১. মুসাৰাদৰগ্গো

১. মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা

১. মুসাৰাদৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে খুদ্দকানন্তি এত্থ ‘‘খুদ্দক-সদ্দো বহু-সদ্দপরিযাযো. বহুভাৰতো ইমানি খুদ্দকানি নাম জাতানী’’তি ৰদন্তি. তত্থাতি তেসু নৰসু ৰগ্গেসু, তেসু ৰা খুদ্দকেসু. কারণেন কারণন্তরপটিচ্ছাদনমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. রূপং অনিচ্চন্তি পটিজানিত্ৰা তত্থ কারণং ৰদন্তো ‘‘জানিতব্বতো’’তি আহ. ‘‘যদি এৰং নিব্বানস্সপি অনিচ্চতা আপজ্জতী’’তি পরেন ৰুত্তো তং কারণং পটিচ্ছাদেতুং পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তি অঞ্ঞং কারণং ৰদতি.

‘‘সম্পজানং মুসা ভাসতী’’তি ৰত্তব্বে সম্পজান মুসা ভাসতীতি অনুনাসিকলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘জানন্তো মুসা ভাসতী’’তি.

২. জানিত্ৰা জানন্তস্স চ মুসা ভণনেতি পুব্বভাগেপি জানিত্ৰা ৰচনক্খণেপি জানন্তস্স মুসা ভণনে. ভণনঞ্চ নাম ইধ অভূতস্স ৰা ভূততং ভূতস্স ৰা অভূততং কত্ৰা কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ৰিঞ্ঞাপনপযোগো. সম্পজানমুসাৰাদেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং, তস্মা যো সম্পজান মুসা ৰদতি, তস্স তংনিমিত্তং তংহেতু তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযং হোতীতি এৰমেত্থ অঞ্ঞেসু চ ঈদিসেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.

৩. ৰিসংৰাদেন্তি এতেনাতি ৰিসংৰাদনং, ৰঞ্চনাধিপ্পাযৰসপ্পৰত্তং চিত্তং. তেনাহ ‘‘ৰিসংৰাদনচিত্তং পুরতো কত্ৰা ৰদন্তস্সা’’তি. ৰদতি এতাযাতি ৰাচা, ৰচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. তেনাহ ‘‘মিচ্ছাৰাচা…পে… চেতনা’’তি. পভেদগতা ৰাচাতি অনেকভেদভিন্না. এৰং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা…পে… কথিতাতি ৰেদিতব্বাতি ইমিনা ইমং দীপেতি – সুদ্ধচেতনা ৰা সুদ্ধসদ্দো ৰা সুদ্ধৰিঞ্ঞত্তি ৰা মুসাৰাদো নাম ন হোতি, ৰিঞ্ঞত্তিযা সদ্দেন চ সহিতা তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদোতি. চক্খুৰসেন অগ্গহিতারম্মণন্তি চক্খুসন্নিস্সিতেন ৰিঞ্ঞাণেন অগ্গহিতমারম্মণং. ঘানাদীনং তিণ্ণং ইন্দ্রিযানং সম্পত্তৰিসযগ্গাহকত্তা ৰুত্তং ‘‘তীহি ইন্দ্রিযেহি একাবদ্ধং ৰিয কত্ৰা’’তি. ‘‘ধনুনা ৰিজ্ঝতী’’তিআদীসু ৰিয ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি অযং ৰোহারো লোকে পাকটোতি আহ ‘‘ওল়ারিকেনেৰ নযেনা’’তি.

১১. অৰীমংসিত্ৰাতি অনুপপরিক্খিত্ৰা. অনুপধারেত্ৰাতি অৰিনিচ্ছিনিত্ৰা. জল়ত্তাতি অঞ্ঞাণতায. দারুসকটং যোজেত্ৰা গতোতি দারুসকটং যোজেত্ৰা তত্থ নিসীদিত্ৰা গতোতি অধিপ্পাযো. গতো ভৰিস্সতীতি তথেৰ সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰুত্তত্তা মুসাৰাদো জাতো. কেচি পন ‘‘কেল়িং কুরুমানোতি ৰুত্তত্তা এৰং ৰদন্তো দুব্ভাসিতং আপজ্জতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. জাতিআদীহিযেৰ হি দসহি অক্কোসৰত্থূহি দৰকম্যতায ৰদন্তস্স দুব্ভাসিতং ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘হীনুক্কট্ঠেহি উক্কট্ঠং, হীনং ৰা জাতিআদিহি;

উজুং ৰাঞ্ঞাপদেসেন, ৰদে দুব্ভাসিতং দৰা’’তি.

