১০. কোসম্বকক্খন্ধকং
কোসম্বকৰিৰাদকথাৰণ্ণনা
৪৫১. কোসম্বকক্খন্ধকে সচে হোতি, দেসেস্সামীতি সুব্বচতায সিক্খাকামতায চ আপত্তিং পস্সি. নত্থি আপত্তীতি অনাপত্তিপক্খোপি এত্থ সম্ভৰতীতি অধিপ্পাযেনাহ. সা পনাপত্তি এৰ. তেনাহ ‘‘সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি অহোসী’’তি.
৪৫৩-৪৫৪. সম্ভমঅত্থৰসেনাতি তুরিতত্থৰসেন. ‘‘অকারণে তুম্হেহি সো ভিক্খু উক্খিত্তো’’তি ৰদেয্যাতি যস্মা পুব্বে ৰিনযধরস্স ৰচনেন ‘‘সচে আপত্তি হোতি, দেসেস্সামী’’তি অনেন পটিঞ্ঞাতং, ইদানিপি তস্সেৰ ৰচনেন ‘‘অসঞ্চিচ্চ অস্সতিযা কতত্তা নত্থেত্থ আপত্তী’’তি অনাপত্তিসঞ্ঞী, তস্মা ‘‘অকারণে তুম্হেহি সো ভিক্খু উক্খিত্তো’’তি উক্খেপকে ভিক্খূ যদি ৰদেয্যাতি অধিপ্পাযো. উক্খিত্তানুৰত্তকে ৰা ‘‘তুম্হে আপত্তিং আপন্না’’তি ৰদেয্যাতি যস্মা ৰত্থুজাননচিত্তেনাযং সচিত্তকা আপত্তি, অযঞ্চ উদকাৰসেসে উদকাৰসেসসঞ্ঞী, তস্মা সাপত্তিকস্সেৰ ‘‘তুম্হে ছন্দাগতিং গচ্ছথা’’তি অধিপ্পাযেন ‘‘তুম্হে আপত্তিং আপন্না’’তি উক্খিত্তানুৰত্তকে ৰদেয্য.
৪৫৫-৪৫৬. কম্মং কোপেতীতি ‘‘নানাসংৰাসকচতুত্থো চে, ভিক্খৰে, কম্মং করেয্য, অকম্মং ন চ করণীয’’ন্তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ৩৮৯) সচে সঙ্ঘো তং গণপূরকং কত্ৰা কম্মং করেয্য, অযং তত্থ নিসিন্নোপি তং কম্মং কোপেতীতি অধিপ্পাযো. উপচারং মুঞ্চিত্ৰাতি এত্থ উপচারো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং হত্থেন পাপুণনট্ঠানং.
৪৫৭. ভণ্ডনজাতাতিআদীসু কলহস্স পুব্বভাগো ভণ্ডনং নাম, তং জাতং এতেসন্তি ভণ্ডনজাতা, হত্থপরামাসাদিৰসেন মত্থকং পত্তো কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতা, ৰিরুদ্ধৰাদভূতং ৰাদং আপন্নাতি ৰিৰাদাপন্না. মুখসত্তীহীতি ৰাচাসত্তীহি. ৰিতুদন্তাতি ৰিজ্ঝন্তা. ভগৰন্তং এতদৰোচাতি ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা’’তিআদিৰচনং অৰোচ, তঞ্চ খো নেৰ পিযকম্যতায, ন ভেদাধিপ্পাযেন, অথ খো অত্থকামতায হিতকামতায. সামগ্গীকারকো কিরেস ভিক্খু, তস্মাস্স এতদহোসি ‘‘যথা ইমে ভিক্খূ ৰিৰাদং আরদ্ধা, ন সক্কা মযা, নাপি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা সমগ্গে কাতুং, অপ্পেৰ নাম সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলো ভগৰা সযং ৰা গন্ত্ৰা অত্তনো ৰা সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৰা এতেসং ভিক্খূনং খন্তিমেত্তাপটিসংযুত্তং সারণীযধম্মদেসনং কথেত্ৰা সামগ্গিং করেয্যা’’তি অত্থকামতায হিতকামতায গন্ত্ৰা অৰোচ. তস্মা এৰমাহাতি অত্থকামত্তা এৰমাহ, ন ভগৰতো ৰচনং অনাদিযন্তো. যে পন তদা সত্থু ৰচনং ন গণ্হিংসু, তে কিঞ্চি অৰত্ৰা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা অট্ঠংসু, তস্মা উভযেসম্পি সত্থরি অগারৰপটিপত্তি নাহোসি.
কোসম্বকৰিৰাদকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দীঘাৰুৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৪৫৮. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসীতিআদীসু ভূতপুব্বন্তি ইদং ভগৰা পথৰীগতং নিধিং উদ্ধরিত্ৰা পুরতো রাসিং করোন্তো ৰিয ভৰপটিচ্ছন্নং পুরাৰুত্থং দস্সেন্তো আহ. অড্ঢোতি ইস্সরো. যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৰিভৰেন অড্ঢো হোতি, অযং পন ন কেৰলং অড্ঢোযেৰ, মহদ্ধনো মহতা অপরিমাণসঙ্খেন ধনেন সমন্নাগতোতি আহ ‘‘মহদ্ধনো’’তি. ভুঞ্জিতব্বতো পরিভুঞ্জিতব্বতো ৰিসেসতো কামা ভোগা নাম, তস্মা পঞ্চকামগুণৰসেন মহন্তা উল়ারা ভোগা অস্সাতি মহাভোগো. মহন্তং সেনাবলঞ্চেৰ থামবলঞ্চ এতস্সাতি মহব্বলো. মহন্তো হত্থিঅস্সাদিৰাহনো এতস্সাতি মহাৰাহনো. মহন্তং ৰিজিতং রট্ঠং এতস্সাতি মহাৰিজিতো. পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারোতি কোসো ৰুচ্চতি ভণ্ডাগারসারগব্ভো, কোট্ঠং ৰুচ্চতি ধঞ্ঞস্স আঠপনট্ঠানং, কোট্ঠভূতং অগারং কোট্ঠাগারং, নিদহিত্ৰা ঠপিতেন ধনেন পরিপুণ্ণকোসো ধঞ্ঞানঞ্চ পরিপুণ্ণকোট্ঠাগারোতি অত্থো.
