৪. ভোজনৰগ্গো

১. আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদৰণ্ণনা

২০৬. ভোজনৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে অদ্ধযোজনং ৰা যোজনং ৰা গন্তুং সক্কোতীতি এত্থ তত্তকং গন্তুং সক্কোন্তস্সপি তাৰতকং গন্ত্ৰা অলদ্ধভিক্খস্স ইতো ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ইমেসংযেৰাতি ইমেসং পাসণ্ডানংযেৰ. এত্তকানন্তি ইমস্মিং পাসণ্ডে এত্তকানং. একদিৰসং ভুঞ্জিতব্বন্তি একদিৰসং সকিংযেৰ ভুঞ্জিতব্বং. ‘‘একদিৰসং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰচনতো পন একস্মিং দিৰসে পুনপ্পুনং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ন গহেতব্বং. পুন আদিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি ইমিনা পঠমং ভুত্তট্ঠানেসু পুন একস্মিম্পি ঠানে ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি.

২০৮. ‘‘গচ্ছন্তো ৰা আগচ্ছন্তো ৰাতি ইদং অদ্ধযোজনৰসেন গহেতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. অন্তরামগ্গে গতট্ঠানেতি একস্সেৰ সন্তকং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘আগচ্ছন্তেপি এসেৰ নযো’’তি সঙ্খেপেন ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেন্তো ‘‘গন্ত্ৰা পচ্চাগচ্ছন্তো’’তিআদিমাহ. আপত্তিট্ঠানেযেৰ পুন ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি ৰত্তব্বাতি গমনে আগমনে চ পঠমং ভোজনং অৰত্ৰা অন্তরামগ্গে একদিৰসং গতট্ঠানে চ একদিৰসন্তি পুনপ্পুনং ভোজনমেৰ দস্সিতং, গমনদিৰসে পন আগমনদিৰসে চ ‘‘গমিস্সামি আগমিস্সামী’’তি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ. সুদ্ধচিত্তেন পুনপ্পুনং ভুঞ্জন্তস্সপি পুনপ্পুনং ভোজনে অনাপত্তি. অঞ্ঞস্সত্থায উদ্দিসিত্ৰা পঞ্ঞত্তং ভিক্খুনো গহেতুমেৰ ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘ভিক্খূনংযেৰ অত্থাযা’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. আৰসথপিণ্ডতা, অগিলানতা, অনুৰসিত্ৰা ভোজনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২০৯. দুতিযে অভিমারেতি অভিগন্ত্ৰা ভগৰতো মারণত্থায নিযোজিতে ধনুদ্ধরে. গুল়্হপটিচ্ছন্নোতি অপাকটো. পৰিজ্ঝীতি ৰিস্সজ্জেসি. ননু রাজানম্পি মারাপেসীতি ৰচনতো ইদং সিক্খাপদং অজাতসত্তুনো কালে পঞ্ঞত্তন্তি সিদ্ধং, এৰঞ্চ সতি পরতো অনুপঞ্ঞত্তিযং –

‘‘তেন খো পন সমযেন রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স ঞাতিসালোহিতো আজীৰকেসু পব্বজিতো হোতি. অথ খো সো আজীৰকো যেন রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা রাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসারং এতদৰোচ…পে… কুক্কুচ্চাযন্তা নাধিৰাসেন্তী’’তি –

ইদং কস্মা ৰুত্তন্তি? সো কির আজীৰকো তং দানং দেন্তো বিম্বিসারকালতো পট্ঠায অদাসি, পচ্ছা অজাতসত্তুকালে সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিতো পট্ঠায ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা তং দানং ন পটিগ্গণ্হিংসু, তস্মা আদিতো পট্ঠায তং ৰত্থু দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘অথ খো সো আজীৰকো ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসী’’তি ইদঞ্চ ততো পভুতি সো আজীৰকো অন্তরন্তরা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৰা দানং দেন্তো অজাতসত্তুকালে সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তে যং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি, তং সন্ধায ৰুত্তং.

২১৫. অঞ্ঞমঞ্ঞৰিসিট্ঠত্তা ৰিসদিসং রজ্জং ৰিরজ্জং, ততো আগতা, তত্থ ৰা জাতা, ভৰাতি ৰা ৰেরজ্জা, তে এৰ ৰেরজ্জকা. তে পন যস্মা গোত্তচরণাদিৰিভাগেন নানপ্পকারা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নানাৰেরজ্জকে’’তি. অট্ঠকথাযং পন নানাৰিধেহি অঞ্ঞরজ্জেহি আগতেতি রজ্জানংযেৰ ৰসেন নানপ্পকারতা ৰুত্তা.

২১৭-২১৮. ইমস্স সিক্খাপদস্স ৰিঞ্ঞত্তিং কত্ৰা ভুঞ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তত্তা ৰিঞ্ঞত্তিতো গণভোজনং ৰত্থুৰসেনেৰ পাকটন্তি তং অৰত্ৰা ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ…পে… নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তী’’তি নিমন্তনৰসেনেৰ পদভাজনে গণভোজনং ৰুত্তং. ‘‘কিঞ্চি পন সিক্খাপদং ৰত্থুঅননুরূপম্পি সিযাতি পদভাজনে ৰুত্তনযেন নিমন্তনৰসেনেৰ গণভোজনং হোতীতি কেসঞ্চি আসঙ্কা ভৰেয্যা’’তি তংনিৰত্তনত্থং ‘‘তং পনেতং গণভোজনং দ্ৰীহাকারেহি পসৰতী’’তি ৰুত্তং. পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰাতি এত্থ ‘‘ভোজনং গণ্হথাতি ৰুত্তেপি গণভোজনং হোতিযেৰা’’তি ৰদন্তি. ‘‘হেট্ঠা অদ্ধানগমনৰত্থুস্মিং নাৰাভিরুহনৰত্থুস্মিঞ্চ ‘ইধেৰ, ভন্তে, ভুঞ্জথা’তি ৰুত্তে যস্মা কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হিংসু, তস্মা ‘ভুঞ্জথা’তি ৰুত্তেপি গণভোজনং ন হোতিযেৰা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. ‘‘পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰা নিমন্তেতী’’তি ৰুত্তত্তা পন ‘‘ওদনং ভুঞ্জথা’’তি ৰা ‘‘ভত্তং ভুঞ্জথা’’তি ৰা ভোজননামং গহেত্ৰাৰ ৰুত্তে গণভোজনং হোতি, ন অঞ্ঞথা. ‘‘ইধেৰ, ভন্তে, ভুঞ্জথা’’তি এত্থাপি ‘‘ওদন’’ন্তি ৰা ‘‘ভত্ত’’ন্তি ৰা ৰত্ৰাৰ তে এৰং নিমন্তেসুন্তি গহেতব্বং. গণৰসেন ৰা নিমন্তিতত্তা তে ভিক্খূ অপকতঞ্ঞুতায কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হিংসূতি অযং অম্হাকং খন্তি, ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.

একতো গণ্হন্তীতি এত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৰাদসহত্থং অমুঞ্চিত্ৰা ঠিতা একতো গণ্হন্তি নামাতি গহেতব্বং. ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহীতি ৰা ৰিঞ্ঞাপেয্যু’’ন্তি ৰচনতো হেট্ঠা ‘‘ত্ৰং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহি, ত্ৰং দ্ৰিন্নন্তি এৰং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি ৰচনতো চ অত্তনো অত্থায অঞ্ঞেহি ৰিঞ্ঞত্তম্পি সাদিযন্তস্স গণভোজনং হোতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. এৰং ৰিঞ্ঞত্তিতো পসৰতীতি এত্থ ৰিঞ্ঞত্তিযা সতি গণ্হন্তস্স একতো হুত্ৰা গহণে ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি, ৰিসুং গহণে পণীতভোজনসূপোদনৰিঞ্ঞত্তীহি আপত্তি ৰেদিতব্বা.

ৰিচারেতীতি পঞ্চখণ্ডাদিৰসেন সংৰিদহতি. ঘট্টেতীতি অনুৰাতং ছিন্দিত্ৰা হত্থেন দণ্ডকেন ৰা ঘট্টেতি. সুত্তং করোতীতি সুত্তং ৰট্টেতি. ৰলেতীতি দণ্ডকে ৰা হত্থে ৰা আৰট্টেতি. ‘‘অভিনৰস্সেৰ চীৰরস্স করণং ইধ চীৰরকম্মং নাম, পুরাণচীৰরে সূচিকম্মং নাম ন হোতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘চতুত্থে আগতে ন যাপেন্তীতি ৰচনতো সচে অঞ্ঞো কোচি আগচ্ছন্তো নত্থি, চত্তারোযেৰ চ তত্থ নিসিন্না যাপেতুং ন সক্কোন্তি, ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি.

