাজনো থেরং দিস্ৰা ‘‘ভন্তে পিণ্ডোলভারদ্ৰাজ, তৰ পাসাণং গাল়্হং কত্ৰা গণ্হ, মা নো সব্বে নাসযী’’তি আহ. থেরো পাসাণং পাদন্তেন খিপিত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. সো গন্ত্ৰা যথাঠানেযেৰ পতিট্ঠাসি. থেরো সেট্ঠিস্স গেহমত্থকে অট্ঠাসি. তং দিস্ৰা সেট্ঠি উরেন নিপজ্জিত্ৰা ‘‘ওতর সামী’’তি ৰত্ৰা আকাসতো ওতিণ্ণং থেরং নিসীদাপেত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা চতুমধুরপুণ্ণং কত্ৰা থেরস্স অদাসি. থেরো পত্তং গহেত্ৰা ৰিহারাভিমুখো পাযাসি. অথস্স যে অরঞ্ঞগতা পাটিহারিযং নাদ্দসংসু, তে সন্নিপতিত্ৰা ‘‘ভন্তে, অম্হাকম্পি পাটিহারিযং দস্সেহী’’তি থেরং অনুবন্ধিংসু. সো তেসং তেসং পাটিহারিযং দস্সেন্তো ৰিহারং অগমাসি. সত্থা তং অনুবন্ধিত্ৰা উন্নাদেন্তস্স মহাজনস্স সদ্দং সুত্ৰা ‘‘আনন্দ, কস্সেসো সদ্দো’’তি পুচ্ছি. তেন ৰুত্তং ‘‘অস্সোসি খো ভগৰা…পে… কিং নু খো সো, আনন্দ, উচ্চাসদ্দো মহাসদ্দো’’তি.

ৰিকুব্বনিদ্ধিযা পাটিহারিযং পটিক্খিত্তন্তি এত্থ ৰিকুব্বনিদ্ধি নাম ‘‘সো পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা কুমারকৰণ্ণং ৰা দস্সেতি নাগৰণ্ণং ৰা, ৰিৰিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতী’’তি (পটি. ম. ৩.১৩) এৰমাগতা পকতিৰণ্ণৰিজহনৰিকারৰসেন পৰত্তা ইদ্ধি. অধিট্ঠানিদ্ধি পন ‘‘পকতিযা একো বহুকং আৰজ্জতি সতং ৰা সহস্সং ৰা সতসহস্সং ৰা, আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি ‘বহুকো হোমী’’’তি (পটি. ম. ৩.১০ দসইদ্ধিনিদ্দেস) এৰং ৰিভজিত্ৰা দস্সিতা অধিট্ঠানৰসেন নিপ্ফন্না ইদ্ধি.

২৫৩-২৫৪. ন অচ্ছুপিযন্তীতি ন সুফস্সিতানি হোন্তি. রূপকাকিণ্ণানীতি ইত্থিরূপাদীহি আকিণ্ণানি. ভূমিআধারকেতি ৰলযাধারকে. দারুআধারকদণ্ডাধারকেসূতি একদারুনা কতআধারকে বহূহি দণ্ডকেহি কতআধারকে ৰাতি অত্থো, তীহি দণ্ডেহি কতো পন ন ৰট্টতি. ভূমিযং পন নিক্কুজ্জিত্ৰা একমেৰ ঠপেতব্বন্তি এত্থ দ্ৰে ঠপেন্তেন উপরি ঠপিতপত্তং একেন পস্সেন ভূমিযং ফুসাপেত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি. আলিন্দকমিড্ঢিকাদীনন্তি পমুখমিড্ঢিকানং. পরিৰত্তিত্ৰা তত্থেৰ পতিট্ঠাতীতি এত্থ ‘‘পরিৰত্তিত্ৰা ততিযৰারে তত্থেৰ মিড্ঢিযা পতিট্ঠাতী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. পরিভণ্ডং নাম গেহস্স বহি কুট্টপাদস্স থিরভাৰত্থং কতা তনুকমিড্ঢিকা ৰুচ্চতি. তনুকমিড্ঢিকাযাতি খুদ্দকমিড্ঢিকায. মিড্ঢন্তেপি আধারকে ঠপেতুং ৰট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আধারক’’ন্তি হি ৰচনতো মিড্ঢাদীসু যত্থ কত্থচি আধারকং ঠপেত্ৰা তত্থ পত্তং ঠপেতুং ৰট্টতি আধারকে ঠপনোকাসস্স অনিযমিতত্তাতি ৰদন্তি. ‘‘পত্তমাল়ো নাম ৰট্টেত্ৰা পত্তানং অগমনত্থং ৰট্টং ৰা চতুরস্সং ৰা ইট্ঠকাদীহি পরিক্খিপিত্ৰা কতো’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.

