৩. ওৰাদৰগ্গো

১. ওৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৪৪. ভিক্খুনিৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে কথানুসারেনাতি ‘‘সো থেরো কিংসীলো কিংসমাচারো কতরকুলা পব্বজিতো’’তিআদিনা পুচ্ছন্তানং পুচ্ছাকথানুসারেন. কথেতুং ৰট্টন্তীতি নিরামিসেনেৰ চিত্তেন কথেতুং ৰট্টন্তি. অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিরচ্ছানভূতা কথা তিরচ্ছানকথাতি আহ ‘‘সগ্গমগ্গগমনেপী’’তিআদি. অপি-সদ্দেন পগেৰ মোক্খমগ্গগমনেতি দীপেতি. তিরচ্ছানভূতন্তি তিরোকরণভূতং, বাধিকন্তি ৰুত্তং হোতি. লদ্ধাসেৰনা হি তিরচ্ছানকথা সগ্গমোক্খানং বাধিকাৰ হোতি. সমিদ্ধোতি পরিপুণ্ণো. সহিতত্থোতি যুত্তত্থো. অত্থগম্ভীরতাদিযোগতো গম্ভীরো. বহুরসোতি অত্থরসাদিবহুরসো. লক্খণপটিৰেধসংযুত্তোতি অনিচ্চাদিলক্খণপটিৰেধরসআৰহনতো লক্খণপটিৰেধসংযুত্তো.

১৪৫-১৪৭. পরতোতি পরত্থ, উত্তরিন্তি অত্থো. করোন্তোৰাতি পরিবাহিরে করোন্তোযেৰ. পাতিমোক্খোতি চারিত্তৰারিত্তপ্পভেদং সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি রক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, তস্মা ‘‘পাতিমোক্খ’’ন্তি ৰুচ্চতি. সংৰরণং সংৰরো, কাযৰচীদ্ৰারানং পিদহনং. যেন হি তে সংৰুতা পিহিতা হোন্তি, সো সংৰরো, কাযিকৰাচসিকস্স অৰীতিক্কমস্সেতং নামং. পাতিমোক্খসংৰরেন সংৰুতোতি পাতিমোক্খসংৰরেন পিহিতকাযৰচীদ্ৰারো. তথাভূতো চ যস্মা তেন সমঙ্গী নাম হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সমন্নাগতো’’তি. ৰত্ততীতি অত্তভাৰং পৰত্তেতি. ৰিহরতীতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইরিযাপথৰিহারো দস্সিতো.

সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো পাল়িযা ৰিভাৰেতুং ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ ৰিভঙ্গেতি ঝানৰিভঙ্গে. সীলং পতিট্ঠাতিআদীনি পাতিমোক্খস্সেৰ ৰেৰচনানি. তত্থ (ৰিভ. অট্ঠ. ৫১১) সীলন্তি কামঞ্চেতং সহ কম্মৰাচাপরিযোসানেন ইজ্ঝনকস্স পাতিমোক্খস্সেৰ ৰেৰচনং, এৰং সন্তেপি ধম্মতো এতং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৰা ৰিরমন্তস্স ৰত্তপটিপত্তিং ৰা পূরেন্তস্স চেতনাদযো ধম্মা ৰেদিতব্বা. যস্মা পন পাতিমোক্খসীলেন ভিক্খু সাসনে পতিট্ঠাতি নাম, তস্মা তং ‘‘পতিট্ঠা’’তি ৰুত্তং. পতিট্ঠহতি ৰা এত্থ ভিক্খু, কুসলধম্মা এৰ ৰা এত্থ পতিট্ঠহন্তীতি পতিট্ঠা. অযমত্থো ‘‘সীলে পতিট্ঠায নরো সপঞ্ঞো’’তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২) চ ‘‘পতিট্ঠা, মহারাজ, সীলং সব্বেসং কুসলানং ধম্মান’’ন্তি (মি. প. ২.১.৯) চ ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স খো, মহারাজ, সব্বে কুসলা ধম্মা ন পরিহাযন্তী’’তি চ আদিসুত্তৰসেন ৰেদিতব্বো.

তদেতং পুব্বুপ্পত্তিঅত্থেন আদি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, উত্তিয, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮২).

যথা হি নগরৰড্ঢকী নগরং মাপেতুকামো পঠমং নগরট্ঠানং সোধেতি, ততো অপরভাগে ৰীথিচতুক্কসিঙ্ঘাটকাদিপরিচ্ছেদেন ৰিভজিত্ৰা নগরং মাপেতি, এৰমেৰ যোগাৰচরো আদিম্হি সীলং সোধেতি, ততো অপরভাগে সমাধিৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি সচ্ছিকরোতি. যথা ৰা পন রজকো পঠমং তীহি খারেহি ৰত্থং ধোৰিত্ৰা পরিসুদ্ধে ৰত্থে যদিচ্ছকং রঙ্গজাতং উপনেতি, যথা ৰা পন ছেকো চিত্তকারো রূপং লিখিতুকামো আদিতো ভিত্তিপরিকম্মং করোতি, ততো অপরভাগে রূপং সমুট্ঠাপেতি, এৰমেৰ যোগাৰচরো আদিতোৰ সীলং ৰিসোধেত্ৰা অপরভাগে সমথৰিপস্সনাদযো ধম্মে সচ্ছিকরোতি. তস্মা সীলং ‘‘আদী’’তি ৰুত্তং.

তদেতং চরণসরিক্খতায চরণং. ‘‘চরণা’’তি পাদা ৰুচ্চন্তি. যথা হি ছিন্নচরণস্স পুরিসস্স দিসংগমনাভিসঙ্খারো ন জাযতি, পরিপুণ্ণপাদস্সেৰ জাযতি, এৰমেৰ যস্স সীলং ভিন্নং হোতি খণ্ডং অপরিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং ন সম্পজ্জতি. যস্স পন তং অভিন্নং হোতি অখণ্ডং পরিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং সম্পজ্জতি. তস্মা সীলং ‘‘চরণ’’ন্তি ৰুত্তং.

তদেতং সংযমনৰসেন সংযমো, সংৰরণৰসেন সংৰরোতি উভযেনপি সীলসংযমো চেৰ সীলসংৰরো চ কথিতো. ৰচনত্থো পনেত্থ সংযমেতি ৰীতিক্কমৰিপ্ফন্দনং, পুগ্গলং ৰা সংযমেতি ৰীতিক্কমৰসেন তস্স ৰিপ্ফন্দিতুং ন দেতীতি সংযমো, ৰীতিক্কমস্স পৰেসনদ্ৰারং সংৰরতি পিদহতীতি সংৰরো. মোক্খন্তি উত্তমং মুখভূতং ৰা. যথা হি সত্তানং চতুব্বিধো আহারো মুখেন পৰিসিত্ৰা অঙ্গমঙ্গানি ফরতি, এৰং যোগিনোপি চতুভূমককুসলং সীলমুখেন পৰিসিত্ৰা অত্থসিদ্ধিং সম্পাদেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘মোক্খ’’ন্তি. পমুখে সাধূতি পমোক্খং, পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি অত্থো. কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযাতি চতুভূমককুসলানং পটিলাভত্থায পমোক্খং পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি ৰেদিতব্বং.