২২০. গণভোজনাপত্তিজনকনিমন্তনভাৰতো ‘‘অকপ্পিযনিমন্তন’’ন্তি ৰুত্তং. সম্পৰেসেত্ৰাতি নিসীদাপেত্ৰা. গণো ভিজ্জতীতি গণো আপত্তিং ন আপজ্জতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘যত্থ চত্তারো ভিক্খূ…পে… ভুঞ্জন্তী’’তি ইমায পাল়িযা সংসন্দনতো ‘‘ইতরেসং পন গণপূরকো হোতী’’তি ৰুত্তং. অৰিসেসেনাতি ‘‘গিলানো ৰা চীৰরকারকো ৰা’’তি অৰিসেসেত্ৰা সব্বসাধারণৰচনেন. তস্মাতি অৰিসেসিতত্তা. ভুত্ৰা গতেসূতি এত্থ অগতেসুপি ভোজনকিচ্চে নিট্ঠিতে গণ্হিতুং ৰট্টতি. তানি চ তেহি একতো ন গহিতানীতি যেহি ভোজনেহি ৰিসঙ্কেতো নত্থি, তানি ভোজনানি তেহি ভিক্খূহি একতো ন গহিতানি একেন পচ্ছা গহিতত্তা. মহাথেরেতি ভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং. দূতস্স পুন পটিপথং আগন্ত্ৰা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰচনভযেন ‘‘গামদ্ৰারে অট্ঠত্ৰাৰা’’তি ৰুত্তং. তত্থ তত্থ গন্ত্ৰাতি অন্তরৰীথিআদীসু তত্থ তত্থ ঠিতানং সন্তিকং গন্ত্ৰা. ভিক্খূনং অত্থায ঘরদ্ৰারে ঠপেত্ৰা দিয্যমানেপি এসেৰ নযো. নিৰত্তথাতি ৰুত্তপদে নিৰত্তিতুং ৰট্টতীতি ‘‘নিৰত্তথা’’তি ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পচ্ছা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তত্তা ৰট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. গণভোজনতা, সমযাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২২১. ততিযে কুলপটিপাটিযা অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৰা নিরন্তরং দিয্যমানত্তা ‘‘ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা হোতী’’তি পাল়িযং ৰুত্তং, অন্তরা অট্ঠত্ৰা নিরন্তরং পৰত্তাতি ৰুত্তং হোতি. উপচারৰসেনাতি ৰোহারৰসেন. ন হি সো বদরমত্তমেৰ দেতি, উপচারৰসেন পন এৰং ৰদতি. বদরচুণ্ণসক্খরাদীহি পযোজিতং ‘‘বদরসাল়ৰ’’ন্তি ৰুচ্চতি.

২২৬. ৰিকপ্পনাৰসেনেৰ তং ভত্তং অসন্তং নাম হোতীতি অনুপঞ্ঞত্তিৰসেন ৰিকপ্পনং অট্ঠপেত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং সিক্খাপদমেৰ ঠপিতং. পরিৰারে পন ৰিকপ্পনায অনুজাননম্পি অনুপঞ্ঞত্তিসমানন্তি কত্ৰা ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি ৰুত্তং. মহাপচ্চরিআদীসু ৰুত্তনযং পচ্ছা ৰদন্তো পাল়িযা সংসন্দনতো পরম্মুখাৰিকপ্পনমেৰ পতিট্ঠাপেসি. কেচি পন ‘‘তদা অত্তনো সন্তিকে ঠপেত্ৰা ভগৰন্তং অঞ্ঞস্স অভাৰতো থেরো সম্মুখাৰিকপ্পনং নাকাসি, ভগৰতা চ ৰিসুং সম্মুখাৰিকপ্পনা ন ৰুত্তা, তথাপি সম্মুখাৰিকপ্পনাপি ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. তেনেৰ মাতিকাঅট্ঠকথাযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’তি ৰা ‘ৰিকপ্পেমী’তি ৰা এৰং সম্মুখা ৰা ‘ইত্থন্নামস্স দম্মী’তি ৰা ‘ৰিকপ্পেমী’তি ৰা এৰং পরম্মুখা ৰা পঠমনিমন্তনং অৰিকপ্পেত্ৰা পচ্ছা নিমন্তিতকুলে লদ্ধভিক্খতো একসিত্থম্পি অজ্ঝোহরতি, পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং.

২২৯. পঞ্চহি ভোজনেহি নিমন্তিতস্স যেন যেন পঠমং নিমন্তিতো, তস্স তস্স ভোজনতো উপ্পটিপাটিযা অৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পরস্স পরস্স ভোজনং পরম্পরভোজনন্তি আহ ‘‘সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপরি, তং উপরিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তী’’তি. হত্থং অন্তো পৰেসেত্ৰা সব্বহেট্ঠিমং গণ্হন্তস্স মজ্ঝে ঠিতম্পি অন্তোহত্থগতং হোতীতি আহ ‘‘হত্থং পন…পে… যথা তথা ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তী’’তি. খীরস্স রসস্স চ ভত্তেন অমিস্সং হুত্ৰা উপরি ঠিতত্তা ‘‘খীরং ৰা রসং ৰা পিৰতো অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং.

মহাউপাসকোতি গেহসামিকো. ‘‘মহাঅট্ঠকথাযং ‘আপত্তী’তি ৰচনেন কুরুন্দিযং ‘ৰট্টতী’তি ৰচনং ৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতি, দ্ৰিন্নম্পি অধিপ্পাযো মহাপচ্চরিযং ৰিভাৰিতো’’তি মহাগণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. সব্বে নিমন্তেন্তীতি অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তেন্তি. ‘‘পরম্পরভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ভোজনেন নিমন্তিতো, তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পরম্পরভোজনং নামা’’তি ৰুত্তত্তা সতিপি ভিক্খাচরিযায পঠমং লদ্ধভাৰে ‘‘পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তী’’তি ৰুত্তং. অৰিকপ্পৰসেন ‘‘ৰচীকম্ম’’ন্তি ৰুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. পরম্পরভোজনতা, সমযাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৩০-২৩১. চতুত্থে কাণায মাতাতি কাণাতি লদ্ধনামায দারিকায মাতা. কস্মা পনেসা কাণা নাম জাতাতি আহ ‘‘সা কিরস্সা’’তিআদি. ইমিস্সা দহরকালে মাতাপিতরো সিনেহৰসেন ‘‘অম্ম কাণে, অম্ম কাণে’’তি ৰোহরিংসু, সা তদুপাদায কাণা নাম জাতা, তস্সা চ মাতা ‘‘কাণমাতা’’তি পাকটা অহোসীতি এৰমেত্থ কারণং ৰদন্তি. পটিযালোকন্তি পচ্ছিমং দিসং, পচ্চাদিচ্চন্তি ৰুত্তং হোতি.

২৩৩. পূৰগণনায পাচিত্তিযন্তি মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমলেখতো উপরিট্ঠিতপূৰগণনায পাচিত্তিযং. ‘‘দ্ৰত্তিপত্তপূরা পটিগ্গহেতব্বা’’তি হি ৰচনতো মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমলেখং অনতিক্কন্তে দ্ৰে ৰা তযো ৰা পত্তপূরে গহেতুং ৰট্টতি.

২৩৫. অট্ঠকথাসু পন…পে… ৰুত্তন্তি ইদং অট্ঠকথাসু তথা আগতভাৰমত্তদীপনত্থং ৰুত্তং, ন পন তস্স ৰাদস্স পতিট্ঠাপনত্থং. অট্ঠকথাসু ৰুত্তঞ্হি পাল়িযা ন সমেতি. ততুত্তরিগহণে অনাপত্তিদস্সনত্থঞ্হি ‘‘ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ৰুত্তং. অঞ্ঞথা ‘‘অনাপত্তি দ্ৰত্তিপত্তপূরে পটিগ্গণ্হাতী’’তি ইমিনাৰ পমাণযুত্তগ্গহণে অনাপত্তিসিদ্ধিতো ‘‘ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ৰিসুং ন ৰত্তব্বং. যদি এৰং ‘‘তং পাল়িযা ন সমেতী’’তি কস্মা ন ৰুত্তন্তি? হেট্ঠা ততুত্তরিসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি ন ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৫২৬) ‘‘অট্ঠকথাসু পন ঞাতকপৰারিতট্ঠানে পকতিযাৰ বহুম্পি ৰট্টতি, অচ্ছিন্নকারণা পমাণমেৰ ৰট্টতীতি ৰুত্তং, তং পাল়িযা ন সমেতী’’তি. ‘‘অপাথেয্যাদিঅত্থায পটিযাদিত’’ন্তি সঞ্ঞায গণ্হন্তস্সপি আপত্তিযেৰ অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অত্তনোযেৰ গহণত্থং ‘‘ইমস্স হত্থে দেহী’’তি ৰচনেনপি আপজ্জনতো ‘‘ৰচীকম্ম’’ন্তি ৰুত্তং. সেসং উত্তানমেৰ. ৰুত্তলক্খণপূৰমন্থতা, অসেসকতা, অপটিপ্পস্সদ্ধগমনতা, ন ঞাতকাদিতা, অতিরেকপটিগ্গহণন্তি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৩৬. পঞ্চমে ভুত্তাৰীতি ভুত্তাৰিনো ভুত্তৰন্তো, কতভত্তকিচ্চাতি ৰুত্তং হোতি. পৰারিতাতি এত্থ চতূসু পৰারণাসু যাৰদত্থপৰারণা পটিক্খেপপৰারণা চ লব্ভতীতি আহ ‘‘ব্রাহ্মণেন…পে… পটিক্খেপপৰারণায পৰারিতা’’তি. চতুব্বিধা হি পৰারণা ৰস্সংৰুত্থপৰারণা, পচ্চযপৰারণা, পটিক্খেপপৰারণা, যাৰদত্থপৰারণাতি. তত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুত্থানং ভিক্খূনং তীহি ঠানেহি পৰারেতু’’ন্তি (মহাৰ. ২০৯) অযং ৰস্সংৰুত্থপৰারণা. পকারেহি দিট্ঠাদীহি ৰারেতি সঙ্ঘাদিকে ভজাপেতি ভত্তে করোতি এতাযাতি পৰারণা, আপত্তিৰিসোধনায অত্তৰোস্সগ্গোকাসদানং. সা পন যস্মা যেভুয্যেন ৰস্সংৰুত্থেহি কাতব্বা ৰুত্তা, তস্মা ‘‘ৰস্সংৰুত্থপৰারণা’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চাতুমাসং ভেসজ্জেন পৰারেতু’’ন্তি (পাচি. ৩০৩) চ, ‘‘অঞ্ঞত্র পুন পৰারণায অঞ্ঞত্র নিচ্চপৰারণাযা’’তি (পাচি. ৩০৬) চ অযং পচ্চযপৰারণা পৰারেতি পচ্চযে ইচ্ছাপেতি এতাযাতি কত্ৰা, চীৰরাদীহি উপনিমন্তনাযেতং অধিৰচনং. ‘‘পৰারিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহরতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতি, এসো পৰারিতো নামা’’তি (পাচি. ২৩৯) অযং পটিক্খেপপৰারণা. ৰিপ্পকতভোজনতাদিপঞ্চঙ্গসহিতো ভোজনপটিক্খেপোযেৰ হেত্থ পকারযুত্তা ৰারণাতি পৰারণা. ‘‘পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসী’’তি (ম. নি. ১.৩৬৩) অযং যাৰদত্থপৰারণা. যাৰদত্থং ভোজনস্স পৰারণা যাৰদত্থপৰারণা.

