১. ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৯. সেনাসনৰগ্গস্স পঠমে নিগ্গহেতুং অসক্কোন্তোতি সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো. ইমিনা পন ৰচনেন দারকস্স তত্থ উপনীতভাৰো তেন চ দিট্ঠভাৰো ৰুত্তোযেৰাতি দট্ঠব্বং. তেন হি ভিক্খুনা তং রুক্খং ছিন্দিতুং আরদ্ধে তত্থ নিব্বত্তা একা তরুণপুত্তা দেৰধীতা পুত্তং অঙ্কেনাদায ঠিতা তং যাচি ‘‘মা মে সামি ৰিমানং ছিন্দি, ন সক্খিস্সামি পুত্তকং আদায অনাৰাসা ৰিচরিতু’’ন্তি. সো ‘‘অহং অঞ্ঞত্থ ঈদিসং রুক্খং ন লভিস্সামী’’তি তস্সা ৰচনং নাদিযি. সা ‘‘ইমম্পি তাৰ দারকং ওলোকেত্ৰা ওরমিস্সতী’’তি পুত্তং রুক্খসাখায ঠপেসি. সো ভিক্খু উক্খিত্তং ফরসুং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো দারকস্স বাহং ছিন্দি. এৰঞ্চ সযিতো ৰিমানে সযিতো নাম হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘রুক্খট্ঠকদিব্বৰিমানে নিপন্নস্সা’’তি.
রুক্খট্ঠকদিব্বৰিমানেতি চ সাখট্ঠকৰিমানং সন্ধায ৰুত্তং. রুক্খস্স উপরি নিব্বত্তঞ্হি ৰিমানং রুক্খপটিবদ্ধত্তা ‘‘রুক্খট্ঠকৰিমান’’ন্তি ৰুচ্চতি. সাখট্ঠকৰিমানং পন সব্বসাখাসন্নিস্সিতং হুত্ৰা তিট্ঠতি. তত্থ যং রুক্খট্ঠকৰিমানং হোতি, তং যাৰ রুক্খস্স মূলমত্তম্পি তিট্ঠতি, তাৰ ন নস্সতি. সাখট্ঠকৰিমানং পন সাখাসু ভিজ্জমানাসু তত্থ তত্থেৰ ভিজ্জিত্ৰা সব্বসাখাসু ভিন্নাসু সব্বং ভিজ্জতি, ইদম্পি চ ৰিমানং সাখট্ঠকং, তস্মা রুক্খে ছিন্নে তং ৰিমানং সব্বসো ৰিনট্ঠং, তেনেৰ সা দেৰতা ভগৰতো সন্তিকা লদ্ধে অঞ্ঞস্মিং ৰিমানে ৰসি. বাহুং থনমূলেযেৰ ছিন্দীতি অংসেন সদ্ধিং বাহং ছিন্দি. ইমিনা চ রুক্খদেৰতানং গত্তানি ছিজ্জন্তি, ন চাতুমহারাজিকাদীনং ৰিয অচ্ছেজ্জানীতি দট্ঠব্বং. রুক্খধম্মেতি রুক্খপকতিযং, রুক্খসভাৰেতি অত্থো. রুক্খানং ৰিয ছেদনাদীসু অকুপ্পনঞ্হি রুক্খধম্মো নাম.
উপ্পতিতন্তি উপ্পন্নং. ভন্তন্তি ধাৰন্তং. ৰারযেতি নিগ্গণ্হেয্য. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা নাম ছেকো সারথি অতিৰেগেন ধাৰন্তং রথং নিগ্গহেত্ৰা যথিচ্ছকং পেসেতি, এৰং যো পুগ্গলো উপ্পন্নং কোধং ৰারযে নিগ্গণ্হিতুং সক্কোতি, তমহং সারথিং ব্রূমি. ইতরো পন রাজউপরাজাদীনং রথসারথিজনো রস্মিগ্গাহো নাম হোতি, ন উত্তমসারথীতি.
