২. উপোসথক্খন্ধকং
সন্নিপাতানুজাননাদিকথাৰণ্ণনা
১৩২. উপোসথক্খন্ধকে তরন্তি প্লৰন্তি এত্থ বালাতি তিত্থং. ইতোতি ইমস্মিং সাসনে লদ্ধিতো. তং কথেন্তীতি ‘‘ইমস্মিং নাম দিৰসে মুহুত্তে ৰা ইদং কত্তব্ব’’ন্তিআদিনা কথেন্তি.
১৩৪. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে’’তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ৰিত্থারতো আগতমেৰাতি ন ইধ ৰিত্থারযিস্সাম, অত্থিকেহি পন ততোযেৰ গহেতব্বং.
১৩৫. আপজ্জিত্ৰা ৰা ৰুট্ঠিতোতি এত্থ আরোচিতাপি আপত্তি অসন্তী নাম হোতীতি ৰেদিতব্বং. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘যস্স পন এৰং অনাপন্না ৰা আপত্তি আপজ্জিত্ৰা চ পন ৰুট্ঠিতা ৰা দেসিতা ৰা আরোচিতা ৰা, তস্স সা আপত্তি অসন্তী নাম হোতী’’তি. মুসাৰাদো নাম ৰচীভেদপচ্চযা হোতীতি আহ ‘‘ন মুসাৰাদলক্খণেনা’’তি. ভগৰতো পন ৰচনেনাতি সম্পজানমুসাৰাদে কিং হোতি? ‘‘দুক্কটং হোতী’’তি ইমিনা ৰচনেন. ৰচীদ্ৰারে অকিরিযসমুট্ঠানা আপত্তি হোতীতি যস্মা যস্স ভিক্খুনো অধম্মিকায পটিঞ্ঞায তুণ্হীভূতস্স নিসিন্নস্স মনোদ্ৰারে আপত্তি নাম নত্থি, যস্মা পন আৰি কাতব্বং ন আৰি অকাসি, তেনস্স ৰচীদ্ৰারে অকিরিযসমুট্ঠানা আপত্তি হোতি.
ৰাচাতি ৰাচায, য-কারলোপেনাযং নিদ্দেসো. কেনচি মনুজেন ৰাচায অনালপন্তোতি যোজেতব্বং. গিরং নো চ পরে ভণেয্যাতি ‘‘ইমে সোস্সন্তী’’তি পরপুগ্গলে সন্ধায সদ্দম্পি ন নিচ্ছারেয্য. আপজ্জেয্য ৰাচসিকন্তি ৰাচতো সমুট্ঠিতং আপত্তিং আপজ্জেয্য.
অন্তরাযকরোতি ৰিপ্পটিসারৰত্থুতায পামোজ্জাদিসম্ভৰং নিৰারেত্ৰা পঠমজ্ঝানাদীনং অধিগমায অন্তরাযকরো. তস্স ভিক্খুনো ফাসু হোতীতি অৰিপ্পটিসারমূলকানং পামোজ্জাদীনং ৰসেন তস্স ভিক্খুনো সুখা পটিপদা সম্পজ্জতীতি অত্থো.
সন্নিপাতানুজাননাদিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সীমানুজাননকথাৰণ্ণনা
১৩৮. ইতরোপীতি সুদ্ধপংসুপব্বতাদিং সন্ধায ৰদতি. হত্থিপ্পমাণো নাম পব্বতো হেট্ঠিমকোটিযা অড্ঢট্ঠমরতনুব্বেধো. তস্মাতি যস্মা একেন ন ৰট্টতি, তস্মা. দ্ৰত্তিংসপলগুল়পিণ্ডপ্পমাণতা থূলতায গহেতব্বা, ন তুলগণনায. অন্তোসারমিস্সকানন্তি অন্তোসাররুক্খেহি মিস্সকানং. সূচিদণ্ডকপ্পমাণোতি সীহল়দীপে লেখনদণ্ডপ্পমাণোতি ৰদন্তি, সো চ কনিট্ঠঙ্গুলিপরিমাণোতি দট্ঠব্বং. এতন্তি নৰমূলসাখানিগ্গমনং. পরভাগে কিত্তেতুং ৰট্টতীতি বহি নিক্খমিত্ৰা ঠিতেসু অট্ঠসু মগ্গেসু একিস্সা দিসায একং, অপরায একন্তি এৰং চতূসু ঠানেসু কিত্তেতুং ৰট্টতি.