২৩৭. তি-কারং অৰত্ৰা…পে… ৰত্তুং ৰট্টতীতি ইদং ৰত্তব্বাকারদস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘তি-কারে পন ৰুত্তেপি অকতং নাম ন হোতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.

২৩৮-২৩৯. পৰারিতোতি পটিক্খেপিতো. যো হি ভুঞ্জন্তো পরিৰেসকেন উপনীতং ভোজনং অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি, সো তেন পৰারিতো পটিক্খেপিতো নাম হোতি. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৰা অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ‘‘কতপৰারণো কতপটিক্খেপো’’তি ৰুত্তং. যস্মা ‘‘অসন’’ন্তি ইমিনাৰ পদেন ‘‘ভুত্তাৰী’’তি ইমস্স অত্থো ৰুত্তো, তস্মা ন তস্স কিঞ্চি পযোজনং ৰিসুং উপলব্ভতি. যদি হি উপলব্ভেয্য, পৰারণা ছল়ঙ্গসমন্নাগতা আপজ্জেয্যাতি মনসি কত্ৰা পঞ্চসমন্নাগতত্তংযেৰ দস্সেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিনা পাল়িং আহরতি. কেচি পন ‘‘হত্থপাসে ঠিতো অভিহরতী’’তি একমেৰ অঙ্গং কত্ৰা ‘‘চতুরঙ্গসমন্নাগতা পৰারণা’’তিপি ৰদন্তি.

অম্বিলপাযাসাদীসূতি আদি-সদ্দেন খীরপাযাসাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ অম্বিলপাযাসগ্গহণেন তক্কাদিঅম্বিলসংযুত্তা ঘনযাগু ৰুত্তা. খীরপাযাসগ্গহণেন খীরসংযুত্তা যাগু সঙ্গয্হতি. পৰারণং ন জনেতীতি অনতিরিত্তভোজনাপত্তিনিবন্ধনং পটিক্খেপং ন সাধেতি. কতোপি পটিক্খেপো অনতিরিত্তভোজনাপত্তিনিবন্ধনো ন হোতীতি অকতট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতীতি আহ ‘‘পৰারণং ন জনেতী’’তি. ‘‘যাগু-সদ্দস্স পৰারণজনকযাগুযাপি সাধারণত্তা ‘যাগুং গণ্হথা’তি ৰুত্তেপি পৰারণা হোতীতি পৰারণং জনেতিযেৰাতি ৰুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং, তং পরতো তত্থেৰ ‘‘ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা’’তি এত্থ ৰুত্তকারণেন ন সমেতি. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘হেট্ঠা অযাগুকে নিমন্তনে উদককঞ্জিকখীরাদীহি সদ্ধিং মদ্দিতং ভত্তমেৰ সন্ধায ‘যাগুং গণ্হথা’তি ৰুত্তত্তা পৰারণা হোতি, ‘ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা’তি এত্থ পন ৰিসুং যাগুযা ৰিজ্জমানত্তা পৰারণা ন হোতী’’তি. তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ খীরাদীহি সংমদ্দিতং ভত্তমেৰ সন্ধায ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰুত্তত্তা যাগুযা চ তত্থ অভাৰতো পৰারণা হোতীতি এৰমেত্থ কারণং ৰত্তব্বং. এৰঞ্হি সতি পরতো ‘‘যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতাযা’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তকারণেনপি সংসন্দতি, অঞ্ঞথা গণ্ঠিপদেসুযেৰ পুব্বাপরৰিরোধো আপজ্জতি. অট্ঠকথাৰচনেন চ ন সমেতি. সচে…পে… পঞ্ঞাযতীতি ইমিনা ৰুত্তপ্পমাণস্স মচ্ছমংসখণ্ডস্স নহারুনো ৰা সব্ভাৰমত্তং দস্সেতি. তাহীতি পুথুকাহি.

সালিৰীহিযৰেহি কতসত্তূতি যেভুয্যনযেন ৰুত্তং, সত্ত ধঞ্ঞানি পন ভজ্জিত্ৰা কতোপি সত্তুযেৰ. তেনেৰাহ ‘‘কঙ্গুৰরক…পে… সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতী’’তি. সত্তুমোদকোতি সত্তুযো পিণ্ডেত্ৰা কতো অপক্কো সত্তুগুল়ো. পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরৰসেন ৰিপ্পকতভোজনভাৰস্স উপচ্ছিন্নত্তা ‘‘মুখে সাসপমত্তম্পি…পে… ন পৰারেতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতী’’তি ৰচনতো সচে সঙ্ঘিকং লাভং অত্তনো অপাপুণন্তং জানিত্ৰা ৰা অজানিত্ৰা ৰা পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি পটিক্খিপিতব্বস্সেৰ পটিক্খিত্তত্তা. অলজ্জিসন্তকং পটিক্খিপন্তোপি ন পৰারেতি. অৰত্থুতাযাতি অনতিরিত্তাপত্তিসাধিকায পৰারণায অৰত্থুভাৰতো. এতেন পটিক্খিপিতব্বস্সেৰ পটিক্খিত্তভাৰং দীপেতি. যঞ্হি পটিক্খিপিতব্বং হোতি, তস্স পটিক্খেপো আপত্তিঅঙ্গং ন হোতীতি তং ‘‘পৰারণায অৰত্থূ’’তি ৰুচ্চতি.

উপনামেতীতি ইমিনা কাযাভিহারং দস্সেতি. হত্থপাসতো বহি ঠিতস্স সতিপি দাতুকামাভিহারে পটিক্খিপন্তস্স দূরভাৰেনেৰ পৰারণায অভাৰতো থেরস্সপি দূরভাৰমত্তং গহেত্ৰা পৰারণায অভাৰং দস্সেন্তো ‘‘থেরস্স দূরভাৰতো’’তি আহ, ন পন থেরস্স অভিহারসব্ভাৰতো. সচেপি গহেত্ৰা গতো হত্থপাসে ঠিতো হোতি, কিঞ্চি পন অৰত্ৰা আধারকট্ঠানে ঠিতত্তা অভিহারো নাম ন হোতীতি ‘‘দূতস্স চ অনভিহরণতো’’তি ৰুত্তং. ‘‘গহেত্ৰা গতেন ‘ভত্তং গণ্হথা’তি ৰুত্তে অভিহারো নাম হোতীতি ‘সচে পন গহেত্ৰা আগতো ভিক্খু…পে… পৰারণা হোতী’তি ৰুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘পত্তং কিঞ্চি উপনামেত্ৰা ‘ইমং ভত্তং গণ্হথা’তি ৰুত্তন্তি গহেতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি, তং যুত্তং ৰিয দিস্সতি ৰাচাভিহারস্স ইধ অনধিপ্পেতত্তা.