কাযিকো অৰীতিক্কমোতি তিৰিধং কাযসুচরিতং. ৰাচসিকোতি চতুব্বিধং ৰচীসুচরিতং. কাযিকৰাচসিকোতি তদুভযং. ইমিনা আজীৰট্ঠমকসীলং পরিযাদায দস্সেতি. সংৰুতোতি পিহিতো, সংৰুতিন্দ্রিযো পিহিতিন্দ্রিযোতি অত্থো. যথা হি সংৰুতদ্ৰারং গেহং ‘‘সংৰুতগেহং পিহিতগেহ’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰমিধ সংৰুতিন্দ্রিযো ‘‘সংৰুতো’’তি ৰুত্তো. পাতিমোক্খসংৰরেনাতি পাতিমোক্খসঙ্খাতেন সংৰরেন. উপেতোতিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি.

ইরিযতীতিআদীহি সত্তহিপি পদেহি পাতিমোক্খসংৰরসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইরিযাপথৰিহারো কথিতো. তত্থ ইরিযতীতি চতুন্নং ইরিযাপথানং অঞ্ঞতরসমঙ্গিভাৰতো ইরিযতি. তেহি ইরিযাপথচতুক্কেহি কাযসকটৰত্তনেন ৰত্ততি. একং ইরিযাপথদুক্খং অপরেন ইরিযাপথেন ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা চিরট্ঠিতিভাৰেন সরীররক্খণতো পালেতি. একস্মিং ইরিযাপথে অসণ্ঠহিত্ৰা সব্বইরিযাপথে ৰত্তনতো যপেতি. তেন তেন ইরিযাপথেন তথা তথা কাযস্স যাপনতো যাপেতি. চিরকালৰত্তাপনতো চরতি. ইরিযাপথেন ইরিযাপথং ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা জীৰিতহরণতো ৰিহরতি.

মিচ্ছাজীৰপটিসেধকেনাতি –

‘‘ইধেকচ্চো ৰেল়ুদানেন ৰা পত্তদানেন ৰা পুপ্ফ ফল সিনানদন্তকট্ঠদানেন ৰা চাটুকম্যতায ৰা মুগ্গসূপ্যতায ৰা পারিভটযতায ৰা জঙ্ঘপেসনিকেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি, অযং ৰুচ্চতি অনাচারো’’তি (ৰিভ. ৫১৩) –

এৰং ৰুত্তঅনাচারসঙ্খাতমিচ্ছাজীৰপটিপক্খেন.

ন ৰেল়ুদানাদিনা আচারেনাতি –

‘‘ইধেকচ্চো ন ৰেল়ুদানেন ন পত্ত ন পুপ্ফ ন ফল ন সিনান ন দন্তকট্ঠ ন চাটুকম্যতায ন মুগ্গসূপ্যতায ন পারিভটযতায ন জঙ্ঘপেসনিকেন ন অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি, অযং ৰুচ্চতি আচারো’’তি (ৰিভ. ৫১৩) –

এৰং ৰুত্তেন ন ৰেল়ুদানাদিনা আচারেন.

ৰেসিযাদিঅগোচরং পহাযাতি –

‘‘ইধেকচ্চো ৰেসিযগোচরো ৰা হোতি ৰিধৰ থুল্লকুমারি পণ্ডক ভিক্খুনি পানাগারগোচরো ৰা, সংসট্ঠো ৰিহরতি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি পন তানি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি অনোপানভূতানি অক্কোসকপরিভাসকানি অনত্থকামানি অহিতকামানি অফাসুককামানি অযোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং, তথারূপানি কুলানি সেৰতি ভজতি পযিরুপাসতি, অযং ৰুচ্চতি অগোচরো’’তি (ৰিভ. ৫১৪) –

এৰমাগতং ৰেসিযাদিঅগোচরং পহায.

সদ্ধাসম্পন্নকুলাদিনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন উপনিস্সযগোচরাদিং সঙ্গণ্হাতি. তিৰিধো হি গোচরো উপনিস্সযগোচরো আরক্খগোচরো উপনিবন্ধগোচরোতি. কতমো উপনিস্সযগোচরো? দসকথাৰত্থুগুণসমন্নাগতো কল্যাণমিত্তো, যং নিস্সায অসুতং সুণাতি, সুতং পরিযোদপেতি, কঙ্খং ৰিতরতি, দিট্ঠিং উজুং করোতি, চিত্তং পসাদেতি. যস্স ৰা পন অনুসিক্খমানো সদ্ধায ৰড্ঢতি, সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায ৰড্ঢতি, অযং উপনিস্সযগোচরো. কতমো আরক্খগোচরো? ইধ ভিক্খু অন্তরঘরং পৰিট্ঠো ৰীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৰী সংৰুতো গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন রথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুরিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং ওলোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৰিদিসং ৰিপেক্খমানো গচ্ছতি, অযং আরক্খগোচরো. কতমো উপনিবন্ধগোচরো? চত্তারো সতিপট্ঠানা, যত্থ চিত্তং উপনিবন্ধতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘কো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযো? যদিদং চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২), অযং উপনিবন্ধগোচরো. ইতি অযং তিৰিধো গোচরো ইধ আদি-সদ্দেন সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো.

অপ্পমত্তকেসু ৰজ্জেসূতি অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৰজ্জেসু. ভযতো দস্সনসীলোতি পরমাণুমত্তং ৰজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেরুপব্বতসদিসং কত্ৰা দস্সনসভাৰো, সব্বলহুকং ৰা দুব্ভাসিতমত্তং পারাজিকসদিসং কত্ৰা দস্সনসভাৰো. সম্মা আদাযাতি সম্মদেৰ সক্কচ্চং সব্বসো ৰা আদিযিত্ৰা.

ৰট্টদুক্খনিস্সরণত্থিকেহি সোতব্বতো সুতং, পরিযত্তিধম্মো. তং ধারেতীতি সুতধরো, সুতস্স আধারভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং এত্তো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৰিয ন তিট্ঠতি, পরিসমজ্ঝে একং সুত্তং ৰা জাতকং ৰা কথেতুং ৰা ৰাচেতুং ৰা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধরো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৰচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৰ হোতি, দসপি ৰীসতিপি ৰস্সানি সজ্ঝাযং অকরোন্তস্স ন নস্সতি, অযং সুতধরো নাম. তেনেৰাহ ‘‘যদস্স ত’’ন্তিআদি. একপদম্পি একক্খরম্পি অৰিনট্ঠং হুত্ৰা সন্নিচিযতীতি সন্নিচযো, সুতং সন্নিচযো এতস্মিন্তি সুতসন্নিচযোতি আহ ‘‘সুতং সন্নিচিতং অস্মিন্তি সুতসন্নিচযো’’তি. যস্স হি সুতং হদযমঞ্জুসাযং সন্নিচিতং সিলায লেখা ৰিয সুৰণ্ণঘটে পক্খিত্তা সীহৰসা ৰিয চ সাধু তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. তেনাহ ‘‘এতেন…পে… অৰিনাসং দস্সেতী’’তি.