যত্থ কত্থচি উত্তরন্তিযা ভিক্খুনিযা অন্তরৰাসকো তেমিযতীতি সিক্খাকরণীযং আগতলক্খণেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেত্ৰা অন্তরৰাসকং অনুক্খিপিত্ৰা তিত্থেন ৰা অতিত্থেন ৰা উত্তরন্তিযা ভিক্খুনিযা একদ্ৰঙ্গুলমত্তম্পি অন্তরৰাসকো তেমিযতি. ভিক্খুনিযা এৰ গহণঞ্চেত্থ ভিক্খুনীৰিভঙ্গে ভিক্খুনিযা ৰসেন নদীলক্খণস্স পাল়িযং আগতত্তা তেনেৰ নযেন দস্সনত্থং কতং. সীমং বন্ধন্তানং নিমিত্তং হোতীতি অযং ৰুত্তলক্খণা নদী সমুদ্দং ৰা পৰিসতু তল়াকং ৰা, পভৰতো পট্ঠায নিমিত্তং হোতি. অজ্ঝোত্থরিত্ৰা আৰরণং পৰত্ততিযেৰাতি আৰরণং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা সন্দতিযেৰ. অপ্পৰত্তমানাতি অসন্দমানুদকা. আৰরণঞ্হি পত্ৰা নদিযা যত্তকে পদেসে উদকং অসন্দমানং সন্তিট্ঠতি, তত্থ নদীনিমিত্তং কাতুং ন ৰট্টতি. উপরি সন্দমানট্ঠানেযেৰ ৰট্টতি, অসন্দমানট্ঠানে পন উদকনিমিত্তং কাতুং ৰট্টতি. ঠিতমেৰ হি উদকনিমিত্তে ৰট্টতি, ন সন্দমানং. তেনেৰাহ ‘‘পৰত্তনট্ঠানে নদীনিমিত্তং, অপ্পৰত্তনট্ঠানে উদকনিমিত্তং কাতুং ৰট্টতী’’তি. নদিং ভিন্দিত্ৰাতি মাতিকামুখদ্ৰারেন নদীকূলং ভিন্দিত্ৰা. উক্খেপিমন্তি কূপতো ৰিয উক্খিপিত্ৰা গহেতব্বং.
সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি তিকোণরচ্ছাসণ্ঠানা. মুদিঙ্গসণ্ঠানাতি মুদিঙ্গভেরী ৰিয মজ্ঝে ৰিত্থতা উভোসু কোটীসু সঙ্কোটিতা হোতি. উপচারং ঠপেত্ৰাতি পচ্ছা সীমং বন্ধন্তানং সীমায ওকাসং ঠপেত্ৰা. অন্তোনিমিত্তগতেহি পনাতি একস্স গামস্স উপড্ঢং অন্তো কত্তুকামতায সতি সব্বেসং আগমনে পযোজনং নত্থীতি কত্ৰা ৰুত্তং. আগন্তব্বন্তি চ সামীচিৰসেন ৰুত্তং, নাযং নিযমো ‘‘আগন্তব্বমেৰা’’তি. তেনেৰাহ ‘‘আগমনম্পি অনাগমনম্পি ৰট্টতী’’তি. অবদ্ধায হি সীমায নানাগামখেত্তানং নানাসীমসভাৰত্তা তেসং অনাগমনেপি ৰগ্গকম্মং ন হোতি, তস্মা অনাগমনম্পি ৰট্টতি. বদ্ধায পন সীমায একসীমভাৰতো পুন অঞ্ঞস্মিং কম্মে করিযমানে অন্তো সীমগতেহি আগন্তব্বমেৰাতি আহ ‘‘অৰিপ্পৰাসসীমা…পে… আগন্তব্ব’’ন্তি. নিমিত্তকিত্তনকালে অসোধিতাযপি সীমায নেৰত্থি দোসো নিমিত্তকিত্তনস্স অপলোকনাদীসু অঞ্ঞতরাভাৰতো.
ভণ্ডুকম্মাপুচ্ছনং সন্ধায পব্বজ্জা-গহণং. সুখকরণত্থন্তি সব্বেসং সন্নিপাতনপরিস্সমং পহায অপ্পতরেহি সুখকরণত্থং. একৰীসতি ভিক্খূ গণ্হাতীতি ৰীসতিৰগ্গকরণীযপরমত্তা সঙ্ঘকম্মস্স কম্মারহেন সদ্ধিং একৰীসতি ভিক্খূ গণ্হাতি. ইদঞ্চ নিসিন্নানং ৰসেন ৰুত্তং. হেট্ঠিমন্ততো হি যত্থ একৰীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং সক্কোন্তি, তত্তকে পদেসে সীমং বন্ধিতুং ৰট্টতি. ন সক্খিস্সন্তীতি অৰিপ্পৰাসসীমায বদ্ধভাৰং অসল্লক্খেত্ৰা ‘‘সমানসংৰাসকমেৰ সমূহনিস্সামা’’তি ৰাযমন্তা ন সক্খিস্সন্তি. বদ্ধায হি অৰিপ্পৰাসসীমায তং অসমূহনিত্ৰা ‘‘সমানসংৰাসকসীমং সমূহনিস্সামা’’তি কতাযপি কম্মৰাচায অসমূহতাৰ হোতি সীমা. পঠমঞ্হি অৰিপ্পৰাসং সমূহনিত্ৰা পচ্ছা সীমা সমূহনিতব্বা. একরতনপ্পমাণা সুৰিঞ্ঞেয্যতরা হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘একরতনপ্পমাণা ৰট্টতী’’তি. একঙ্গুলমত্তাপি সীমন্তরিকা ৰট্টতিযেৰ. তত্তকেনপি হি সীমা অসম্ভিন্নাৰ হোতি.
অৰসেসনিমিত্তানীতি মহাসীমায বাহিরপস্সে নিমিত্তানি. খণ্ডসীমতো পট্ঠায বন্ধনং আচিণ্ণং, আচিণ্ণকরণেনেৰ চ সম্মোহো ন হোতীতি আহ ‘‘খণ্ডসীমতোৰ পট্ঠায বন্ধিতব্বা’’তি. কুটিগেহেতি কুটিঘরে, ভূমিঘরেতি অত্থো. উদুক্খলন্তি খুদ্দকাৰাটং. নিমিত্তং ন কাতব্বন্তি তং রাজিং ৰা উদুক্খলং ৰা নিমিত্তং ন কাতব্বং.
