৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা

১০৮-১১০. চতুত্থে হিমৰস্সেনাতি হিমমেৰ ৰুত্তং. অপঞ্ঞাতেতি অপ্পতীতে, অপ্পসিদ্ধেতি অত্থো. ‘‘মণ্ডপে ৰা রুক্খমূলে ৰাতি ৰচনতো ৰিৰটঙ্গণেপি নিক্খিপিতুং ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. গোচরপ্পসুতাতি গোচরট্ঠানং পটিপন্না. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি ইমিনা ৰস্সানং চাতুমাসং চেপি দেৰো ন ৰস্সতি, পটিক্খিত্তমেৰাতি আহ ‘‘অট্ঠ মাসেতি ৰচনতো…পে… নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতিযেৰা’’তি. তত্থ চত্তারো মাসেতি ৰস্সানস্স চত্তারো মাসে. অৰস্সিকসঙ্কেতেতি ইমিনা অনুঞ্ঞাতেপি অট্ঠ মাসে যত্থ হেমন্তে দেৰো ৰস্সতি, তত্থ অপরেপি চত্তারো মাসা পটিক্খিত্তাতি আহ ‘‘অৰস্সিকসঙ্কেতেতি ৰচনতো’’তিআদি. ইমিনা ইমং দীপেতি ‘‘যস্মিং দেসে হেমন্তে দেৰো ৰস্সতি, তত্থ অট্ঠ মাসে পটিক্খিপিত্ৰা চত্তারো মাসা অনুঞ্ঞাতা. যত্থ পন ৰস্সানেযেৰ ৰস্সতি, তত্থ চত্তারো মাসে পটিক্খিপিত্ৰা অট্ঠ মাসা অনুঞ্ঞাতা’’তি.

ইমিনাৰ নযেন মজ্ঝিমপদেসে যত্থ হেমন্তে হিমৰস্সং ৰস্সতি, তত্থাপি অট্ঠেৰ মাসা পটিক্খিত্তাতি ৰেদিতব্বা. তস্মা ৰস্সানকালে পকতিঅজ্ঝোকাসে ওৰস্সকমণ্ডপে রুক্খমূলে চ সন্থরিতুং ন ৰট্টতি, হেমন্তকালে পকতিঅজ্ঝোকাসে ওৰস্সকমণ্ডপাদীসুপি ৰট্টতি. তঞ্চ খো যত্থ হিমৰস্সেন সেনাসনং ন তেমতি, গিম্হকালেপি পকতিঅজ্ঝোকাসাদীসু ৰট্টতিযেৰ, তঞ্চ খো অকালমেঘাদস্সনে, কাকাদীনং নিবদ্ধৰাসরুক্খমূলে পন কদাচিপি ন ৰট্টতীতি এৰমেত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

ইমঞ্চ পন অত্থৰিসেসং গহেত্ৰা ভগৰতা পঠমমেৰ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি ৰিসুং অনুপঞ্ঞত্তি ন ৰুত্তা. তেনেৰ হি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘ইতি যত্থ চ যদা চ সন্থরিতুং ন ৰট্টতি, তং সব্বমিধ অজ্ঝোকাসসঙ্খমেৰ গত’’ন্তি. অথ ৰা অৰিসেসেন অজ্ঝোকাসে সন্থরণসন্থরাপনানি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘ঈদিসে কালে ঈদিসে চ পদেসে ঠপেথা’’তি অনুজাননমত্তেনেৰ অলন্তি ন সিক্খাপদে ৰিসুং অনুপঞ্ঞত্তি উদ্ধটাতি ৰেদিতব্বা. পরিৰারে (পরি. ৬৫-৬৭) পন ইমস্সেৰ সিক্খাপদস্স অনুরূপৰসেন পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘একা অনুপঞ্ঞত্তী’’তি ৰুত্তং.