চিত্তেন থোকতরভাৰংযেৰ অগ্গহেত্ৰা বহুভাৰংযেৰ গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘গামো একতেলো’’তিআদিনাপি মুসাৰাদো জাতো. চারেসুন্তি উপনেসুং. ৰিসংৰাদনপুরেক্খারতা, ৰিসংৰাদনচিত্তেন যমত্থং ৰত্তুকামো, তস্স পুগ্গলস্স ৰিঞ্ঞাপনপযোগো চাতি ইমানেত্থ দ্ৰে অঙ্গানি. উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনত্থং মুসা ভণন্তস্স পারাজিকং, অমূলকেন পারাজিকেন অনুদ্ধংসনত্থং সঙ্ঘাদিসেসো, সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসনত্থং পাচিত্তিযং, আচারৰিপত্তিযা দুক্কটং, ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতী’’তিআদিপরিযাযেন উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনত্থং পটিৰিজানন্তস্স মুসা ভণিতে থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৰিজানন্তস্স দুক্কটং, কেৰলং মুসা ভণন্তস্স ইধ পাচিত্তিযং ৰুত্তং.

মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ওমসৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা

১২. দুতিযে কণ্ণকটুকতায অমনাপং ৰদন্তা কণ্ণেসু ৰিজ্ঝন্তা ৰিয হোন্তীতি আহ ‘‘ওমসন্তীতি ওৰিজ্ঝন্তী’’তি. পধংসেন্তীতি অভিভৰন্তি.

১৩. বোধিসত্তো তেন সমযেন হোতীতি তেন সমযেন বোধিসত্তো নন্দিৰিসালো নাম অহোসীতি অত্থো. অতীতত্থে ৰত্তমানৰচনং, কিরিযাকালৰচনিচ্ছায ৰা ৰত্তমানপ্পযোগো সদ্দন্তরসন্নিধানেন ভূততাৰগমো সিযাতি. পচ্চেসীতি ‘‘অমনাপং ইদ’’ন্তি অঞ্ঞাসি. হেট্ঠারুক্খে দত্ৰাতি উপত্থম্ভকে দত্ৰা. পুব্বে পতিট্ঠিতারপ্পদেসং পুন অরে পত্তেতি পুব্বে উজুকং হেট্ঠামুখং পতিট্ঠিতঅরস্স ভূমিপ্পদেসং পুন তস্মিংযেৰ অরে পরিৰত্তেত্ৰা হেট্ঠামুখভাৰেন সম্পত্তে, পঠমং ভূমিযং পতিট্ঠিতনেমিপ্পদেসে পরিৰত্তেত্ৰা পুন ভূমিযং পতিট্ঠিতেতি ৰুত্তং হোতি. সিথিলকরণন্তি সিথিলকিরিযা.

১৫. পুব্বেতি অট্ঠুপ্পত্তিযং. তচ্ছককম্মন্তি ৰড্ঢকীকম্মং. কোট্টককম্মন্তি ৰা পাসাণকোট্টককম্মং. হত্থমুদ্দাগণনাতি অঙ্গুলিসঙ্কোচেনেৰ গণনা. পাদসিকমিলক্খকাদযো ৰিয নৰন্তৰসেন গণনা অচ্ছিদ্দকগণনা. আদি-সদ্দেন সঙ্কলনপটুপ্পাদনৰোক্লনভাগহারাদিৰসেন পৰত্তা পিণ্ডগণনা গহিতা. যস্স সা পগুণা হোতি, সো রুক্খম্পি দিস্ৰা ‘‘এত্তকানি এত্থ পণ্ণানী’’তি জানাতি. যভ মেথুনেতি ৰচনতো য-কার ভ-কারে একতো যোজিতে অসদ্ধম্মৰচনং হোতি.

