৮. সহধম্মিকৰগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৩৪. সহধম্মিকৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৰাচায ৰাচায আপত্তীতি অনাদরিযভযা লেসেন এৰং ৰদন্তস্স আপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. উপসম্পন্নস্স পঞ্ঞত্তেন ৰচনং, অসিক্খিতুকামতায এৰং ৰচনন্তি ইমানি পনেত্থ দ্ৰে অঙ্গানি.
সহধম্মিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৩৮. দুতিযে ৰিনযস্স পরিযাপুণনং ৰিনযপরিযত্তীতি আহ ‘‘ৰিনযং পরিযাপুণন্তান’’ন্তিআদি. সুগুত্তোতি যথা করণ্ডকে পক্খিত্তমণিক্খন্ধো ৰিয ন নস্সতি ৰিপত্তিং ন পাপুণাতি, এৰং সুট্ঠু গোপিতো. সুরক্খিতোতি তস্সেৰ পরিযাযৰচনং. যথা হি কিলেসচোরেহি অৰিলুম্পনীযো হোতি, এৰং সব্বদা সূপট্ঠিতস্সতিতায সুট্ঠু রক্খিতো. কুক্কুচ্চপকতানন্তি কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায উপ্পন্নকুক্কুচ্চেন অভিভূতানং. সারজ্জনং সারদো, ব্যামোহভযং. ৰিগতো সারদো এতস্সাতি ৰিসারদো. সহধম্মেনাতি সকারণেন ৰচনেন. সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতীতি যথা ন পুন সীসং উক্খিপন্তি, অথ খো অপ্পটিভানা মঙ্কুভূতাযেৰ হোন্তি, এৰং সুট্ঠু নিগ্গণ্হাতি.
অলজ্জিতাতি য-কারলোপেন নিদ্দেসো, অলজ্জিতাযাতি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞাণতাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. মন্দো মোমূহোতি অঞ্ঞাণভাৰেন মন্দো, অৰিসযতো মোমূহো, মহামূল়্হোতি অত্থো.
অত্তপচ্চত্থিকাতি অত্তনো পচ্চত্থিকা. ৰজ্জিপুত্তকা দসৰত্থুদীপকা. পরূপহারঅঞ্ঞাণকঙ্খাপরৰিতারণাদিৰাদাতি এত্থ যে অরহত্তং পটিজানন্তানং অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞীনং অধিমানিকানং কুহকানং ৰা অরহত্তং পটিজানন্তানং সুক্কৰিস্সট্ঠিং দিস্ৰা মারকাযিকা দেৰতা ‘‘অরহতো অসুচিং উপসংহরন্তী’’তি মঞ্ঞন্তি সেয্যথাপি পুব্বসেলিযা অপরসেলিযা চ, তে পরূপহারৰাদা. যেসং পন অরহতো ইত্থিপুরিসাদীনং নামগোত্তাদীসু ঞাণপ্পৰত্তিযা অভাৰেন অত্থি অরহতো অঞ্ঞাণং, তত্থেৰ সন্নিট্ঠানাভাৰেন অত্থি অরহতো কঙ্খা, যস্মা চস্স তানি ৰত্থূনি পরে ৰিতারেন্তি পকাসেন্তি আচিক্খন্তি, তস্মা অত্থি অরহতো পরৰিতারণাতি ইমা তিস্সো লদ্ধিযো সেয্যথাপি এতরহি পুব্বসেলিযানং, তে অঞ্ঞাণকঙ্খাপরৰিতারণৰাদা. নিগ্গহো পন নেসং কথাৰত্থুপ্পকরণে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
চত্তারো মগ্গা চ ফলানি চাতি উক্কট্ঠনিদ্দেসৰসেন ৰুত্তং, চতস্সো পটিসম্ভিদা তিস্সো ৰিজ্জা ছ অভিঞ্ঞাতি অযম্পি অধিগমসদ্ধম্মোযেৰ. চ-কারো ৰা অৰুত্তসম্পিণ্ডনত্থো দট্ঠব্বো. কেচি থেরাতি ধম্মকথিকা. আহংসূতি পংসুকূলিকত্থেরা এৰং আহংসু.
