১. মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা

১. মুসাৰাদৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে খুদ্দকানন্তি এত্থ ‘‘খুদ্দক-সদ্দো বহু-সদ্দপরিযাযো. বহুভাৰতো ইমানি খুদ্দকানি নাম জাতানী’’তি ৰদন্তি. তত্থাতি তেসু নৰসু ৰগ্গেসু, তেসু ৰা খুদ্দকেসু. কারণেন কারণন্তরপটিচ্ছাদনমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. রূপং অনিচ্চন্তি পটিজানিত্ৰা তত্থ কারণং ৰদন্তো ‘‘জানিতব্বতো’’তি আহ. ‘‘যদি এৰং নিব্বানস্সপি অনিচ্চতা আপজ্জতী’’তি পরেন ৰুত্তো তং কারণং পটিচ্ছাদেতুং পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তি অঞ্ঞং কারণং ৰদতি.

‘‘সম্পজানং মুসা ভাসতী’’তি ৰত্তব্বে সম্পজান মুসা ভাসতীতি অনুনাসিকলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘জানন্তো মুসা ভাসতী’’তি.

২. জানিত্ৰা জানন্তস্স চ মুসা ভণনেতি পুব্বভাগেপি জানিত্ৰা ৰচনক্খণেপি জানন্তস্স মুসা ভণনে. ভণনঞ্চ নাম ইধ অভূতস্স ৰা ভূততং ভূতস্স ৰা অভূততং কত্ৰা কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ৰিঞ্ঞাপনপযোগো. সম্পজানমুসাৰাদেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং, তস্মা যো সম্পজান মুসা ৰদতি, তস্স তংনিমিত্তং তংহেতু তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযং হোতীতি এৰমেত্থ অঞ্ঞেসু চ ঈদিসেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.

৩. ৰিসংৰাদেন্তি এতেনাতি ৰিসংৰাদনং, ৰঞ্চনাধিপ্পাযৰসপ্পৰত্তং চিত্তং. তেনাহ ‘‘ৰিসংৰাদনচিত্তং পুরতো কত্ৰা ৰদন্তস্সা’’তি. ৰদতি এতাযাতি ৰাচা, ৰচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. তেনাহ ‘‘মিচ্ছাৰাচা…পে… চেতনা’’তি. পভেদগতা ৰাচাতি অনেকভেদভিন্না. এৰং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা…পে… কথিতাতি ৰেদিতব্বাতি ইমিনা ইমং দীপেতি – সুদ্ধচেতনা ৰা সুদ্ধসদ্দো ৰা সুদ্ধৰিঞ্ঞত্তি ৰা মুসাৰাদো নাম ন হোতি, ৰিঞ্ঞত্তিযা সদ্দেন চ সহিতা তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদোতি. চক্খুৰসেন অগ্গহিতারম্মণন্তি চক্খুসন্নিস্সিতেন ৰিঞ্ঞাণেন অগ্গহিতমারম্মণং. ঘানাদীনং তিণ্ণং ইন্দ্রিযানং সম্পত্তৰিসযগ্গাহকত্তা ৰুত্তং ‘‘তীহি ইন্দ্রিযেহি একাবদ্ধং ৰিয কত্ৰা’’তি. ‘‘ধনুনা ৰিজ্ঝতী’’তিআদীসু ৰিয ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি অযং ৰোহারো লোকে পাকটোতি আহ ‘‘ওল়ারিকেনেৰ নযেনা’’তি.

১১. অৰীমংসিত্ৰাতি অনুপপরিক্খিত্ৰা. অনুপধারেত্ৰাতি অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা. জল়ত্তাতি অঞ্ঞাণতায. দারুসকটং যোজেত্ৰা গতোতি দারুসকটং যোজেত্ৰা তত্থ নিসীদিত্ৰা গতোতি অধিপ্পাযো. গতো ভৰিস্সতীতি তথেৰ সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰুত্তত্তা মুসাৰাদো জাতো. কেচি পন ‘‘কেল়িং কুরুমানোতি ৰুত্তত্তা এৰং ৰদন্তো দুব্ভাসিতং আপজ্জতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. জাতিআদীহিযেৰ হি দসহি অক্কোসৰত্থূহি দৰকম্যতায ৰদন্তস্স দুব্ভাসিতং ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘হীনুক্কট্ঠেহি উক্কট্ঠং, হীনং ৰা জাতিআদিহি;

উজুং ৰাঞ্ঞাপদেসেন, ৰদে দুব্ভাসিতং দৰা’’তি.

চিত্তেন থোকতরভাৰংযেৰ অগ্গহেত্ৰা বহুভাৰংযেৰ গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘গামো একতেলো’’তিআদিনাপি মুসাৰাদো জাতো. চারেসুন্তি উপনেসুং. ৰিসংৰাদনপুরেক্খারতা, ৰিসংৰাদনচিত্তেন যমত্থং ৰত্তুকামো, তস্স পুগ্গলস্স ৰিঞ্ঞাপনপযোগো চাতি ইমানেত্থ দ্ৰে অঙ্গানি. উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনত্থং মুসা ভণন্তস্স পারাজিকং, অমূলকেন পারাজিকেন অনুদ্ধংসনত্থং সঙ্ঘাদিসেসো, সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসনত্থং পাচিত্তিযং, আচারৰিপত্তিযা দুক্কটং, ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতী’’তিআদিপরিযাযেন উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনত্থং পটিৰিজানন্তস্স মুসা ভণিতে থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৰিজানন্তস্স দুক্কটং, কেৰলং মুসা ভণন্তস্স ইধ পাচিত্তিযং ৰুত্তং.

মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.