পরিৰেসনাযাতি ভত্তগ্গে. অভিহটাৰ হোতীতি পরিৰেসকেনেৰ অভিহটা হোতি. ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতীতি এত্থ অগণ্হন্তম্পি পটিক্খিপতো পৰারণা হোতিযেৰ. কস্মা? দাতুকামতায অভিহটত্তা. ‘‘তস্মা সা অভিহটাৰ হোতী’’তি হি ৰুত্তং. তেনেৰ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ‘‘দাতুকামাভিহারে সতি কেৰলং ‘দস্সামী’তি গহণমেৰ অভিহারো নাম ন হোতি, ‘দস্সামী’তি গণ্হন্তেপি অগণ্হন্তেপি দাতুকামাভিহারোৰ অভিহারো নাম হোতি, তস্মা গহণসমযে ৰা অগ্গহণসমযে ৰা তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতী’’তি ৰুত্তং. ইদানি অসতি তস্স দাতুকামাভিহারে গহণসমযেপি পটিক্খিপতো পৰারণা ন হোতীতি দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদি ৰুত্তং.

‘‘রসং গণ্হথা’’তি অপৰারণজনকস্স নামং গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘তং সুত্ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থী’’তি ৰুত্তং. মচ্ছরসং মংসরসন্তি এত্থ পন ন কেৰলং মচ্ছস্স রসং মচ্ছরসমিচ্চেৰ ৰিঞ্ঞাযতি, অথ খো মচ্ছো চ মচ্ছরসঞ্চ মচ্ছরসন্তি এৰং পৰারণজনকসাধারণনামৰসেনপি ৰিঞ্ঞাযমানত্তা তং পটিক্খিপতো পৰারণাৰ হোতি. পরতো মচ্ছসূপন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপীতি এত্থ এৰং অৰত্ৰাপি পৰারণপহোনকং যংকিঞ্চি অভিহটং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. করম্বকোতি মিস্সকাধিৰচনমেতং. যঞ্হি অঞ্ঞেনঞ্ঞেন মিস্সেত্ৰা করোন্তি, সো ‘‘করম্বকো’’তি ৰুচ্চতি. সো সচেপি মংসেন মিস্সেত্ৰা কতোৰ হোতি, ‘‘করম্বকং গণ্হথা’’তি অপৰারণারহস্স নামেন ৰুত্তত্তা পটিক্খিপতো পৰারণা ন হোতি. ‘‘মংসকরম্বকং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পন মংসমিস্সকং গণ্হথাতি ৰুত্তং হোতি, তস্মা পৰারণাৰ হোতি.

‘‘উদ্দিস্সকত’’ন্তি মঞ্ঞমানোতি এত্থ ‘‘ৰত্থুনো কপ্পিযত্তা অকপ্পিযসঞ্ঞায পটিক্খিপতোপি অচিত্তকত্তা ইমস্স সিক্খাপদস্স পৰারণা হোতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘হেট্ঠা অযাগুকে নিমন্তনে উদককঞ্জিকখীরাদীহি সদ্ধিং মদ্দিতং ভত্তমেৰ সন্ধায ‘যাগুং গণ্হথা’তি ৰুত্তত্তা পৰারণা হোতি, ‘ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা’তি এত্থ পন ৰিসুং যাগুযা ৰিজ্জমানত্তা পৰারণা ন হোতী’’তি ৰদন্তি. অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি ‘‘যেনাপুচ্ছিতো’’তিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং সন্ধায ৰদতি. কারণং পনেত্থ দুদ্দসন্তি এত্থ একে তাৰ ৰদন্তি ‘‘যস্মা যাগুমিস্সকং নাম ভত্তমেৰ ন হোতি, খীরাদিকম্পি হোতিযেৰ, তস্মা করম্বকে ৰিয পৰারণায ন ভৰিতব্বং. এৰঞ্চ সতি যাগু বহুতরা ৰা হোতি সমসমা ৰা, ন পৰারেতি. ‘যাগু মন্দা, ভত্তং বহুতরং, পৰারেতী’তি এত্থ কারণং দুদ্দস’’ন্তি. কেচি পন ৰদন্তি ‘‘যাগুমিস্সকং নাম ভত্তং, তস্মা তং পটিক্খিপতো পৰারণায এৰ ভৰিতব্বং. এৰঞ্চ সতি ‘ইধ পৰারণা হোতি ন হোতী’তি এত্থ কারণং দুদ্দস’’ন্তি.

যথা চেত্থ কারণং দুদ্দসং, এৰং পরতো ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি এত্থাপি কারণং দুদ্দসমেৰাতি ৰেদিতব্বং. ন হি পৰারণপ্পহোনকস্স অপ্পবহুভাৰো পৰারণায ভাৰাভাৰনিমিত্তং, কিঞ্চরহি পৰারণজনকস্স নামগ্গহণমেৰেত্থ পমাণং, তস্মা ‘‘ইদঞ্চ করম্বকেন ন সমানেতব্ব’’ন্তিআদিনা যম্পি কারণং ৰুত্তং, তম্পি পুব্বে ৰুত্তেন সংসন্দিযমানং ন সমেতি. যদি হি ‘‘মিস্সক’’ন্তি ভত্তমিস্সকেযেৰ রুল়্হং সিযা, এৰং সতি যথা ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে ভত্তং বহুতরং ৰা সমং ৰা অপ্পতরং ৰা হোতি, পৰারেতিযেৰ, এৰং ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি অপ্পতরেপি ভত্তে পৰারণায ভৰিতব্বং মিস্সকন্তি ভত্তমিস্সকেযেৰ রুল়্হত্তা. তথা হি ‘‘মিস্সকন্তি ভত্তমিস্সকেযেৰ রুল়্হৰোহারত্তা ইদং পন ‘ভত্তমিস্সকমেৰা’তি ৰুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অথ ‘‘মিস্সক’’ন্তি ভত্তমিস্সকে রুল়্হং ন হোতি, মিস্সকভত্তং পন সন্ধায ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰুত্তন্তি. এৰম্পি যথা অযাগুকে নিমন্তনে খীরাদীহি সদ্ধিং মদ্দিতং ভত্তমেৰ সন্ধায ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পৰারণা হোতি, এৰমিধাপি মিস্সকভত্তমেৰ সন্ধায ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে ভত্তং অপ্পং ৰা হোতু বহু ৰা, পৰারণা এৰ সিযা. তস্মা ‘‘মিস্সক’’ন্তি ভত্তমিস্সকে রুল়্হং ৰা হোতু সন্ধাযভাসিতং ৰা, উভযত্থাপি পুব্বেনাপরং ন সমেতীতি কিমেত্থ কারণচিন্তায, ঈদিসেসু পন ঠানেসু অট্ঠকথাপমাণেনেৰ গন্তব্বন্তি অযং অম্হাকং খন্তি.

‘‘ৰিসুং কত্ৰা দেতীতি ভত্তস্স উপরি ঠিতং রসাদিং ৰিসুং গহেত্ৰা দেতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেনচি পন ‘‘যথা ভত্তসিত্থং ন পততি, তথা গাল়্হং হত্থেন পীল়েত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা দেতী’’তি ৰুত্তং. তথাপি কারণং ন দিস্সতি. যথা হি ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা যাগুমিস্সকং ভত্তম্পি দেন্তং পটিক্খিপতো পৰারণা ন হোতি, এৰমিধাপি বহুখীররসাদীসু ভত্তেসু ‘‘খীরং গণ্হথা’’তিআদীনি ৰত্ৰা খীরাদীনি ৰা দেতু খীরাদিমিস্সকভত্তং ৰা, উভযথাপি পৰারণায ন ভৰিতব্বং, তস্মা ‘‘ৰিসুং কত্ৰা দেতী’’তি তেনাকারেন দেন্তং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন ভত্তমিস্সকং কত্ৰা দিয্যমানং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতীতি দস্সনত্থন্তি গহেতব্বং. যদি পন ভত্তমিস্সকং কত্ৰা দিয্যমানে পৰারণা হোতীতি অধিপ্পাযেন অট্ঠকথাযং ‘‘ৰিসুং কত্ৰা দেতী’’তি ৰুত্তং, এৰং সতি অট্ঠকথাযেৰেত্থ পমাণন্তি গহেতব্বং, ন পন কারণন্তরং গৰেসিতব্বং.

সচে উক্কুটিকং নিসিন্নো পাদে অমুঞ্চিত্ৰাপি ভূমিযং নিসীদতি, ইরিযাপথং ৰিকোপেন্তো নাম হোতীতি উক্কুটিকাসনং অৰিকোপেত্ৰাৰ সুখেন নিসীদিতুং ‘‘তস্স পন হেট্ঠা…পে… নিসীদনকং দাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘আসনং অচালেত্ৰাতি পীঠে ফুট্ঠোকাসতো আনিসদমংসং অমোচেত্ৰা, অনুট্ঠহিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি, অদিন্নাদানে ৰিয ঠানাচাৰনং ন গহেতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.

অকপ্পিযকতন্তি এত্থ অকপ্পিযকতস্সেৰ অনতিরিত্তভাৰতো কপ্পিযং অকারাপেত্ৰা তস্মিং পত্তে পক্খিত্তমূলফলাদিযেৰ অতিরিত্তং ন হোতি, সেসং পন পত্তপরিযাপন্নং অতিরিত্তমেৰ হোতি, পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. তং পন মূলফলাদিং পরিভুঞ্জিতুকামেন ততো নীহরিত্ৰা কপ্পিযং কারাপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে ঠপেত্ৰা অতিরিত্তং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং.