হেট্ঠা ন ওতরতীতি ভিত্তিতো ওরং নিমিত্তানি ঠপেত্ৰা কিত্তিতত্তা হেট্ঠা আকাসপ্পদেসং ন ওতরতি. হেট্ঠাপি ওতরতীতি সচে হেট্ঠা অন্তোভিত্তিযং একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসো হোতি, ওতরতি. ওতরমানা চ উপরিসীমপ্পমাণেন ন ওতরতি, সমন্তা ভিত্তিপ্পমাণেন ওতরতি. ওতরণানোতরণং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি সচে হেট্ঠা একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসো হোতি, ওতরতি. নো চে, ন ওতরতীতি অধিপ্পাযো. সব্বো পাসাদো সীমট্ঠো হোতীতি উপরিমতলেন সদ্ধিং একাবদ্ধভিত্তিকো ৰা হোতু মা ৰা, সব্বোপি পাসাদো সীমট্ঠোৰ হোতি.
তালমূলকপব্বতেতি তালমূলসদিসে পব্বতে. সো চ হেট্ঠা মহন্তো হুত্ৰা অনুপুব্বেন তনুকো হোতীতি দট্ঠব্বং. পণৰসণ্ঠানো মজ্ঝে তনুকো হোতি মূলে অগ্গে চ ৰিত্থতো. হেট্ঠা ৰা মজ্ঝে ৰাতি মুদিঙ্গসণ্ঠানস্স হেট্ঠা পণৰসণ্ঠানস্স মজ্ঝে. আকাসপব্ভারন্তি ভিত্তিযা অপরিক্খিত্তপব্ভারং. অন্তোলেণং হোতীতি পব্বতস্স অন্তো লেণং হোতি. সীমামাল়কেতি খণ্ডসীমামাল়কে. মহাসীমং সোধেত্ৰা ৰা কম্মং কাতব্বন্তি মহাসীমগতা ভিক্খূ হত্থপাসং ৰা আনেতব্বা, সীমতো ৰা বহি কাতব্বাতি অধিপ্পাযো. গণ্ঠিপদেসু পন ‘‘মহাসীমগতেহি ভিক্খূহি তং সাখং ৰা পারোহং ৰা অনামসিত্ৰা ঠাতব্বন্তি অধিপ্পাযো’’তি ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বং. পুরিমনযেপীতি খণ্ডসীমায উট্ঠহিত্ৰা মহাসীমায ওণতরুক্খেপি. উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতীতি খণ্ডসীমায অন্তো ঠিতত্তা রুক্খস্স তত্থ ঠিতো হত্থপাসংযেৰ আনেতব্বোতি উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি.
১৪০. পারযতীতি অজ্ঝোত্থরতি. পারাতি সীমাপেক্খো ইত্থিলিঙ্গনিদ্দেসো. অস্সাতি ভৰেয্য. ইধাধিপ্পেতনাৰায পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘যা সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন…পে… তযো জনে ৰহতী’’তি. ইমিনা চ ৰুত্তপ্পমাণতো খুদ্দকা নাৰা ৰিজ্জমানাপি ইধ অসন্তপক্খং ভজতীতি দীপেতি. অৰস্সং লব্ভনেয্যা ধুৰনাৰাৰ হোতীতি সম্বন্ধো. রুক্খং ছিন্দিত্ৰা কতোতি পাঠসেসো. পরতীরে সম্মুখট্ঠানেতি ওরিমতীরে সব্বপরিযন্তনিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে. সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৰাতি এত্থ সচে একং গামখেত্তং হোতি, উভোসু তীরেসু সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৰা সম্মন্নিতব্বা. নানাগামক্খেত্তং চে, সমানসংৰাসকসীমাবন্ধনকালে অনাগন্তুম্পি ৰট্টতি. অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিযং পন আগন্তব্বমেৰ. যস্মা উভোসু তীরেসু নিমিত্তকিত্তনমত্তেন দীপকো সঙ্গহিতো নাম ন হোতি, তস্মা দীপকেপি নিমিত্তানি ৰিসুং কিত্তেতব্বানেৰাতি আহ ‘‘দীপকস্স ওরিমন্তে চ পারিমন্তে চ নিমিত্তং কিত্তেতব্ব’’ন্তি. দীপকসিখরন্তি দীপকমত্থকং. পব্বতসণ্ঠানাতি দীপকস্স একতো অধিকতরত্তা ৰুত্তং.
সীমানুজাননকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপোসথাগারাদিকথাৰণ্ণনা
১৪২. ৰত্থুৰসেন ৰুত্তন্তি ‘‘মযঞ্চম্হা অসম্মতায ভূমিযা নিসিন্না পাতিমোক্খং অস্সুম্হা’’তি ৰত্থুম্হি পাতিমোক্খসৰনস্স আগতত্তা ৰুত্তং. উপোসথপ্পমুখং নাম উপোসথাগারস্স সম্মুখট্ঠানং. পাল়িযং ‘‘পঠমং নিমিত্তা কিত্তেতব্বা’’তি এত্তকমেৰ ৰত্ৰা সীমাসম্মুতিযং ৰিয ‘‘পব্বতনিমিত্তং পাসাণনিমিত্ত’’ন্তিআদিনা ৰিসেসেত্ৰা নিমিত্তানং অদস্সিতত্তা ‘‘খুদ্দকানি ৰা…পে… যানি কানিচি নিমিত্তানী’’তি ৰুত্তং. কিত্তেতুং ৰট্টতীতি ইমিনা সম্বন্ধো.