দুতিযগাথায পন অযমত্থো – যোতি (সু. নি. অট্ঠ. ১.১) যো যাদিসো খত্তিযকুলা ৰা পব্বজিতো ব্রাহ্মণকুলা ৰা পব্বজিতো নৰো ৰা মজ্ঝিমো ৰা থেরো ৰা. উপ্পতিতন্তি উদ্ধমুদ্ধং পতিতং, গতং পৰত্তন্তি অত্থো, উপ্পন্নন্তি ৰুত্তং হোতি. কোধন্তি ‘‘অনত্থং মে চরতীতি আঘাতো জাযতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩৪০; অ. নি. ৯.২৯) নযেন সুত্তে ৰুত্তানং নৰন্নং, ‘‘অত্থং মে ন চরতী’’তিআদীনঞ্চ তপ্পটিপক্খতো সিদ্ধানং নৰন্নমেৰাতি অট্ঠারসন্নং খাণুকণ্টকাদিনা অট্ঠানেন সদ্ধিং একূনৰীসতিযা আঘাতৰত্থূনং অঞ্ঞতরাঘাতৰত্থুসম্ভৰং আঘাতং. ৰিসটন্তি ৰিত্থতং. সপ্পৰিসন্তি সপ্পস্স ৰিসং. ইৰাতি ওপম্মৰচনং. ই-কারলোপং কত্ৰা ৰ-ইচ্চেৰ ৰুত্তং. ওসধেহীতি অগদেহি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা ৰিসতিকিচ্ছকো ৰেজ্জো সপ্পেন দট্ঠো সব্বং কাযং ফরিত্ৰা ঠিতং ৰিসটং সপ্পৰিসং মূলখন্ধতচপত্তপুপ্ফাদীনং অঞ্ঞতরেহি, নানাভেসজ্জেহি পযোজেত্ৰা কতেহি ৰা ওসধেহি খিপ্পমেৰ ৰিনেয্য, এৰমেৰ যো যথাৰুত্তেন আঘাতৰত্থুনা উপ্পতিতং চিত্তসন্তানং ব্যাপেত্ৰা ঠিতং কোধং ৰিনযনুপাযেসু তদঙ্গৰিনযাদীসু যেন কেনচি উপাযেন ৰিনেতি নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তিং করোতি, সো ভিক্খু জহাতি ওরপারং. সো এৰং কোধং ৰিনেন্তো ভিক্খু যস্মা কোধো ততিযমগ্গেন সব্বসো পহীযতি, তস্মা ওরপারসঞ্ঞিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযসংযোজনানি জহাতীতি. অৰিসেসেন হি পারন্তি তীরস্স নামং, তস্মা ওরানি চ তানি সংসারসাগরস্স পারভূতানি চাতি কত্ৰা ‘‘ওরপার’’ন্তি ৰুচ্চতি.
অথ ৰা যো উপ্পতিতং ৰিনেতি কোধং ৰিসটং সপ্পৰিসংৰ ওসধেহি, সো ততিযমগ্গেন সব্বসো কোধং ৰিনেত্ৰা অনাগামিফলে ঠিতো ভিক্খু জহাতি ওরপারং. তত্থ ওরন্তি সকত্তভাৰো. পারন্তি পরত্তভাৰো. ওরং ৰা ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, পারং ছ বাহিরাযতনানি. তথা ওরং মনুস্সলোকো, পারং দেৰলোকো. ওরং কামধাতু, পারং রূপারূপধাতু. ওরং কামরূপভৰো, পারং অরূপভৰো. ওরং অত্তভাৰো, পারং অত্তভাৰসুখুপকরণানি. এৰমেতস্মিং ওরপারে চতুত্থমগ্গেন ছন্দরাগং পজহন্তো ‘‘জহাতি ওরপার’’ন্তি ৰুচ্চতি. এত্থ চ কিঞ্চাপি অনাগামিনো কামরাগস্স পহীনত্তা ইধত্তভাৰাদীসু ছন্দরাগো এৰ নত্থি, অপিচ খো পনস্স ৰণ্ণপ্পকাসনত্থং সব্বমেতং ওরপারভেদং সঙ্গহেত্ৰা তত্থ ছন্দরাগপ্পহানেন ‘‘জহাতি ওরপার’’ন্তি ৰুত্তং.
