১. কম্মক্খন্ধকং
তজ্জনীযকম্মকথাৰণ্ণনা
১. চূল়ৰগ্গস্স পঠমে কম্মক্খন্ধকে তাৰ ‘‘যট্ঠিং পৰেসয, কুন্তে পৰেসযা’’তিআদীসু ৰিয সহচরণঞাযেন ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং করোন্তী’’তিআদীসু ৰিয নিস্সিতেসু নিস্সযৰোহারৰসেন ৰা পণ্ডুকলোহিতকনিস্সিতা পণ্ডুকলোহিতকসদ্দেন ৰুত্তাতি আহ ‘‘তেসং নিস্সিতকাপি পণ্ডুকলোহিতকাত্ৰেৰ পঞ্ঞাযন্তী’’তি. পটিৰদথাতি পটিৰচনং দেথ.
অধম্মকম্মদ্ৰাদসককথাৰণ্ণনা
৪. তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতন্তি পচ্চেকং সমুদিতেহি ৰা তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং. ন হি তিণ্ণং এৰ অঙ্গানং সমোধানেন অধম্মকম্মং হোতি, একেনপি হোতিযেৰ. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায কতং হোতীতি লজ্জিং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু কথিতং.
ননু চ ‘‘অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি ইদং পরতো ‘‘তীহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং করেয্য, অধিসীলে সীলৰিপন্নো হোতী’’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতি. অদেসনাগামিনিং আপন্নো হি ‘‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’’তি ৰুচ্চতীতি? তত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘তজ্জনীযকম্মস্স হি ৰিসেসেন ভণ্ডনকারকত্তং অঙ্গ’ন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তং পাল়িযা আগতনিদানেন সমেতি, তস্মা সব্বতিকেসুপি ভণ্ডনং আরোপেত্ৰা ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৰসেন ইদং কম্মং কাতব্বং. তস্মা ‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’তি এত্থাপি পুব্বভাগে ৰা পরভাগে ৰা চোদনাসারণাদিকালে ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৰসেনেৰ কাতব্বং, ন কেৰলং সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্ব’’ন্তি. অপরে পন ৰদন্তি ‘‘অদেসনাগামিনিযাতি ইদং পারাজিকাপত্তিংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন সঙ্ঘাদিসেসং. অট্ঠকথাযং পন ‘অদেসনাগামিনিযাতি পারাজিকাপত্তিযা ৰা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৰা’তি ৰুত্তং. তত্থ সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৰাতি অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তং, ‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’তি চ ইদং সঙ্ঘাদিসেসংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন পারাজিকং. তস্মা পারাজিকাপত্তিপচ্চযা ন তজ্জনীযকম্মং কাতব্বং পযোজনাভাৰা, সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্বন্তি অযমত্থো সিদ্ধো হোতি. সুক্কপক্খে ‘দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতীতি চে? ন একেন পরিযাযেন সঙ্ঘাদিসেসস্সপি দেসনাগামিনীৰোহারসম্ভৰতো’’তি, তং যুত্তং ৰিয দিস্সতি.
নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বঅট্ঠারসককথাৰণ্ণনা
৮. লোমং পাতেন্তীতিআদি সম্মাৰত্তনায পরিযাযৰচনং.
নিযস্সকম্মকথাৰণ্ণনা
১১. নিযস্সকম্মে ‘‘নিস্সায তে ৰত্থব্বন্তি গরুনিস্সযং সন্ধায ৰুত্তং, ন ইতর’’ন্তি কেনচি লিখিতং. গণ্ঠিপদে পন ‘‘নিযস্সকম্মং যস্মা বালৰসেন করীযতি, তস্মা নিস্সায ৰত্থব্বন্তি নিস্সযং গাহাপেতব্বো’’তি ৰুত্তং, ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং. অপিস্সূতি এত্থ সুইতি নিপাতমত্তং, ভিক্খূ অপি নিচ্চব্যাৰটা হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি.
পব্বাজনীযকম্মকথাৰণ্ণনা
২৯. পব্বাজনীযকম্মে তেন হি, ভিক্খৰে, সঙ্ঘো পব্বাজনীযকম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতূতি ইদং তেসু ৰিব্ভমন্তেসুপি পক্কমন্তেসুপি সম্মাৰত্তন্তেযেৰ সন্ধায ৰুত্তং.