অৰিপ্পৰাসসীমানুজাননকথাৰণ্ণনা
১৪৪. অস্সাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স. দ্ৰেপি সীমাযোতি পঠমং ৰুত্তা অৰিপ্পৰাসসীমা সমানসংৰাসকসীমা চ. ন কম্মৰাচং ৰগ্গং করোন্তীতি কম্মৰাচং ন ভিন্দন্তি, কম্মং ন কোপেন্তীতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তি এত্থ. গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ ন ওত্থরতীতি ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তি ৰুত্তত্তা. সীমাসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি অৰিপ্পৰাসসীমাসঙ্খং গচ্ছতি. একম্পি কুলং পৰিট্ঠং ৰাতি অভিনৰকতগেহেসু সব্বপঠমং একম্পি কুলং পৰিট্ঠং অত্থি. অগতং ৰাতি পোরাণকগামে অঞ্ঞেসু গেহানি ছড্ডেত্ৰা গতেসু একম্পি কুলং অগতং অত্থি.
অৰিপ্পৰাসসীমা ন সমূহন্তব্বাতি মহাসীমং সন্ধায ৰদতি. নিরাসঙ্কট্ঠানেসু ঠত্ৰাতি চেতিযঙ্গণাদীনং খণ্ডসীমায অনোকাসত্তা ৰুত্তং. খণ্ডসীমঞ্হি বন্ধন্তা তাদিসং ঠানং পহায অঞ্ঞস্মিং ৰিৰিত্তে ওকাসে বন্ধন্তি. অপ্পেৰ নাম সমূহনিতুং সক্খিস্সন্তীতি অৰিপ্পৰাসসীমংযেৰ সমূহনিতুং সক্খিস্সন্তি, ন খণ্ডসীমং. পটিবন্ধিতুং পন ন সক্খিস্সন্তেৰাতি খণ্ডসীমায অঞ্ঞাতত্তা ন সক্খিস্সন্তি. ন সমূহনিতব্বাতি খণ্ডসীমং অজানন্তেহি ন সমূহনিতব্বা. উপোসথস্স ৰিসুং গহিতত্তা অৰসেসকম্মৰসেন সমানসংৰাসতা ৰেদিতব্বা.
গামসীমাদিকথাৰণ্ণনা
১৪৭. অপরিচ্ছিন্নাযাতি বদ্ধসীমাৰসেন অকতপরিচ্ছেদায. যেন কেনচি খণিত্ৰা অকতোতি অন্তমসো তিরচ্ছানেনপি খণিত্ৰা অকতো. তস্স অন্তোহত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতো কম্মং কোপেতীতি ইমিনা বহিপরিচ্ছেদতো যত্থ কত্থচি ঠিতো কম্মং ন কোপেতীতি দীপেতি. যং পন ৰুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ‘‘পরিচ্ছেদব্ভন্তরে হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতোপি পরিচ্ছেদতো বহি অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতোপি কম্মং কোপেতি, ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু সন্নিট্ঠান’’ন্তি, তত্থ ‘‘অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতোপি কম্মং কোপেতী’’তি ইদং নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং উপলব্ভতি. যদি চেতং দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং ৰিসুং উপোসথাদিকম্মকরণাধিকারে ৰুত্তত্তা উদকুক্খেপতো বহি অঞ্ঞং উদকুক্খেপং অনতিক্কমিত্ৰা উপোসথাদিকরণত্থং ঠিতো সঙ্ঘো সীমাসম্ভেদসম্ভৰতো কম্মং কোপেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তং সিযা, এৰং সতি যুজ্জেয্য. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনিযং ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদন্তি দুতিযং উদকুক্খেপং অনতিক্কন্তোপি কোপেতি. কস্মা? অত্তনো উদকুক্খেপসীমায পরেসং উদকুক্খেপসীমায অজ্ঝোত্থটত্তা সীমাসম্ভেদো হোতি, তস্মা কোপেতী’’তি. ‘‘ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু সন্নিট্ঠান’’ন্তি চ ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তন্তি গহেতব্বং সব্বাসুপি অট্ঠকথাসু সীমাসম্ভেদস্স অনিচ্ছিতত্তা. তেনেৰ হি ‘‘অত্তনো চ অঞ্ঞেসঞ্চ উদকুক্খেপপরিচ্ছেদস্স অন্তরা অঞ্ঞো উদকুক্খেপো সীমন্তরিকত্থায ঠপেতব্বো’’তি ৰুত্তং. অঞ্ঞে পনেত্থ অঞ্ঞথাপি পপঞ্চেন্তি, তং ন গহেতব্বং.
সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতীতি হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা নিসীদতি. উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থীতি যস্মা সব্বোপি নদীপদেসো ভিক্খূহি অজ্ঝোত্থটো, তস্মা সমন্ততো নদিযা অভাৰা উদকুক্খেপে পযোজনং নত্থি. উদকুক্খেপপ্পমাণা সীমন্তরিকা সুৰিঞ্ঞেয্যতরা হোতি, সীমাসম্ভেদসঙ্কা ন চ সিযাতি সামীচিদস্সনত্থং ‘‘অঞ্ঞো উদকুক্খেপো সীমন্তরিকত্থায ঠপেতব্বো’’তি ৰুত্তং. যত্তকেন পন সীমাসম্ভেদো ন হোতি, তত্তকং ঠপেতুং ৰট্টতিযেৰ. তেনেৰাহু পোরাণা ‘‘যত্তকেন সীমাসঙ্করো ন হোতি, তত্তকম্পি ঠপেতুং ৰট্টতী’’তি. ঊনকং পন ন ৰট্টতীতি ইদম্পি উদকুক্খেপসীমায পরিসৰসেন ৰড্ঢনতো সীমাসম্ভেদসঙ্কা সিযাতি তংনিৰারণত্থমেৰ ৰুত্তং.