নৰৰাযিমো সীঘং ন নস্সতীতি আহ ‘‘নৰৰাযিমো ৰা’’তি. ওনদ্ধকোতি চম্মেন ওনদ্ধো. উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকোতি ইদং তস্স পরিৰিতক্কদস্সনমত্তং, উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকস্স পন চীৰরকুটি ন ৰট্টতীতি নত্থি. কাযানুগতিকত্তাতি ভিক্খুনো তত্থেৰ সন্নিহিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. ইমিনা চ তস্মিংযেৰ কালে অনাপত্তি ৰুত্তা, চীৰরকুটিতো নিক্খমিত্ৰা পন অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পিণ্ডায পৰিসন্তস্সপি আপত্তিযেৰ. ‘‘যস্মা পন দাযকেহি দানকালেযেৰ সহস্সগ্ঘনকম্পি কম্বলং ‘পাদপুঞ্ছনিং কত্ৰা পরিভুঞ্জথা’তি দিন্নং তথেৰ পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, তস্মা ‘ইমং মঞ্চপীঠাদিসেনাসনং অব্ভোকাসেপি যথাসুখং পরিভুঞ্জথা’তি দাযকেহি দিন্নং চে, সব্বস্মিম্পি কালে অব্ভোকাসে নিক্খিপিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. পেসেত্ৰা গন্তব্বন্তি এত্থ ‘‘যো ভিক্খু ইমং ঠানং আগন্ত্ৰা ৰসতি, তস্স দেথা’’তি ৰত্ৰা পেসেতব্বং.

ৰলাহকানং অনুট্ঠিতভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি ইমিনা চ গিম্হানেপি মেঘে উট্ঠিতে মঞ্চপীঠাদিং যংকিঞ্চি সেনাসনং অজ্ঝোকাসে নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতীতি দীপিতন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘পাদট্ঠানাভিমুখাতি নিসীদন্তানং পাদপতনট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি কেচি. ‘‘সম্মজ্জন্তস্স পাদট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি অপরে. ‘‘বহি ৰালুকায অগমননিমিত্তং পাদট্ঠানাভিমুখা ৰালিকা হরিতব্বাতি ৰুত্ত’’ন্তি একে. কচৰরং হত্থেহি গহেত্ৰা বহি ছট্টেতব্বন্তি ইমিনা কচৰরং ছড্ডেস্সামীতি ৰালিকা ন ছড্ডেতব্বাতি দীপেতি.

১১১. অন্তো সংৰেঠেত্ৰা বদ্ধন্তি এরকপত্তাদীহি ৰেণিং কত্ৰা তায ৰেণিযা উভোসু পস্সেসু ৰিত্থতট্ঠানেসু বহুং ৰেঠেত্ৰা ততো পট্ঠায যাৰ মজ্ঝট্ঠানং, তাৰ অন্তো আকড্ঢনৰসেন ৰেঠেত্ৰা মজ্ঝে সঙ্খিপিত্ৰা তিরিযং তত্থ তত্থ বন্ধিত্ৰা কতং. কপ্পং লভিত্ৰাতি গচ্ছাতি ৰুত্তৰচনেন কপ্পং লভিত্ৰা. থেরস্স হি আণত্তিযা গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. পুরিমনযেনেৰাতি ‘‘নিসীদিত্ৰা সযং গচ্ছন্তো’’তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ. অঞ্ঞত্থ গচ্ছতীতি তং মগ্গং অতিক্কমিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি. লেড্ডুপাতুপচারতো বহি ঠিতত্তা ‘‘পাদুদ্ধারেন কারেতব্বো’’তি ৰুত্তং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পঠমপাদুদ্ধারে দুক্কটং, দুতিযপাদুদ্ধারে পাচিত্তিযন্তি অত্থো. পাকতিকং অকত্ৰাতি অপ্পটিসামেত্ৰা. অন্তরসন্নিপাতেতি অন্তরন্তরা সন্নিপাতে.

আৰাসিকানংযেৰ পলিবোধোতি এত্থ আগন্তুকেহি আগন্ত্ৰা কিঞ্চি অৰত্ৰা তত্থ নিসিন্নেপি আৰাসিকানংযেৰ পলিবোধোতি অধিপ্পাযো. মহাপচ্চরিৰাদে পন ‘‘অঞ্ঞেসু আগন্ত্ৰা নিসিন্নেসূ’’তি ইদং অম্হাকন্তি ৰত্ৰা ৰা অৰত্ৰা ৰা নিসিন্নেসূতি অধিপ্পাযো. মহাঅট্ঠকথাৰাদে ‘‘আপত্তী’’তি পাচিত্তিযমেৰ ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযং পন সন্থরণসন্থরাপনে সতি পাচিত্তিযেন ভৰিতব্বন্তি অনাণত্তিযা পঞ্ঞত্তত্তা দুক্কটং ৰুত্তং. ‘‘ইদং উস্সারকস্স, ইদং ধম্মকথিকস্সা’’তি ৰিসুং পঞ্ঞত্তত্তা অনাণত্তিযা পঞ্ঞত্তেপি পাচিত্তিযেনেৰ ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘তস্মিং আগন্ত্ৰা নিসিন্নে তস্স পলিবোধো’’তি ৰুত্তং. কেচি পন ৰদন্তি ‘‘অনাণত্তিযা পঞ্ঞত্তেপি ধম্মকথিকস্স অনুট্ঠাপনীযত্তা পাচিত্তিযেন ভৰিতব্বং, আগন্তুকস্স পন পচ্ছা আগতেহি ৰুড্ঢতরেহি উট্ঠাপেতব্বত্তা দুক্কটং ৰুত্ত’’ন্তি.