কদা পনাযং কথা উদপাদীতি? অযঞ্হেত্থ অনুপুব্বিকথা (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৩০) – ইমস্মিং কির দীপে চণ্ডালতিস্সমহাভযে সক্কো দেৰরাজা মহাউল়ুম্পং মাপেত্ৰা ভিক্খূনং আরোচাপেসি ‘‘মহন্তং ভযং ভৰিস্সতি, ন সম্মা দেৰো ৰস্সিস্সতি, ভিক্খূ পচ্চযেহি কিলমন্তা পরিযত্তিং সন্ধারেতুং ন সক্খিস্সন্তি, পরতীরং গন্ত্ৰা অয্যেহি জীৰিতং রক্খিতুং ৰট্টতি. ইমং মহাউল়ুম্পং আরুয্হ গচ্ছথ ভন্তে, যেসং এত্থ নিসজ্জট্ঠানং নপ্পহোতি, তে কট্ঠখণ্ডেপি উরং ঠপেত্ৰা গচ্ছন্তু, সব্বেসং ভযং ন ভৰিস্সতী’’তি. তদা সমুদ্দতীরং পত্ৰা সট্ঠি ভিক্খূ কতিকং কত্ৰা ‘‘অম্হাকং এত্থ গমনকিচ্চং নত্থি, মযং ইধেৰ হুত্ৰা তেপিটকং রক্খিস্সামা’’তি ততো নিৰত্তিত্ৰা দক্খিণমলযজনপদং গন্ত্ৰা কন্দমূলপণ্ণেহি জীৰিকং কপ্পেন্তা ৰসিংসু, কাযে ৰহন্তে নিসীদিত্ৰা সজ্ঝাযং করোন্তি, অৰহন্তে ৰালিকং উস্সারেত্ৰা পরিৰারেত্ৰা সীসানি একট্ঠানে কত্ৰা পরিযত্তিং সম্মসন্তি. ইমিনা নিযামেন দ্ৰাদস সংৰচ্ছরানি সাট্ঠকথং তেপিটকং পরিপুণ্ণং কত্ৰা ধারযিংসু.
ভযে ৰূপসন্তে সত্তসতা ভিক্খূ অত্তনো গতট্ঠানে সাট্ঠকথে তেপিটকে একক্খরম্পি একব্যঞ্জনম্পি অৰিনাসেত্ৰা ইমমেৰ দীপমাগম্ম কল্লগামজনপদে মণ্ডলারামৰিহারং পৰিসিংসু. থেরানং আগতপৰত্তিং সুত্ৰা ইমস্মিং দীপে ওহীনা সট্ঠি ভিক্খূ ‘‘থেরে পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৰা থেরেহি সদ্ধিং তেপিটকং সোধেন্তা একক্খরম্পি একব্যঞ্জনম্পি অসমেন্তং নাম ন পস্সিংসু. তস্মিং ঠানে থেরানং অযং কথা উদপাদি ‘‘পরিযত্তি নু খো সাসনস্স মূলং, উদাহু পটিপত্তী’’তি. পংসুকূলিকত্থেরা ‘‘পটিপত্তি মূল’’ন্তি আহংসু, ধম্মকথিকা ‘‘পরিযত্তী’’তি. অথ নে থেরা ‘‘তুম্হাকং দ্ৰিন্নম্পি জনানং ৰচনমত্তেনেৰ ন সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং, জিনভাসিতং সুত্তং আহরথা’’তি আহংসু. সুত্তং আহরিতুং ন ভারোতি –
‘‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৰিহরেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অরহন্তেহি অস্সা’’তি (দী. নি. ২.২১৪). ‘‘পটিপত্তিমূলকং, মহারাজ, সত্থুসাসনং, পটিপত্তিসারকং, মহারাজ, সত্থুসাসনং, পটিপত্তি তিট্ঠন্তী তিট্ঠতী’’তি (মি. প. ৪.১.৭) –
সুত্তং আহরিংসু.
ইমং সুত্তং সুত্ৰা ধম্মকথিকা অত্তনো ৰাদট্ঠপনত্থায ইমং সুত্তং আহরিংসু –
‘‘যাৰ তিট্ঠন্তি সুত্তন্তা, ৰিনযো যাৰ দিপ্পতি;
তাৰ দক্খন্তি আলোকং, সূরিযে অব্ভুট্ঠিতে যথা.