অথ ৰা চতুব্বিধো কোসো হত্থী অস্সা রথা পত্তীতি. যথা হি অসিনো তিক্খভাৰপরিপালকো পরিচ্ছদো ‘‘কোসো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং রঞ্ঞো তিক্খভাৰপরিপালকত্তা চতুরঙ্গিনী সেনা ‘‘কোসো’’তি ৰুচ্চতি. তিৰিধং কোট্ঠাগারং ধনকোট্ঠাগারং ধঞ্ঞকোট্ঠাগারং ৰত্থকোট্ঠাগারন্তি. তং সব্বম্পি পরিপুণ্ণমস্সাতি পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো. চতুরঙ্গিনিং সেনন্তি হত্থিঅস্সরথপত্তিসঙ্খাতেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং সেনং. সন্নয্হিত্ৰাতি চম্মপটিমুঞ্চনাদীহি সন্নাহং কারেত্ৰা. অব্ভুয্যাসীতি অভিউয্যাসি, অভিমুখো হুত্ৰা নিক্খমীতি অত্থো. একসঙ্ঘাতম্পীতি একপ্পহারম্পি. ধোৰনন্তি ধোৰনুদকং. পরিনেত্ৰাতি নীহরিত্ৰা. ‘‘অনত্থদো’’তি ৰত্তব্বে দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা ‘‘অনত্থতো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অথ ৰা’’তিআদি.
৪৬৪. ৰগ্গভাৰেন ৰা পুথু নানা সদ্দো অস্সাতি পুথুসদ্দো. সমজনোতি ভণ্ডনে সমজ্ঝাসযো জনো. তত্থাতি তস্মিং জনকাযে. অহং বালোতি ন মঞ্ঞিত্থাতি বাললক্খণে ঠিতোপি ‘‘অহং বালো’’তি ন মঞ্ঞি. ভিয্যো চাতি অত্তনো বালভাৰস্স অজাননতো ভিয্যো চ ভণ্ডনস্স উপরিফোটো ৰিয সঙ্ঘভেদস্স অত্তনো কারণভাৰম্পি উপ্পজ্জমানং ন মঞ্ঞিত্থ নাঞ্ঞাসি.
কলহৰসেন পৰত্তৰাচাযেৰ গোচরা এতেসন্তি ৰাচাগোচরা. মুখাযামন্তি ৰিৰদনৰসেন মুখং আযামেত্ৰা ভাণিনো. ন তং জানন্তীতি তং কলহং ন জানন্তি. কলহং করোন্তো চ তং ন জানন্তো নাম নত্থি. যথা পন ন জানন্তি, তং দস্সেতুং আহ ‘‘এৰং সাদীনৰো অয’’ন্তি, অযং কলহো নাম অত্তনো পরেসঞ্চ অত্থহাপনতো অনত্থুপ্পাদনতো দিট্ঠেৰ ধম্মে সম্পরাযে চ সাদীনৰো সদোসোতি অত্থো. তং ন জানন্তীতি তং কলহং ন জানন্তি. কথং ন জানন্তীতি আহ ‘‘এৰং সাদীনৰো অয’’ন্তি, ‘‘এৰং সাদীনৰো অযং কলহো’’তি এৰং তং কলহং ন জানন্তীতি অত্থো.
অক্কোচ্ছি মন্তিআদীসু অক্কোচ্ছীতি অক্কোসি. অৰধীতি পহরি. অজিনীতি কূটসক্খিওতারণেন ৰা ৰাদপটিৰাদেন ৰা করণুত্তরিযকরণেন ৰা অজেসি. অহাসীতি মম সন্তকং পত্তাদীসু কিঞ্চিদেৰ অৰহরি. যে চ তন্তি যে কেচি দেৰা ৰা মনুস্সা ৰা গহট্ঠা ৰা পব্বজিতা ৰা তং ‘‘অক্কোচ্ছি ম’’ন্তিআদিৰত্থুকং কোধং সকটধুরং ৰিয নদ্ধিনা পূতিমচ্ছাদীনি ৰিয চ কুসাদীহি পুনপ্পুনং ৰেঠেন্তা উপনয্হন্তি উপনাহৰসেন অনুবন্ধন্তি, তেসং সকিং উপ্পন্নং ৰেরং ন সম্মতীতি অত্থো.
যে চ তং নুপনয্হন্তীতি অস্সতিযা অমনসিকারৰসেন ৰা কম্মপচ্চৰেক্খণাদিৰসেন ৰা যে তং অক্কোসাদিৰত্থুকং কোধং ‘‘তযাপি কোচি নিদ্দোসো পুরিমভৰে অক্কুট্ঠো ভৰিস্সতি, পহটো ভৰিস্সতি, কূটসক্খিং ওতারেত্ৰা জিতো ভৰিস্সতি, কস্সচি তে পসয্হ কিঞ্চি অচ্ছিন্নং ভৰিস্সতি, তস্মা নিদ্দোসো হুত্ৰাপি অক্কোসাদীনি পাপুণাসী’’তি এৰং ন উপনয্হন্তি, তেসু পমাদেন উপ্পন্নম্পি ৰেরং ইমিনা অনুপনয্হনেন নিরিন্ধনো ৰিয জাতৰেদো উপসম্মতি.
ন হি ৰেরেন ৰেরানীতি যথা হি খেল়সিঙ্ঘাণিকাদিঅসুচিমক্খিতং ঠানং তেহেৰ অসুচীহি ধোৰন্তো সুদ্ধং নিগ্গন্ধং কাতুং ন সক্কোতি, অথ খো তং ঠানং ভিয্যোসো মত্তায অসুদ্ধতরঞ্চ দুগ্গন্ধতরঞ্চ হোতি, এৰমেৰ অক্কোসন্তং পচ্চক্কোসন্তো পহরন্তং পটিপহরন্তো ৰেরেন ৰেরং ৰূপসমেতুং ন সক্কোতি, অথ খো ভিয্যো ৰেরমেৰ করোতি. ইতি ৰেরানি নাম ৰেরেন কিস্মিঞ্চিপি কালে ন সম্মন্তি, অথ খো ৰড্ঢন্তিযেৰ. অৰেরেন চ সম্মন্তীতি যথা পন তানি খেল়াদীনি অসুচীনি ৰিপ্পসন্নেন উদকেন ধোৰিযমানানি নস্সন্তি, তং ঠানং সুদ্ধং হোতি নিগ্গন্ধং, এৰমেৰ অৰেরেন খন্তিমেত্তোদকেন যোনিসোমনসিকারেন পটিসঙ্খানেন পচ্চৰেক্খণেন ৰেরানি ৰূপসম্মন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি অভাৰং গচ্ছন্তি. এস ধম্মো সনন্তনোতি এস অৰেরেন ৰেরূপসমনসঙ্খাতো পোরাণকো ধম্মো সব্বেসং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৰানং গতমগ্গো.