ইদানি তস্সত্থস্স ৰিভাৰনত্থায উপমং আহ ‘‘উরগো জিণ্ণমিৰত্তচং পুরাণ’’ন্তি. তত্থ উরেন গচ্ছতীতি উরগো, সপ্পস্সেতং অধিৰচনং. সো দুৰিধো কামরূপী চ অকামরূপী চ. কামরূপীপি দুৰিধো জলজো থলজো চ. জলজো জলে এৰ কামরূপং লভতি, ন থলে সঙ্খপালজাতকে (জা. ২.১৭.১৪৩ আদযো) সঙ্খপালনাগরাজা ৰিয. থলজো থলে এৰ, ন জলে. সো জজ্জরভাৰেন জিণ্ণং, চিরকালতায পুরাণঞ্চাতি সঙ্খং গতং তচং জহন্তো চতুব্বিধেন জহতি সজাতিযং ঠিতো জিগুচ্ছন্তো নিস্সায থামেনাতি. সজাতি নাম সপ্পজাতি দীঘত্তভাৰো. উরগা হি পঞ্চসু ঠানেসু সজাতিং নাতিৰত্তন্তি উপপত্তিযং চুতিযং ৰিস্সট্ঠনিদ্দোক্কমনে সজাতিযা মেথুনপটিসেৰনে জিণ্ণতচাপনযনে চাতি. তস্মা যদা তচং জহতি, তদা সজাতিযংযেৰ ঠত্ৰা জহতি. সজাতিযং ঠিতোপি চ জিগুচ্ছন্তো জহতি. জিগুচ্ছন্তো নাম যদা উপড্ঢট্ঠানে মুত্তো হোতি, উপড্ঢট্ঠানে অমুত্তো ওলম্বতি, তদা নং অট্টীযন্তো জহতি, এৰং জিগুচ্ছন্তোপি চ দণ্ডন্তরং ৰা মূলন্তরং ৰা পাসাণন্তরং ৰা নিস্সায জহতি. নিস্সায জহন্তোপি চ থামং জনেত্ৰা উস্সাহং করিত্ৰা ৰীরিযেন ৰঙ্কং নঙ্গুট্ঠং কত্ৰা পস্সসন্তোৰ ফণং করিত্ৰা জহতি. এৰং জহিত্ৰা যেনকামং পক্কমতি.
এৰমেৰ অযম্পি ভিক্খু ওরপারং জহিতুকামো চতুব্বিধেন জহতি সজাতিযং ঠিতো জিগুচ্ছন্তো নিস্সায থামেনাতি. সজাতি নাম ভিক্খুনো ‘‘অরিযায জাতিযা জাতো’’তি (ম. নি. ২.৩৫১) ৰচনতো সীলং. তেনেৰাহ ‘‘সীলে পতিট্ঠায নরো সপঞ্ঞো’’তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২). এৰমেতিস্সং সজাতিযং ঠিতো ভিক্খু তং সকত্তভাৰাদিভেদং ওরপারং জিণ্ণপুরাণত্তচমিৰ তং দুক্খং জনেন্তং তত্থ তত্থ আদীনৰদস্সনেন জিগুচ্ছন্তো কল্যাণমিত্তে নিস্সায অধিমত্তসম্মাৰাযামসঙ্খাতং থামং জনেত্ৰা ‘‘দিৰসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৰরণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পরিসোধেতী’’তি (অ. নি. ৩.১৬; ৪.৩৭) ৰুত্তনযেন রত্তিন্দিৰং ছধা ৰিভজিত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো উরগো ৰিয ৰঙ্কং নঙ্গুট্ঠং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উরগো ৰিয পস্সসন্তো অযম্পি অসিথিলপরক্কমতায ৰাযমন্তো উরগোৰ ফণং করিত্ৰা অযম্পি ঞাণৰিপ্ফারং জনেত্ৰা উরগোৰ তচং ওরপারং জহতি, জহিত্ৰা চ উরগো ৰিয ওহিততচো যেনকামং পক্কমতি, অযম্পি ওহিতভারো অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুদিসং পক্কমতীতি.
৯০. ভৰন্তীতি ইমিনা ৰিরুল়্হমূলে নীলভাৰং আপজ্জিত্ৰা ৰড্ঢমানকে তরুণগচ্ছে দস্সেতি. অহুৰুন্তি ইমিনা পন ৰড্ঢিত্ৰা ঠিতে মহন্তে রুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ভৰন্তীতি ইমস্স ৰিৰরণং ‘‘জাযন্তি ৰড্ঢন্তী’’তি, অহুৰুন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৰড্ঢিতা’’তি. রাসীতি সুদ্ধট্ঠকধম্মসমূহো. ভূতানন্তি তথালদ্ধসমঞ্ঞানং অট্ঠধম্মানং. ‘‘ভূতানং গামো’’তি ৰুত্তেপি অৰযৰৰিনিমুত্তস্স সমুদাযস্স অভাৰতো ভূতসঞ্ঞিতা তেযেৰ তিণরুক্খলতাদযো গয্হন্তি. ‘‘ভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৰা হরিতভাৰমাপন্না রুক্খগচ্ছাদযো দেৰতাহি পরিগ্গয্হন্তি, তস্মা ভূতানং নিৰাসট্ঠানতায ভূতানং গামো’’তিপি ৰদন্তি. রুক্খাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদযো ৰেদিতব্বা.