গচ্ছন্তিযা পন নাৰায কাতুং ন ৰট্টতীতি এত্থ উদকুক্খেপমনতিক্কমিত্ৰা পরিৰত্তমানায কাতুং ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. সীমং ৰা সোধেত্ৰাতি এত্থ সীমসোধনং নাম গামসীমাদীসু ঠিতানং হত্থপাসানযনাদি. ‘‘নদিং ৰিনাসেত্ৰা তল়াকং করোন্তী’’তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘হেট্ঠা পাল়ি বদ্ধা’’তি, হেট্ঠানদিং আৰরিত্ৰা পাল়ি বদ্ধাতি অত্থো. ছড্ডিতমোদকন্তি তল়াকরক্খণত্থং একমন্তেন ছড্ডিতমুদকং. দেৰে অৰস্সন্তেতি দুব্বুট্ঠিকালে ৰস্সানেপি দেৰে অৰস্সন্তে. উপ্পতিত্ৰাতি উত্তরিত্ৰা. গামনিগমসীমং ওত্থরিত্ৰা পৰত্ততীতি ৰুত্তপ্পকারে ৰস্সকালে চত্তারো মাসে অব্বোচ্ছিন্না পৰত্ততি. ৰিহারসীমন্তি বদ্ধসীমং সন্ধায ৰদতি.
অগমনপথেতি যত্থ তদহেৰ গন্ত্ৰা পচ্চাগন্তুং ন সক্কা হোতি, তাদিসে পদেসে অরঞ্ঞসীমাসঙ্খমেৰ গচ্ছতীতি সত্তব্ভন্তরসীমং সন্ধায ৰদতি. তেসন্তি মচ্ছবন্ধানং. গমনপরিযন্তস্স ওরতোতি গমনপরিযন্তস্স ওরিমভাগে দীপকং পব্বতঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং, ন সমুদ্দপ্পদেসং.
১৪৮. সংসট্ঠৰিটপাতি ইমিনা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আসন্নতং দীপেতি. বদ্ধা হোতীতি পচ্ছিমদিসাভাগে সীমং সন্ধায ৰুত্তং. তস্সা পদেসন্তি যত্থ ঠত্ৰা ভিক্খূহি কম্মং কাতুং সক্কা হোতি, তাদিসং পদেসং. যত্থ পন ঠিতেহি কম্মং কাতুং ন সক্কা হোতি, তাদিসং পদেসং অন্তোকরিত্ৰা বন্ধন্তা সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তি নাম. দ্ৰিন্নং সীমানং নিমিত্তং হোতীতি নিমিত্তস্স সীমতো বাহিরত্তা সীমাসম্ভেদো ন হোতীতি ৰুত্তং. সীমাসঙ্করং করোতীতি ৰড্ঢিত্ৰা সীমপ্পদেসং পৰিট্ঠে দ্ৰিন্নং সীমানং গতট্ঠানস্স দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ৰুত্তং, ন পন তত্থ কম্মং কাতুং ন ৰট্টতীতি দস্সনত্থং. ন হি সীমা তত্তকেন অসীমা হোতি, দ্ৰে পন সীমা পচ্ছা ৰড্ঢিতেন রুক্খেন অজ্ঝোত্থটত্তা একাবদ্ধা হোন্তি, তস্মা একত্থ ঠত্ৰা কম্মং করোন্তেহি ইতরং সোধেত্ৰা কাতব্বং.
গামসীমাদিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপোসথভেদাদিকথাৰণ্ণনা
১৪৯. অধম্মেন ৰগ্গং উপোসথকম্মন্তি এত্থ যত্থ চত্তারো ৰসন্তি, তত্থ পাতিমোক্খুদ্দেসো অনুঞ্ঞাতো. যত্থ দ্ৰে ৰা তযো ৰা ৰসন্তি, তত্থ পারিসুদ্ধিউপোসথো. ইধ পন তথা অকত্ৰা চতুন্নং ৰসনট্ঠানে পারিসুদ্ধিউপোসথস্স কতত্তা তিণ্ণং ৰসনট্ঠানে চ পাতিমোক্খস্স উদ্দিট্ঠত্তা ‘‘অধম্মেনা’’তি ৰুত্তং. যস্মা সব্বেৰ ন সন্নিপতিংসু, ছন্দপারিসুদ্ধি চ সঙ্ঘমজ্ঝংযেৰ আগচ্ছতি, ন গণমজ্ঝং, তস্মা ‘‘ৰগ্গ’’ন্তি ৰুত্তং.