সো পুন কাতুং ন লভতীতি তস্মিংযেৰ ভাজনে করিযমানং পঠমং কতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি পুন সোযেৰ কাতুং ন লভতি, অঞ্ঞো লভতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কাতুং ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘যেন অকতং, তেন কাতব্বং. যঞ্চ অকতং, তং কাতব্ব’’ন্তি. তেনপীতি এত্থ পি-সদ্দো ন কেৰলং অঞ্ঞেন ৰাতি ইমমত্থং দীপেতি. এৰং কতন্তি অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কতং. পেসেত্ৰাতি অনুপসম্পন্নস্স হত্থে পেসেত্ৰা. ইমস্স ৰিনযকম্মভাৰতো ‘‘অনুপসম্পন্নস্স হত্থে ঠিতং ন কারেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

সচে পন আমিসসংসট্ঠানীতি এত্থ সচে মুখগতেনপি অনতিরিত্তেন আমিসেন সংসট্ঠানি হোন্তি, পাচিত্তিযমেৰাতি ৰেদিতব্বং. তস্মা পৰারিতেন ভোজনং অতিরিত্তং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তেনপি যথা অকতেন মিস্সং ন হোতি, এৰং মুখঞ্চ হত্থঞ্চ সুদ্ধং কত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. কিঞ্চাপি অপ্পৰারিতস্স পুরেভত্তং যামকালিকাদীনি আহারত্থায পরিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি, পৰারিতস্স পন পৰারণমূলকং দুক্কটং হোতিযেৰাতি ‘‘যামকালিকং…পে… অজ্ঝোহারে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি পাল়িযং ৰুত্তং.

২৪১. কাযেন ভুঞ্জনতো ৰাচায আণাপেত্ৰা অতিরিত্তং অকারাপনতো চ আপজ্জতীতি ‘‘কাযৰাচতো’’তি ৰুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. পৰারিতভাৰো, আমিসস্স অনতিরিত্ততা, কালে অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৪৩. ছট্ঠে সাধারণমেৰাতি ‘‘হন্দ ভিক্খু খাদ ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তপৰারণায সাধারণং. ‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি মাতিকাযং ৰুত্তত্তা ভোজনপরিযোসানে আপত্তি, ন অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে. অভিহট্ঠুং পৰারেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ইদঞ্চ ভোজনপরিযোসানংযেৰ সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. পৰারিততা, পৰারিতসঞ্ঞিতা, আসাদনাপেক্খতা, অনতিরিত্তেন অভিহট্ঠুং পৰারণা, ভোজনপরিযোসানন্তি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৪৭. সত্তমে অগ্গসমজ্জোতি উত্তমং নচ্চং. তং কির পব্বতমত্থকে ঠত্ৰা একং দেৰতং উদ্দিস্স করোন্তি. নটানং নাটকানি নটনাটকানি, সীতাহরণাদীনি. অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি ঊনৰীসতিৰস্সসিক্খাপদে অপঞ্ঞত্তে. অদংসূতি ‘‘ৰিহারং নেত্ৰা খাদিস্সথা’’তি অদংসু.

২৪৮-২৪৯. মূলকমূলাদীনি উপদেসতোযেৰ ৰেদিতব্বানি. ন হি তানি পরিযাযন্তরেন ৰুচ্চমানানিপি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. পরিযাযন্তরেপি হি ৰুচ্চমানে তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৰ সিযা, তস্মা তত্থ ন কিঞ্চি ৰক্খাম. খাদনীযত্থন্তি খাদনীযেন কত্তব্বকিচ্চং. নেৰ ফরন্তীতি ন নিপ্ফাদেন্তি. তেসু তেসু জনপদেসূতি এত্থ ‘‘একস্মিং জনপদে আহারকিচ্চং সাধেন্তং সেসজনপদেসুপি ন কপ্পতী’’তি ৰদন্তি. রুক্খৰল্লিআদীনন্তি হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ সম্পিণ্ডেত্ৰা ৰুত্তং. অন্তোপথৰীগতোতি সালকল্যাণীখন্ধং সন্ধায ৰুত্তং. সব্বকপ্পিযানীতি মূলখন্ধতচপত্তাদিৰসেন সব্বসো কপ্পিযানি. তেসম্পি নামৰসেন ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুন্তি সম্বন্ধো. অচ্ছিৰাদীনং অপরিপক্কানেৰ ফলানি যাৰজীৰিকানীতি দস্সেতুং ‘‘অপরিপক্কানী’’তি ৰুত্তং.

হরীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ মিঞ্জং পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠিতকপালানি যাৰজীৰিকানীতি আচরিযা. মিঞ্জম্পি যাৰজীৰিকন্তি একে. হিঙ্গূতি হিঙ্গুরুক্খতো পগ্ঘরিতনিয্যাসো. হিঙ্গুজতুআদযোপি হিঙ্গুৰিকতিযো এৰ. তত্থ হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুরুক্খস্স দণ্ডপত্তানি পচিত্ৰা কতনিয্যাসো, হিঙ্গুসিপাটিকং নাম হিঙ্গুপত্তানি পচিত্ৰা কতনিয্যাসো. ‘‘অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৰা কতো’’তিপি ৰদন্তি. তকন্তি অগ্গকোটিযা নিক্খন্তসিলেসো. তকপত্তিন্তি পত্ততো নিক্খন্তসিলেসো. তকপণ্ণিন্তি পলাসে ভজ্জিত্ৰা কতসিলেসো. ‘‘দণ্ডতো নিক্খন্তসিলেসো তিপি ৰদন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ৰিকালতা, যাৰকালিকতা, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৫২-৩. অট্ঠমে তাদিসন্তি অসূপব্যঞ্জনং. যংকিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰাতি এত্থ ‘‘যামকালিক’’ন্তি ইমিনা ন কেৰলং যাৰকালিকে এৰ সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযং, অথ খো যামকালিকেপীতি দস্সেতি. ননু চ যামকালিকং নেৰ খাদনীযেসু অন্তোগধং, ন ভোজনীযেসু. তেনেৰ পদভাজনীযে ‘‘খাদনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানি যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং ঠপেত্ৰা অৰসেসং খাদনীযং নাম. ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানী’’তি ৰুত্তং, ‘‘যো পন ভিক্খু সন্নিধিকারকং খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা, পাচিত্তিয’’ন্তি চ ৰুত্তং, তস্মা যামকালিকে পাচিত্তিযেন ভৰিতব্বন্তি কথং ৰিঞ্ঞাযতীতি? ৰুচ্চতে – পদভাজনে খাদনীয-সদ্দস্স অত্থদস্সনত্থং ‘‘যামকালিকং ঠপেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, ন পন সন্নিধিপচ্চযা অনাপত্তিদস্সনত্থং. খাদিতব্বঞ্হি যংকিঞ্চি খাদনীযন্তি অধিপ্পেতং, ন চ যামকালিকেসু কিঞ্চি খাদিতব্বং অত্থি পাতব্যভাৰতো. তস্মা কিঞ্চাপি যামকালিকং খাদনীযভোজনীযেহি ন সঙ্গহিতং, তথাপি অনাপত্তিং দস্সেন্তেন ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি ৰচনতো যামাতিক্কমে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযেন ভৰিতব্বন্তি ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘যামকালিকেন, ভিক্খৰে, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং তদহুপটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি (মহাৰ. ৩০৫) ইমিনাপি চাযমত্থো সিদ্ধো. তেনেৰ ভগৰতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচরিযেহি যামকালিকে পাচিত্তিযমেৰ ৰুত্তং.

পটিগ্গহণেতি গহণমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পটিগ্গহিতমেৰ হি তং, পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. তেনেৰ ‘‘অজ্ঝোহরিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে’’তি ৰুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা) পন ‘‘অজ্ঝোহরিস্সামীতি গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. যন্তি যং পত্তং. সন্দিস্সতীতি যাগুযা উপরি সন্দিস্সতি. তেলৰণ্ণে পত্তে সতিপি নিস্নেহভাৰে অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স ৰণ্ণৰসেনেৰ লেখা পঞ্ঞাযতি, তস্মা তত্থ অনাপত্তীতি দস্সনত্থং ‘‘সা অব্বোহারিকা’’তি ৰুত্তং. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰ হি দুতিযদিৰসে ন ৰট্টতীতি এত্থ পটিগ্গহণে অনপেক্খৰিস্সজ্জনেন অনুপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদানেন ৰা ৰিজহিতপটিগ্গহণং পরিচ্চত্তমেৰ হোতীতি ‘‘অপরিচ্চত্ত’’ন্তি ইমিনা উভযথাপি অৰিজহিতপটিগ্গহণমেৰ ৰুত্তং. তস্মা যং পরস্স পরিচ্চজিত্ৰা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিরপেক্খৰিস্সজ্জনেন ৰিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৰসে ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং.