ননু চ রুক্খাদযো চিত্তরহিততায ন জীৰা, চিত্তরহিততা চ পরিপ্ফন্দাভাৰতো ছিন্নেপি রুহনতো ৰিসদিসজাতিকভাৰতো চতুযোনিঅপরিযাপন্নতো চ ৰেদিতব্বা, ৰুড্ঢি পন পৰাল়সিলালৰণানম্পি ৰিজ্জতীতি ন তেসং জীৰভাৰে কারণং, ৰিসযগ্গহণঞ্চ নেসং পরিকপ্পনামত্তং সুপনং ৰিয চিঞ্চাদীনং, তথা দোহল়াদযো, তত্থ কস্মা ভূতগামস্স ছেদনাদিপচ্চযা পাচিত্তিযং ৰুত্তন্তি? সমণসারুপ্পতো তংনিৰাসসত্তানুরক্খণতো চ. তেনেৰাহ ‘‘জীৰসঞ্ঞিনো হি মোঘপুরিসা মনুস্সা রুক্খস্মি’’ন্তিআদি.
৯১. ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদীসু অত্থো উপরি অত্তনা ৰুচ্চমানপ্পকারেন সীহল়ট্ঠকথাযং ৰুত্তোতি আহ ‘‘এৰং সন্তেপি…পে… ন সমেন্তী’’তি. ৰিজাত-সদ্দো ইধ ৰি-সদ্দলোপং কত্ৰা নিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘ৰিজাতানী’’তি. ৰিজাত-সদ্দো চ ‘‘ৰিজাতা ইত্থী’’তিআদীসু ৰিয পসূতৰচনোতি আহ ‘‘পসূতানী’’তি. পসূতি চ নামেত্থ নিব্বত্তপণ্ণমূলতাতি আহ ‘‘নিব্বত্তপণ্ণমূলানী’’তি. ইমিনা ইমং দীপেতি ‘‘নিব্বত্তপণ্ণমূলানি বীজানি ভূতগামসঙ্খমেৰ গচ্ছন্তি, তেসু চ ৰত্তমানো বীজজাত-সদ্দো রুল়্হীৰসেন রুক্খাদীসুপি ৰত্ততী’’তি. পুরিমস্মিং অত্থৰিকপ্পে পন বীজেহি জাতানং রুক্খলতাদীনংযেৰ ভূতগামতা ৰুত্তা.
তানি দস্সেন্তোতি তানি বীজানি দস্সেন্তো. মূলবীজন্তিআদীসু মূলমেৰ বীজং মূলবীজং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. ফল়ুবীজন্তি পব্ববীজং. পচ্চযন্তরসমৰাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৰিসেসকারণভাৰতো ৰিরুহনসমত্থে সারফলে নিরুল়্হো বীজ-সদ্দো. তদত্থসংসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৰত্ততীতি মূলাদিতো নিৰত্তনত্থং একেন বীজসদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘রূপরূপং, দুক্খদুক্খ’’ন্তি চ যথা. বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিতন্তি কারিযোপচারেন কারণং দস্সিতন্তি দীপেতি.
৯২. বীজে বীজসঞ্ঞীতি এত্থ কারণূপচারেন কারিযং ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ যথা’’তিআদিমাহ. ভূতগামপরিমোচনং কত্ৰাতি ভূতগামতো মোচেত্ৰা, ৰিযোজেত্ৰাতি অত্থো. যং বীজং ভূতগামো নাম হোতীতি বীজানি চ তানি জাতানি চাতি ৰুত্তমত্থং সন্ধায ৰদতি. তত্থ যং বীজন্তি যং নিব্বত্তপণ্ণমূলং বীজং. তস্মিং বীজেতি তস্মিং ভূতগামসঞ্ঞিতে বীজে. এত্থ চ বীজজাত-সদ্দস্স ৰিয রুল়্হীৰসেন রুক্খাদীসু বীজ-সদ্দস্সপি পৰত্তি ৰেদিতব্বা. যথারুতন্তি যথাপাল়ি.