ধাতাতি পগুণা ৰাচুগ্গতা. একস্স হি উগ্গহিতবুদ্ধৰচনং নিচ্চকালিকং ন হোতি, ‘‘অসুকসুত্তং ৰা জাতকং ৰা কথেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘সজ্ঝাযিত্ৰা অঞ্ঞেহি সংসন্দিত্ৰা পরিপুচ্ছাৰসেন অত্থং ওগাহিত্ৰা জানিস্সামী’’তি ৰদতি. একস্স পগুণং পবন্ধৰিচ্ছেদাভাৰতো গঙ্গাসোতসদিসং ভৰঙ্গসোতসদিসঞ্চ অকিত্তিমং সুখপ্পৰত্তি হোতি, ‘‘অসুকসুত্তং ৰা জাতকং ৰা কথেহী’’তি ৰুত্তে উদ্ধরিত্ৰা তমেৰ কথেতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ধাতা’’তি. ৰাচায পগুণা কতাতি সুত্তদসকৰগ্গদসকপণ্ণাসদসকৰসেন ৰাচায সজ্ঝাযিতা, দস সুত্তানি গতানি, দস ৰগ্গানি গতানীতিআদিনা সল্লক্খেত্ৰা ৰাচায সজ্ঝাযিতাতি অত্থো. সুত্তেকদেসস্স হি সুত্তমত্তস্স চ ৰচসা পরিচযো ইধ নাধিপ্পেতো, অথ খো ৰগ্গাদিৰসেনেৰ. মনসা অনুপেক্খিতাতি মনসা অনু অনু পেক্খিতা, ভাগসো নিজ্ঝাযিতা চিন্তিতাতি অত্থো. আৰজ্জন্তস্সাতি ৰাচায সজ্ঝাযিতুং বুদ্ধৰচনং মনসা চিন্তেন্তস্স. সুট্ঠু পটিৰিদ্ধাতি নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৰা সুট্ঠু যাথাৰতো পটিৰিদ্ধা.

দ্ৰে মাতিকাতি ভিক্খুমাতিকা ভিক্খুনীমাতিকা চ. ৰাচুগ্গতাতি পুরিমস্সেৰ ৰেৰচনং. তিস্সো অনুমোদনাতি সঙ্ঘভত্তে দানানিসংসপটিসংযুত্তঅনুমোদনা, ৰিহারাদিমঙ্গলে মঙ্গলসুত্তাদিঅনুমোদনা, মতকভত্তাদিঅৰমঙ্গলে তিরোকুট্টাদিঅনুমোদনাতি ইমা তিস্সো অনুমোদনা. কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযোতি পরিৰারাৰসানে কম্মৰগ্গে ৰুত্তৰিনিচ্ছযো. ‘‘ৰিপস্সনাৰসেন উগ্গণ্হন্তেন চতুধাতুৰৰত্থানমুখেন উগ্গহেতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতত্তা চতস্সো দিসা এতস্সাতি চতুদ্দিসো, চতুদ্দিসোযেৰ চাতুদ্দিসো, চতস্সো ৰা দিসা অরহতি, চতূসু ৰা দিসাসু সাধূতি চাতুদ্দিসো.

অভিৰিনযেতি সকলে ৰিনযপিটকে. ৰিনেতুন্তি সিক্খাপেতুং. ‘‘দ্ৰে ৰিভঙ্গা পগুণা ৰাচুগ্গতা কাতব্বাতি ইদং পরিপুচ্ছাৰসেন উগ্গহণম্পি সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. একস্স পমুট্ঠং, ইতরস্স পগুণং হোতীতি আহ ‘‘তীহি জনেহি সদ্ধিং পরিৰত্তনক্খমা কাতব্বা’’তি. অভিধম্মেতি নামরূপপরিচ্ছেদে. হেট্ঠিমা ৰা তযো ৰগ্গাতি মহাৰগ্গতো হেট্ঠা সগাথকৰগ্গো নিদানৰগ্গো খন্ধকৰগ্গোতি ইমে তযো ৰগ্গা. ‘‘ধম্মপদম্পি সহ ৰত্থুনা উগ্গহেতুং ৰট্টতী’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তত্তা জাতকভাণকেন সাট্ঠকথং জাতকং উগ্গহেত্ৰাপি ধম্মপদম্পি সহ ৰত্থুনা উগ্গহেতব্বমেৰ.

কল্যাণা সুন্দরা পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা ৰাচা অস্সাতি কল্যাণৰাচো. তেনাহ ‘‘সিথিলধনিতাদীনং…পে… ৰাচায সমন্নাগতো’’তি. তত্থ পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযাতি ঠানকরণসম্পত্তিযা সিক্খাসম্পত্তিযা চ কত্থচিপি অনূনতায পরিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খরানি এতিস্সাতি পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা, পদমেৰ ৰা অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং, তং অক্খরপারিপূরিং কত্ৰা সিথিলধনিতাদিদসৰিধং ব্যঞ্জনবুদ্ধিং অপরিহাপেত্ৰা ৰুত্তং পরিমণ্ডলং নাম হোতি. অক্খরপারিপূরিযা হি পদব্যঞ্জনস্স পরিমণ্ডলতা. তেন ৰুত্তং ‘‘সিথিলধনিতাদীনং যথাৰিধানৰচনেনা’’তি, পরিমণ্ডলং পদব্যঞ্জনং এতিস্সাতি পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অথ ৰা পজ্জতি ঞাযতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি. যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং, ৰাক্যং. তেসং পরিপুণ্ণতায পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা.

অপিচ যো ভিক্খু পরিসতি ধম্মং দেসেন্তো সুত্তং ৰা জাতকং ৰা নিক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞং উপারম্ভকরং সুত্তং আহরতি, তস্স উপমং কথেতি, তদত্থং ওতারেতি, এৰং ইদং গহেত্ৰা এত্থ খিপন্তো একপস্সেনেৰ পরিহরন্তো কালং ঞত্ৰা ৰুট্ঠহতি, নিক্খিত্তসুত্তং পন নিক্খিত্তমত্তমেৰ হোতি, তস্স কথা অপরিমণ্ডলা নাম হোতি অত্থস্স অপরিপুণ্ণভাৰতো. যো পন সুত্তং ৰা জাতকং ৰা নিক্খিপিত্ৰা বহি একপদম্পি অগন্ত্ৰা যথানিক্খিত্তস্স সুত্তস্স অত্থসংৰণ্ণনাৰসেনেৰ সুত্তন্তরম্পি আনেন্তো পাল়িযা অনুসন্ধিঞ্চ পুব্বাপরঞ্চ অপেক্খন্তো আচরিযেহি দিন্ননযে ঠত্ৰা তুলিকায পরিচ্ছিন্দন্তো ৰিয তং তং অত্থং সুৰৰত্থিতং কত্ৰা দস্সেন্তো গম্ভীরমাতিকায উদকং পেসেন্তো ৰিয গম্ভীরমত্থং গমেন্তো ৰগ্গিহারিগতিযা পদে পদং কোট্টেন্তো সিন্ধৰাজানীযো ৰিয একংযেৰ পদং অনেকেহি পরিযাযেহি পুনপ্পুনং সংৰণ্ণন্তো গচ্ছতি, তস্স কথা পরিমণ্ডলা নাম হোতি ধম্মতো অত্থতো অনুসন্ধিতো পুব্বাপরতো আচরিযুগ্গহতোতি সব্বসো পরিপুণ্ণভাৰতো. এৰরূপম্পি কথং সন্ধায ‘‘পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযা’’তি ৰুত্তং.

গুণপরিপুণ্ণভাৰেন পুরে ভৰাতি পোরী, তস্স ভিক্খুনো তেনেতং ভাসিতব্বং অত্থস্স গুণপরিপুণ্ণভাৰেন পুরে পুণ্ণভাৰে ভৰাতি অত্থো. পুরে ৰা ভৰত্তা পোরিযা নাগরিকিত্থিযা সুখুমালত্তনেন সদিসাতি পোরী, পুরে সংৰড্ঢনারী ৰিয সুকুমারাতি অত্থো. পুরস্স এসাতিপি পোরী, পুরস্স এসাতি নগরৰাসীনং কথাতি অত্থো. নগরৰাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি পিতিমত্তং ‘‘পিতা’’তি, ভাতিমত্তং ‘‘ভাতা’’তি ৰদন্তি. এৰরূপী হি কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতি মনাপা, তায পোরিযা.