১৬-২৬. আপত্তিযা কারেতব্বোতি পাচিত্তিযেন কারেতব্বো উপসগ্গাদিমত্তৰিসিট্ঠানং অতিচণ্ডালাদিপদানং পাল়িযং আগতেসুযেৰ সঙ্গহিতত্তা. চোরোসীতিআদীনং পন কেনচি পরিযাযেন পাল়িযং অনাগতত্তা দুক্কটং ৰুত্তং. হসাধিপ্পাযতাতি পুরিমপদস্স অত্থৰিৰরণং. পাল়িযং অৰুত্তেপি ‘‘জাতিআদীহি অক্কোসৰত্থূহি পরম্মুখা অক্কোসন্তস্স ৰত্থূনং অনঞ্ঞভাৰতো যথা দুক্কটং, তথা দৰকম্যতায পরম্মুখা ৰদন্তস্সপি দুব্ভাসিতমেৰা’’তি আচরিযা ৰদন্তি. সব্বসত্তাতি এত্থ ৰচনত্থৰিজাননপকতিকা তিরচ্ছানগতাপি গহেতব্বা.

৩৫. অনুসাসনিপুরেক্খারতায ঠত্ৰা ৰদন্তস্স চিত্তস্স লহুপরিৰত্তিভাৰতো অন্তরা কোপে উপ্পন্নেপি অনাপত্তি. যং অক্কোসতি, তস্স উপসম্পন্নতা, অনঞ্ঞাপদেসেন জাতিআদীহি অক্কোসনং, ‘‘মং অক্কোসতী’’তি জাননা, অত্থপুরেক্খারতাদীনং অভাৰতাতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

ওমসৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৰণ্ণনা

৩৬. ততিযে ভণ্ডনং জাতং এতেসন্তি ভণ্ডনজাতা. সম্মন্তনন্তি রহো সংসন্দনং. হত্থপরামাসাদিৰসেন মত্থকং পত্তো কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতা. অনাপত্তিগামিকং ৰিরুদ্ধৰাদভূতং ৰিৰাদং আপন্নাতি ৰিৰাদাপন্না. ৰিগ্গহসংৰত্তনিকা কথা ৰিগ্গাহিককথা. পিসতীতি পিসুণা, ৰাচা, সমগ্গে সত্তে অৰযৰভূতে ৰগ্গে ভিন্নে করোতীতি অত্থো. পিসুণা এৰ পেসুঞ্ঞং. তায ৰাচায ৰা সমন্নাগতো পিসুণো, তস্স কম্মং পেসুঞ্ঞং. পিযভাৰস্স সুঞ্ঞকরণৰাচন্তি ইমিনা পন ‘‘পিযসুঞ্ঞকরণতো পিসুণা’’তি নিরুত্তিনযেন অত্থং ৰদতি.

ইধাপি ‘‘দসহাকারেহি পেসুঞ্ঞং উপসংহরতী’’তি ৰচনতো দসৰিধঅক্কোসৰত্থুৰসেনেৰ পেসুঞ্ঞং উপসংহরন্তস্স পাচিত্তিযং. পাল়িমুত্তকানং চোরোতিআদীনং ৰসেন পন দুক্কটমেৰাতি ৰেদিতব্বং. ‘‘অনক্কোসৰত্থুভূতং পন পেসুঞ্ঞকরং তস্স কিরিযং ৰচনং ৰা পিযকম্যতায উপসংহরন্তস্স কিঞ্চাপি ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি ন দিস্সতি, তথাপি দুক্কটেনেত্থ ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. জাতিআদীহি অনঞ্ঞাপদেসেন অক্কোসন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৰা ভিক্খুস্স উপসংহরণং, পিযকম্যতাভেদাধিপ্পাযেসু অঞ্ঞতরতা, তস্স ৰিজাননাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৫. চতুত্থে একতোতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং. পুরিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনন্তি ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তি এত্থ অনিচ্চ-সদ্দেন সদিসং ‘‘ৰেদনা অনিচ্চা’’তি এত্থ অনিচ্চ-সদ্দং ৰদতি. অক্খরসমূহোতি অৰিভত্তিকো অক্খরসমূহো. অক্খরানুব্যঞ্জনসমূহো পদন্তি ৰিভত্তিঅন্তং পদমাহ. ৰিভত্তিঅন্তমেৰ পদং গহেত্ৰা ‘‘পঠমপদং পদমেৰ, দুতিযং অনুপদ’’ন্তি ৰুত্তং.

