৪. সমথক্খন্ধকং

সম্মুখাৰিনযকথাৰণ্ণনা

১৮৭. সমথক্খন্ধকে সঞ্ঞাপেতীতি এত্থ সং-সদ্দূপপদো ঞা-সদ্দো তোসনৰিসিট্ঠে অৰবোধনে ৰত্ততীতি আহ ‘‘পরিতোসেত্ৰা জানাপেতী’’তি.

সতিৰিনযাদিকথাৰণ্ণনা

১৯৫-২০০. দেসনামত্তমেৰেতন্তি ‘‘পঞ্চিমানী’’তি এতং দেসনামত্তং. সতিৰেপুল্লপ্পত্তস্স খীণাসৰস্স দাতব্বো ৰিনযো সতিৰিনযো. অমূল়্হস্স দাতব্বো ৰিনযো অমূল়্হৰিনযো. পটিঞ্ঞাতেন করণং পটিঞ্ঞাতকরণং.

২১২. তিণৰত্থারকসদিসত্তাতি তংসদিসতায তব্বোহারোতি দস্সেতি যথা ‘‘এস ব্রহ্মদত্তো’’তি.

অধিকরণকথাৰণ্ণনা

২১৬. ৰিৰাদাধিকরণস্স কিং মূলন্তিআদীসু ৰিৰাদমূলানীতি ৰিৰাদস্স মূলানি. কোধনোতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন সমন্নাগতো. উপনাহীতি ৰেরঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন সমন্নাগতো. অগারৰোতি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩২৩; ম. নি. অট্ঠ. ৩.৪৪) গারৰৰিরহিতো. অপ্পতিস্সোতি অপ্পতিস্সযো অনীচৰুত্তি. এত্থ পন যো ভিক্খু সত্থরি ধরমানে তীসু কালেসু উপট্ঠানং ন যাতি, সত্থরি অনুপাহনে চঙ্কমন্তে সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমতি, হেট্ঠা ৰসন্তে উপরি ৰসতি, সত্থু দস্সনট্ঠানে উভো অংসে পারুপতি, ছত্তং ধারেতি, উপাহনং ধারেতি, নহাযতি, উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা করোতি, পরিনিব্বুতে ৰা পন চেতিযং ৰন্দিতুং ন গচ্ছতি, চেতিযস্স পঞ্ঞাযনট্ঠানে সত্থুদস্সনট্ঠানে ৰুত্তং সব্বং করোতি, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘কস্মা এৰং করোসি, ন ইদং ৰট্টতি, সম্মাসম্বুদ্ধস্স নাম লজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তে ‘‘তুণ্হী হোহি, বুদ্ধো বুদ্ধোতি ৰদসি, কিং বুদ্ধো নামা’’তি ভণতি, অযং সত্থরি অগারৰো নাম.

যো পন ধম্মসৰনে সঙ্ঘুট্ঠে সক্কচ্চং ন গচ্ছতি, সক্কচ্চং ধম্মং ন সুণাতি, নিদ্দাযতি ৰা সল্লপন্তো ৰা নিসীদতি, সক্কচ্চং ন গণ্হাতি ন ৰাচেতি, ‘‘কিং ধম্মে অগারৰং করোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তুণ্হী হোহি, ধম্মো ধম্মোতি ৰদসি, কিং ধম্মো নামা’’তি ৰদতি, অযং ধম্মে অগারৰো নাম. যো পন থেরেন ভিক্খুনা অনজ্ঝিট্ঠো ধম্মং দেসেতি উদ্দিসতি পঞ্হং কথেতি, ৰুড্ঢে ভিক্খূ ঘট্টেন্তো গচ্ছতি তিট্ঠতি নিসীদতি, দুস্সপল্লত্থিকং ৰা হত্থপল্লত্থিকং ৰা করোতি, সঙ্ঘমজ্ঝে উভো অংসে পারুপতি, ছত্তুপাহনং ধারেতি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স লজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘তুণ্হী হোহি, সঙ্ঘো সঙ্ঘোতি ৰদসি, কিং সঙ্ঘো, মিগসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো’’তিআদীনি ৰদতি, অযং সঙ্ঘে অগারৰো নাম. একভিক্খুস্মিম্পি হি অগারৰে কতে সঙ্ঘে কতোযেৰ হোতি. তিস্সো সিক্খা পন অপূরযমানো সিক্খায ন পরিপূরকারী নাম.

অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানন্তি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩২৫; ম. নি. অট্ঠ. ৩.৪২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.৩৬) একস্মিং ৰিহারে দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং উপ্পন্নৰিৰাদো কথং দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে ৰিয হি দ্ৰীসু ভিক্খূসু ৰিৰাদং আপন্নেসু তস্মিং ৰিহারে তেসং অন্তেৰাসিকা ৰিৰদন্তি, তেসং ওৰাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰিৰদতি, ততো তেসং উপট্ঠাকা ৰিৰদন্তি, অথ মনুস্সানং আরক্খদেৰতা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. তত্থ ধম্মৰাদীনং আরক্খদেৰতা ধম্মৰাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৰাদীনং অধম্মৰাদিনিযো. ততো আরক্খদেৰতানং মিত্তা ভুম্মদেৰতা ভিজ্জন্তি. এৰং পরম্পরায যাৰ ব্রহ্মলোকা ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে সব্বে দেৰমনুস্সা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৰাদীহি পন অধম্মৰাদিনোৰ বহুতরা হোন্তি. ততো ‘‘যং বহুকেহি গহিতং, তং তচ্ছ’’ন্তি ধম্মং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহুতরা অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পুরক্খত্ৰা ৰিহরন্তা অপাযেসু নিব্বত্তন্তি. এৰং একস্মিং ৰিহারে দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং উপ্পন্নো ৰিৰাদো বহূনং অহিতায দুক্খায হোতি. অজ্ঝত্তং ৰাতি অত্তনি ৰা অত্তনো পরিসায ৰা. বহিদ্ধা ৰাতি পরস্মিং ৰা পরস্স পরিসায ৰা. আযতিং অনৰস্সৰাযাতি আযতিং অনুপ্পাদায.

মক্খীতি পরেসং গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পল়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পল়াসেন সমন্নাগতো. ইস্সুকীতি পরসক্কারাদীনং ইস্সাযনলক্খণায ইস্সায সমন্নাগতো. মচ্ছরীতি আৰাসমচ্ছরিযাদীহি সমন্নাগতো. সঠোতি কেরাটিকো. মাযাৰীতি কতপাপপটিচ্ছাদকো. পাপিচ্ছোতি অসন্তসম্ভাৰনিচ্ছকো দুস্সীলো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থিকৰাদী অহেতুকৰাদী অকিরিযৰাদী. সন্দিট্ঠিপরামাসীতি সযং দিট্ঠমেৰ পরামসতি গণ্হাতি. আধানগ্গাহীতি দল়্হগ্গাহী. দুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ন সক্কা হোতি গহিতং নিস্সজ্জাপেতুং. এত্থ চ কোধনো হোতি উপনাহীতিআদিনা পুগ্গলাধিট্ঠাননযেন কোধূপনাহাদযো অকুসলধম্মা ৰিৰাদমূলানীতি দস্সিতানি, তথা দুট্ঠচিত্তা ৰিৰদন্তীতিআদিনা লোভদোসমোহা. অদুট্ঠচিত্তা ৰিৰদন্তীতিআদিনা চ অলোভাদযো ৰিৰাদমূলানীতি দস্সিতানি.

২১৭. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৰিয ঝামখাণুৰণ্ণো. দুদ্দস্সিকোতি ৰিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৰা উভযক্খিকাণো ৰা. কুণীতি একহত্থকুণী ৰা উভযহত্থকুণী ৰা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৰা উভযপাদখঞ্জো ৰা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী.

২২০. ৰিৰাদাধিকরণং কুসলং অকুসলং অব্যাকতন্তি ৰিৰাদাধিকরণং কিং কুসলং অকুসলং উদাহু অব্যাকতন্তি পুচ্ছতি. ৰিৰাদাধিকরণং সিযা কুসলন্তিআদি ৰিস্সজ্জনং. এস নযো সেসেসুপি. ৰিৰদন্তি এতেনাতি ৰিৰাদোতি আহ ‘‘যেন ৰিৰদন্তি, সো চিত্তুপ্পাদো ৰিৰাদো’’তি. কথং পন সো চিত্তুপ্পাদো অধিকরণং নামাতি আহ ‘‘সমথেহি চ অধিকরণীযতায অধিকরণ’’ন্তি, সমথেহি সমেতব্বতায অধিকরণন্তি অত্থো. ৰিৰাদহেতুভূতস্স হি চিত্তুপ্পাদস্স ৰূপসমেন তপ্পভৰস্স সদ্দস্সপি ৰূপসমো হোতীতি চিত্তুপ্পাদস্স সমথেহি অধিকরণীযতা পরিযাযো সম্ভৰতি.