যদি এৰং ‘‘পত্তো দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদীসু কস্মা আপত্তি ৰুত্তাতি? ‘‘পটিগ্গহণং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ সযং ৰা অঞ্ঞেন ৰা তুচ্ছং কত্ৰা ন সম্মা ধোৰিত্ৰা নিট্ঠাপিতে পত্তে লগ্গম্পি অৰিজহিতপটিগ্গহণমেৰ হোতীতি তত্থ আপত্তী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘সামণেরানং পরিচ্চজন্তীতি ইমস্মিং অধিকারে ঠত্ৰা ‘অপরিচ্চত্তমেৰা’তি ৰুত্তত্তা অনুপসম্পন্নস্স পরিচ্চত্তমেৰ ৰট্টতি, অপরিচ্চত্তং ন ৰট্টতীতি আপন্নং, তস্মা নিরালযভাৰেন পটিগ্গহণে ৰিজহিতেপি অনুপসম্পন্নস্স অপরিচ্চত্তং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং যুত্তং ৰিয ন দিস্সতি. যদগ্গেন হি পটিগ্গহণং ৰিজহতি, তদগ্গেন সন্নিধিম্পি ন করোতি ৰিজহিতপটিগ্গহণস্স অপ্পটিগ্গহিতসদিসত্তা. পটিগ্গহেত্ৰা নিদহিতেযেৰ চ সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৰুত্তা. ‘‘পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি হি ৰুত্তং.

পাল়িযং ‘‘সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং আহারত্থায পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা সন্নিহিতেসু সত্তাহকালিকযাৰজীৰিকেসু পুরেভত্তম্পি আহারত্থায অজ্ঝোহরণেপি দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা যামকালিকেপি আহারত্থায অজ্ঝোহরণে ৰিসুং দুক্কটেনপি ভৰিতব্বন্তি আহ ‘‘আহারত্থায অজ্ঝোহরতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিয’’ন্তি. পকতিআমিসেতি ওদনাদিকপ্পিযামিসে. যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহরতো দ্ৰেতি হিয্যো পটিগ্গহিতযামকালিকং অজ্জ পুরেভত্তং সামিসেন মুখেন ভুঞ্জতো সন্নিহিতযামকালিকপচ্চযা একং পাচিত্তিযং, সন্নিহিতেন সংসট্ঠআমিসপচ্চযা একন্তি দ্ৰে পাচিত্তিযানি. ৰিকপ্পদ্ৰযেপীতি সামিসেন নিরামিসেনাতি ৰুত্তৰিধানদ্ৰযে. দুক্কটং ৰড্ঢতীতি আহারত্থায অজ্ঝোহরণপচ্চযা দুক্কটং ৰড্ঢতি. থুল্লচ্চযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৰড্ঢতীতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসঅকপ্পিযমংসেসু দুক্কটং ৰড্ঢতি.

২৫৫. পটিগ্গহণপচ্চযা তাৰ দুক্কটন্তি এত্থ সন্নিহিতত্তা পুরেভত্তম্পি দুক্কটমেৰ. সতি পচ্চযে পন সন্নিহিতম্পি সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং ভেসজ্জত্থায গণ্হন্তস্স পরিভুঞ্জন্তস্স চ অনাপত্তিযেৰ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. যাৰকালিকযামকালিকতা, সন্নিধিভাৰো, তস্স অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৫৭-২৫৯. নৰমে পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানি. যথা হি আজঞ্ঞযুত্তো রথো ‘‘আজঞ্ঞরথো’’তি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপি পণীতসংসট্ঠানি সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানি ভোজনানি ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৰুত্তানি. যেহি পন পণীতেহি সংসট্ঠানি, তানি ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৰুচ্চন্তি, তেসং পভেদদস্সনত্থং ‘‘সেয্যথিদং, সপ্পি নৰনীত’’ন্তিআদি পাল়িযং ৰুত্তং. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইদঞ্চ পাচিত্তিযৰত্থুপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন কপ্পিযৰত্থুপরিচ্ছেদদস্সনত্থং. ন হি অকপ্পিযমংসসত্তানং সপ্পিআদীনি ন কপ্পন্তি. একঞ্হি মনুস্সৰসাতেলং ঠপেত্ৰা সব্বেসং খীরসপ্পিনৰনীতৰসাতেলেসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. সপ্পিভত্তন্তি এত্থ কিঞ্চাপি সপ্পিসংসট্ঠং ভত্তং সপ্পিভত্তং, সপ্পি চ ভত্তঞ্চ সপ্পিভত্তন্তিপি ৰিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাসু পন ‘‘সালিভত্তং ৰিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থী’’তি কারণং ৰত্ৰা দুক্কটস্সেৰ দল়্হতরং কত্ৰা ৰুত্তত্তা ন সক্কা অঞ্ঞং ৰত্তুং. অট্ঠকথাচরিযা এৰ হি ঈদিসেসু ঠানেসু পমাণং.

মূলন্তি কপ্পিযভণ্ডং সন্ধায ৰুত্তং. অনাপত্তীতি ৰিসঙ্কেতত্তা সব্বাহিযেৰ আপত্তীহি অনাপত্তি. কেচি পন ‘‘পাচিত্তিযেনেৰ অনাপত্তি ৰুত্তা, সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটং পন হোতিযেৰা’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কপ্পিযসপ্পিনা অকপ্পিযসপ্পিনাতি চ ইদং কপ্পিযাকপ্পিযমংসানং ৰসেন ৰুত্তং, তস্মা কপ্পিযমংসসপ্পিনা অকপ্পিযমংসসপ্পিনাতি এৰমেত্থ অত্থো গহেতব্বো. নানাৰত্থুকানীতি সপ্পিনৰনীতাদীনং ৰসেন ৰুত্তং.

২৬১. মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বোতি এত্থ –

‘‘অগিলানেন ভিক্খুনা চতুমাসপচ্চযপৰারণা সাদিতব্বা অঞ্ঞত্র পুনপৰারণায অঞ্ঞত্র নিচ্চপৰারণায, ততো চে উত্তরি সাদিযেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩০৬) –

ইদং মহানামসিক্খাপদং নাম. ইমিনা চ সিক্খাপদেন সঙ্ঘৰসেন গিলানপচ্চযপৰারণায পৰারিতট্ঠানে সচে তত্থ রত্তীহি ৰা ভেসজ্জেহি ৰা পরিচ্ছেদো কতো হোতি, এত্তকাযেৰ রত্তিযো এত্তকানি ৰা ভেসজ্জানি ৰিঞ্ঞাপেতব্বানীতি. অথ ততো রত্তিপরিযন্ততো ৰা ভেসজ্জপরিযন্ততো ৰা উত্তরি ন ভেসজ্জকরণীযেন ৰা ভেসজ্জং অঞ্ঞভেসজ্জকরণীযেন ৰা অঞ্ঞং ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স পাচিত্তিযং ৰুত্তং. তস্মা অগিলানো গিলানসঞ্ঞী হুত্ৰা পঞ্চ ভেসজ্জানি ৰিঞ্ঞাপেন্তো ন ভেসজ্জকরণীযেন ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেন্তো নাম হোতীতি ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো’’তি ৰুত্তং. এতানি পাটিদেসনীযৰত্থূনীতি পাল়িযং আগতসপ্পিআদীনি সন্ধায ৰুত্তং. পাল়িযং অনাগতানি পন অকপ্পিযসপ্পিআদীনি ভিক্খুনীনম্পি দুক্কটৰত্থূনীতি ৰেদিতব্বং. সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযন্তি ভিক্খূনং পাচিত্তিযৰত্থূনি ভিক্খুনীনং পাটিদেসনীযৰত্থূনি চ ঠপেত্ৰা অৰসেসৰিঞ্ঞত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. পণীতভোজনতা, অগিলানতা, অকতৰিঞ্ঞত্তিযা পটিলাভো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৬৩. দসমে অয্যৰোসাটিতকানীতি পিতুপিণ্ডস্সেতং অধিৰচনং. উম্মারেতি সুসানে কতগেহস্স অত্তনো গেহস্স ৰা উম্মারে. ঘনবদ্ধোতি ঘনমংসেন সম্বদ্ধো, কথিনসংহতসরীরোতি ৰুত্তং হোতি.

২৬৪. মুখদ্ৰারন্তি গলনাল়িকং. আহারন্তি অজ্ঝোহরিতব্বং যংকিঞ্চি যাৰকালিকাদিং. আহরেয্যাতি মুখদ্ৰারং পৰেসেয্য. মুখেন ৰা পৰিট্ঠং হোতু নাসিকায ৰা, গলেন অজ্ঝোহরণীযত্তা সব্বম্পি তং মুখদ্ৰারং পৰেসিতমেৰ হোতি. যস্মা পন তে ভিক্খূ অনাহারেপি উদকে আহারসঞ্ঞায দন্তপোনে চ মুখদ্ৰারং আহটং ইদন্তি সঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযিংসু, তস্মা ৰুত্তং ‘‘তে ভিক্খূ অদিন্নং…পে… সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা কুক্কুচ্চাযিংসূ’’তি. উদকঞ্হি যথাসুখং পাতুং দন্তকট্ঠঞ্চ দন্তপোনপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, তস্স পন রসং গিলিতুং ন ৰট্টতি. সচেপি দন্তকট্ঠরসো অজানন্তস্স অন্তো পৰিসতি, পাচিত্তিযমেৰ. অনজ্ঝোহরন্তেন পন দন্তকট্ঠং ৰা হোতু অঞ্ঞং ৰা, কিঞ্চি মুখে পক্খিপিতুং ৰট্টতি.