একং পদন্তি গাথাপদং সন্ধায ৰদতি. পদগণনাযাতি গাথাপদগণনায. অপাপুণিত্ৰাতি সদ্ধিং অকথেত্ৰা. রুন্তি ওপাতেতীতি এত্থ অনুনাসিকো আগমৰসেন ৰুত্তো, সংযোগপুব্বস্স রস্সত্তং কতন্তি ৰেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘রূ-কারমত্তমেৰা’’তি. এত্থ চ ‘‘রূপং অনিচ্চন্তি ভণ সামণেরা’’তি ৰুচ্চমানো সচে রূ-কারং অৰত্ৰা রু-ইতি রস্সং কত্ৰা ৰদতি, অঞ্ঞং ভণিতং নাম হোতি, তস্মা অনাপত্তি. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘ৰেদনা অনিচ্চা’’তি এত্থাপি অনিচ্চ-সদ্দমত্তেনেৰ আপত্তি হোতীতি ৰেদিতব্বং. এস নযোতি একমেৰক্খরং ৰত্ৰা ঠানং. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৰুচ্চমানো হি ম-কারমত্তমেৰ ৰত্ৰা তিট্ঠতি. ‘‘এৰং মে সুত’’ন্তিআদিসুত্তং ভণাপিযমানো এ-কারং ৰত্ৰা তিট্ঠতি চে, অন্ৰক্খরেন পাচিত্তিযং, অপরিপুণ্ণপদং ৰত্ৰা ঠিতে অনুব্যঞ্জনেন. পদেসু একং পঠমপদং ৰিরজ্ঝতি, দুতিযেন অনুপদেন পাচিত্তিযং.

অনঙ্গণসুত্তং (ম. নি. ১.৫৭ আদযো) সম্মাদিট্ঠিসুত্তং (ম. নি. ১.৮৯ আদযো) মহাৰেদল্লঞ্চ (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) ধম্মসেনাপতিনা ভাসিতং, অনুমানসুত্তং (ম. নি. ১.১৮১ আদযো) মহামোগ্গল্লানত্থেরেন, চূল়ৰেদল্লসুত্তং (ম. নি. ১.৪৬০ আদযো) ধম্মদিন্নায থেরিযা ভাসিতং. পচ্চেকবুদ্ধভাসিতম্পি বুদ্ধভাসিতেযেৰ সঙ্গহং গচ্ছতি. অট্ঠকথানিস্সিতোতি পুব্বে মগধভাসায ৰুত্তং ধম্মসঙ্গহারুল়্হং অট্ঠকথং সন্ধায ৰদতি. ইদানিপি ‘‘যথাপি দীপিকো নাম, নিলীযিত্ৰা গণ্হতে মিগে’’তি (মি. প. ৬.১.৫) এৰমাদিকং সঙ্গহারুল়্হং অট্ঠকথাৰচনং গহেতব্বন্তি ৰদন্তি. পাল়িনিস্সিতোতি ‘‘মক্কটী ৰজ্জিপুত্তা চা’’তিএৰমাদিনা (পারা. ৬৬) পাল়িযংযেৰ আগতো. ৰিৰট্টূপনিস্সিতন্তি নিব্বানুপনিস্সিতং. ৰিৰট্টনিস্সিতং পন সামঞ্ঞতো গহেতব্বন্তি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. থেরস্সাতি নাগসেনত্থেরস্স. মগ্গকথাদীনি পকরণানি. ‘‘অক্খরেন ৰাচেতি, অক্খরক্খরে আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘অক্খরায ৰাচেতি, অক্খরক্খরায আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি পাল়িযং ৰুত্তং.

৪৮. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তীতি অনুপসম্পন্নেন সহ নিসীদিত্ৰা উদ্দেসং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি ৰুত্তা. দহরভিক্খু নিসিন্নো…পে… ভণতো অনাপত্তীতি এত্থ দ্ৰীসুপি ঠিতেসু নিসিন্নেসু ৰা উপসম্পন্নস্স ভণামীতি ভণন্তস্স অনাপত্তিযেৰ. উপচারং মুঞ্চিত্ৰাতি পরিসপরিযন্ততো দ্ৰাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৰা. ‘‘নিসিন্নে ৰাচেমী’’তি ভণন্তস্সপি উপচারং মুঞ্চিত্ৰা নিসিন্নত্তা অনাপত্তি. সচে পন দূরে নিসিন্নম্পি ৰাচেমীতি ৰিসুং সল্লক্খেত্ৰা ভণতি, আপত্তিযেৰ. একো পাদো ন আগচ্ছতীতি পুব্বে পগুণোযেৰ পচ্ছা অসরন্তস্স ন আগচ্ছতি, তং ‘‘এৰং ভণাহী’’তি একতো ভণন্তস্স অনাপত্তি. ওপাতেতীতি সদ্ধিং কথেতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অনুপসম্পন্নতা, ৰুত্তলক্খণধম্মং পদসো ৰাচনতা, একতো ভণনঞ্চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৯-৫০. পঞ্চমে ৰিকূজমানাতি নিত্থুনন্তা. কাকচ্ছমানাতি রোদন্তা. তত্রিদং ৰত্থুনিদস্সনং ৰা. তেন নু খো পাতিতন্তি পুচ্ছাৰসেন কথিতত্তা নত্থি মুসাৰাদো. কেচি পন ‘‘সন্দেহৰসেন ৰচনং মুসা নাম ন হোতি, তস্মা এৰং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. সন্তিকং অগন্ত্ৰাতি ‘‘যং এতেসং ন কপ্পতি, তং তেসম্পি ন কপ্পতী’’তি অধিপ্পাযেন অগন্ত্ৰা.