ৰিস্সট্ঠাযাতি পিত্তসেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধায সন্দিট্ঠৰিলম্বিতাদিদোসরহিতায. অথ ৰা নাতিসীঘং নাতিসণিকং নিরন্তরং একরসঞ্চ কত্ৰা পরিসায অজ্ঝাসযানুরূপং ধম্মং কথেন্তস্স ৰাচা ৰিস্সট্ঠা নাম. যো হি ভিক্খু ধম্মং কথেন্তো সুত্তং ৰা জাতকং ৰা আরভিত্ৰা আরদ্ধকালতো পট্ঠায তুরিততুরিতো অরণিং মন্থেন্তো ৰিয উণ্হখাদনীযং খাদন্তো ৰিয পাল়িযা অনুসন্ধিপুব্বাপরেসু গহিতং গহিতমেৰ, অগ্গহিতং অগ্গহিতমেৰ কত্ৰা পুরাণপণ্ণন্তরেসু চরমানং গোধং উট্ঠাপেন্তো ৰিয তত্থ তত্থ পহরন্তো ওসাপেত্ৰা উট্ঠায গচ্ছতি. পুরাণপণ্ণন্তরেসু হি পরিপাতিযমানা গোধা কদাচি দিস্সতি কদাচি ন দিস্সতি, এৰমেকচ্চস্স অত্থৰণ্ণনা কত্থচি দিস্সতি কত্থচি ন দিস্সতি. যোপি ধম্মং কথেন্তো কালেন সীঘং, কালেন সণিকং, কালেন মন্দং, কালেন মহাসদ্দং, কালেন খুদ্দকসদ্দং করোতি, যথা নিজ্ঝামতণ্হিকপেতস্স মুখতো নিচ্ছরণকঅগ্গি কালেন জলতি কালেন নিব্বাযতি, এৰং পেতধম্মকথিকো নাম হোতি, পরিসায উট্ঠাতুকামায পুন আরভতি. যোপি কথেন্তো তত্থ তত্থ ৰিত্থাযতি, অপ্পটিভানতায আপজ্জতি, কেনচি রোগেন নিত্থুনন্তো ৰিয কন্দন্তো ৰিয কথেতি, ইমেসং সব্বেসম্পি কথা ৰিস্সট্ঠা নাম ন হোতি সুখেন অপ্পৰত্তভাৰতো. যো পন সুত্তং আহরিত্ৰা আচরিযেহি দিন্ননযে ঠিতো আচরিযুগ্গহং অমুঞ্চন্তো যথা চ আচরিযা তং তং সুত্তং সংৰণ্ণেসুং, তেনেৰ নযেন সংৰণ্ণেন্তো নাতিসীঘং নাতিসণিকন্তিআদিনা ৰুত্তনযেন কথাপবন্ধং অৰিচ্ছিন্নং কত্ৰা নদীসোতো ৰিয পৰত্তেতি, আকাসগঙ্গাতো ভস্সমানউদকং ৰিয নিরন্তরকথং পৰত্তেতি, তস্স কথা ৰিস্সট্ঠা নাম হোতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ৰিস্সট্ঠাযা’’তি.

অনেলগল়াযাতি এলগল়ৰিরহিতায. কস্সচি হি কথেন্তস্স এলং গল়তি, লালা পগ্ঘরতি, খেল়ফুসিতানি ৰা নিক্খমন্তি, তস্স ৰাচা এলগল়া নাম হোতি, তব্বিপরীতাযাতি অত্থো. অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযাতি আদিমজ্ঝপরিযোসানং পাকটং কত্ৰা ভাসিতত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনসমত্থতায অত্থঞাপনে সাধনায.

ৰাচাৰ করণন্তি ৰাক্করণং, উদাহারঘোসো. কল্যাণং মধুরং ৰাক্করণং অস্সাতি কল্যাণৰাক্করণো. তেনেৰাহ ‘‘মধুরস্সরো’’তি. হীল়েতীতি অৰজানাতি. মাতুগামোতি সম্বন্ধো. মনং অপাযতি ৰড্ঢেতীতি মনাপো. তেনাহ ‘‘মনৰড্ঢনকো’’তি. ৰট্টভযেন তজ্জেত্ৰাতি যোব্বনমদাদিমত্তা ভিক্খুনিযো সংসারভযেন তাসেত্ৰা. গিহিকালেতি অত্তনো গিহিকালে. ভিক্খুনিযা মেথুনেন ভিক্খুনীদূসকো হোতীতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গমেৰ ৰদতি. সিক্খমানাসামণেরীসু পন মেথুনেনপি ভিক্খুনীদূসকো ন হোতীতি আহ ‘‘সিক্খমানাসামণেরীসু মেথুনধম্ম’’ন্তি. ‘‘কাসাযৰত্থৰসনাযা’’তি ৰচনতো দুস্সীলাসু ভিক্খুনীসিক্খমানাসামণেরীসু গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নপুব্বো পটিক্খিত্তোযেৰাতি দট্ঠব্বং. তস্সা ভিক্খুনিযা অভাৰেপি যা যা তস্সা ৰচনং অস্সোসুং, তা তা তথেৰ মঞ্ঞন্তীতি আহ ‘‘মাতুগামো হী’’তিআদি.

ইদানি অট্ঠ অঙ্গানি সমোধানেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি আরদ্ধং. ইমেহি পন অট্ঠহঙ্গেহি অসমন্নাগতং ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন সম্মন্নেন্তো দুক্কটং আপজ্জতি, ভিক্খু পন সম্মতোযেৰ হোতি.

১৪৮. গরুকেহীতি গরুকাতব্বেহি. একতোউপসম্পন্নাযাতি উপযোগত্থে ভুম্মৰচনং. ‘‘ওৰদতী’’তি ৰা ইমস্স ‘‘ৰদতী’’তি অত্থে সতি সম্পদানৰচনম্পি যুজ্জতি. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্না নাম পরিৰত্তলিঙ্গা ৰা পঞ্চসতসাকিযানিযো ৰা.

১৪৯. আসনং পঞ্ঞপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘সচে ভূমি মনাপা হোতি, আসনং অপঞ্ঞাপেতুম্পি ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. মাতুগামগ্গহণেন ভিক্খুনীপি সঙ্গহিতাতি আহ ‘‘ধম্মদেসনাপত্তিমোচনত্থ’’ন্তি. সম্মতস্স ভিক্খুনো সন্তিকং পাটিপদে ওৰাদত্থায সব্বাহি ভিক্খুনীহি আগন্তব্বতো ‘‘সমগ্গাত্থ ভগিনিযো’’তি ইমিনা সব্বাসং আগমনং পুচ্ছতীতি আহ ‘‘সব্বা আগতাত্থা’’তি. গিলানাসু অনাগতাসুপি গিলানানং অনাগমনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা আগন্তুং সমত্থাহি চ সব্বাহি আগতত্তা ‘‘সমগ্গাম্হয্যা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. অন্তোগামে ৰাতিআদীসু যত্থ পঞ্চ অঙ্গানি ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা ৰন্দিতুং ন সক্কা হোতি, তত্থ ঠিতায এৰ কাযং পুরতো নামেত্ৰা ‘‘ৰন্দামি অয্যা’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ গন্তুম্পি ৰট্টতি. অন্তরঘরন্তি কত্থচি নগরদ্ৰারস্স বহিইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তোগামো ৰুচ্চতি, কত্থচি ঘরুম্মারতো পট্ঠায অন্তোগেহং. ইধ পন ‘‘অন্তোগামে ৰা’’তি ৰিসুং ৰুত্তত্তা ‘‘অন্তরঘরে ৰা’’তি অন্তোগেহং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যত্থ কত্থচীতি অন্তোগামাদীসু যত্থ কত্থচি.