১১২. ভূমিযং অত্থরিতব্বাতি চিমিলিকায সতি তস্সা উপরি, অসতি সুদ্ধভূমিযং অত্থরিতব্বা. সীহচম্মাদীনং পরিহরণেযেৰ পটিক্খেপো ৰেদিতব্বোতি ইমিনা –

‘‘ন, ভিক্খৰে, মহাচম্মানি ধারেতব্বানি সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২৫৫) –

এৰং ৰুত্তায খন্ধকপাল়িযা অধিপ্পাযং ৰিভাৰেতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘অন্তোপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তী’’তি ইমস্মিং ৰত্থুস্মিং সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা মঞ্চপীঠেসু অত্থরিত্ৰা পরিভোগোযেৰ পটিক্খিত্তো, ভূমত্থরণৰসেন পরিভোগো পন অপ্পটিক্খিত্তোতি. যদি এৰং ‘‘পরিহরণেযেৰ পটিক্খেপো’’তি ইদং কস্মা ৰুত্তন্তি? যথা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বং পাসাদপরিভোগ’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩২০) ৰচনতো পুগ্গলিকেপি সেনাসনে সেনাসনপরিভোগৰসেন নিযমিতং সুৰণ্ণঘটাদিকং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টমানম্পি কেৰলং অত্তনো সন্তকং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি, এৰমিদং ভূমত্থরণৰসেন পরিভুঞ্জিযমানম্পি অত্তনো সন্তকং কত্ৰা তং তং ৰিহারং হরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘পরিহরণেযেৰ পটিক্খেপো ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং. দারুমযপীঠন্তি ফলকমযমেৰ পীঠং ৰুত্তং. পাদকথলিকন্তি অধোতপাদট্ঠপনকং. অজ্ঝোকাসে রজনং পচিত্ৰা…পে… পটিসামেতব্বন্তি এত্থ থেৰে অসতি রজনকম্মে নিট্ঠিতে পটিসামেতব্বং.

১১৩. ‘‘ভিক্খু ৰা সামণেরো ৰা আরামিকো ৰা লজ্জী হোতীতি ৰুত্তত্তা অলজ্জিং আপুচ্ছিত্ৰা গন্তুং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ওতাপেন্তো গচ্ছতীতি এত্থ ‘‘কিঞ্চাপি ‘এত্তকং দূরং গন্তব্ব’ন্তি পরিচ্ছেদো নত্থি, তথাপি লেড্ডুপাতং অতিক্কম্ম নাতিদূরং গন্তব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. মঞ্চাদীনং সঙ্ঘিকতা, ৰুত্তলক্খণে দেসে সন্থরণং ৰা সন্থরাপনং ৰা, অপলিবুদ্ধতা, আপদায অভাৰো, লেড্ডুপাতাতিক্কমোতি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা) পন অনাপুচ্ছং ৰা গচ্ছেয্যাতি এত্থ ‘‘যো ভিক্খু ৰা সামণেরো ৰা আরামিকো ৰা লজ্জী হোতি, অত্তনো পলিবোধং ৰিয মঞ্ঞতি, তথারূপং অনাপুচ্ছিত্ৰা তং সেনাসনং তস্স অনিয্যাতেত্ৰা নিরপেক্খো গচ্ছতি, থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতং অতিক্কমেয্য, একেন পাদেন লেড্ডুপাতাতিক্কমে দুক্কটং, দুতিযপাদাতিক্কমে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰত্ৰা অঙ্গেসুপি নিরপেক্খতায সদ্ধিং ছ অঙ্গানি ৰুত্তানি. পাল়িযং পন অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘নিরপেক্খো গচ্ছতী’’তি অযং ৰিসেসো ন দিস্সতি. ‘‘ওতাপেন্তো গচ্ছতী’’তি চ ওতাপনৰিসযে এৰ সাপেক্খগমনে অনাপত্তি ৰুত্তা. যদি অঞ্ঞত্থাপি সাপেক্খগমনে অনাপত্তি সিযা, ‘‘অনাপত্তি সাপেক্খো গচ্ছতী’’তি অৰিসেসেন ৰত্তব্বং ভৰেয্য, তস্মা ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বন্তি.

পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.