৫১. দিরত্ততিরত্তন্তি এত্থ ৰচনসিলিট্ঠতামত্তেন দিরত্ত-গ্গহণং কতন্তি ৰেদিতব্বং. তিরত্তঞ্হি সহৰাসে লব্ভমানে দিরত্তে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দিরত্তগ্গহণং ৰিসুং ন যোজেতি. তেনেৰাহ ‘‘উত্তরিদিরত্ততিরত্তন্তি ভগৰা সামণেরানং সঙ্গহকরণত্থায তিরত্তপরিহারং অদাসী’’তি. নিরন্তরং তিরত্তদস্সনত্থং ৰা দিরত্তগ্গহণং কতং. কেৰলঞ্হি তিরত্তন্তি ৰুত্তে অঞ্ঞত্থ ৰাসেন অন্তরিকম্পি তিরত্তং গণ্হেয্য, দিরত্তৰিসিট্ঠং পন তিরত্তং ৰুচ্চমানং তেন অনন্তরিকমেৰ তিরত্তং দীপেতি. সযনং সেয্যা, সযন্তি এত্থাতিপি সেয্যাতি আহ ‘‘কাযপ্পসারণসঙ্খাত’’ন্তিআদি. তস্মাতি যস্মা উভযম্পি পরিগ্গহিতং, তস্মা. পঞ্চহি ছদনেহীতি ইট্ঠকসিলাসুধাতিণপণ্ণসঙ্খআতেহি পঞ্চহি ছদনেহি. ৰাচুগ্গতৰসেনাতি পগুণৰসেন. দিযড্ঢহত্থুব্বেধো ৰড্ঢকীহত্থেন গহেতব্বো. একূপচারোতি ৰল়ঞ্জনদ্ৰারস্স একত্তং সন্ধায ৰুত্তং. সতগব্ভং ৰা চতুস্সালং একূপচারং হোতীতি সম্বন্ধো.

উপরিমতলেন সদ্ধিং অসম্বদ্ধভিত্তিকস্সাতি ইদং তুলায অব্ভন্তরে সযিত্ৰা পুন তেনেৰ সুসিরেন নিক্খমিত্ৰা ভিত্তিঅন্তরেন হেট্ঠিমতলং পৰিসিতুং যোগ্গেপি উপরিমতলেন অসম্বদ্ধভিত্তিকে সেনাসনে অনাপত্তিযা ৰুত্তায তথা পৰিসিতুং অসক্কুণেয্যে সম্বদ্ধভিত্তিকে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন সম্বদ্ধভিত্তিকে আপত্তীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. হেট্ঠাপাসাদে সযিতভিক্খুস্স অনাপত্তীতি ইদম্পি তাদিসে সেনাসনে হেট্ঠিমতলে সযিতস্সেৰ আপত্তিপ্পসঙ্কা সিযাতি তংনিৰারণত্থং ৰুত্তং, ন পন উপরিমতলে সযিতস্স আপত্তীতি দস্সনত্থং. নানূপচারেতি যত্থ বহি নিস্সেণিং কত্ৰা উপরিমতলং আরোহন্তি, তাদিসং সন্ধায ৰুত্তং. উপরিমতলেপি আকাসঙ্গণে নিপজ্জন্তস্স আপত্তিযা অভাৰতো ‘‘ছদনব্ভন্তরে’’তি ৰুত্তং.