ৰট্টতীতি ‘‘ৰসথ অয্যে, মযং ভিক্খূ আনেস্সামা’’তি ৰুত্তৰচনং সদ্দহন্তীহি ৰসিতুং ৰট্টতি. ন নিমন্তিতা হুত্ৰা গন্তুকামাতি মনুস্সেহি নিমন্তিতা হুত্ৰা গন্তুকামা ন হোন্তীতি অত্থো, তত্থেৰ ৰস্সং উপগন্তুকামা হোন্তীতি অধিপ্পাযো. যতোতি ভিক্খুনুপস্সযতো. যাচিত্ৰাতি ‘‘তুম্হেহি আনীতওৰাদেনেৰ মযম্পি ৰসিস্সামা’’তি যাচিত্ৰা. তত্থাতি তস্মিং ভিক্খুনুপস্সযে. আগতানং সন্তিকে ওৰাদেন ৰসিতব্বন্তি পচ্ছিমিকায ৰস্সং ৰসিতব্বং. অভিক্খুকাৰাসে ৰসন্তিযা আপত্তীতি চোদনামুখেন সামঞ্ঞতো আপত্তিপ্পসঙ্গং ৰদতি, ন পন তস্সা আপত্তি. ৰস্সচ্ছেদং কত্ৰা গচ্ছন্তিযাপি আপত্তীতি ৰস্সানুপগমমূলং আপত্তিং ৰদতি. ইতরায আপত্তিযা অনাপত্তিকারণসব্ভাৰতো ‘‘সা রক্খিতব্বা’’তি ৰুত্তং, সা ৰস্সানুপগমমূলা আপত্তি রক্খিতব্বাতি অত্থো, অভিক্খুকেপি আৰাসে ঈদিসাসু আপদাসু ৰস্সং উপগন্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘আপদাসু হি…পে… অনাপত্তি ৰুত্তা’’তি. ইতরায পন আপত্তিযা অনাপত্তি, কারণে অসতি পচ্ছিমিকাযপি ৰস্সং ন উপগন্তব্বং. সন্তেসু হি ভিক্খূসু ৰস্সং অনুপগচ্ছন্তিযা আপত্তি. তত্থ গন্ত্ৰা পৰারেতব্বন্তি এত্থ অপৰারেন্তীনং আপত্তিসম্ভৰতো. সচে দূরেপি ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানং হোতি, সক্কা চ হোতি নৰমিযং গন্ত্ৰা পৰারেতুং, তত্থ গন্ত্ৰা পৰারেতব্বং. সচে পন নৰমিযং নিক্খমিত্ৰা সম্পাপুণিতুং ন সক্কা হোতি, অগচ্ছন্তীনং অনাপত্তি.

উপোসথস্স পুচ্ছনং উপোসথপুচ্ছা, সাযেৰ ক-প্পচ্চযং রস্সত্তঞ্চ কত্ৰা উপোসথপুচ্ছকন্তি ৰুত্তাতি আহ ‘‘উপোসথপুচ্ছন’’ন্তি. উপোসথো পুচ্ছিতব্বোতি ‘‘কদা, অয্য, উপোসথো’’তি পুচ্ছিতব্বো. ভিক্খুনাপি ‘‘স্ৰে, ভগিনি, উপোসথো’’তি ৰত্তব্বং. ভিক্খূ কদাচি কেনচি কারণেন পন্নরসিকং ৰা চাতুদ্দসীউপোসথং, চাতুদ্দসিকং ৰা পন্নরসীউপোসথং করোন্তি, যস্মিঞ্চ দিৰসে ভিক্খূহি উপোসথো কতো, তস্মিংযেৰ ভিক্খুনীহিপি উপোসথো কাতব্বোতি অধিপ্পাযেন ‘‘পক্খস্স তেরসিযংযেৰ গন্ত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. এৰং পুচ্ছিতেন ভিক্খুনা সচে চাতুদ্দসিযং উপোসথং করোন্তি, ‘‘চাতুদ্দসিকো ভগিনী’’তি ৰত্তব্বং. সচে পন পন্নরসিযং করোন্তি, ‘‘পন্নরসিকো ভগিনী’’তি আচিক্খিতব্বং. ওৰাদত্থাযাতি ওৰাদযাচনত্থায. পাটিপদদিৰসতো পন পট্ঠায ধম্মসৰনত্থায গন্তব্বন্তি পাটিপদদিৰসে ওৰাদগ্গহণত্থায দুতিযদিৰসতো পট্ঠায অন্তরন্তরা ধম্মসৰনত্থায গন্তব্বং. ওৰাদগ্গহণম্পি হি ‘‘ধম্মসৰনমেৰা’’তি অভেদেন ৰুত্তং. নিরন্তরং ৰিহারং উপসঙ্কমিংসূতি যেভুয্যেন উপসঙ্কমনং সন্ধায ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতন্তিআদিনা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিস্সামাতি সব্বাসংযেৰ ভিক্খুনীনং উপসঙ্কমনদীপনত্থং পাল়ি নিদস্সিতা. ওৰাদং গচ্ছতীতি ওৰাদং যাচিতুং গচ্ছতি. দ্ৰে তিস্সোতি দ্ৰীহি তীহি. করণত্থে চেতং পচ্চত্তৰচনং.

পাসাদিকেনাতি পসাদজনকেন নিদ্দোসেন কাযকম্মাদিনা. সম্পাদেতূতি তিৰিধং সিক্খং সম্পাদেতু. সচে পাতিমোক্খুদ্দেসকংযেৰ দিস্ৰা তাহি ভিক্খুনীহি ওৰাদো যাচিতো ভৰেয্য, তেন কিং কাতব্বন্তি? উপোসথগ্গে সন্নিপতিতে ভিক্খুসঙ্ঘে পুব্বকিচ্চৰসেন ‘‘অত্থি কাচি ভিক্খুনিযো ওৰাদং যাচমানা’’তি পুচ্ছিযমানে ‘‘এৰং ৰদেহী’’তি ওৰাদপটিগ্গাহকেন ৰত্তব্বৰচনং অঞ্ঞেন ভিক্খুনা কথাপেত্ৰা পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বৰচনং অত্তনা ৰত্ৰা পুন সযমেৰ গন্ত্ৰা ভিক্খুনীনং আরোচেতব্বং, অঞ্ঞেন ৰা ভিক্খুনা তস্মিং দিৰসে পাতিমোক্খং উদ্দিসাপেতব্বং. এতং ৰুত্তন্তি ‘‘তাহী’’তি এতং বহুৰচনং ৰুত্তং.

একা ভিক্খুনী ৰাতি ইদং বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি একায এৰ ভিক্খুনিযা সাসনপটিগ্গহণং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন দুতিযিকায অভাৰং সন্ধায. বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহীতি অন্তরামগ্গে ৰা তস্মিংযেৰ ৰা গামে বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি. ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্য ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চা’’তি ইমিনা নানাউপস্সযেহি সাসনং গহেত্ৰা আগতভিক্খুনিযা ৰত্তব্বৰচনং দস্সেতি. ইদঞ্চ একেন পকারেন মুখমত্তনিদস্সনত্থং ৰুত্তং, তস্মিং তস্মিং পন ভিক্খুনুপস্সযে ভিক্খুনীনং পমাণং সল্লক্খেত্ৰা তদনুরূপেন নযেন ৰত্তব্বং. ভিক্খুসঙ্ঘস্স অয্যানং অয্যস্সাতি ইদং সঙ্খিপিত্ৰা ৰুত্তং.