ন জানন্তীতি অনিচ্চসঞ্ঞং ন পচ্চুপট্ঠাপেন্তীতি অধিপ্পাযো. ততো সম্মন্তি মেধগাতি ততো তস্মা কারণা মেধগা কলহা সম্মন্তি ৰূপসমং গচ্ছন্তি. কথং তে সম্মন্তীতি আহ ‘‘এৰঞ্হী’’তিআদি. তত্থ এৰঞ্হি তে জানন্তাতি তে পণ্ডিতা ‘‘মযং মচ্চুসমীপং গচ্ছামা’’তি এৰং জানন্তা যোনিসোমনসিকারং উপ্পাদেত্ৰা মেধগানং কলহানং ৰূপসমায পটিপজ্জন্তি, অথ নেসং তায পটিপত্তিযা তে মেধগা সম্মন্তীতি অধিপ্পাযো.
তেসম্পি হোতি সঙ্গতীতি যে মাতাপিতূনং অট্ঠীনি ছিন্দন্তি, পাণে হরন্তি, গৰাদীনি চ পসয্হ গণ্হন্তি, এৰং রট্ঠং ৰিলুম্পমানানং তেসম্পি সঙ্গতি হোতি, কিমঙ্গং পন তুম্হাকং ন সিযাতি অধিপ্পাযো.
ৰণ্ণাৰণ্ণদীপনত্থং ৰুত্তাতি ‘‘বালসহাযতায ইমে ভিক্খূ কলহপসুতা, পণ্ডিতসহাযানং পন ইদং ন সিযা’’তি পণ্ডিতসহাযস্স বালসহাযস্স চ ৰণ্ণাৰণ্ণদীপনত্থং ৰুত্তা. নিপকন্তি নেপক্কপঞ্ঞায সমন্নাগতং. সাধুৰিহারি ধীরন্তি ভদ্দকৰিহারিং পণ্ডিতং. পাকটপরিস্সযে চ পটিচ্ছন্নপরিস্সযে চ অভিভৰিত্ৰাতি সীহব্যগ্ঘাদযো পাকটপরিস্সযে চ রাগভযদোসভযাদযো পটিচ্ছন্নপরিস্সযে চাতি সব্বেৰ পরিস্সযে অভিভৰিত্ৰা.
এককা চরিংসূতি ‘‘ইদং রজ্জং নাম মহন্তং পমাদট্ঠানং, কিং অম্হাকং রজ্জেন কারিতেনা’’তি রট্ঠং পহায ততো মহাঅরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা চতূসু ইরিযাপথেসু এককা চরিংসূতি অত্থো.
একস্স চরিতং সেয্যোতি পব্বজিতস্স পব্বজিতকালতো পট্ঠায একীভাৰাভিরতস্স এককস্সেৰ চরিতং সেয্যোতি অত্থো. নত্থি বালে সহাযতাতি চূল়সীলং মজ্ঝিমসীলং মহাসীলং দস কথাৰত্থূনি তেরস ধুতগুণা ৰিপস্সনাঞাণং চত্তারো মগ্গা চত্তারি ফলানি তিস্সো ৰিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা অমতমহানিব্বানন্তি অযং সহাযতা নাম, সা বালং নিস্সায অধিগন্তুং ন সক্কাতি নত্থি বালে সহাযতা. মাতঙ্গো অরঞ্ঞে মাতঙ্গরঞ্ঞেতি সরলোপেন সন্ধি. ‘‘মাতঙ্গরঞ্ঞো’’তিপি পাঠো, অরঞ্ঞকো মাতঙ্গো ৰিযাতি অত্থো. মাতঙ্গ-সদ্দেনেৰ হত্থিভাৰস্স ৰুত্তত্তা নাগৰচনং তস্স মহত্তৰিভাৰনত্থন্তি আহ ‘‘নাগোতি মহন্তাধিৰচনমেত’’ন্তি. মহন্তপরিযাযো হি নাগ-সদ্দো হোতি ‘‘এতং নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো’’তিআদীসু (উদা. ৩৫).
দীঘাৰুৰত্থুকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বালকলোণকগমনকথাৰণ্ণনা
৪৬৫. বালকলোণকারগামোতি উপালিগহপতিস্স এৰংনামকো ভোগগামো. তেনুপসঙ্কমীতি ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেরেসু ৰা অসীতিমহাসাৰকেসু ৰা অন্তমসো ধম্মভণ্ডাগারিকং আনন্দত্থেরম্পি কঞ্চি অনামন্তেত্ৰা সযমেৰ পত্তচীৰরমাদায অনীকনিস্সটো হত্থী ৰিয যূথনিস্সটো কাল়সীহো ৰিয ৰাতচ্ছিন্নো ৰলাহকো ৰিয চ এককোৰ উপসঙ্কমি. কস্মা উপসঙ্কমি? গণে কিরস্স আদীনৰং দিস্ৰা একৰিহারিং ভিক্খুং পস্সিতুকামতা উদপাদি, তস্মা সীতাদিপীল়িতো উণ্হাদিং পত্থযমানো ৰিয উপসঙ্কমি. অথ ৰা ভগৰতা সো আদীনৰো পগেৰ পরিঞ্ঞাতো, ন তেন সত্থা নিব্বিন্নো, তস্মিং পন অন্তোৰস্সে কেচি বুদ্ধৰেনেয্যা নাহেসুং, তেন অঞ্ঞত্থ গমনং তেসং ভিক্খূনং দমনুপাযোতি পালিলেয্যকং উদ্দিস্স গচ্ছন্তো একৰিহারিং আযস্মন্তং ভগুং সম্পহংসেতুং তত্থ গতো. এৰং গতে চ সত্থরি পঞ্চসতা ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং আহংসু ‘‘আৰুসো আনন্দ সত্থা এককোৰ গতো, মযং অনুবন্ধিস্সামা’’তি. ‘‘আৰুসো, যদা ভগৰা সামং সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায অনামন্তেত্ৰা উপট্ঠাকে অনপলোকেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং অদুতিযো গচ্ছতি, তদা একচারিকং চরিতুং ভগৰতো অজ্ঝাসযো, সাৰকেন নাম সত্থু অজ্ঝাসযানুরূপং পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা ন ইমেসু দিৰসেসু ভগৰা অনুগন্তব্বো’’তি নিৰারেসি, সযম্পি নানুগঞ্ছি. ধম্মিযা কথাযাতি একীভাৰে আনিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মকথায.
বালকলোণকগমনকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পাচীনৰংসদাযগমনকথাৰণ্ণনা
৪৬৬. যেন পাচীনৰংসদাযোতি তত্থ কস্মা উপসঙ্কমি? যথা নাম জিঘচ্ছিতস্স ভোজনে, পিপাসিতস্স পানীযে, সীতেন ফুট্ঠস্স উণ্হে, উণ্হেন ফুট্ঠস্স সীতে, দুক্খিতস্স সুখে অভিরুচি উপ্পজ্জতি, এৰমেৰ ভগৰতো কোসম্বকে ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদাপন্নে অসমগ্গৰাসং ৰসন্তে, সমগ্গৰাসং ৰসন্তে আৰজ্জেন্তস্স ইমে তযো কুলপুত্তা আপাথমাগমিংসু, অথ নেসং পগ্গণ্হিতুকামো উপসঙ্কমি ‘‘এৰাযং পটিপত্তিঅনুক্কমেন কোসম্বকানং ভিক্খূনং ৰিনযনূপাযো হোতী’’তি. ৰিহরন্তীতি সামগ্গিরসং অনুভৰমানা ৰিহরন্তি.
দাযপালোতি (ম. নি. অট্ঠ. ১.৩২৫) অরঞ্ঞপালো. সো অরঞ্ঞং যথা ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পদেসেন মনুস্সা পৰিসিত্ৰা তত্থ পুপ্ফং ৰা ফলং ৰা নিয্যাসং ৰা দব্বসম্ভারং ৰা ন হরন্তি, এৰং ৰতিযা পরিক্খিত্তস্স অরঞ্ঞস্স যোজিতে দ্ৰারে নিসীদিত্ৰা অরঞ্ঞং রক্খতি, তস্মা ‘‘দাযপালো’’তি ৰুত্তো. অত্তকামরূপা ৰিহরন্তীতি অত্তনো হিতং কামযমানসভাৰা হুত্ৰা ৰিহরন্তি. যো হি ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰাপি ৰেজ্জকম্মদূতকম্মপহিণগমনাদীনং ৰসেন একৰীসতিঅনেসনাহি জীৰিকং কপ্পেতি, অযং ন অত্তকামরূপো নাম. যো পন ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰা একৰীসতিঅনেসনং পহায চতুপারিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠায বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা সপ্পাযধুতঙ্গং অধিট্ঠায অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু চিত্তরুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা গামন্তং পহায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং কুরুমানো ৰিচরতি, অযং অত্তকামো নাম. তেপি তযো কুলপুত্তা এৰরূপা অহেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘অত্তকামরূপা ৰিহরন্তী’’তি.
মা তেসং অফাসুমকাসীতি তেসং অফাসুকং মা অকাসীতি ভগৰন্তং ৰারেসি. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘ইমে কুলপুত্তা সমগ্গা ৰিহরন্তি, একচ্চস্স চ গতট্ঠানে ভণ্ডনকলহৰিৰাদা ৰত্তন্তি, তিখিণসিঙ্গো চণ্ডগোণো ৰিয ওৰিজ্ঝন্তো ৰিচরতি, অথেকমগ্গেন দ্ৰিন্নং গমনং ন হোতি, কদাচি অযম্পি এৰং করোন্তো ইমেসং কুলপুত্তানং সমগ্গৰাসং ভিন্দেয্য, পাসাদিকো চ পনেস সুৰণ্ণৰণ্ণো রসগিদ্ধো মঞ্ঞে, গতকালতো পট্ঠায পণীতদাযকানং অত্তনো উপট্ঠাকানং ৰণ্ণকথনাদীহি ইমেসং কুলপুত্তানং অপ্পমাদৰিহারং ভিন্দেয্য, ৰসনট্ঠানানি চাপি এতেসং কুলপুত্তানং নিবদ্ধানি পরিচ্ছিন্নানি তিস্সোৰ পণ্ণসালা তযো চঙ্কমা তীণি দিৰাট্ঠানানি তীণি মঞ্চপীঠানি, অযং পন সমণো মহাকাযো ৰুড্ঢতরো মঞ্ঞে ভৰিস্সতি, সো অকালে ইমে কুলপুত্তে সেনাসনা ৰুট্ঠপেস্সতি, এৰং সব্বথাপি এতেসং অফাসু ভৰিস্সতী’’তি. তং অনিচ্ছন্তো ‘‘মা তেসং অফাসুমকাসী’’তি ভগৰন্তং ৰারেতি.
কিং পনেস জানন্তো ৰারেসি অজানন্তোতি? অজানন্তো. সম্মাসম্বুদ্ধো হি নাম যদা অনেকভিক্খুসহস্সপরিৰারো ব্যামপ্পভায অসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণসিরিযা চ বুদ্ধানুভাৰং দস্সেন্তো ৰিচরতি, তদা ‘‘কো এসো’’তি অপুচ্ছিত্ৰাৰ জানিতব্বো হোতি. তদা পন ভগৰা ‘‘মাস্সু কোচি মম বুদ্ধানুভাৰং অঞ্ঞাসী’’তি তথারূপেন ইদ্ধাভিসঙ্খারেন সব্বম্পি তং বুদ্ধানুভাৰং চীৰরগব্ভেন ৰিয পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰলাহকগব্ভেন পটিচ্ছন্নো পুণ্ণচন্দো ৰিয সযমেৰ পত্তচীৰরমাদায অঞ্ঞাতকৰেসেন অগমাসি. ইতি তং অজানন্তোৰ দাযপালো ৰারেসি.
এতদৰোচাতি থেরো কির ‘‘মা সমণা’’তি দাযপালস্স কথং সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘মযং তযো জনা ইধ ৰিহরাম, অঞ্ঞো পব্বজিতো নাম নত্থি, অযঞ্চ দাযপালো পব্বজিতেন ৰিয সদ্ধিং কথেতি, কো নু খো ভৰিস্সতী’’তি দিৰাট্ঠানতো উট্ঠায দ্ৰারে ঠত্ৰা মগ্গং ওলোকেন্তো ভগৰন্তং অদ্দস. ভগৰাপি থেরস্স সহ দস্সনেনেৰ সরীরোভাসং মুঞ্চি, অসীতিঅনুব্যঞ্জনৰিরাজিতা ব্যামপ্পভা পসারিতসুৰণ্ণপটো ৰিয ৰিরোচিত্থ. থেরো ‘‘অযং দাযপালো ফণকতআসীৰিসং গীৰায গহেতুং হত্থং পসারেন্তো ৰিয লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং কথেন্তোৰ ন জানাতি, অঞ্ঞতরভিক্খুনা ৰিয সদ্ধিং কথেতী’’তি নিৰারেন্তো এতং ‘‘মাৰুসো, দাযপালা’’তিআদিৰচনং অৰোচ.
তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং অকত্ৰাৰ উপসঙ্কমি? এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘মযং তযো জনা সমগ্গৰাসং ৰসাম, সচাহং এককোৰ পচ্চুগ্গমনং করিস্সামি, সমগ্গৰাসো নাম ন ভৰিস্সতি, পিযমিত্তে গহেত্ৰাৰ পচ্চুগ্গমনং করিস্সামি. যথা চ ভগৰা ময্হং পিযো, এৰং সহাযানম্পি মে পিযো’’তি তেহি সদ্ধিং পচ্চুগ্গমনং কাতুকামো সযং অকত্ৰা উপসঙ্কমি. কেচি পন ‘‘তেসং থেরানং পণ্ণসালদ্ৰারে চঙ্কমনকোটিযা ভগৰতো আগমনমগ্গো হোতি, তস্মা থেরো তেসং সঞ্ঞং দদমানোৰ গতো’’তি ৰদন্তি. অভিক্কমথাতি ইতো আগচ্ছথ. পাদে পক্খালেসীতি ৰিকসিতপদুমসন্নিভেহি জালহত্থেহি মণিৰণ্ণং উদকং গহেত্ৰা সুৰণ্ণৰণ্ণেসু পিট্ঠিপাদেসু উদকং আসিঞ্চিত্ৰা পাদেন পাদং ঘংসেন্তো পক্খালেসি. বুদ্ধানং কাযে রজোজল্লং নাম ন উপলিম্পতি, কস্মা পক্খালেসীতি? সরীরস্স উতুগ্গহণত্থং তেসঞ্চ চিত্তসম্পহংসনত্থং. অম্হেহি অভিহটেন উদকেন ভগৰা পাদে পক্খালেসি, পরিভোগং অকাসীতি তেসং ভিক্খূনং বলৰসোমনস্সৰসেন চিত্তং পীণিতং হোতি, তস্মা পক্খালেসি.
আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং ভগৰা এতদৰোচাতি সো কির তেসং ৰুড্ঢতরো, তস্স সঙ্গহে কতে সেসানং কতোৰ হোতীতি থেরঞ্ঞেৰ এতং ‘‘কচ্চি ৰো অনুরুদ্ধা’’তিআদিৰচনং অৰোচ. অনুরুদ্ধাতি ৰা একসেসনযেন ৰুত্তং ৰিরূপেকসেসস্সপি ইচ্ছিতব্বত্তা, এৰঞ্চ কত্ৰা বহুৰচননিদ্দেসো চ সমত্থিতো হোতি. কচ্চীতি পুচ্ছনত্থে নিপাতো. ৰোতি সামিৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – কচ্চি অনুরুদ্ধা তুম্হাকং খমনীযং, ইরিযাপথো ৰো খমতি, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ৰো জীৰিতং যাপেতি ঘটিযতি, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথ, কচ্চি তুম্হাকং সুলভপিণ্ডং, সম্পত্তে ৰো দিস্ৰা মনুস্সা উল়ুঙ্কযাগুং ৰা কটচ্ছুভিক্খং ৰা দাতব্বং মঞ্ঞন্তীতি ভিক্খাচারৰত্তং পুচ্ছতি. কস্মা? যস্মা পচ্চযেন অকিলমন্তেন সক্কা সমণধম্মো কাতুং, ৰত্তমেৰ ৰা এতং পব্বজিতানং.
অথ তেন পটিৰচনে দিন্নে ‘‘অনুরুদ্ধা তুম্হে রাজপব্বজিতা মহাপুঞ্ঞা, মনুস্সা তুম্হাকং অরঞ্ঞে ৰসন্তানং অদত্ৰা কস্স অঞ্ঞস্স দাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তুম্হে পন এতং ভুঞ্জিত্ৰা কিং নু খো মিগপোতকা ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টেন্তা ৰিহরথ, উদাহু সামগ্গিভাৰো ৰো অত্থী’’তি সামগ্গিরসং পুচ্ছন্তো ‘‘কচ্চি পন ৰো অনুরুদ্ধা সমগ্গা’’তিআদিমাহ. তত্থ খীরোদকীভূতাতি যথা খীরঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৰিসুং ন হোতি, একত্তং ৰিয উপেতি, কচ্চি এৰং সামগ্গিৰসেন একত্তুপগতচিত্তুপ্পাদা ৰিহরথাতি পুচ্ছতি. পিযচক্খূহীতি মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা ওলোকনতো পিযভাৰদীপকানি চক্খূনি পিযচক্খূনি নাম, ‘‘কচ্চি তথারূপেহি চক্খূহি অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তা ৰিহরথা’’তি পুচ্ছতি. তগ্ঘাতি একংসত্থে নিপাতো, একংসেন মযং ভন্তেতি ৰুত্তং হোতি. যথা কথং পনাতি এত্থ যথাতি নিপাতমত্তং, কথন্তি কারণপুচ্ছা, কথং পন তুম্হে এৰং ৰিহরথ, কেন কারণেন ৰিহরথ, তং মে কারণং ব্রূহীতি ৰুত্তং হোতি.
মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তচিত্তৰসেন পৰত্তং কাযকম্মং. আৰি চেৰ রহো চাতি সম্মুখা চেৰ পরম্মুখা চ. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ সম্মুখা কাযৰচীকম্মানি সহৰাসে লব্ভন্তি, ইতরানি ৰিপ্পৰাসে, মনোকম্মং সব্বত্থ লব্ভতি. যঞ্হি সহেৰ ৰসন্তেসু একেন মঞ্চপীঠং ৰা দারুভণ্ডং ৰা মত্তিকাভণ্ডং ৰা বহি দুন্নিক্খিত্তং হোতি, তং দিস্ৰা ‘‘কেনিদং ৰল়ঞ্জিত’’ন্তি অৰঞ্ঞং অকত্ৰা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তং ৰিয গহেত্ৰা পটিসামেন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তং ৰা পন ঠানং পটিজগ্গন্তস্স সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. একস্মিং পক্কন্তে তেন দুন্নিক্খিত্তং সেনাসনপরিক্খারং তথেৰ নিক্খিপন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তং ৰা পন ঠানং পটিজগ্গন্তস্স পরম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. সহৰসন্তস্স পন থেরেহি সদ্ধিং মধুরং সম্মোদনীযকথং পটিসন্থারকথং সারণীযকথং ধম্মকথং সরভঞ্ঞং সাকচ্ছং পঞ্হপুচ্ছনং পঞ্হৰিস্সজ্জনন্তি এৰমাদিকরণে সম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম হোতি. থেরেসু পন পক্কন্তেসু ‘‘ময্হং পিযসহাযো নন্দিযত্থেরো কিমিলত্থেরো এৰং সীলসম্পন্নো এৰং আচারসম্পন্নো’’তিআদিগুণকথনে পরম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম হোতি. ‘‘ময্হং পিযমিত্তো নন্দিযত্থেরো কিমিলত্থেরো অৰেরো হোতু অব্যাপজ্জো সুখী’’তি এৰং সমন্নাহরতো পন সম্মুখাপি পরম্মুখাপি মেত্তং মনোকম্মং হোতিযেৰ.