২৫৫. ঘটিকন্তি উপরি যোজিতং অগ্গল়ং. তাৰকালিকং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি সকিদেৰ গহেত্ৰা তেন আমিসং পরিভুঞ্জিত্ৰা ছড্ডেতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. ঘটিকটাহেতি ভাজনকপালে. অভুং মেতি এত্থ ভৰতীতি ভূ, ৰড্ঢি. ন ভূতি অভূ, অৰড্ঢি. ভযৰসেন পন সা ইত্থী ‘‘অভু’’ন্তি আহ, ৰিনাসো ময্হন্তি অত্থো. ছৰসীসস্স পত্তন্তি ছৰসীসমযং পত্তং. পকতিৰিকারসম্বন্ধে চেতং সামিৰচনং, অভেদেপি ৰা ভেদূপচারেনাযং ৰোহারো ‘‘সিলাপুত্তকস্স সরীর’’ন্তিআদীসু ৰিয.

চব্বেত্ৰাতি খাদিত্ৰা. একং উদকগণ্ডুসং গহেত্ৰাতি ৰামহত্থেনেৰ পত্তং উক্খিপিত্ৰা মুখেন গণ্ডুসং গহেত্ৰা. উচ্ছিট্ঠহত্থেনাতি সামিসেন হত্থেন. এত্তাৰতাতি একগণ্ডুসগহণমত্তেন. লুঞ্চিত্ৰাতি ততো মংসং উদ্ধরিত্ৰা. এতেসু সব্বেসু পণ্ণত্তিং জানাতু ৰা মা ৰা, আপত্তিযেৰ.

২৫৬. কিণ্ণচুণ্ণেনাতি সুরাকিণ্ণচুণ্ণেন. ‘‘অনুৰাতং পরিভণ্ডন্তি কিলঞ্জাদীসু করোন্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. বিদলকন্তি দুগুণকরণসঙ্খাতস্স কিরিযাৰিসেসস্স অধিৰচনং. কস্স দুগুণকরণং? যেন কিলঞ্জাদিনা মহন্তং কথিনং অত্থতং, তস্স. তঞ্হি দণ্ডকথিনপ্পমাণেন পরিযন্তে সংহরিত্ৰা দুগুণং কাতব্বং. পটিগ্গহন্তি অঙ্গুলিকঞ্চুকং.

২৫৭-২৫৯. পাতি নাম পটিগ্গহণসণ্ঠানেন কতো ভাজনৰিসেসো. ন সম্মতীতি নপ্পহোতি.

২৬০-২৬২. নীচৰত্থুকং চিনিতুন্তি বহিকুট্টস্স সমন্ততো নীচৰত্থুকং কত্ৰা চিনিতুং. অরহটঘটিযন্তং নাম সকটচক্কসণ্ঠানং অরে অরে ঘটিকানি বন্ধিত্ৰা একেন দ্ৰীহি ৰা পরিব্ভমিযমানং যন্তং.

২৬৩. আৰিদ্ধপক্খপাসকন্তি কণ্ণিকমণ্ডলস্স সমন্তা ঠপিতপক্খপাসকং. মণ্ডলেতি কণ্ণিকমণ্ডলে. পক্খপাসকে ঠপেত্ৰাতি সমন্তা পক্খপাসকফলকানি ঠপেত্ৰা.

২৬৪. ‘‘নমতকং সন্থতসদিস’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. চম্মখণ্ডপরিহারেন পরিভুঞ্জিতব্বন্তি অনধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. এত্থেৰ পৰিট্ঠানীতি মল়োরিকায এৰ অন্তোগধানি. পুব্বে পত্তসঙ্গোপনত্থং আধারকো অনুঞ্ঞাতো, ইদানি ভুঞ্জনত্থং.