পাতিমোক্খুদ্দেসকেনপীতি ইদং সঙ্ঘুপোসথৰসেনেৰ দস্সিতং. যত্থ পন তিণ্ণং দ্ৰিন্নং ৰা ৰসনট্ঠানে পাতিমোক্খুদ্দেসো নত্থি, তত্থাপি ঞত্তিঠপনকেন ইতরেন ৰা ভিক্খুনা ইমিনাৰ নযেন ৰত্তব্বং. একপুগ্গলেনপি উপোসথদিৰসে ওৰাদযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা পাটিপদে আগতানং ভিক্খুনীনং ‘‘নত্থি কোচী’’তিআদি ৰত্তব্বমেৰ. সচে সযমেৰ, ‘‘সম্মতো অহ’’ন্তি ৰত্তব্বং. ইমং ৰিধিং অজানন্তো ইধ বালোতি অধিপ্পেতো.

১৫০. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ৰগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৰগ্গসঞ্ঞী ওৰদতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতিআদীসু ৰিজ্জমানেসুপি ৰগ্গাদিভাৰনিমিত্তেসু দুক্কটেসু অধম্মকম্মমূলকং পাচিত্তিযমেৰ পাল়িযং সব্বত্থ ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অধম্মকম্মে দ্ৰিন্নং নৰকানং ৰসেন অট্ঠারস পাচিত্তিযানী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অসম্মততা, ভিক্খুনিযা পরিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৰাদৰসেন অট্ঠগরুধম্মভণনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

ওৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৫৩. দুতিযে কুসলানং ধম্মানং সাতচ্চকিরিযাযাতি পুব্বভাগপ্পটিপত্তিৰসেন ৰুত্তং. মুনাতীতি জানাতি. তেন ঞাণেনাতি তেন অরহত্তফলপঞ্ঞাসঙ্খাতেন ঞাণেন. পথেসূতি উপাযমগ্গেসু. অরহতো পরিনিট্ঠিতসিক্খত্তা আহ ‘‘ইদঞ্চ…পে… ৰুত্ত’’ন্তি. অথ ৰা ‘‘অপ্পমজ্জতো সিক্খতো’’তি ইমেসং পদানং হেতুঅত্থতা দট্ঠব্বা, তস্মা অপ্পমজ্জনহেতু সিক্খনহেতু চ অধিচেতসোতি অত্থো. সোকাতি চিত্তসন্তাপা. এত্থ চ অধিচেতসোতি ইমিনা অধিচিত্তসিক্খা, অপ্পমজ্জতোতি ইমিনা অধিসীলসিক্খা, মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতোতি এতেহি অধিপঞ্ঞাসিক্খা, মুনিনোতি ৰা এতেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা, মোনপথেসু সিক্খতোতি এতেন তাসং লোকুত্তরসিক্খানং পুব্বভাগপ্পটিপদা, সোকা ন ভৰন্তীতিআদীহি সিক্খাপারিপূরিযা আনিসংসা পকাসিতাতি ৰেদিতব্বং.

কোকনুদন্তি পদুমৰিসেসনং যথা ‘‘কোকাসয’’ন্তি, তং কির বহুপত্তং ৰণ্ণসম্পন্নং অতিৰিয সুগন্ধঞ্চ হোতি. ‘‘কোকনুদং নাম সেতপদুম’’ন্তিপি ৰদন্তি. পাতোতি পগেৰ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা কোকনুদসঙ্খাতং পদুমং পাতো সূরিযুগ্গমনৰেলাযং ফুল্লং ৰিকসিতং অৰীতগন্ধং সিযা ৰিরোচমানং, এৰং সরীরগন্ধেন গুণগন্ধেন চ সুগন্ধং সরদকালে অন্তলিক্খে আদিচ্চমিৰ অত্তনো তেজসা তপন্তং অঙ্গেহি নিচ্ছরণজুতিতায অঙ্গীরসং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.

অভব্বোতি পটিপত্তিসারমিদং সাসনং, পটিপত্তি চ পরিযত্তিমূলিকা, ত্ৰঞ্চ পরিযত্তিং উগ্গহেতুং অসমত্থো, তস্মা অভব্বোতি অধিপ্পাযো. সুদ্ধং পিলোতিকখণ্ডন্তি ইদ্ধিযা অভিসঙ্খতং পরিসুদ্ধং চোল়খণ্ডং. তদা কির ভগৰা ‘‘ন সজ্ঝাযং কাতুং অসক্কোন্তো মম সাসনে অভব্বো নাম হোতি, মা সোচি ভিক্খূ’’তি তং বাহাযং গহেত্ৰা ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ইদ্ধিযা পিলোতিকখণ্ডং অভিনিম্মিনিত্ৰা ‘‘হন্দ, ভিক্খু, ইমং পরিমজ্জন্তো ‘রজোহরণং রজোহরণ’ন্তি পুনপ্পুনং সজ্ঝাযং করোহী’’তি ৰত্ৰা অদাসি তত্থ পুব্বেকতাধিকারত্তা.

সো কির পুব্বে রাজা হুত্ৰা নগরং পদক্খিণং করোন্তো নলাটতো সেদে মুচ্চন্তে পরিসুদ্ধেন সাটকেন নলাটং পুঞ্ছি, সাটকো কিলিট্ঠো অহোসি. সো ‘‘ইমং সরীরং নিস্সায এৰরূপো পরিসুদ্ধসাটকো পকতিং জহিত্ৰা কিলিট্ঠো জাতো, অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা’’তি অনিচ্চসঞ্ঞং পটিলভতি, তেন কারণেনস্স রজোহরণমেৰ পচ্চযো জাতো. রজং হরতীতি রজোহরণং. সংৰেগং পটিলভিত্ৰাতি অসুভসঞ্ঞং অনিচ্চসঞ্ঞঞ্চ উপট্ঠপেন্তো সংৰেগং পটিলভিত্ৰা. সো হি যোনিসো উম্মজ্জন্তো ‘‘পরিসুদ্ধং ৰত্থং, নত্থেত্থ দোসো, অত্তভাৰস্স পনাযং দোসো’’তি অসুভসঞ্ঞং অনিচ্চসঞ্ঞঞ্চ পটিলভিত্ৰা নামরূপপরিগ্গহাদিনা পঞ্চসু খন্ধেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা কলাপসম্মসনাদিক্কমেন ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা উদযব্বযঞাণাদিপঅপাটিযা ৰিপস্সনং অনুলোমগোত্রভুসমীপং পাপেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ৰিপস্সনং আরভী’’তি. ওভাসগাথং অভাসীতি ওভাসৰিস্সজ্জনপুব্বকভাসিতগাথা ওভাসগাথা, তং অভাসীতি অত্থো.

এত্থ চ ‘‘অধিচেতসোতি ইমং ওভাসগাথং অভাসী’’তি ইধেৰ ৰুত্তং. ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৮৬) পন ধম্মপদট্ঠকথাযং (ধ. প. অট্ঠ. ১.চূল়পন্থকত্থেরৰত্থু) থেরগাথাসংৰণ্ণনাযঞ্চ (থেরগা. অট্ঠ. ২.৫৬৬) –

‘‘রাগো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি;

রাগস্সেতং অধিৰচনং রজোতি;

এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰা পণ্ডিতা;

ৰিহরন্তি তে ৰিগতরজস্স সাসনে.