নানা হি খো নো ভন্তে কাযাতি অযঞ্হি কাযো পিট্ঠং ৰিয মত্তিকা ৰিয চ ওমদ্দিত্ৰা একতো কাতুং ন সক্কা. একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি চিত্তং পন নো অত্তনো ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হিতভাৰেন অৰিরোধভাৰেন ভেদাভাৰেন সমগ্গভাৰেন একমেৰাতি দস্সেতি. কথং পনেতে সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৰা ইতরেসং চিত্তৰসেন ৰত্তিংসূতি? একস্স পত্তে মলং উট্ঠহতি, একস্স চীৰরং কিলিট্ঠং হোতি, একস্স পরিভণ্ডকম্মং হোতি. তত্থ যস্স পত্তে মলং উট্ঠিতং, তেন ‘‘মমাৰুসো পত্তে মলং উট্ঠিতং, পচিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তে ইতরে ‘‘ময্হং চীৰরং কিলিট্ঠং ধোৰিতব্বং, ময্হং পরিভণ্ডং কাতব্ব’’ন্তি অৰত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা দারূনি আহরিত্ৰা ভিন্দিত্ৰা পত্তকটাহে বহলতনুমত্তিকাহি লেপং কত্ৰা পত্তং পচিত্ৰা ততো পরং চীৰরং ৰা ধোৰন্তি, পরিভণ্ডং ৰা করোন্তি. ‘‘মমাৰুসো চীৰরং কিলিট্ঠং, ধোৰিতুং ৰট্টতী’’তি ‘‘মম পণ্ণসালা উক্লাপা, পরিভণ্ডং কাতুং ৰট্টতী’’তি পঠমতরং আরোচিতেপি এসেৰ নযো.
ইদানি তেসং অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছন্তো ‘‘কচ্চি পন ৰো অনুরুদ্ধা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং, পচ্চত্তৰচনং ৰা, কচ্চি তুম্হেতি অত্থো. অম্হাকন্তি অম্হেসু তীসু জনেসু. পিণ্ডায পটিক্কমতীতি গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্চাগচ্ছতি. অৰক্কারপাতিন্তি অতিরেকপিণ্ডপাতং অপনেত্ৰা ঠপনত্থায একং সমুগ্গপাতিং ধোৰিত্ৰা ঠপেতি. যো পচ্ছাতি তে কির থেরা ন একতোৰ ভিক্খাচারং পৰিসন্তি. ফলসমাপত্তিরতা হেতে পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা ৰত্তপটিপত্তিং পূরেত্ৰা সেনাসনং পৰিসিত্ৰা কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদন্তি. তেসু যো পঠমতরং নিসিন্নো অত্তনো কালপরিচ্ছেদৰসেন পঠমতরং উট্ঠাতি, সো পিণ্ডায চরিত্ৰা পটিনিৰত্তো ভত্তকিচ্চট্ঠানং আগন্ত্ৰা জানাতি ‘‘দ্ৰে ভিক্খূ পচ্ছতো, অহং পঠমতরং আগতো’’তি. অথ পত্তং পিদহিত্ৰা আসনপঞ্ঞাপনাদীনি কত্ৰা যদি পত্তে পটিৰীসমত্তমেৰ হোতি, নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জতি, যদি অতিরেকং হোতি, অৰক্কারপাতিযং পক্খিপিত্ৰা পাতিং পিধায ভুঞ্জতি, কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৰিত্ৰা ৰোদকং কত্ৰা থৰিকায ওসাপেত্ৰা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং পৰিসতি.
দুতিযোপি আগন্ত্ৰাৰ জানাতি ‘‘একো পঠমং আগতো, একো পচ্ছতো’’তি. সো সচে পত্তে ভত্তং পমাণমেৰ হোতি, ভুঞ্জতি. সচে মন্দং, অৰক্কারপাতিতো গহেত্ৰা ভুঞ্জতি. সচে অতিরেকং হোতি, অৰক্কারপাতিযং পক্খিপিত্ৰা পমাণমেৰ ভুঞ্জিত্ৰা পুরিমত্থেরো ৰিয ৰসনট্ঠানং পৰিসতি. ততিযোপি আগন্ত্ৰাৰ জানাতি ‘‘দ্ৰে পঠমং আগতা, অহং পচ্ছিমো’’তি. সোপি দুতিযত্থেরো ৰিয ভুঞ্জিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৰিত্ৰা ৰোদকং কত্ৰা থৰিকায ওসাপেত্ৰা আসনানি উক্খিপিত্ৰা পটিসামেতি, পানীযঘটে ৰা পরিভোজনীযঘটে ৰা অৰসেসউদকং ছড্ডেত্ৰা ঘটে নিকুজ্জিত্ৰা অৰক্কারপাতিযং সচে অৰসেসভত্তং হোতি, তং ৰুত্তনযেন জহিত্ৰা পাতিং ধোৰিত্ৰা পটিসামেতি, ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি, সো কচৰরং ছড্ডেত্ৰা সম্মজ্জনিং উক্খিপিত্ৰা উপচিকাহি মুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰসনট্ঠানং পৰিসতি. ইদং থেরানং বহিৰিহারে অরঞ্ঞে ভত্তকিচ্চকরণট্ঠানে ভোজনসালায ৰত্তং. ইদং সন্ধায ‘‘যো পচ্ছা’’তিআদি ৰুত্তং.