পটিসারণীযকম্মকথাৰণ্ণনা
৩৩. সুধম্মৰত্থুস্মিং মচ্ছিকাসণ্ডেতি এৰংনামকে নগরে. তত্থ কির (ধ. প. অট্ঠ. ১.৭২ চিত্তগহপতিৰত্থু) চিত্তো গহপতি পঞ্চৰগ্গিযানং অব্ভন্তরং মহানামত্থেরং পিণ্ডায চরমানং দিস্ৰা তস্স ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা পত্তং আদায গেহং পৰেসেত্ৰা ভোজেত্ৰা ভত্তকিচ্চাৰসানে ধম্মকথং সুণন্তো সোতাপত্তিফলং পত্ৰা অচলসদ্ধো হুত্ৰা অম্বাটকৰনং নাম অত্তনো উয্যানং সঙ্ঘারামং কাতুকামো থেরস্স হত্থে উদকং পাতেত্ৰা নিয্যাতেসি. তস্মিং খণে ‘‘পতিট্ঠিতং বুদ্ধসাসন’’ন্তি উদকপরিযন্তং কত্ৰা মহাপথৰী কম্পি, মহাসেট্ঠি উয্যানে মহাৰিহারং কারেসি. তত্থাযং সুধম্মো ভিক্খু আৰাসিকো অহোসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আযস্মা সুধম্মো মচ্ছিকাসণ্ডে চিত্তস্স গহপতিনো আৰাসিকো হোতী’’তিআদি. তত্থ ধুৰভত্তিকোতি নিচ্চভত্তিকো.
অপরেন সমযেন চিত্তস্স গুণকথং সুত্ৰা ভিক্খুসহস্সেন সদ্ধিং দ্ৰে অগ্গসাৰকা তস্স সঙ্গহং কত্তুকামা মচ্ছিকাসণ্ডং অগমংসু. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা থেরা’’তিআদি. চিত্তো গহপতি তেসং আগমনং সুত্ৰা অদ্ধযোজনমত্তং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা তে আদায অত্তনো ৰিহারং পৰেসেত্ৰা আগন্তুকৰত্তং কত্ৰা ‘‘ভন্তে, থোকং ধম্মকথং সোতুকামোম্হী’’তি ধম্মসেনাপতিং যাচি. অথ নং থেরো ‘‘উপাসক, অদ্ধানেনাম্হা কিলন্তরূপা, অপিচ থোকং সুণাহী’’তি তস্স ধম্মকথং কথেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘একমন্তং নিসিন্নং খো চিত্তং গহপতিং আযস্মা সারিপুত্তো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসী’’তিআদি. সো থেরস্স ধম্মকথং সুণন্তোৰ অনাগামিফলং পাপুণি.
৪১. নাসক্খি চিত্তং গহপতিং খমাপেতুন্তি সো তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘গহপতি, ময্হমেৰ সো দোসো, খমাহি মে’’তি ৰত্ৰাপি ‘‘নাহং খমামী’’তি তেন পটিক্খিত্তো মঙ্কুভূতো তং খমাপেতুং নাসক্খি. পুনদেৰ সত্থু সন্তিকং পচ্চাগমাসি. সত্থা ‘‘নাস্স উপাসকো খমিস্সতী’’তি জানন্তোপি ‘‘মানথদ্ধো এস তিংসযোজনং গন্ত্ৰাৰ পচ্চাগচ্ছতূ’’তি খমনুপাযং অনাচিক্খিত্ৰাৰ উয্যোজেসি. অথস্স পুন আগতকালে নিহতমানস্স অনুদূতং দত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ইমিনা সদ্ধিং গন্ত্ৰা উপাসকং খমাপেহী’’তি ৰত্ৰা ‘‘সমণেন নাম ‘ময্হং ৰিহারো, ময্হং নিৰাসট্ঠানং, ময্হং উপাসকো, ময্হং উপাসিকা’তি মানং ৰা ইস্সং ৰা কাতুং ন ৰট্টতি. এৰং করোন্তস্স হি ইচ্ছামানাদযো কিলেসা ৰড্ঢন্তী’’তি ওৰদন্তো –
‘‘অসন্তং ভাৰনমিচ্ছেয্য, পুরেক্খারঞ্চ ভিক্খুসু;
আৰাসেসু চ ইস্সরিযং, পূজা পরকুলেসু চ.
‘‘মমেৰ কত মঞ্ঞন্তু, গিহী পব্বজিতা উভো;
মমেৰাতিৰসা অস্সু, কিচ্চাকিচ্চেসু কিস্মিচি;
ইতি বালস্স সঙ্কপ্পো, ইচ্ছা মানো চ ৰড্ঢতী’’তি. (ধ. প. ৭৩-৭৪) –
ধম্মপদে ইমা গাথা অভাসি.
সুধম্মত্থেরোপি ইমং ওৰাদং সুত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পদক্খিণং কত্ৰা তেন অনুদূতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং গন্ত্ৰা উপাসকস্স চক্খুপথে আপত্তিং পটিকরিত্ৰা উপাসকং খমাপেসি. সো উপাসকেন ‘‘খমামহং ভন্তে, সচে ময্হং দোসো অত্থি, খমথ মে’’তি পটিখমাপিতো সত্থারা দিন্নওৰাদে ঠত্ৰা কতিপাহেনেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি.
আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মকথাৰণ্ণনা
৫০. তস্সা অদস্সনেযেৰ কম্মং কাতব্বন্তি তস্সা অদস্সনেযেৰ উক্খেপনীযকম্মং কাতব্বং. তজ্জনীযাদিকম্মং পন আপত্তিং আরোপেত্ৰা তস্সা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে ৰা ভণ্ডনকারকাদিঅঙ্গেহি কাতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
কম্মক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.