সভাসঙ্খেপেনাতি সভাকারেন. অড্ঢকুট্টকে সেনাসনেতি এত্থ ‘‘অড্ঢকুট্টকং নাম যত্থ একং পস্সং মুঞ্চিত্ৰা তীসু পস্সেসু ভিত্তিযো বদ্ধা হোন্তি, যত্থ ৰা একস্মিং পস্সে ভিত্তিং উট্ঠাপেত্ৰা উভোসু পস্সেসু উপড্ঢং উপড্ঢং কত্ৰা ভিত্তিযো উট্ঠাপেন্তি, তাদিসং সেনাসন’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. গণ্ঠিপদে পন ‘‘অড্ঢকুট্টকেতি ছদনং অড্ঢেন অসম্পত্তকুট্টকে’’তি ৰুত্তং, তম্পি নো ন যুত্তং. ‘‘ৰাল়সঙ্ঘাটো নাম থম্ভানং উপরি ৰাল়রূপেহি কতসঙ্ঘাটো ৰুচ্চতী’’তি ৰদন্তি. পরিক্খেপস্স বহিগতেতি এত্থ যস্মিং পস্সে পরিক্খেপো নত্থি, তত্থাপি পরিক্খেপারহপ্পদেসতো বহিগতে অনাপত্তিযেৰাতি দট্ঠব্বং. অপরিচ্ছিন্নগব্ভূপচারেতি এত্থ মজ্ঝে ৰিৰটঙ্গণৰন্তাসু পমুখমহাচতুস্সালাসু যথা আকাসঙ্গণং অনোতরিত্ৰা পমুখেনেৰ গন্ত্ৰা সব্বগব্ভে পৰিসিতুং ন সক্কা হোতি, এৰং একেকগব্ভস্স দ্ৰীসু পস্সেসু কুট্টং নীহরিত্ৰা কতং পরিচ্ছিন্নগব্ভূপচারং নাম, ইদং পন তাদিসং ন হোতীতি ‘‘অপরিচ্ছিন্নগব্ভূপচারে’’তি ৰুত্তং. সব্বগব্ভে পৰিসন্তীতি গব্ভূপচারস্স অপরিচ্ছিন্নত্তা আকাসঙ্গণং অনোতরিত্ৰা পমুখেনেৰ গন্ত্ৰা তং তং গব্ভং পৰিসন্তি. অথ কুতো তস্স পরিক্খেপোযেৰ সব্বপরিচ্ছন্নত্তাতি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘গব্ভপরিক্খেপোযেৰ হিস্স পরিক্খেপো’’তি. ইদঞ্চ সমন্তা গব্ভভিত্তিযো সন্ধায ৰুত্তং. চতুস্সালৰসেন সন্নিৰিট্ঠেপি সেনাসনে গব্ভপমুখং ৰিসুং অপরিক্খিত্তম্পি সমন্তা ঠিতগব্ভভিত্তীনং ৰসেন পরিক্খিত্তং নাম হোতি.

‘‘ননু চ ‘অপরিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তী’তি অন্ধকট্ঠকথাযং অৰিসেসেন ৰুত্তং, তস্মা চতুস্সালৰসেন সন্নিৰিট্ঠেপি সেনাসনে ৰিসুং অপরিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তিযেৰা’’তি যো ৰদেয্য, তস্স ৰাদপরিমোচনত্থং ইদং ৰুত্তং ‘‘যং পন…পে… পাটেক্কসন্নিৰেসা একচ্ছদনা গব্ভপাল়িযো সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘অপরিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তীতি যং ৰুত্তং, তং ন চতুস্সালৰসেন সন্নিৰিট্ঠা গব্ভপাল়িযো সন্ধায ৰুত্তং, কিঞ্চরহি ৰিসুং সন্নিৰিট্ঠং একমেৰ গব্ভপাল়িং সন্ধায. তাদিসায হি গব্ভপাল়িযা অপরিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তি, ন চতুস্সালৰসেন সন্নিৰিট্ঠাযা’’তি. একায চ গব্ভপাল়িযা তস্স তস্স গব্ভস্স উপচারং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অন্তমসো উভোসু পস্সেসু খুদ্দকভিত্তীনং উট্ঠাপনমত্তেনপি পমুখং পরিক্খিত্তং নাম হোতি, চতুস্সালৰসেন সন্নিৰিট্ঠাসু পন গব্ভপাল়ীসু উভোসু পস্সেসু গব্ভভিত্তীনং ৰসেনপি পমুখং পরিক্খিত্তং নাম হোতি. তস্মা যং ইমিনা লক্খণেন পরিক্খিত্তং পমুখং, তত্থ আপত্তি, ইতরত্থ অনাপত্তীতি ইদমেত্থ সন্নিট্ঠানং.