২২২. আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতন্তি অযং ৰিকপ্পো পঞ্ঞত্তিৰজ্জংযেৰ সন্ধায ৰুত্তো, ন লোকৰজ্জন্তি দস্সেতুং ‘‘সন্ধাযভাসিতৰসেনা’’তিআদিমাহ. কস্মা পনেত্থ সন্ধাযভাসিতৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘যস্মিং হী’’তিআদি. পথৰীখণনাদিকেতি এত্থ আদি-সদ্দেন ভূতগামপাতব্যতাদিপঞ্ঞত্তিৰজ্জং সিক্খাপদং সঙ্গণ্হাতি. যো ৰিনযে অপকতঞ্ঞুতায ৰত্তসীসেন সম্মুঞ্জনিআদিনা পথৰীখণনাদীনি করোতি, তদা তস্সুপ্পন্নচিত্তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতী’’তি. অঙ্গং হোতীতি চ ৰত্তসীসেন করোন্তস্সপি ‘‘ইমং পথৰিং খণামী’’তিআদিনা ৰীতিক্কমজাননৰসেন পৰত্তত্তা তং কুসলচিত্তং আপত্তাধিকরণং, কুসলচিত্তং আপত্তিযা কারণং হোতীতি অত্থো. ন হি ৰীতিক্কমং অজানন্তস্স পথৰীখণনাদীসু আপত্তি সম্ভৰতি. তস্মিং সতীতি তস্মিং কুসলচিত্তে আপত্তিভাৰেন গহিতে সতীতি অধিপ্পাযো. তস্মাতি যস্মা কুসলচিত্তে আপত্তিভাৰেন গহিতে সতি ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ন সক্কা ৰত্তুং, তস্মা. নযিদং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং সন্ধায ৰুত্তন্তি ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ইদং আপত্তিসমুট্ঠাপকভাৰেন অঙ্গপ্পহোনকং আপত্তিযা কারণভূতং চিত্তং সন্ধায ন ৰুত্তং. কিং পন সন্ধায ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ইদং পনা’’তিআদি. ভিক্খুম্হি কম্মট্ঠানগতচিত্তেন নিপন্নে নিদ্দাযন্তে ৰা মাতুগামো চে সেয্যং কপ্পেতি, তস্মিং খণে সেয্যাকারেন ৰত্তমানরূপমেৰ আপত্তি, ন কুসলাদিৰসপ্পৰত্তং চিত্তন্তি আহ ‘‘অসঞ্চিচ্চ…পে… সহসেয্যাদিৰসেন আপজ্জতো (পরি. ৩২৩ অত্থতো সমানং) অব্যাকতং হোতী’’তি. তস্মিঞ্হি খণে উট্ঠাতব্বে জাতে অনুট্ঠানতো তদাকারপৰত্তো রূপক্খন্ধোৰ আপত্তি.

‘‘আপত্তিং আপজ্জন্তো কুসলচিত্তো ৰা আপজ্জতি অকুসলাব্যাকতচিত্তো ৰা’’তি ৰচনতো কুসলম্পি আপত্তাধিকরণং সিযাতি চে? ন. যো হি আপত্তিং আপজ্জতীতি ৰুচ্চতি, সো তীসু চিত্তেসু অঞ্ঞতরচিত্তসমঙ্গী হুত্ৰা আপজ্জতি, ন অঞ্ঞথাতি দস্সনত্থং ‘‘কুসলচিত্তো ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – পথৰীখণনাদীসু কুসলচিত্তক্খণে ৰীতিক্কমাদিৰসেন পৰত্তরূপসম্ভৰতো কুসলচিত্তো ৰা তথাপৰত্তরূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি, তথা অব্যাকতচিত্তো ৰা অব্যাকতরূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি. পাণাতিপাতাদিং অকুসলচিত্তো ৰা অকুসলাপত্তিং আপজ্জতি, রূপং পনেত্থ অব্বোহারিকং. সুপিনন্তে চ পাণাতিপাতাদিং করোন্তো সহসেয্যাদিৰসেন আপজ্জিতব্বাপত্তিং আপজ্জন্তো অকুসলচিত্তো অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতীতি.

কুসলচিত্তং আপজ্জেয্যাতি এল়কলোমং গহেত্ৰা কম্মট্ঠানমনসিকারেন তিযোজনং অতিক্কমন্তস্স পঞ্ঞত্তিং অজানিত্ৰা পদসো ধম্মং ৰাচেন্তস্স চ আপজ্জিতব্বাপত্তিযা কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য. ন চ তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গন্তি তস্মিং ৰিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি, সযং আপত্তি ন হোতীতি অত্থো. চলিতপ্পৰত্তানন্তি চলিতানং পৰত্তানঞ্চ. চলিতো কাযো, পৰত্তা ৰাচা. অঞ্ঞতরমেৰ অঙ্গন্তি কাযৰাচানং অঞ্ঞতরমেৰ আপত্তীতি অত্থো. তঞ্চ রূপক্খন্ধপরিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি ইমিনা অব্যাকতমাপত্তাধিকরণং, নাঞ্ঞন্তি দস্সেতি.