যত্থ কত্থচীতি মূলে অগ্গে মজ্ঝে ৰা. সঞ্চিচ্চ উক্খিপিতুং ন ৰট্টতীতি এত্থ সচেপি সরীরে লগ্গভাৰং জানন্তোৰ উদকতো উট্ঠহতি, ‘‘তং উদ্ধরিস্সামী’’তি সঞ্ঞায অভাৰতো ৰট্টতি. উপ্পাটিতানীতি উদ্ধটানি. বীজগামে সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ভূতগামতো পরিমোচিতত্তা ৰুত্তং. অনন্তক-গ্গহণেন সাসপমত্তিকা গহিতা. নামঞ্হেতং তস্সা সেৰালজাতিযা. মূলপণ্ণানং অসম্পুণ্ণত্তা ‘‘অসম্পুণ্ণভূতগামো নামা’’তি ৰুত্তং. অভূতগামমূলত্তাতি এত্থ ভূতগামো মূলং কারণং এতস্সাতি ভূতগামমূলো, ভূতগামস্স ৰা মূলং কারণন্তি ভূতগামমূলং. বীজগামো হি নাম ভূতগামতো সম্ভৰতি, ভূতগামস্স চ কারণং হোতি, অযং পন তাদিসো ন হোতীতি ‘‘অভূতগামমূলত্তা’’তি ৰুত্তং. তত্রট্ঠকত্তা ৰুত্তং ‘‘সো বীজগামেন সঙ্গহিতো’’তি. ইদঞ্চ ‘‘অভূতগামমূলত্তা’’তি এত্থ পঠমং ৰুত্তঅত্থসম্ভৰতো ৰুত্তং. কিঞ্চাপি হি তালনাল়িকেরাদীনং খাণু উদ্ধং অৰড্ঢনতো ভূতগামস্স কারণং ন হোতি, তথাপি ভূতগামসঙ্খ্যুপগতনিব্বত্তপণ্ণমূলবীজতো সম্ভূতত্তা ভূতগামতো উপ্পন্নো নাম হোতীতি বীজগামেন সঙ্গহং গচ্ছতি.
‘‘অঙ্কুরে হরিতে’’তি ৰত্ৰা তমেৰ ৰিভাৰেতি ‘‘নীলপণ্ণৰণ্ণে জাতে’’তি, নীলপণ্ণস্স ৰণ্ণসদিসে ৰণ্ণে জাতেতি অত্থো. ‘‘নীলৰণ্ণে জাতে’’তি ৰা পাঠো গহেতব্বো. অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতীতি নাল়িকেরস্স আৰেণিকং কত্ৰা ৰদতি. ‘‘পানীযঘটাদীনং বহি সেৰালো উদকে অট্ঠিতত্তা বীজগামানুলোমত্তা চ দুক্কটৰত্থূ’’তি ৰদন্তি. কণ্ণকম্পি অব্বোহারিকমেৰাতি নীলৰণ্ণম্পি অব্বোহারিকমেৰ. সেলেয্যকং নাম সিলায সম্ভূতা একা সুগন্ধজাতি. ‘‘রুক্খত্তচং ৰিকোপেতীতি ৰুত্তত্তা রুক্খে জাতং যং কিঞ্চি ছত্তকং রুক্খত্তচং অৰিকোপেত্ৰা মত্থকতো ছিন্দিত্ৰা গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. রুক্খতো মুচ্চিত্ৰা তিট্ঠতীতি এত্থ ‘‘যদিপি কিঞ্চিমত্তং রুক্খে অল্লীনা হুত্ৰা তিট্ঠতি, রুক্খতো গয্হমানো পন রুক্খচ্ছৰিং ন ৰিকোপেতি, ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. অল্লরুক্খতো ন ৰট্টতীতি এত্থাপি রুক্খত্তচং অৰিকোপেত্ৰা মত্থকতো তচ্ছেত্ৰা গহেতুং ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থানং অসংযতভাৰেন, হত্থচাপল্লেনাতি ৰুত্তং হোতি. পানীযং ন ৰাসেতব্বন্তি ইদং অত্তনো অত্থায নামিতং সন্ধায ৰুত্তং. কেৰলং অনুপসম্পন্নস্স অত্থায নামিতে পন পচ্ছা ততো লভিত্ৰা ন ৰাসেতব্বন্তি নত্থি. ‘‘যেসং রুক্খানং সাখা রুহতীতি ৰুত্তত্তা যেসং সাখা ন রুহতি, তত্থ কপ্পিযকরণকিচ্চং নত্থী’’তি ৰদন্তি.