ইদানি ‘‘অপরিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তী’’তি ৰত্ৰা তস্সেৰ ৰচনস্স অধিপ্পাযং পকাসেন্তেন যং ৰুত্তং ‘‘ভূমিযং ৰিনা জগতিযা পমুখং সন্ধায কথিত’’ন্তি, তস্স অযুত্ততাৰিভাৰনত্থং ‘‘যঞ্চ তত্থা’’তিআদি আরদ্ধং. ভূমিযং ৰিনা জগতিযা পমুখং সন্ধায কথিতন্তি হি ইমস্স ৰচনস্স অযমধিপ্পাযো – ‘‘অপরিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তী’’তি যং ৰুত্তং, তং ৰিনা ৰত্থুং ভূমিযং কতগেহস্স পমুখং সন্ধায কথিতং. সচে পন উচ্চৰত্থুকং পমুখং হোতি, পরিক্খিত্তসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি. তেনেৰাহ ‘‘দসহত্থুব্বেধাপি হি জগতি পরিক্খেপসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি. হেট্ঠাপি ইদমেৰ মনসি সন্নিধায ৰুত্তং ‘‘উচ্চৰত্থুকং চেপি হোতি, পমুখে সযিতো গব্ভে সযিতানং আপত্তিং ন করোতী’’তি. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. জগতিযা পমাণং ৰত্ৰাতি ‘‘সচে জগতিযা ওতরিত্ৰা ভূমিযং সযিতো, জগতিযা উপরি সযিতং ন পস্সতী’’তি এৰং জগতিযা উব্বেধেন পমাণং ৰত্ৰা. একসালাদীসু উজুকমেৰ দীঘং কত্ৰা সন্নিৰেসিতো পাসাদো একসালসন্নিৰেসো. দ্ৰিসালসন্নিৰেসাদযোপি ৰুত্তানুসারতো ৰেদিতব্বা. সালপ্পভেদদীপনমেৰ চেত্থ হেট্ঠা ৰুত্ততো ৰিসেসো.

মজ্ঝেপাকারং করোন্তীতি এত্থাপি পরিক্খেপস্স হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন দিযড্ঢহত্থুব্বেধত্তা দিযড্ঢহত্থং চেপি মজ্ঝে পাকারং করোন্তি, নানূপচারমেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. ন হি ছিদ্দেন গেহং একূপচারং নাম হোতীতি এত্থ সচে উব্বেধেন দিযড্ঢহত্থব্ভন্তরে মনুস্সানং সঞ্চারপ্পহোনকং ছিদ্দং হোতি, তম্পি দ্ৰারমেৰাতি একূপচারং হোতি. কিং পরিক্খেপোৰিদ্ধস্তোতি পমুখস্স পরিক্খেপং সন্ধায ৰদতি. সব্বত্থ পঞ্চন্নংযেৰ ছদনানং আগতত্তা ৰদতি ‘‘পঞ্চন্নং অঞ্ঞতরেন ছদনেন ছন্না’’তি.

৫৩. পাল়িযং ‘‘সেয্যা নাম সব্বচ্ছন্না সব্বপরিচ্ছন্না যেভুয্যেনচ্ছন্না যেভুয্যেনপরিচ্ছন্না’’তি ৰদন্তেন যেভুয্যেনচ্ছন্নযেভুয্যেনপরিচ্ছন্নসেনাসনং পাচিত্তিযস্স অৰসানং ৰিয কত্ৰা দস্সিতং, ‘‘উপড্ঢচ্ছন্নে উপড্ঢপরিচ্ছন্নে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰদন্তেন চ উপড্ঢচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নসেনাসনং দুক্কটস্স আদিং কত্ৰা দস্সিতং, উভিন্নমন্তরা কেন ভৰিতব্বং পাচিত্তিযেন, উদাহু দুক্কটেনাতি? লোকৰজ্জসিক্খাপদস্সেৰ অনৰসেসং কত্ৰা পঞ্ঞাপনতো ইমস্স চ পণ্ণত্তিৰজ্জত্তা যেভুয্যেনচ্ছন্নযেভুয্যেনপরিচ্ছন্নস্স উপড্ঢচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নস্স চ অন্তরা পাচিত্তিযং অনিৰারিতমেৰ, তস্মা ৰিনযৰিনিচ্ছযে চ গরুকেযেৰ ঠাতব্বত্তা অট্ঠকথাযম্পি পাচিত্তিযমেৰ দস্সিতং. সত্ত পাচিত্তিযানীতি পাল়িযং ৰুত্তপাচিত্তিযং সামঞ্ঞতো একত্তেন গহেত্ৰা ৰুত্তং. ৰিসুং পন গয্হমানে ‘‘সব্বচ্ছন্নে সব্বপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনচ্ছন্নে যেভুয্যেনপরিচ্ছন্নে পাচিত্তিয’’ন্তি অট্ঠেৰ পাচিত্তিযানি হোন্তি.