‘‘দোসো…পে… সাসনে.

‘‘মোহো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি;

মোহস্সেতং অধিৰচনং রজোতি;

এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰা পণ্ডিতা;

ৰিহরন্তি তে ৰিগতরজস্স সাসনেতি. –

ইমা তিস্সো ওভাসগাথা অভাসী’’তি ৰুত্তং. অধিচেতসোতি চ অযং চূল়পন্থকত্থেরস্স উদানগাথাতি ইমিস্সাযেৰ পাল়িযা আগতং. থেরগাথাযং পন চূল়পন্থকত্থেরস্স উদানগাথাসু অযং অনারুল়্হা, ‘‘একুদানিযত্থেরস্স পন অযং উদানগাথা’’তি (থেরগা. অট্ঠ. ১.একুদানিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা) তত্থ ৰুত্তং. এৰং সন্তেপি ইমিস্সা পাল়িযা অট্ঠকথায চ এৰমাগতত্তা চূল়পন্থকত্থেরস্সপি অযং উদানগাথা ওভাসগাথাৰসেন চ ভগৰতা ভাসিতাতি গহেতব্বং. অরহত্তং পাপুণীতি অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাপরিৰারং অরহত্তং পাপুণি. অভব্বো ত্ৰন্তিআদিৰচনতো অনুকম্পাৰসেন সদ্ধিৰিহারিকাদিং সঙ্ঘিকৰিহারা নিক্কড্ঢাপেন্তস্স অনাপত্তি ৰিয দিস্সতি. অভব্বো হি থেরো সঞ্চিচ্চ তং কাতুং, নিক্কড্ঢনসিক্খাপদে ৰা অপঞ্ঞত্তে থেরেন এৰং কতন্তি গহেতব্বং.

১৫৬. ওৰদন্তস্স পাচিত্তিযন্তি অত্থঙ্গতে সূরিযে গরুধম্মেহি ৰা অঞ্ঞেন ৰা ধম্মেনেৰ ওৰদন্তস্স সম্মতস্সপি পাচিত্তিযং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অত্থঙ্গতসূরিযতা, পরিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৰদনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

অত্থঙ্গতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৬২. ততিযং উত্তানত্থমেৰ. উপস্সযূপগমনং, পরিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, সমযাভাৰো, গরুধম্মেহি ওৰদনন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. আমিসসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৬৪. চতুত্থে ‘‘উপসম্পন্নং…পে… ভিক্খুনোৰাদক’’ন্তি ইমেসং ‘‘মঙ্কুকত্তুকামো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ‘‘অৰণ্ণং কত্তুকামো অযসং কত্তুকামো’’তি ইমেসং পন ৰসেন ‘‘উপসম্পন্ন’’ন্তিআদীসু ‘‘উপসম্পন্নস্সা’’তি ৰিভত্তিৰিপরিণামো কাতব্বোতি ইমমত্থং সন্ধায ‘‘উজ্ঝাপনকে ৰুত্তনযেনেৰত্থো ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং. ‘‘চীৰরহেতু ওৰদতী’’তিআদিনা ভণন্তস্স একেকস্মিং ৰচনে নিট্ঠিতে পাচিত্তিযং ৰেদিতব্বং. ‘‘উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন অসম্মত’’ন্তি পাল়িৰচনতো ‘‘সম্মতেন ৰা সঙ্ঘেন ৰা ভারং কত্ৰা ঠপিতো’’তি অট্ঠকথাৰচনতো চ অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো সম্মতেন ৰা ৰিপ্পৰসিতুকামেন ‘‘যাৰাহং আগমিস্সামি, তাৰ তে ভারো হোতূ’’তি যাচিত্ৰা ঠপিতো তস্সাভাৰতো সঙ্ঘেন ৰা তথেৰ ভারং কত্ৰা ঠপিতো অট্ঠহি গরুধম্মেহি অঞ্ঞেন ৰা ধম্মেন ওৰদিতুং লভতীতি ৰেদিতব্বং. তস্মা ‘‘যো পন, ভিক্খু, অসম্মতো ভিক্খুনিযো ওৰদেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি ইদং পগেৰ ভারং কত্ৰা অট্ঠপিতং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং.

১৬৮. অনাপত্তি পকতিযা চীৰরহেতু…পে… ওৰদন্তং ভণতীতি এত্থ আমিসহেতু ওৰদন্তং ‘‘আমিসহেতু ওৰদতী’’তি সঞ্ঞায এৰং ভণন্তস্স অনাপত্তি, ‘‘ন আমিসহেতু ওৰদতী’’তি সঞ্ঞিনো পন দুক্কটং, ন আমিসহেতু ওৰদন্তং পন ‘‘আমিসহেতু ওৰদতী’’তি সঞ্ঞায ভণন্তস্সপি অনাপত্তি সচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. উপসম্পন্নতা, ধম্মেন লদ্ধসম্মুতিতা, অনামিসন্তরতা, অৰণ্ণকামতায এৰং ভণনন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

আমিসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৬৯. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৰ.

৬. চীৰরসিব্বাপনসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৭৫. ছট্ঠে সচে সা ভিক্খুনী তং চীৰরং আদিতোৰ পারুপেয্য, অঞ্ঞা ভিক্খুনিযো দিস্ৰা উজ্ঝাপেয্যুং, ততো মহাজনো পস্সিতুং ন লভতীতি মঞ্ঞমানো ‘‘যথাসংহটং হরিত্ৰা নিক্খিপিত্ৰা’’তিআদিমাহ.

১৭৬. নীহরতীতি সকিং নীহরতি. যেপি তেসং নিস্সিতকাতি সম্বন্ধো. কথিনৰত্তন্তি ‘‘সব্রহ্মচারীনং কাতুং ৰট্টতী’’তি ইতিকত্তব্বতাৰসেন সূচিকম্মকরণং. আচরিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটন্তি অকপ্পিযসমাদানৰসেন দুক্কটং. ৰঞ্চেত্ৰাতি ‘‘তৰ ঞাতিকাযা’’তি অৰত্ৰা ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা’’তি এত্তকমেৰ ৰত্ৰা. ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা’’তি সুত্ৰা তে অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞিনো ভৰেয্যুন্তি আহ ‘‘অকপ্পিযে নিযোজিতত্তা’’তি. ‘‘ইদং তে মাতু চীৰর’’ন্তিআদীনি অৰত্ৰাপি ‘‘ইদং চীৰরং সিব্বেহী’’তি সুদ্ধচিত্তেন সিব্বাপেন্তস্সপি অনাপত্তি.

১৭৯. উপাহনত্থৰিকাদিন্তি আদি-সদ্দেন যং চীৰরং নিৰাসেতুং ৰা পারুপিতুং ৰা ন সক্কা হোতি, তম্পি সঙ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা সন্তকতা, নিৰাসনপারুপনূপগতা, ৰুত্তনযেন সিব্বনং ৰা সিব্বাপনং ৰাতি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

চীৰরসিব্বাপনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সংৰিদহনসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৮১. সত্তমে ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীনং চোরা অচ্ছিন্দিংসূ’’তি এত্থ ‘‘পত্তচীৰর’’ন্তি পাঠসেসোতি আহ ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীনং পত্তচীৰর’’ন্তি. তা ভিক্খুনিযোতি পচ্ছা গচ্ছন্তিযো ভিক্খুনিযো. ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীন’’ন্তি চ ৰিভত্তিৰিপরিণামেনেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. পাল়িযং ‘‘গচ্ছাম ভগিনি, গচ্ছাম অয্যা’’তি ভিক্খুপুব্বকং সংৰিধানং ৰুত্তং, ‘‘গচ্ছাম অয্য, গচ্ছাম ভগিনী’’তি ভিক্খুনীপুব্বকং. একদ্ধানমগ্গন্তি একং অদ্ধানসঙ্খাতং মগ্গং, একতো ৰা অদ্ধানমগ্গং. হিয্যোতি সুৰে. পরেতি ততিযদিৰসে.