পাতিমোক্খুদ্দেসকথাৰণ্ণনা
১৫০. এৰমেতং ধারযামীতি ‘‘সুতা খো পনাযস্মন্তেহী’’তি এত্থ ‘‘এৰমেতং ধারযামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং, সুতা খো পনাযস্মন্তেহি চত্তারো পারাজিকা ধম্মা’’তি ৰত্তব্বং. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ‘‘তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা, দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামীতি ৰত্ৰা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’ন্তিআদিনা নযেন অৰসেসে সুতেন সাৰিতে উদ্দিট্ঠো হোতী’’তি ৰুত্তং. সুতেনাতি সুতপদেন. সৰরভযন্তি ৰনচরকভযং. তেনাহ ‘‘অটৰিমনুস্সভয’’ন্তি. ‘‘অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্ব’’ন্তি ৰচনতো নিদানুদ্দেসে অনিট্ঠিতে সুতেন সাৰেতব্বং নাম নত্থীতি আহ ‘‘দুতিযাদীসু উদ্দেসেসূ’’তি. উদ্দিট্ঠউদ্দেসাপেক্খঞ্হি অৰসেসগ্গহণং, তস্মা নিদানে উদ্দিট্ঠে পারাজিকুদ্দেসাদীসু যস্মিং ৰিপ্পকতে অন্তরাযো উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং.
তীহিপি ৰিধীহীতি ওসারণকথনসরভঞ্ঞেহি. এত্থ চ অত্থং ভণিতুকামতায সুত্তস্স ওসারণা ওসারণং নাম. তস্সেৰ অত্থপ্পকাসনা কথনং নাম. সুত্তস্স তদত্থস্স ৰা সরেন ভণনং সরভঞ্ঞং নাম. সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘সজ্ঝাযং করোমী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা. ওসারেত্ৰা পন কথেন্তেনাতি পঠমং উস্সারেত্ৰা পচ্ছা অত্থং কথেন্তেন. মনুস্সানং পন ‘‘ভণাহী’’তি ৰত্তুং ৰট্টতীতি এত্থ উচ্চতরে নিসিন্নেনপি মনুস্সানং ভণাহীতি ৰিসেসেত্ৰাযেৰ ৰত্তুং ৰট্টতি, অৰিসেসেত্ৰা পন ন ৰট্টতি. সজ্ঝাযং করোন্তেনাতি যত্থ কত্থচি নিসীদিত্ৰা সজ্ঝাযং করোন্তেন. থেরোতি যো কোচি অত্তনা ৰুড্ঢতরো. একং আপুচ্ছিত্ৰাতি একং ৰুড্ঢতরং আপুচ্ছিত্ৰা. অপরো আগচ্ছতীতি অপরো ততোপি ৰুড্ঢতরো আগচ্ছতি.
পাতিমোক্খুদ্দেসকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পাতিমোক্খুদ্দেসকঅজ্ঝেসনাদিকথাৰণ্ণনা
১৫৫. চোদনাৰত্থু নাম একং নগরং. সঙ্ঘউপোসথাদিভেদেন নৰৰিধন্তি সঙ্ঘে উপোসথো গণে উপোসথো পুগ্গলে উপোসথোতি এৰং কারকৰসেন তযো, সুত্তুদ্দেসো পারিসুদ্ধিউপোসথো অধিট্ঠানুপোসথোতি এৰং কত্তব্বাকারৰসেন তযো, চাতুদ্দসিকো পন্নরসিকো সামগ্গীউপোসথোতি এৰং দিৰসৰসেন তযোতি নৰৰিধং. চতুব্বিধং উপোসথকম্মন্তি অধম্মেন ৰগ্গং উপোসথকম্মং, অধম্মেন সমগ্গং উপোসথকম্মং, ধম্মেন ৰগ্গং উপোসথকম্মং, ধম্মেন সমগ্গং উপোসথকম্মন্তি এৰং চতুব্বিধম্পি উপোসথকম্মং. দুৰিধং পাতিমোক্খন্তি ভিক্খুপাতিমোক্খং ভিক্খুনীপাতিমোক্খন্তি দুৰিধং পাতিমোক্খং. নৰৰিধং পাতিমোক্খুদ্দেসন্তি ভিক্খূনং পঞ্চ উদ্দেসা, ভিক্খুনীনং ঠপেত্ৰা অনিযতুদ্দেসং অৰসেসা চত্তারোতি নৰৰিধং পাতিমোক্খুদ্দেসং.
পক্খগণনাদিউগ্গহণানুজাননকথাৰণ্ণনা
১৫৮-১৬১. সমন্নাহরথাতি সল্লক্খেথ. পরিযেসিতব্বানীতি ভিক্খাচারেন পরিযেসিতব্বানি.
দিসংগমিকাদিৰত্থুকথাৰণ্ণনা
১৬৩. উতুৰস্সেযেৰাতি হেমন্তগিম্হেসুযেৰ.