২৬৫. নিক্কুজ্জিতব্বোতি তেন দিন্নস্স দেয্যধম্মস্স অপ্পটিগ্গহণত্থং পত্তনিক্কুজ্জনকম্মৰাচায নিক্কুজ্জিতব্বো, ন অধোমুখঠপনেন. তেনেৰাহ ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, নিক্কুজ্জিতব্বো’’তিআদি. অলাভাযাতি চতুন্নং পচ্চযানং অলাভত্থায. অনত্থাযাতি উপদ্দৰায অৰড্ঢিযা.

২৬৬. পসাদেস্সামাতি আযাচিস্সাম. এতদৰোচাতি ‘‘অপ্পতিরূপং মযা কতং, ভগৰা পন মহন্তেপি অগুণে অচিন্তেত্ৰা ময্হং অচ্চযং পটিগ্গণ্হিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো এতং ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ ঞাযপটিপত্তিং অতিচ্চ এতি পৰত্ততীতি অচ্চযো, অপরাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো. পুরিসেন মদ্দিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা পৰত্তিতোপি হি অপরাধো অত্থতো পুরিসং অতিচ্চ অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো নাম হোতি. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৰরাযাতি অনাগতে সংৰরণত্থায পুন এৰরূপস্স অপরাধস্স দোসস্স খলিতস্স অকরণত্থায. তগ্ঘাতি একংসেন. যথাধম্মং পটিকরোসীতি যথা ধম্মো ঠিতো, তথেৰ করোসি, খমাপেসীতি ৰুত্তং হোতি. তং তে মযং পটিগ্গণ্হামাতি তং তৰ অপরাধং মযং খমাম. ৰুড্ঢি হেসা, আৰুসো ৰড্ঢ, অরিযস্স ৰিনযেতি এসা, আৰুসো ৰড্ঢ, অরিযস্স ৰিনযে বুদ্ধস্স ভগৰতো সাসনে ৰুড্ঢি নাম. কতমা? অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরিত্ৰা আযতিং সংৰরাপজ্জনা. দেসনং পন পুগ্গলাধিট্ঠানং করোন্তো ‘‘যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতী’’তি আহ.

২৬৮. বোধিরাজকুমারৰত্থুম্হি (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩২৪ আদযো) কোকনদোতি কোকনদং ৰুচ্চতি পদুমং, সো চ মঙ্গলপাসাদো ওলোকনপদুমং দস্সেত্ৰা কতো, তস্মা ‘‘কোকনদো’’তি সঙ্খং লভি. যাৰ পচ্ছিমসোপানকল়েৰরাতি এত্থ পচ্ছিমসোপানকল়েৰরন্তি পঠমসোপানফলকং ৰুত্তং তস্স সব্বপচ্ছা দুস্সেন সন্থতত্তা. উপরিমসোপানফলকতো পট্ঠায হি সোপানং সন্থতং. অদ্দসা খোতি ওলোকনত্থংযেৰ দ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতো অদ্দস.