যো পস্সতীতিআদি পন নেসং অন্তোৰিহারে ৰত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ ৰচ্চঘটন্তি আচমনকুম্ভিং. রিত্তন্তি রিত্তকং. তুচ্ছন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. অৰিসয্হন্তি উক্খিপিতুং অসক্কুণেয্যং অতিভারিযং. হত্থৰিকারেনাতি হত্থসঞ্ঞায. তে কির পানীযঘটাদীসু যংকিঞ্চি তুচ্ছকং গহেত্ৰা পোক্খরণিং গন্ত্ৰা অন্তো চ বহি চ ধোৰিত্ৰা উদকং পরিস্সাৰেত্ৰা তীরে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ভিক্খুং হত্থৰিকারেন আমন্তেন্তি, ওদিস্স ৰা অনোদিস্স ৰা সদ্দং ন করোন্তি. কস্মা ওদিস্স ন করোন্তি? তঞ্হি ভিক্খুং সদ্দো বাধেয্যাতি. কস্মা অনোদিস্স ন করোন্তি? অনোদিস্স সদ্দে দিন্নে ‘‘অহং পুরে, অহং পুরে’’তি দ্ৰেপি নিক্খমেয্যুং. ততো দ্ৰীহি কত্তব্বকম্মে ততিযস্স কম্মচ্ছেদো ভৰেয্য. সংযতপদসদ্দো পন হুত্ৰা অপরস্স ভিক্খুনো দিৰাট্ঠানসন্তিকং গন্ত্ৰা তেন দিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা হত্থসঞ্ঞং করোতি, তায সঞ্ঞায ইতরো আগচ্ছতি, ততো দ্ৰে জনা হত্থেন হত্থং সংসিব্বন্তা দ্ৰীসু হত্থেসু ঠপেত্ৰা উট্ঠাপেন্তি. তং সন্ধাযাহ ‘‘হত্থৰিকারেন দুতিযং আমন্তেত্ৰা হত্থৰিলঙ্ঘকেন উপট্ঠাপেমা’’তি.
পঞ্চাহিকং খো পনাতি চাতুদ্দসে পন্নরসে অট্ঠমিযন্তি ইদং তাৰ পকতিধম্মস্সৰনমেৰ, তং অখণ্ডং কত্ৰা পঞ্চমে পঞ্চমে দিৰসে দ্ৰে থেরা নাতিৰিকালে নহাযিত্ৰা অনুরুদ্ধত্থেরস্স ৰসনট্ঠানং গচ্ছন্তি. তত্থ তযোপি নিসীদিত্ৰা তিণ্ণং পিটকানং অঞ্ঞতরস্মিং অঞ্ঞমঞ্ঞং পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সজ্জেন্তি. তেসং এৰং করোন্তানংযেৰ অরুণং উগ্গচ্ছতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. এত্তাৰতা থেরেন ভগৰতা অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছিতেন পমাদট্ঠানেসুযেৰ অপ্পমাদলক্খণং ৰিস্সজ্জিতং হোতি. অঞ্ঞেসঞ্হি ভিক্খূনং ভিক্খাচারপৰিসনকালো নিক্খমনকালো নিৰাসনপরিৰত্তনং চীৰরপারুপনং অন্তোগামে পিণ্ডায চরণং ধম্মকথনং অনুমোদনং অন্তোগামতো নিক্খমিত্ৰা ভত্তকিচ্চকরণং পত্তধোৰনং পত্তওসাপনং পত্তচীৰরপটিসামনন্তি পপঞ্চকরণট্ঠানানি এতানি. তস্মা থেরো ‘‘অম্হাকং এত্তকং ঠানং মুঞ্চিত্ৰা ৰিস্সট্ঠকথাপৰত্তনেন কম্মট্ঠানে পমজ্জনট্ঠানানি, তত্থাপি মযং, ভন্তে, কম্মট্ঠানৰিরুদ্ধং ন পটিপজ্জামা’’তি অঞ্ঞেসং পমাদট্ঠানেসুযেৰ সিখাপ্পত্তং অত্তনো অপ্পমাদলক্খণং ৰিস্সজ্জেসি. ইমিনাৰ এতানি ঠানানি মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞত্থ ৰিহারসমাপত্তীনং অৰল়ঞ্জনৰসেন পমাদকালো নাম অম্হাকং নত্থীতি দীপেতি.
পাচীনৰংসদাযগমনকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পালিলেয্যকগমনকথাৰণ্ণনা
৪৬৭. ধম্মিযা কথাযাতি সমগ্গৰাসে আনিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মকথায. অনুপুব্বেন (উদা. অট্ঠ. ৩৫) চারিকং চরমানোতি অনুক্কমেন গামনিগমপটিপাটিযা চারিকং চরমানো. যেন পালিলেয্যকং তদৰসরীতি এককোৰ যেন পালিলেয্যকগামো, তং অৰসরি. পালিলেয্যকগামৰাসিনোপি পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ভগৰতো দানং দত্ৰা পালিলেয্যকগামস্স অৰিদূরে রক্খিতৰনসণ্ডো নাম অত্থি, তত্থ ভগৰতো পণ্ণসালং কত্ৰা ‘‘এত্থ ভগৰা ৰসতূ’’তি যাচিত্ৰা ৰাসযিংসু. ভদ্দসালোতি পন তত্থেকো মনাপো লট্ঠিকো সালরুক্খো. ভগৰা তং গামং উপনিস্সায ৰনসণ্ডে পণ্ণসালায সমীপে তস্মিং রুক্খমূলে ৰিহাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘পালিলেয্যকে ৰিহরতি রক্খিতৰনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে’’তি.
অথ খো ভগৰতো রহোগতস্সাতিআদি ভগৰতো ৰিৰেকসুখপচ্চৰেক্খণদস্সনং. আকিণ্ণো ন ফাসু ৰিহাসিন্তি সম্বাধপ্পত্তো আকিণ্ণো ৰিহাসিং. কিং পন ভগৰতো সম্বাধো অত্থি সংসগ্গো ৰাতি? নত্থি. ন হি কোচি ভগৰন্তং অনিচ্ছায উপসঙ্কমিতুং সক্কোতি. দুরাসদা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো সব্বত্থ চ অনুপলিত্তা, হিতেসিতায পন সত্তেসু অনুকম্পং উপাদায ‘‘মুত্তো মোচেস্সামী’’তি পটিঞ্ঞানুরূপং চতুরোঘনিত্থরণত্থং অট্ঠন্নং পরিসানং অত্তনো সন্তিকং কালেন কালং উপসঙ্কমনং অধিৰাসেতি, সযঞ্চ মহাকরুণাসমুস্সাহিতো কালঞ্ঞূ হুত্ৰা তত্থ উপসঙ্কমীতি ইদং সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণং. নাযমিধ আকিণ্ণৰিহারো অধিপ্পেতো, ইধ পন তেহি কলহকারকেহি কোসম্বকভিক্খূহি সদ্ধিং একৰিহারে ৰাসং ৰিহাসি, তদা ৰিনেতব্বাভাৰতো আকিণ্ণৰিহারং কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ন ফাসু ৰিহাসি’’ন্তি. তেনেৰাহ ‘‘তেহি কোসম্বকেহি ভিক্খূহি ভণ্ডনকারকেহী’’তিআদি.