‘‘সুত্তন্তেসু অসন্তেসু, পমুট্ঠে ৰিনযম্হি চ;
তমো ভৰিস্সতি লোকে, সূরিযে অত্থঙ্গতে যথা.
‘‘সুত্তন্তে রক্খিতে সন্তে, পটিপত্তি হোতি রক্খিতা;
পটিপত্তিযং ঠিতো ধীরো, যোগক্খেমা ন ধংসতী’’তি.
ইমস্মিং সুত্তে আহটে পংসুকূলিকত্থেরা তুণ্হী অহেসুং. ধম্মকথিকত্থেরানংযেৰ ৰচনং পুরতো অহোসি. যথা হি গৰসতস্স গৰসহস্সস্স ৰা অন্তরে পৰেণিপালিকায ধেনুযা অসতি সো ৰংসো সা পৰেণী ন ঘটীযতি, এৰমেৰ আরদ্ধৰিপস্সকানং ভিক্খূনং সতেপি সহস্সেপি ৰিজ্জমানে পরিযত্তিযা অসতি অরিযমগ্গপটিৰেধো নাম ন হোতি. যথা চ নিধিকুম্ভিযা জাননত্থায পাসাণপিট্ঠে অক্খরেসু উপনিবদ্ধেসু যাৰ অক্খরানি ধরন্তি, তাৰ নিধিকুম্ভী নট্ঠা নাম ন হোতি, এৰমেৰ পরিযত্তিযা ধরমানায সাসনং অন্তরহিতং নাম ন হোতীতি. তস্সাধেয্যোতি তস্সাযত্তো.
৪৩৯. সো পনাতি সো পাতিমোক্খো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. গরহিতুকামতা, উপসম্পন্নস্স সন্তিকে সিক্খাপদৰিৰণ্ণনঞ্চাতি ইমানি পনেত্থ দ্ৰে অঙ্গানি.
ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মোহনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৪৩. ততিযং উত্তানমেৰ. মোহারোপনং, মোহেতুকামতা, ৰুত্তনযেন সুতভাৰো, মোহনন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
মোহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫২. চতুত্থে রত্তচিত্তোতি কাযসংসগ্গরাগেন রত্তচিত্তো. সচে পন মেথুনরাগেন রত্তো পহারং দেতি, দুক্কটমেৰ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. কুপিততা, ন মোক্খাধিপ্পাযতা, উপসম্পন্নস্স পহারদানন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫৭. পঞ্চমে ন পহরিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটন্তি এত্থ পহরিতুকামতায পহটে পুরিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযং, উচ্চারেতুকামতায কেৰলং উগ্গিরণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৰিরজ্ঝিত্ৰা পহারো দিন্নো, তস্মা দুক্কটং. কিমিদং দুক্কটং পহারপচ্চযা, উদাহু উগ্গিরণপচ্চযাতি? তত্থ কেচি তাৰ ৰদন্তি ‘‘পহারপচ্চযা এৰ দুক্কটং, উগ্গিরণপচ্চযা পাচিত্তিযন্তি সদুক্কটং পাচিত্তিযং যুজ্জতি. পুরিমঞ্হি উগ্গিরণং, পচ্ছা পহারো, ন চ পচ্ছা পহারং নিস্সায পুরিমং উগ্গিরণং অনাপত্তিৰত্থুকং ভৰিতুমরহতী’’তি.