ভগৰা তুণ্হী অহোসীতি ‘‘কিস্স নু খো অত্থায রাজকুমারেন অযং মহাসক্কারো কতো’’তি আৰজ্জেন্তো পুত্তপত্থনায কতভাৰং অঞ্ঞাসি. সো হি রাজপুত্তো অপুত্তকো. সুতঞ্চানেন অহোসি ‘‘বুদ্ধানং কির অধিকারং কত্ৰা মনসা ইচ্ছিতং লভন্তী’’তি. সো ‘‘সচাহং পুত্তং লভিস্সামি, সম্মাসম্বুদ্ধো ইমং চেলপটিকং অক্কমিস্সতি. নো চে লভিস্সামি, ন অক্কমিস্সতী’’তি পত্থনং কত্ৰা সন্থরাপেসি. অথ ভগৰা ‘‘নিব্বত্তিস্সতি নু খো এতস্স পুত্তো’’তি আৰজ্জেত্ৰা ‘‘ন নিব্বত্তিস্সতী’’তি অদ্দস. পুব্বে কির সো একস্মিং দীপে ৰসমানো সমানচ্ছন্দেন সকুণপোতকে খাদি. সচস্স মাতুগামো পুঞ্ঞৰা ভৰেয্য, পুত্তং লভেয্য. উভোহি পন সমানচ্ছন্দেহি হুত্ৰা পাপকম্মং কতং, তেনস্স পুত্তো ন নিব্বত্তিস্সতীতি অঞ্ঞাসি. দুস্সে পন অক্কন্তে ‘‘বুদ্ধানং অধিকারং কত্ৰা পত্থিতং লভন্তীতি লোকে অনুস্সৰো, মযা চ মহাঅধিকারো কতো, ন চ পুত্তং লভামি, তুচ্ছং ইদং ৰচন’’ন্তি মিচ্ছাগহণং গণ্হেয্য. তিত্থিযাপি ‘‘নত্থি সমণানং অকত্তব্বং নাম, চেলপটিকং মদ্দন্তা আহিণ্ডন্তী’’তি উজ্ঝাযেয্যুং. এতরহি চ অক্কমন্তেসু বহূ ভিক্খূ পরচিত্তৰিদুনো, তে ভব্বতং জানিত্ৰা অক্কমিস্সন্তি, অভব্বতং জানিত্ৰা ন অক্কমিস্সন্তি. অনাগতে পন উপনিস্সযো মন্দো ভৰিস্সতি, অনাগতং ন জানিস্সন্তি, তেসু অক্কমন্তেসু সচে পত্থিতং ইজ্ঝিস্সতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে ইজ্ঝিস্সতি, ‘‘পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘস্স অধিকারং কত্ৰা ইচ্ছিতিচ্ছিতং লভন্তি, ইদানি ন লভন্তি, তেযেৰ মঞ্ঞে ভিক্খূ পটিপত্তিপূরকা অহেসুং, ইমে পন পটিপত্তিং পূরেতুং ন সক্কোন্তী’’তি মনুস্সা ৰিপ্পটিসারিনো ভৰিস্সন্তীতি ইমেহি তীহি কারণেহি ভগৰা অক্কমিতুং অনিচ্ছন্তো তুণ্হী অহোসি. পচ্ছিমং জনতং তথাগতো অনুকম্পতীতি ইদং পন থেরো ৰুত্তেসু কারণেসু ততিযং কারণং সন্ধাযাহ. মঙ্গলং ইচ্ছন্তীতি মঙ্গলিকা.

২৬৯. বীজনিন্তি চতুরস্সবীজনিং. তালৰণ্টন্তি তালপত্তাদীহি কতং মণ্ডলিকবীজনিং.

২৭০-২৭৫. ‘‘একপণ্ণচ্ছত্তং নাম তালপত্ত’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কম্মসতেনাতি এত্থ সত-সদ্দো অনেকপরিযাযো, অনেকেন কম্মেনাতি অত্থো, মহতা উস্সাহেনাতি ৰুত্তং হোতি. রুধীতি খুদ্দকৰণং.

২৭৮. ‘‘অকাযবন্ধনেন সঞ্চিচ্চ অসঞ্চিচ্চ ৰা গামপ্পৰেসনে আপত্তি. সরিতট্ঠানতো বন্ধিত্ৰা পৰিসিতব্বং নিৰত্তিতব্বং ৰা’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. মুরজৰট্টিসণ্ঠানং ৰেঠেত্ৰা কতন্তি বহূ রজ্জুকে একতো কত্ৰা নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি ৰেঠেত্ৰা মুরজৰট্টিসদিসং কতং. তেনেৰ দুতিযপারাজিকৰণ্ণনাযং (পারা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছয) ৰুত্তং ‘‘বহূ রজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং বহুরজ্জুকন্তি ন ৰত্তব্বং, তং ৰট্টতী’’তি. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. মুদ্দিককাযবন্ধনং নাম চতুরস্সং অকত্ৰা সজ্জিতং. পামঙ্গদসা চতুরস্সা. মুদিঙ্গসণ্ঠানেনাতি ৰরকসীসাকারেন. পাসন্তোতি দসামূলং.

২৮০-২৮২. মুণ্ডৰট্টীতি মল্লকম্মকরাদযো. পমাণঙ্গুলেনাতি ৰড্ঢকীঅঙ্গুলং সন্ধায ৰুত্তং. সেসমেত্থ পাল়িতো অট্ঠকথাতো চ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.