১৮২-১৮৩. দ্ৰিধা ৰুত্তপ্পকারোতি পাদগমনৰসেন পক্খগমনৰসেন ৰাতি দ্ৰিধা ৰুত্তপ্পভেদো. চতুন্নং মগ্গানং সম্বন্ধট্ঠানং চতুক্কং, তিণ্ণং মগ্গানং সম্বন্ধট্ঠানং সিঙ্ঘাটকং. ‘‘গামন্তরে গামন্তরে’’তি এত্থ অঞ্ঞো গামো গামন্তরন্তি আহ ‘‘নিক্খমনে অনাপত্তি…পে… ভিক্খুনো পাচিত্তিয’’ন্তি. ‘‘সংৰিধাযা’’তি পাল়িযং অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা ‘‘নেৰ পাল়িযা সমেতী’’তি ৰুত্তং, ‘‘এত্থন্তরে সংৰিদহিতেপি ভিক্খুনো দুক্কট’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘ন সেসঅট্ঠকথায সমেতী’’তি ৰুত্তং. অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্সাতি অসতি গামে অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্স. যত্থ হি অদ্ধযোজনব্ভন্তরে অঞ্ঞো গামো ন হোতি, তং ইধ অগামকং অরঞ্ঞন্তি অধিপ্পেতং, অদ্ধযোজনব্ভন্তরে পন গামে সতি গামন্তরগণনায এৰ আপত্তি.

১৮৫. রট্ঠভেদেতি রট্ঠৰিলোপে. চক্কসমারুল়্হাতি ইরিযাপথচক্কং সকটচক্কং ৰা সমারুল়্হা. সেসং উত্তানমেৰ. দ্ৰিন্নম্পি সংৰিদহিত্ৰা মগ্গপ্পটিপত্তি, অৰিসঙ্কেতং, সমযাভাৰো, অনাপদা, গামন্তরোক্কমনং ৰা অদ্ধযোজনাতিক্কমো ৰাতি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. একতোউপসম্পন্নাদীহি সদ্ধিং গচ্ছন্তস্স পন মাতুগামসিক্খাপদেন আপত্তি.

সংৰিদহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. নাৰাভিরুহনসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৮৮. অট্ঠমে লোকস্সাদমিত্তসন্থৰৰসেন কীল়াপুরেক্খারা সংৰিদহিত্ৰাতি অযং ৰিসেসো ‘‘এৰমিমে…পে… ভিক্খুনীহি সদ্ধিং নাৰায কীল়ন্তী’’তি ইমিনা ‘‘উদ্ধংগামিনিং ৰা অধোগামিনিং ৰা’’তি ইমিনা চ সিদ্ধো.

১৮৯. নদিযা কুতো গামন্তরন্তি আহ ‘‘যস্সা নদিযা’’তিআদি. ‘‘তস্সা সগামকতীরপস্সেন…পে… অদ্ধযোজনগণনাযাতি একেকপস্সেনেৰ গমনং সন্ধায ৰুত্তত্তা তাদিসিকায নদিযা মজ্ঝেন গচ্ছন্তস্স গামন্তরগণনায অদ্ধযোজনগণনায চ আপত্তী’’তি ৰদন্তি. সব্বঅট্ঠকথাসূতিআদিনা অত্তনা ৰুত্তমেৰত্থং সমত্থেতি. ‘‘কীল়াপুরেক্খারতায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৰিধায নাৰং অভিরুহন্তস্স নদিযংযেৰ পাচিত্তিযস্স ৰুত্তত্তা ৰাপিসমুদ্দাদীসু কীল়াপুরেক্খারতায দুক্কটমেৰ, ন পাচিত্তিয’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘লোকস্সাদমিত্তসন্থৰৰসেন কীল়াপুরেক্খারা সংৰিদহিত্ৰা’’তি ৰচনতো কেচি ‘‘ইমং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং লোকৰজ্জ’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কীল়াপুরেক্খারতায হি অভিরুহিত্ৰাপি গামন্তরোক্কমনে অদ্ধযোজনাতিক্কমে ৰা কুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গীপি হুত্ৰা আপত্তিং আপজ্জতি. যদি হি সো সংৰেগং পটিলভিত্ৰা অরহত্তং ৰা সচ্ছিকরেয্য, নিদ্দং ৰা ওক্কমেয্য, কম্মট্ঠানং ৰা মনসি করোন্তো গচ্ছেয্য, কুতো তস্স অকুসলচিত্তসমঙ্গিতা, যেনিদং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং লোকৰজ্জন্তি ৰুচ্চতি, তস্মা পণ্ণত্তিৰজ্জং তিচিত্তন্তি সিদ্ধং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

নাৰাভিরুহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পরিপাচিতসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৯৪. নৰমে পটিযাদিতন্তি ভিক্খূনং অত্থায সম্পাদিতং. ঞাতকা ৰা হোন্তি পৰারিতা ৰাতি এত্থ সচেপি ভিক্খুনো অঞ্ঞাতকা অপ্পৰারিতা চ সিযুং, ভিক্খুনিযা ঞাতকা পৰারিতা চে, ৰট্টতি.

১৯৭. পাপভিক্খূনং পক্খুপচ্ছেদায ইদং পঞ্ঞত্তং, তস্মা পঞ্চভোজনেযেৰ আপত্তি ৰুত্তা. পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ অনাপত্তীতি ইদং পন ইমিনা সিক্খাপদেন অনাপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং. ৰিঞ্ঞত্তিযা উপ্পন্নং পরিভুঞ্জন্তস্স হি অঞ্ঞত্থ ৰুত্তনযেন দুক্কটং. সেসং উত্তানমেৰ. ভিক্খুনিপরিপাচিতভাৰো, জাননং, গিহিসমারম্ভাভাৰো, ওদনাদীনং অঞ্ঞতরতা, তস্স অজ্ঝোহরণন্তি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

পরিপাচিতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. রহোনিসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা

১৯৮. দসমে উপনন্দস্স চতুত্থসিক্খাপদেনাতি অপ্পটিচ্ছন্নে মাতুগামেন সদ্ধিং রহোনিসজ্জসিক্খাপদং সন্ধায ৰুত্তং. কিঞ্চাপি তং অচেলকৰগ্গে পঞ্চমসিক্খাপদং হোতি, উপনন্দত্থেরং আরব্ভ পঞ্ঞত্তেসু পন চতুত্থভাৰতো ‘‘উপনন্দস্স চতুত্থসিক্খাপদেনা’’তি ৰুত্তং. চতুত্থসিক্খাপদস্স ৰত্থুতো ইমস্স সিক্খাপদস্স ৰত্থুনো পঠমং উপ্পন্নত্তা ইদং সিক্খাপদং পঠমং পঞ্ঞত্তং. ইমিনা চ সিক্খাপদেন কেৰলং ভিক্খুনিযা এৰ রহোনিসজ্জায আপত্তি পঞ্ঞত্তা, উপরি মাতুগামেন সদ্ধিং রহোনিসজ্জায আপত্তি ৰিসুং পঞ্ঞত্তাতি দট্ঠব্বং.

রহোনিসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো ভিক্খুনিৰগ্গো ততিযো.