যদি এৰং ‘‘সাপত্তিকস্স, ভিক্খৰে, নিরযং ৰা ৰদামি তিরচ্ছানযোনিং ৰা’’তি ৰচনতো অব্যাকতস্সপি ৰিপাকধম্মতা আপজ্জেয্যাতি? নাপজ্জেয্য. অসঞ্চিচ্চ আপন্না হি আপত্তিযো যাৰ সো ন জানাতি, তাৰ অনন্তরাযকরা, জানিত্ৰা ছাদেন্তো পন ছাদনপ্পচ্চযা অঞ্ঞং দুক্কটসঙ্খাতং অকুসলমাপত্তাধিকরণমাপজ্জতি, তঞ্চ অকুসলসভাৰত্তা সগ্গমোক্খানং অন্তরাযকরণন্তি সাপত্তিকস্স অপাযগামিতা ৰুত্তা. অব্যাকতং পন আপত্তাধিকরণং অৰিপাকধম্মমেৰাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেনেৰ পোরাণগণ্ঠিপদেসুপি ‘‘পুথুজ্জনো কল্যাণপুথুজ্জনো সেক্খো অরহাতি চত্তারো পুগ্গলে দস্সেত্ৰা তেসু অরহতো আপত্তাধিকরণং অব্যাকতমেৰ, তথা সেক্খানং, তথা কল্যাণপুথুজ্জনস্স অসঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমকালে অব্যাকতমেৰ. ইতরস্স অকুসলম্পি হোতি অব্যাকতম্পি. যস্মা চস্স সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমকালে অকুসলমেৰ হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’ন্তি. সব্বত্থ এৰং অব্যাকতন্তি ৰিপাকাভাৰমত্তং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং. যঞ্চ আপত্তাধিকরণং অকুসলং, তম্পি দেসিতং ৰুট্ঠিতং ৰা অনন্তরাযকরং. যথা হি অরিযূপৰাদকম্মং অকুসলম্পি সমানং অচ্চযং দেসেত্ৰা খমাপনেন পযোগসম্পত্তিপটিবাহিতত্তা অৰিপাকধম্মতং আপন্নং অহোসিকম্মং হোতি, এৰমিদম্পি দেসিতং ৰুট্ঠিতং ৰা পযোগসম্পত্তিপটিবাহিতত্তা অৰিপাকধম্মতায অহোসিকম্মভাৰেন অনন্তরাযকরং জাতং. তেনেৰ ‘‘সাপত্তিকস্স, ভিক্খৰে, নিরযং ৰা ৰদামি তিরচ্ছানযোনিং ৰা’’তি সাপত্তিকস্সেৰ অপাযগামিতা ৰুত্তা.

অধিকরণৰূপসমনসমথকথাৰণ্ণনা

২২৮. ৰিৰাদসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকা অত্থপচ্চত্থিকা.

২২৯. সম্মুখাৰিনযস্মিন্তি সম্মুখাৰিনযভাৰে.

২৩০. অন্তরেনাতি কারণেন.

২৩১. উব্বাহিকায খীযনকে পাচিত্তি ন ৰুত্তা তত্থ ছন্দদানস্স নত্থিতায.

২৩৬. তস্স খো তন্তি এত্থ খো তন্তি নিপাতমত্তং.

২৩৮. ‘‘কা চ তত্থ তস্সপাপিযসিকাযা’’তি পোত্থকেসু লিখন্তি. ‘‘কা চ তস্সপাপিযসিকা’’তি এৰং পনেত্থ পাঠো ৰেদিতব্বো.

২৪২. কিচ্চাধিকরণং একেন সমথেন সম্মতীতি এত্থ ‘‘কিচ্চমেৰ কিচ্চাধিকরণ’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৮৬) ৰচনতো অপলোকনকম্মাদীনমেতং অধিৰচনং. তং ৰিৰাদাধিকরণাদীনি ৰিয সমথেহি সমেতব্বং ন হোতি, কিন্তু সম্মুখাৰিনযেন সম্পজ্জতি, তস্মা সম্মতীতি এত্থ সম্পজ্জতীতি অত্থো গহেতব্বো. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সমথক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.