৯৩. পঞ্চহি সমণকপ্পেহীতি পঞ্চহি সমণৰোহারেহি. কিঞ্চাপি হি বীজানং অগ্গিনা ফুট্ঠমত্তেন নখাদীহি ৰিলিখনমত্তেন চ অৰিরুল়্হীধম্মতা ন হোতি, তথাপি এৰং কতেযেৰ সমণানং কপ্পতীতি অগ্গিপরিজিতাদযো সমণৰোহারা নাম জাতা, তস্মা তেহি সমণৰোহারেহি করণভূতেহি ফলং পরিভুঞ্জিতুং অনুজানামীতি অধিপ্পাযো. অবীজনিব্বট্টবীজানিপি সমণানং কপ্পন্তীতি পঞ্ঞত্তপণ্ণত্তিভাৰতো সমণৰোহারাইচ্চেৰ সঙ্খং গতানি. অথ ৰা অগ্গিপরিজিতাদীনং পঞ্চন্নং কপ্পিযভাৰতোযেৰ পঞ্চহি সমণকপ্পিযভাৰসঙ্খাতেহি কারণেহি ফলং পরিভুঞ্জিতুং অনুজানামীতি এৰমেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. অগ্গিপরিজিতন্তিআদীসু ‘‘পরিচিত’’ন্তিপি পঠন্তি. অবীজং নাম তরুণম্বফলাদি. নিব্বট্টবীজং নাম অম্বপনসাদি, যং বীজং নিব্বট্টেত্ৰা ৰিসুং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং সক্কা হোতি. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্ৰাৰ কাতব্বন্তি যো কপ্পিযং করোতি, তেন কত্তব্বাকারস্সেৰ ৰুত্তত্তা ভিক্খুনা অৰুত্তেপি কাতুং ৰট্টতীতি ন গহেতব্বং. পুন ‘‘কপ্পিযং কারেতব্ব’’ন্তি কারাপনস্স পঠমমেৰ কথিতত্তা ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং করোহী’’তি ৰুত্তেযেৰ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্ৰা অগ্গিপরিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. ‘‘কপ্পিযন্তি ৰচনং পন যায কাযচি ভাসায ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘কপ্পিযন্তি ৰত্ৰাৰ কাতব্ব’’ন্তি ৰচনতো পঠমং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্ৰা পচ্ছা অগ্গিআদিনা ফুসনাদি কাতব্বন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘পঠমং অগ্গিং নিক্খিপিত্ৰা নখাদিনা ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা তং অনুদ্ধরিত্ৰাৰ ‘কপ্পিয’ন্তি ৰত্তুম্পি ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি.
একস্মিং বীজে ৰাতিআদীসু ‘‘একংযেৰ কারেমীতি অধিপ্পাযে সতিপি একাবদ্ধত্তা সব্বং কতমেৰ হোতী’’তি ৰদন্তি. দারুং ৰিজ্ঝতীতি এত্থ ‘‘জানিত্ৰাপি ৰিজ্ঝতি ৰা ৰিজ্ঝাপেতি ৰা, ৰট্টতিযেৰা’’তি ৰদন্তি. ভত্তসিত্থে ৰিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ‘‘তং ৰিজ্ঝতি, ন ৰট্টতীতি রজ্জুআদীনং ভাজনগতিকত্তা’’তি ৰদন্তি. মরিচপক্কাদীহি মিস্সেত্ৰাতি এত্থ ভত্তসিত্থসম্বন্ধৰসেন একাবদ্ধতা ৰেদিতব্বা, ন ফলানংযেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধৰসেন. ভিন্দাপেত্ৰা কপ্পিযং কারাপেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৰুত্তং.
নিক্খামেতুন্তি তং ভিক্খুং নিক্খামেতুং. ‘‘সচে এতস্স অনুলোম’’ন্তি সেনাসনরক্খণত্থায অনুঞ্ঞাতম্পি পটগ্গিদানাদিং অত্তনাপি কাতুং ৰট্টতীতি এত্তকেনেৰ ইদম্পি এতস্স অনুলোমন্তি এৰমধিপ্পাযো সিযা. পটগ্গিদানং পরিত্তকরণঞ্চ অত্তনো পরস্স ৰা সেনাসনরক্খণত্থায ৰট্টতিযেৰ. তস্মা সচে তস্স সুত্তস্স এতং অনুলোমং সিযা, অত্তনো ন ৰট্টতি, অঞ্ঞস্স ৰট্টতীতি অযং ৰিসেসো কুতো লব্ভতীতি আহ ‘‘অত্তনো ন ৰট্টতি…পে… ন সক্কা লদ্ধু’’ন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ভূতগামো, ভূতগামসঞ্ঞিতা, ৰিকোপনং ৰা ৰিকোপাপনং ৰাতি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.