দহরপোতকেহীতি দহরেহি হত্থিপোতকেহি, যে ভিঙ্কাতিপি ৰুচ্চন্তি. তেহীতি হত্থিআদীহি. কদ্দমোদকানীতি কদ্দমমিস্সানি উদকানি. ওগাহাতি এত্থ ‘‘ওগাহ’’ন্তিপি পাল়ি. অস্সাতি হত্থিনাগস্স. উপনিঘংসন্তিযোতি ঘট্টেন্তিযো. উপনিঘংসিযমানোপি অত্তনো উল়ারভাৰেন ন কুজ্ঝতি, তেন তা ঘংসন্তিযেৰ. ৰূপকট্ঠোতি ৰূপকট্ঠো দূরীভূতো.
যূথাতি হত্থিঘটায. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি সো কির হত্থিনাগো যূথৰাসে উক্কণ্ঠিতো তং ৰনসণ্ডং পৰিট্ঠো. তত্থ ভগৰন্তং দিস্ৰা ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতসন্তাপো ৰিয নিব্বুতো হুত্ৰা পসন্নচিত্তো ভগৰতো সন্তিকে অট্ঠাসি, ততো পট্ঠায ৰত্তসীসে ঠত্ৰা ভদ্দসালস্স পণ্ণসালায চ সমন্ততো অপ্পহরিতং কত্ৰা সাখাভঙ্গেন সম্মজ্জতি, ভগৰতো মুখধোৰনং দেতি, নহানোদকং আহরতি, দন্তকট্ঠং দেতি, অরঞ্ঞতো মধুরানি ফলাফলানি আহরিত্ৰা সত্থু উপনেতি. সত্থা তানি পরিভুঞ্জতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সোণ্ডায ভগৰতো পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠাপেতী’’তিআদি. সো কির সোণ্ডায দারূনি আহরিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘংসিত্ৰা অগ্গিং উট্ঠাপেত্ৰা দারূনি জালাপেত্ৰা তত্থ পাসাণখণ্ডানি তাপেত্ৰা তানি দণ্ডকেহি ৰট্টেত্ৰা সোণ্ডিযং খিপিত্ৰা উদকস্স তত্তভাৰং ঞত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং উপগন্ত্ৰা তিট্ঠতি. ভগৰা ‘‘হত্থিনাগো মম নহানং ইচ্ছতী’’তি তত্থ গন্ত্ৰা নহানকিচ্চং করোতি. পানীযেপি এসেৰ নযো. তস্মিং পন সীতলে জাতে উপসঙ্কমতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সোণ্ডায ভগৰতো পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠাপেতী’’তি.
অত্তনো চ পৰিৰেকং ৰিদিত্ৰাতি কেহিচি অনাকিণ্ণভাৰলদ্ধং কাযৰিৰেকং জানিত্ৰা. ইতরে পন ৰিৰেকা ভগৰতো সব্বকালং ৰিজ্জন্তিযেৰ. ইমং উদানং উদানেসীতি ইমং অত্তনো হত্থিনাগস্স চ ৰিৰেকাভিরতিযা সমানজ্ঝাসযভাৰদীপনং উদানং উদানেসি.
গাথায পন এৰমত্থযোজনা ৰেদিতব্বা (উদা. অট্ঠ. ৩৫) – এতং ঈসাদন্তস্স রথঈসাসদিসদন্তস্স হত্থিনাগস্স চিত্তং নাগেন বুদ্ধনাগস্স চিত্তেন সমেতি সংসন্দতি. কথং সমেতি চে? যদেকো রমতী ৰনে, যস্মা বুদ্ধনাগো ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৰিহাসি’’ন্তি পুরিমং আকিণ্ণৰিহারং জিগুচ্ছিত্ৰা ৰিৰেকং উপব্রূহযমানো ইদানি যথা একো অদুতিযো ৰনে অরঞ্ঞে রমতি অভিরমতি, এৰং অযম্পি হত্থিনাগো পুব্বে অত্তনো হত্থিআদীহি আকিণ্ণৰিহারং জিগুচ্ছিত্ৰা ইদানি একো অসহাযো ৰনে একৰিহারং রমতি অভিনন্দতি, তস্মাস্স চিত্তং নাগেন সমেতি, তস্স চিত্তেন সমেতীতি কত্ৰা একীভাৰরতিযা একসদিসং হোতীতি অত্থো.
পালিলেয্যকগমনকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠারসৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৪৭৩. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ যো সেনাসনারহস্স সেনাসনং পটিবাহতি, তস্সেৰ আপত্তি. কলহকারকাদীনং পনেত্থ ‘‘ওকাসো নত্থী’’তিআদিকং সঙ্ঘস্স কতিকং আরোচেত্ৰা ন পঞ্ঞপেন্তস্স ‘‘অহং ৰুড্ঢো’’তি পসয্হ অত্তনাৰ অত্তনো পঞ্ঞপেত্ৰা গণ্হন্তং ‘‘যুত্তিযা গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা ৰারেন্তস্স চ নত্থি আপত্তি. ‘‘ভণ্ডনকারকং নিক্কড্ঢতীতি ৰচনতো কুলদূসকস্স পব্বাজনীযকম্মানুঞ্ঞায চ ইধ কলহৰূপসমনত্থং আগতানং কোসম্বকানম্পি ‘যথাৰুড্ঢ’ন্তি অৰত্ৰা ‘ৰিৰিত্তে অসতি ৰিৰিত্তং কত্ৰাপি দাতব্ব’ন্তি ৰুত্তত্তা ৰিৰিত্তং কত্ৰা দেন্তং পটিবাহন্তস্সেৰ আপত্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
উপালিসঙ্ঘসামগ্গীপুচ্ছাৰণ্ণনা
৪৭৬. ন মূলা মূলং গন্ত্ৰাতি মূলতো মূলং অগন্ত্ৰা. অত্থতো অপগতাতি সামগ্গিসঙ্খাতঅত্থতো অপগতা.
৪৭৭. যেন নং পচ্চত্থিকা ৰদেয্যুং, তং ন হি হোতীতি সম্বন্ধো. অনপগতন্তি কারণতো অনপেতং, সকারণন্তি ৰুত্তং হোতি.
উসূযাযাতি ইমিনা দোসাগতিগমনস্স সঙ্গহিতত্তা ‘‘অগতিগমনেনা’’তি অৰসেসঅগতিগমনং দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং. অট্ঠহি দূতঙ্গেহীতি ‘‘সোতা চ হোতি সাৰেতা চ উগ্গহেতা চ ধারেতা চ ৰিঞ্ঞাপেতা চ কুসলো চ সহিতাসহিতদস্সনো চ অকলহকারকো চা’’তি এৰং ৰুত্তেহি অট্ঠহি দূতঙ্গেহি. সেসমেত্থ পাল়িতো অট্ঠকথাতো চ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
কোসম্বকক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায সারত্থদীপনিযং
মহাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স