মযং পনেত্থ এৰং তক্কযাম ‘‘উগ্গিরণস্স অত্তনো সভাৰেনেৰ অসণ্ঠিতত্তা তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযেন ন ভৰিতব্বং, অসুদ্ধচিত্তেন কতপযোগত্তা পন ন সক্কা এত্থ অনাপত্তিযা ভৰিতুন্তি দুক্কটং ৰুত্তং. ‘ন পহরিতুকামতায দিন্নত্তা’তি ইমিনা চ পহারপচ্চযা পুরিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযাসম্ভৰে কারণং ৰুত্তং, ন পন পহারপচ্চযা দুক্কটসম্ভৰে. ন হি অপহরিতুকামতায পহারে দিন্নে পুরিমসিক্খাপদেন পহারপচ্চযা পাচিত্তিযেন দুক্কটেন ৰা ভৰিতুং যুত্ত’’ন্তি. ‘‘তিরচ্ছানাদীনং অসুচিকরণাদিং দিস্ৰা কুজ্ঝিত্ৰাপি উগ্গিরন্তস্স মোক্খাধিপ্পাযো এৰা’’তি ৰদন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. কুপিততা, ন মোক্খাধিপ্পাযতা, উপসম্পন্নস্স তলসত্তিউগ্গিরণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অমূলকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫৯. ছট্ঠং উত্তানত্থমেৰ. উপসম্পন্নতা, সঙ্ঘাদিসেসস্স অমূলকতা, অনুদ্ধংসনা, তঙ্খণৰিজাননাতি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
অমূলকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৬৪. সত্তমম্পি উত্তানত্থমেৰ. উপসম্পন্নতা, অফাসুকামতা, কুক্কুচ্চুপ্পাদনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৭১. অট্ঠমে সুতিসমীপন্তি সদ্দসমীপং. সুয্যতীতি হি সুতি, সদ্দস্সেতং অধিৰচনং. তস্স সমীপং উপস্সুতি, সদ্দসমীপন্তি ৰুত্তং হোতি. গণ্ঠিপদেসু চ সুয্যতীতি সুতীতি সদ্দোৰ ৰুত্তো. যত্থ পন ঠিতেন সক্কা হোতি সদ্দং সোতুং, তত্থ তিট্ঠন্তো সদ্দসমীপে ঠিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘যত্থ ঠত্ৰা’’তিআদি. কেচি পন ‘‘সুণাতি এত্থাতি সুতি. যত্থ ঠিতো সুণাতি, তস্স ঠানস্সেতং নামং. তস্স সমীপং উপস্সুতী’’তি ৰদন্তি, এৰং পন গয্হমানে যস্মিং ঠানে ঠিতো সুণাতি, তস্স আসন্নে অঞ্ঞস্মিং পদেসে তিট্ঠতীতি আপজ্জতি. অট্ঠকথাযঞ্চ উপস্সুতি-সদ্দস্সেৰ অত্থং দস্সেতুং ‘‘যত্থ ঠত্ৰা সক্কা হোতি, তেসং ৰচনং সোতু’’ন্তি ৰুত্তং, ন সুতি-সদ্দস্স. তস্মা পুব্বনযোৰেত্থ পসত্থতরো. অথ ৰা উপেচ্চ সুয্যতি এত্থাতি উপস্সুতি, ঠানং. যং ঠানং উপগতেন সক্কা হোতি কথেন্তানং সদ্দং সোতুং, তত্থাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. মন্তেন্তন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘মন্তযমানে’’তি.
৪৭৩. একপরিচ্ছেদানীতি ‘‘সিযা কিরিযং, সিযা অকিরিয’’ন্তি ইমিনা নযেন একপরিচ্ছেদানি. ইমানি হি তীণি সিক্খাপদানি কদাচি কিরিযতো সমুট্ঠহন্তি, কদাচি অকিরিযতো, ন একক্খণেযেৰ কিরিযাকিরিযতো সমুট্ঠহন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. উপসম্পন্নতা, চোদনাধিপ্পাযো, সৰনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৭৪. নৰমং উত্তানত্থমেৰ. ধম্মকম্মতা, ধম্মকম্মন্তি সঞ্ঞা, ছন্দং দত্ৰা খিয্যনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ছন্দং অদত্ৰা গমনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৭৯. দসমং উত্তানত্থমেৰ. ৰিনিচ্ছযকথায পৰত্তমানতা, ধম্মকম্মতা, ধম্মকম্মসঞ্ঞিতা, সমানসীমাযং ঠিততা, সমানসংৰাসকতা, কোপেতুকামতায হত্থপাসৰিজহনন্তি ইমানি পনেত্থ ছ অঙ্গানি.
ছন্দং অদত্ৰা গমনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৮৪. একাদসমম্পি উত্তানত্থমেৰ. উপসম্পন্নতা, ধম্মেন লদ্ধসম্মুতিতা, সঙ্ঘেন সদ্ধিং ৰিকপ্পনুপগচীৰরদানং, পচ্ছা খীযিতুকামতায খিয্যনাতি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪৮৯. দ্ৰাদসমে নত্থি কিঞ্চি ৰত্তব্বং.
নিট্ঠিতো সহধম্মিকৰগ্গো অট্ঠমো.