২৬৫. অকল্লকোতি গিলানো সহত্থা পরিভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. উচ্চারণমত্তন্তি উক্খিপনমত্তং. একদেসেনপীতি অঙ্গুলিযাপি ফুট্ঠমত্তেন. তং চে পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং পটিগ্গহিতমেৰাতি ৰেণুকোটিযা বন্ধিত্ৰা ঠপিতত্তা. সচেপি ভূমিযং ঠিতমেৰ ঘটং দাযকেন হত্থপাসে ঠত্ৰা ঘটং দস্সামীতি দিন্নৰেণুকোটিগ্গহণৰসেন পটিগ্গণ্হাতি, উভযকোটিবদ্ধং সব্বম্পি পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. ভিক্খুস্স অত্থায অপীল়েত্ৰা পকতিযা পীল়িযমানউচ্ছুরসং সন্ধায ‘‘গণ্হথা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘অভিহারো ন পঞ্ঞাযতী’’তি ৰুত্তং. হত্থপাসে ঠিতস্স পন ভিক্খুস্স অত্থায পীল়িযমানা উচ্ছুতো পগ্ঘরন্তং রসং গণ্হিতুং ৰট্টতি, দোণিকায সযং পগ্ঘরন্তং উচ্ছুরসং মজ্ঝে আৰরিত্ৰা আৰরিত্ৰা ৰিস্সজ্জিতম্পি গণ্হিতুং ৰট্টতি. কত্থচি অট্ঠকথাসু.

অসংহারিমেতি থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন অসংহারিযে. ‘‘তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসূ’’তি ৰচনতো সাখাসু পটিগ্গহণং রুহতীতি দট্ঠব্বং. পুঞ্ছিত্ৰা পটিগ্গহেত্ৰাতি এত্থ ‘‘পুঞ্ছিতে পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি, তস্মা পুঞ্ছিত্ৰা গহেত্ৰাতি এৰমত্থো গহেতব্বো’’তি ৰদন্তি. পুঞ্ছিত্ৰা পটিগ্গহেত্ৰা ৰাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পত্তে পতিতরজনচুণ্ণঞ্হি অব্ভন্তরপরিভোগত্থায অপরিহটভাৰতো পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. পুব্বাভোগস্স অনুরূপেন ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰা…পে… ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. যস্মা পন তং ‘‘অঞ্ঞস্স দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদমত্তেন পরসন্তকং নাম ন হোতি, তস্মা তস্স অদত্ৰাপি পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.

ভিক্খুস্স দেতীতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স দেতি. কঞ্জিকন্তি খীররসাদিং যংকিঞ্চি দ্রৰং সন্ধায ৰুত্তং. হত্থতো মোচেত্ৰা পুন গণ্হাতি, উগ্গহিতকং হোতীতি আহ ‘‘হত্থতো অমোচেন্তেনেৰা’’তি. আলুলেন্তানন্তি আলোলেন্তানং, অযমেৰ ৰা পাঠো. আহরিত্ৰা ভূমিযং ঠপিতত্তা অভিহারো নত্থীতি আহ ‘‘পত্তো পটিগ্গহেতব্বো’’তি. পঠমতরং উল়ুঙ্কতো থেৰা পত্তে পতন্তীতি এত্থ ‘‘যথা পঠমতরং পতিতথেৰে দোসো নত্থি, তথা আকিরিত্ৰা অপনেন্তানং পচ্ছা পতিতথেৰেপি অভিহটত্তা নেৰত্থি দোসো’’তি ৰদন্তি. চরুকেনাতি খুদ্দকভাজনেন. মুখৰট্টিযাপি গহেতুং ৰট্টতীতি মুখৰট্টিং উক্খিপিত্ৰা হত্থে ফুসাপিতে গণ্হিতুং ৰট্টতি. কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো. এস নযোতি কাযপটিবদ্ধপটিবদ্ধম্পি কাযপটিবদ্ধমেৰাতি অযং নযো. তথা চ তত্থ কাযপটিবদ্ধে তংপটিবদ্ধে চ থুল্লচ্চযমেৰ ৰুত্তং.

তেনাতি যস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গতং, তেন. তস্মাতি যস্মা মূলট্ঠস্সেৰ পরিভোগো অনুঞ্ঞাতো, তস্মা. তং দিৰসং হত্থেন গহেত্ৰা দুতিযদিৰসে পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতীতি আহ ‘‘অনামসিত্ৰা’’তি. অপ্পটিগ্গহিতত্তা ‘‘সন্নিধিপচ্চযা অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং. অপ্পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৰারাপত্তি হোতীতি আহ ‘‘পটিগ্গহেত্ৰা পন পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. ‘‘তং দিৰসং…পে… ন ততো পর’’ন্তি ৰচনতো তং দিৰসং হত্থেন গহেত্ৰা ৰা অগ্গহেত্ৰা ৰা ঠপিতং দুতিযদিৰসে অপ্পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৰারাপত্তি হোতি, হত্থেন গহেত্ৰা ঠপিতং দুতিযদিৰসে পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স পন উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতি. অপ্পটিগ্গহিতমেৰ হি হত্থেন গহেত্ৰা ঠপিতং. ‘‘সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি হি ৰচনতো অপ্পটিগ্গহিতস্সেৰ তস্মিং দিৰসে পরিভোগো অনুঞ্ঞাতো. তস্মা যং ৰুত্তং গণ্ঠিপদে ‘‘তং দিয্যমানং পততীতি এত্থ যথা গণভোজনাদীসু গিলানাদীনং কুক্কুচ্চাযন্তানং গণভোজনং অনুঞ্ঞাতং, এৰমিধাপি ভগৰতা পটিগ্গহিতমেৰ কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘তং দিয্যমানং পততী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা চতূসুপি কালিকেসু অযং নযো ৰেদিতব্বো.

সত্থকেনাতি পটিগ্গহিতসত্থকেন. কস্মা পনেত্থ উগ্গহিতপচ্চযা সন্নিধিপচ্চযা ৰা দোসো ন সিযাতি আহ ‘‘ন হি তং পরিভোগত্থায পরিহরন্তী’’তি. ইমিনাৰ বাহিরপরিভোগত্থং সামং গহেত্ৰা অনুপসম্পন্নেন দিন্নং ৰা গহেত্ৰা পরিহরিতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. তস্মা পত্তসম্মক্খনাদিঅত্থং সামং গহেত্ৰা পরিহটতেলাদিং সচে পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি, পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. অব্ভন্তরপরিভোগত্থং পন সামং গহিতং পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স উগ্গহিতকপটিগ্গহিতং হোতি, অপ্পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অদিন্নমুখদ্ৰারাপত্তি হোতি, অব্ভন্তরপরিভোগত্থমেৰ অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গহেত্ৰা পরিহরন্তস্স সিঙ্গীলোণকপ্পো ৰিয সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি হোতি. কেচি পন ‘‘থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স উচ্চারণমত্তং হোতীতিআদিনা ৰুত্তপঞ্চঙ্গসম্পত্তিযা পটিগ্গহণস্স রুহনতো বাহিরপরিভোগত্থম্পি সচে অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গণ্হাতি, পটিগ্গহিতমেৰা’’তি ৰদন্তি. এৰং সতি ইধ বাহিরপরিভোগত্থং অনুপসম্পন্নেন দিন্নং গহেত্ৰা পরিহরন্তস্স সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৰত্তব্বা সিযা, ‘‘ন হি তং পরিভোগত্থায পরিহরন্তী’’তি চ ন ৰত্তব্বং, তস্মা বাহিরপরিভোগত্থং গহিতং পটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি ৰেদিতব্বং. যদি এৰং পঞ্চসু পটিগ্গহণঙ্গেসু ‘‘পরিভোগত্থাযা’’তি ৰিসেসনং ৰত্তব্বন্তি? ন ৰত্তব্বং. পটিগ্গহণঞ্হি পরিভোগত্থমেৰ হোতীতি ‘‘পরিভোগত্থাযা’’তি ৰিসুং অৰত্ৰা ‘‘তঞ্চে ভিক্খু কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা পটিগ্গণ্হাতী’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. অপরে পন ‘‘সতিপি পটিগ্গহণে ‘ন হি তং পরিভোগত্থায পরিহরন্তী’তি ইধ অপরিভোগত্থায পরিহরণে অনাপত্তি ৰুত্তা’’তি ৰদন্তি. উদুক্খলমুসলানি খিয্যন্তীতি এত্থ উদুক্খলমুসলানং খযেন পিসিতকোট্টিতভেসজ্জেসু সচে আগন্তুকৰণ্ণো পঞ্ঞাযতি, ন ৰট্টতি.