পারিসুদ্ধিদানকথাৰণ্ণনা
১৬৪. যেন কেনচি অঙ্গপচ্চঙ্গেন ৰিঞ্ঞাপেতীতি মনসা চিন্তেত্ৰা হত্থপ্পযোগাদিনা যেন কেনচি ৰিঞ্ঞাপেতি. সঙ্ঘো নপ্পহোতীতি দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং অন্তরা হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা পটিপাটিযা ঠাতুং নপ্পহোতি. ইতরা পন বিল়ালসঙ্খলিকপারিসুদ্ধি নামাতি এত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘বিল়ালসঙ্খলিকা বদ্ধাৰ হোতি অন্তোগেহে এৰ সম্পযোজনত্তা, যথা সা ন কত্থচি গচ্ছতি, তথা সাপি ন গচ্ছতীতি অধিপ্পাযো. ইতরথা ৰিসেসনং নিরত্থকং হোতী’’তি. অপরে পন ‘‘যথা বহূহি মনুস্সেহি একস্স বিল়ালস্স অত্তনো অত্তনো সঙ্খলিকা গীৰায আবদ্ধা বিল়ালে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তি আবদ্ধত্তা, ন অঞ্ঞস্মিং বিল়ালে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তি অনাবদ্ধত্তা, এৰমেৰস্স ভিক্খুস্স বহূহি সঙ্খলিকসদিসা ছন্দপারিসুদ্ধি দিন্না, সা তস্মিং ভিক্খুস্মিং গচ্ছন্তে গচ্ছতি তস্মিং সঙ্খলিকা ৰিয আবদ্ধত্তা, ন অঞ্ঞস্মিং অনাবদ্ধত্তা’’তি ৰদন্তি. সব্বম্পেতং ন সারতো পচ্চেতব্বং. অযং পনেত্থ সারো – যথা সঙ্খলিকায পঠমৰলযং দুতিযংযেৰ ৰলযং পাপুণাতি, ন ততিযং, এৰমযম্পি পারিসুদ্ধিদাযকেন যস্স দিন্না, ততো অঞ্ঞত্থ ন গচ্ছতীতি সঙ্খলিকসদিসত্তা ‘‘বিল়ালসঙ্খলিকা’’তি ৰুত্তা. বিল়ালসঙ্খলিকগহণঞ্চেত্থ যাসং কাসঞ্চি সঙ্খলিকানং উপলক্খণমত্তন্তি দট্ঠব্বং.
ছন্দদানকথাৰণ্ণনা
১৬৫. ‘‘সন্তি সঙ্ঘস্স করণীযানী’’তি ৰত্তব্বে ৰচনৰিপল্লাসেন ‘‘করণীয’’ন্তি ৰুত্তং. তস্স সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থি. ‘‘হত্থপাসং আনেতব্বোযেৰা’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
সঙ্ঘুপোসথাদিকথাৰণ্ণনা
১৬৮. সঙ্ঘসন্নিপাততো পঠমং কাতব্বং পুব্বকরণন্তি ৰুত্তং, পুব্বকরণতো পচ্ছা কাতব্বম্পি উপোসথকম্মতো পঠমং কাতব্বত্তা পুব্বকিচ্চন্তি ৰুত্তং. উভযম্পি চেতং উপোসথকম্মতো পঠমং কত্তব্বত্তা কত্থচি পুব্বকিচ্চমিচ্চেৰ ৰোহরীযতি ‘‘কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চ’’ন্তিআদীসু ৰিয.
উপোসথোতি তীসু উপোসথদিৰসেসু অঞ্ঞতরদিৰসো. তস্মিঞ্হি সতি ইদং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. যথাহ ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো’’তি (মহাৰ. ১৮৩). যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তাতি যত্তকা ভিক্খূ তস্স উপোসথকম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুরূপা সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চত্তারো ভিক্খূ পকতত্তা, তে চ খো হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা একসীমাযং ঠিতা. সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তীতি এত্থ যং সব্বো সঙ্ঘো ৰিকালভোজনাদিনা সভাগৰত্থুনা লহুকাপত্তিং আপজ্জতি, এৰরূপা ‘‘ৰত্থুসভাগা’’তি ৰুচ্চন্তি. এতাসু হি অৰিজ্জমানাসু ৰিসভাগাসু ৰিজ্জমানাসুপি পত্তকল্লং হোতিযেৰ.
ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তীতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, সগহট্ঠায পরিসাযা’’তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰচনতো গহট্ঠো, ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা নিসিন্নপরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৮৩) নযেন ৰুত্তা ভিক্খুনী সিক্খমানা সামণেরো সামণেরী সিক্খাপচ্চক্খাতকো অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নকো আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকো পণ্ডকো থেয্যসংৰাসকো তিত্থিযপক্কন্তকো তিরচ্ছানগতো মাতুঘাতকো পিতুঘাতকো অরহন্তঘাতকো ভিক্খুনীদূসকো সঙ্ঘভেদকো লোহিতুপ্পাদকো উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে ৰীসতি চাতি একৰীসতি পুগ্গলা ৰজ্জনীযা নাম, তে হত্থপাসতো বহিকরণৰসেন ৰজ্জেতব্বা. এতেসু হি তিৰিধে উক্খিত্তকে সতি উপোসথং করোন্তো সঙ্ঘো পাচিত্তিযং আপজ্জতি, সেসেসু দুক্কটং. এত্থ চ তিরচ্ছানগতোতি যস্স উপসম্পদা পটিক্খিত্তা, সোৰ অধিপ্পেতো, তিত্থিযা গহট্ঠেনেৰ সঙ্গহিতা. এতেপি হি ৰজ্জনীযা. এৰং পত্তকল্লং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং.
অজ্জ মে উপোসথো পন্নরসোতিপীতি পি-সদ্দেন পাল়িযং আগতনযেনেৰ ‘‘অজ্জ মে উপোসথো’’তিপি ৰত্তুং ৰট্টতীতি দীপেতি. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) পন ‘‘অজ্জ মে উপোসথো চাতুদ্দসোতি ৰা পন্নরসোতি ৰা ৰত্ৰা অধিট্ঠামীতি ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.