সুদ্ধং উদকং হোতীতি রুক্খসাখাদীহি গল়িত্ৰা পতনউদকং সন্ধায ৰুত্তং. পত্তো ৰাস্স পটিগ্গহেতব্বোতি এত্থাপি পত্তগতং ছুপিত্ৰা দেন্তস্স হত্থলগ্গেন আমিসেন দোসাভাৰত্থং পত্তপটিগ্গহণন্তি অব্ভন্তরপরিভোগত্থমেৰ পটিগ্গহণং ৰেদিতব্বং. যং সামণেরস্স পত্তে পততি…পে… পটিগ্গহণং ন ৰিজহতীতি এত্থ পুনপ্পুনং গণ্হন্তস্স অত্তনো পত্তে পক্খিত্তমেৰ ‘‘অত্তনো সন্তক’’ন্তি সন্নিট্ঠানকরণতো হত্থগতং পটিগ্গহণং ন ৰিজহতি, পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দিন্নং পন গণ্হন্তস্স গহণসমযেযেৰ ‘‘অত্তনো সন্তক’’ন্তি সন্নিট্ঠানস্স কতত্তা হত্থগতং পটিগ্গহণং ৰিজহতি. কেসঞ্চি অত্থায ওদনং পক্খিপতীতি এত্থ অনুপসম্পন্নস্স অত্থায পক্খিপন্তেপি ‘‘আগন্ত্ৰা গণ্হিস্সতী’’তি সযমেৰ পক্খিপিত্ৰা ঠপনতো পটিগ্গহণং ন ৰিজহতি, অনুপসম্পন্নস্স হত্থে পক্খিত্তং পন অনুপসম্পন্নেনেৰ ঠপিতং নাম হোতীতি পটিগ্গহণং ৰিজহতি পরিচ্চত্তভাৰতো. তেন ৰুত্তং ‘‘সামণের…পে… পরিচ্চত্তত্তা’’তি.

পটিগ্গহণূপগং ভারং নাম থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স উক্খেপারহং. কিঞ্চাপি অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ অঞ্ঞেন হত্থেন পিদহন্তস্স দোসো নত্থি, তথাপি ন পিদহিতব্বন্তি অট্ঠকথাপমাণেনেৰ গহেতব্বং. মচ্ছিকৰারণত্থন্তি এত্থ ‘‘সচেপি সাখায লগ্গরজং পত্তে পততি, সুখেন পরিভুঞ্জিতুং সক্কাতি সাখায পটিগ্গহিতত্তা অব্ভন্তরপরিভোগত্থমেৰিধ পটিগ্গহণন্তি মূলপটিগ্গহণমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অপরে পন ‘‘মচ্ছিকৰারণত্থন্তি এত্থ ৰচনমত্তং গহেত্ৰা বাহিরপরিভোগত্থং গহিত’’ন্তি ৰদন্তি. তস্মিম্পি অসতীতি চাটিযা ৰা কুণ্ডকে ৰা অসতি. অনুপসম্পন্নং গাহাপেত্ৰাতি তংযেৰ অজ্ঝোহরণীযভণ্ডং অনুপসম্পন্নেন গাহাপেত্ৰা. থেরস্স পত্তং অনুথেরস্সাতি থেরস্স পত্তং অত্তনা গহেত্ৰা অনুথেরস্স দেতি. তুয্হং যাগুং ময্হং দেহীতি এত্থ এৰং ৰত্ৰা সামণেরস্স পত্তং গহেত্ৰা অত্তনোপি পত্তং তস্স দেতি. এত্থ পনাতি পণ্ডিতো সামণেরোতিআদিপত্তপরিৰত্তনকথায. কারণং উপপরিক্খিতব্বন্তি যথা মাতুআদীনং তেলাদীনি হরন্তো তথারূপে কিচ্চে অনুপসম্পন্নেন অপরিৰত্তেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিতুং লভতি, এৰমিধ পত্তপরিৰত্তনং অকত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন লভতীতি এত্থ কারণং ৰীমংসিতব্বন্তি অত্থো.

এত্থ পন ‘‘সামণেরেহি গহিততণ্ডুলেসু পরিক্খীণেসু অৰস্সং অম্হাকং সামণেরা সঙ্গহং করোন্তীতি ৰিতক্কুপ্পত্তি সম্ভৰতি, তস্মা তং পরিৰত্তেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিতব্বং. মাতাপিতূনং অত্থায পন ছাযত্থায ৰা গহণে পরিভোগাসা নত্থি, তস্মা তং ৰট্টতী’’তি কারণং ৰদন্তি. তেনেৰ আচরিযবুদ্ধদত্তত্থেরেনপি ৰুত্তং –

‘‘মাতাপিতূনমত্থায, তেলাদিহরতোপি চ;

সাখং ছাযাদিঅত্থায, ইমেসং ন ৰিসেসতি.

‘‘তস্মা হিস্স ৰিসেসস্স, চিন্তেতব্বং তু কারণং;

তস্স সালযভাৰং তু, ৰিসেসং তক্কযাম ত’’ন্তি.

ইদমেৰেত্থ যুত্ততরং অৰস্সং তথাৰিধৰিতক্কুপ্পত্তিযা সম্ভৰতো. ন সক্কা হি এত্থ ৰিতক্কং সোধেতুন্তি. মাতাদীনং অত্থায হরণে পন নাৰস্সং তথাৰিধৰিতক্কুপ্পত্তীতি সক্কা ৰিতক্কং সোধেতুং. যত্থ হি ৰিতক্কং সোধেতুং সক্কা, তত্থ নেৰত্থি দোসো. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘সচে পন সক্কোতি ৰিতক্কং সোধেতুং, ততো লদ্ধং খাদিতুম্পি ৰট্টতী’’তি.

নিচ্চালেতুং ন সক্কোতীতি নিচ্চালেত্ৰা সক্খরা অপনেতুং ন সক্কোতি. আধারকে পত্তো ঠপিতো হোতীতি পটিগ্গহেতব্বপত্তং সন্ধায ৰুত্তং. চালেতীতি ৰিনা কারণং চালেতি. সতিপি কারণে ভিক্খূনং পরিভোগারহং চালেতুং ন ৰট্টতি. কিঞ্চাপি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিত’’ন্তি (মহাৰ. ২৬৪) তাদিসে আবাধে অত্তনো অত্থায আমকমংসপটিগ্গহণং অনুঞ্ঞাতং, ‘‘আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি চ সামঞ্ঞতো পটিক্খিত্তং, তথাপি অত্তনো অঞ্ঞস্স ৰা ভিক্খুনো অত্থায অগ্গহিতত্তা ‘‘সীহৰিঘাসাদিং…পে… ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. সক্কোতি ৰিতক্কং সোধেতুন্তি ময্হম্পি দেতীতি ৰিতক্কস্স অনুপ্পন্নভাৰং সল্লক্খেতুং সক্কোতি, সামণেরস্স দস্সামীতি সুদ্ধচিত্তেন মযা গহিতন্তি ৰা সল্লক্খেতুং সক্কোতি.

সচে পন মূলেপি পটিগ্গহিতং হোতীতি এত্থ ‘‘গহেত্ৰা গতে ময্হম্পি দদেয্যুন্তি সঞ্ঞায সচে পটিগ্গহিতং হোতী’’তি ৰদন্তি. কোট্ঠাসে করোতীতি ভিক্খুসামণেরা চ অত্তনো অত্তনো অভিরুচিতং কোট্ঠাসং গণ্হন্তূতি সব্বেসং সমকে কোট্ঠাসে করোতি. গহিতাৰসেসন্তি সামণেরেহি গহিতকোট্ঠাসতো অৰসেসং. গণ্হিত্ৰাতি ‘‘ময্হং ইদং গণ্হিস্সামী’’তি গহেত্ৰা. ইধ গহিতাৰসেসং নাম তেন গণ্হিত্ৰা পুন ঠপিতং. পটিগ্গহেত্ৰাতি তদহু পটিগ্গহেত্ৰা. তেনেৰ ‘‘যাৰকালিকেন যাৰজীৰিকসংসগ্গে দোসো নত্থী’’তি ৰুত্তং. সচে পন পুরিমদিৰসে পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতা হোতি, সামিসেন মুখেন তস্সা ৰট্টিযা ধূমং পিৰিতুং ন ৰট্টতি. সমুদ্দোদকেনাতি অপ্পটিগ্গহিতসমুদ্দোদকেন. যস্মা কতকট্ঠি উদকং পসাদেত্ৰা ৰিসুং তিট্ঠতি, তস্মা ‘‘অব্বোহারিক’’ন্তি ৰুত্তং. লগ্গতীতি মুখে হত্থে চ উদকে সুক্খে সেতৰণ্ণং দস্সেন্তং লগ্গতি. পানীযং গহেত্ৰাতি অত্তনোযেৰ অত্থায গহেত্ৰা. সচে পন পীতাৰসেসং তত্থেৰ আকিরিস্সামীতি গণ্হাতি, পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি ৰিযূহিত্ৰা, অপনেত্ৰাতি অত্থো.

মহাভূতেসূতি সরীরনিস্সিতেসু মহাভূতেসু. পততীতি ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পততি. ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পতিতমেৰ হি পটিগ্গহেতব্বং, ন ইতরং. অল্লদারুং রুক্খতো ছিন্দিত্ৰাপি কাতুং ৰট্টতীতি এত্থ মত্তিকত্থায পথৰিং খণিতুম্পি ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. সপ্পদট্ঠক্খণেযেৰ ৰট্টতীতি অসতি কপ্পিযকারকে সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, অঞ্ঞদা পটিগ্গহাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অপ্পটিগ্গহিততা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহারিকাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো ভোজনৰগ্গো চতুত্থো.