সঙ্ঘুপোসথাদিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আপত্তিপটিকম্মৰিধিকথাৰণ্ণনা
১৬৯. ননু চ ‘‘ন, ভিক্খৰে, সাপত্তিকেন উপোসথো কাতব্বো, যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি এৰং সাপত্তিকস্স উপোসথকরণে ৰিসুং পঞ্ঞত্তা আপত্তি ন দিস্সতি, তস্মা ভগৰতা পঞ্ঞত্তং ‘‘ন সাপত্তিকেন উপোসথো কাতব্বো’’তি ইদং কস্মা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যস্স সিযা আপত্তি…পে… পঞ্ঞত্তং হোতীতি ৰেদিতব্ব’’ন্তি. কিঞ্চাপি ৰিসুং পঞ্ঞত্তা আপত্তি ন দিস্সতি, অথ খো ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৰিকরেয্যা’’তিআদিং ৰদন্তেন অত্থতো পঞ্ঞত্তাযেৰাতি অধিপ্পাযো.
পারিসুদ্ধিদানপঞ্ঞাপনেন চাতি ইমিনাৰ ‘‘সাপত্তিকেন পারিসুদ্ধিপি ন দাতব্বা’’তি দীপিতং হোতি. ন হি সাপত্তিকো সমানো ‘‘পারিসুদ্ধিং দম্মি, পারিসুদ্ধিং মে হর, পারিসুদ্ধিং মে আরোচেহী’’তি ৰত্তুমরহতি. তস্মা পারিসুদ্ধিং দেন্তেন পঠমং সন্তী আপত্তি দেসেতব্বা ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. ‘‘পাতিমোক্খং সোতব্ব’’ন্তি ৰচনতো যাৰ নিব্বেমতিকো ন হোতি, তাৰ সভাগাপত্তিং পটিগ্গহেতুং ন লভতি, অঞ্ঞেসঞ্চ কম্মানং পরিসুদ্ধো নাম হোতি. ‘‘পুন নিব্বেমতিকো হুত্ৰা দেসেতব্বং ন চা’’তি নেৰ পাল়িযং ন অট্ঠকথাযং অত্থি, দেসিতে পন দোসো নত্থি. ‘‘ইতো ৰুট্ঠহিত্ৰা পটিকরিস্সামীতি এত্থাপি এসেৰ নযো’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. যথা সব্বো সঙ্ঘো সভাগাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা ‘‘সুণাতু মে ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… পটিকরিস্সতী’’তি ঞত্তিং ঠপেত্ৰা উপোসথং কাতুং লভতি, এৰং তীহি ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, ইমে ভিক্খূ সভাগং আপত্তিং আপন্না. যদা অঞ্ঞং ভিক্খুং সুদ্ধং অনাপত্তিকং পস্সিস্সন্তি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সন্তী’’তি গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা, দ্ৰীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং আরোচেত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. একেনপি ‘‘পরিসুদ্ধং লভিত্ৰা পটিকরিস্সামী’’তি আভোগং কত্ৰা কাতুং ৰট্টতীতি চ ৰদন্তি.
আপত্তিপটিকম্মৰিধিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
লিঙ্গাদিদস্সনকথাৰণ্ণনা
১৭৯. আচারসণ্ঠানন্তি আচারসণ্ঠিতি. আকরীযতি পকাসীযতি এতেনাতি আকারো. লীনং গমযতি বোধেতীতি লিঙ্গং. নিমিযন্তি পরিচ্ছিজ্জ ঞাযন্তি এতেনাতি নিমিত্তং. উদ্দিসীযন্তি অপদিসীযন্তি এতেনাতি উদ্দেসো. ‘‘অম্হাকং ইদ’’ন্তি অঞ্ঞাতং অৰিদিতন্তি অঞ্ঞাতকং. তঞ্চ অত্থতো পরসন্তকংযেৰাতি আহ ‘‘অঞ্ঞেসং সন্তক’’ন্তি.
১৮০. নানাসংৰাসকভাৰন্তি লদ্ধিনানাসংৰাসকভাৰং. তস্স অভিভৰো নাম তেসং লদ্ধিৰিস্সজ্জাপনন্তি আহ ‘‘তং দিট্ঠিং ন নিস্সজ্জাপেন্তীতি অত্থো’’তি.
নগন্তব্বগন্তব্বৰারকথাৰণ্ণনা
১৮১. উপোসথাধিট্ঠানত্থং সীমাপি নদীপি ন গন্তব্বাতি গরুকং পাতিমোক্খুদ্দেসং ৰিস্সজ্জেত্ৰা লহুকস্স অকত্তব্বত্তা ৰুত্তং. আরঞ্ঞকেনাপি ভিক্খুনাতি একচারিকেন আরঞ্ঞকভিক্খুনা, যত্থ ৰা সঙ্ঘপহোনকা ভিক্খূ ন সন্তি, তাদিসে অরঞ্ঞে ৰসন্তেন. তত্থ উপোসথং কত্ৰাৰ গন্তব্বন্তি তস্স ৰসনট্ঠানে সঙ্ঘুপোসথস্স অপ্পৰত্তনতো ৰুত্তং. উপোসথন্তরাযোতি অত্তনো উপোসথন্তরাযো.
ৰজ্জনীযপুগ্গলসন্দস্সনকথাৰণ্ণনা
১৮৩. হত্থপাসুপগমনমেৰ পমাণন্তি ভিক্খুনীআদযো ঠিতা ৰা হোন্তু নিসিন্না ৰা, তেসং হত্থপাসুপগমনমেৰ আপত্তিযা পমাণন্তি অধিপ্পাযো, তস্মা একসীমাযম্পি হত্থপাসং জহাপেত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
উপোসথক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.