সেনম্বমণ্ডপৰণ্ণং হোতীতি সীহল়দীপে কির উচ্চৰত্থুকো সব্বচ্ছন্নো সব্বঅপরিচ্ছন্নো এৰংনামকো সন্নিপাতমণ্ডপো অত্থি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যদি জগতিপরিক্খেপসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উচ্চৰত্থুকত্তা মণ্ডপস্স সব্বঅপরিচ্ছন্নতা ন যুজ্জতীতি আহ ‘‘ইমিনাপেতং ৰেদিতব্ব’’ন্তিআদি. চূল়কচ্ছন্নাদীনি চেত্থ এৰং ৰেদিতব্বানি – যস্স চতূসু ভাগেসু একো ছন্নো, সেসা অচ্ছন্না, ইদং চূল়কচ্ছন্নং. যস্স তীসু ভাগেসু দ্ৰে ছন্না, একো অচ্ছন্নো, ইদং যেভুয্যেনচ্ছন্নং. যস্স দ্ৰীসু ভাগেসু একো ছন্নো, একো অচ্ছন্নো, ইদং উপড্ঢচ্ছন্নং নাম সেনাসনং. চূল়কপরিচ্ছন্নাদীনিপি ইমিনাৰ নযেন ৰেদিতব্বানি. সেসং উত্তানমেৰ. পাচিত্তিযৰত্থুকসেনাসনং, তত্থ তত্থ অনুপসম্পন্নেন সহ নিপজ্জনং, চতুত্থদিৰসে সূরিযত্থঙ্গমনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

সহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৫. ছট্ঠে ‘‘পঠমসিক্খাপদে ‘ভিক্খুং ঠপেত্ৰা অৰসেসো অনুপসম্পন্নো নামা’তি ৰুত্তত্তা ‘মাতুগামোপি অনুপসম্পন্নগ্গহণেন গহিতোযেৰা’তি চতুত্থদিৰসে মাতুগামেন সদ্ধিং সযন্তস্স দ্ৰীহি সিক্খাপদেহি দ্ৰে পাচিত্তিযানি হোন্তী’’তি ৰদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদে মাতুগামস্স ৰিসুং ৰুচ্চমানত্তা পঠমসিক্খাপদে ‘ভিক্খুং ঠপেত্ৰা অৰসেসো অনুপসম্পন্নো নামা’তি পুরিসস্সেৰ গহণং অনুচ্ছৰিক’’ন্তি ৰুত্তং, তদেৰ চ যুত্ততরং.

যঞ্চ ইধ ‘‘পঠমদিৰসেপীতি পি-সদ্দেন চতুত্থদিৰসেপীতি ৰুত্তং হোতী’’তি কারণং ৰদন্তি, তম্পি অকারণং পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থোযেৰাতি নিযমাভাৰতো অৰধারণত্থস্স চ সম্ভৰতো. সম্ভাৰনে ৰা পি-সদ্দো দট্ঠব্বো. তেন ইধ পঠমদিৰসেপি তাৰ আপত্তি, দুতিযাদিদিৰসে কিমেৰ ৰত্তব্বন্তি ইমমত্থং দীপেতি. সম্পিণ্ডনত্থেপি পি-সদ্দে গয্হমানে ইমিনাৰ সিক্খাপদেন আপজ্জিতব্বাপত্তিযা অঞ্ঞস্মিম্পি দিৰসে আপজ্জনং দীপেতি, ন পঠমসিক্খাপদেন আপজ্জিতব্বাপত্তিযাতি অকারণমেৰ তন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘মতিত্থী পারাজিকৰত্থুভূতাপি অনুপাদিন্নপক্খে ঠিতত্তা সহসেয্যাপত্তিং ন জনেতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘অত্থঙ্গতে সূরিযে মাতুগামে নিপন্নে ভিক্খু নিপজ্জতী’’তি ৰচনতো দিৰা সযন্তস্স সহসেয্যাপত্তি ন হোতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. পাচিত্তিযৰত্থুকসেনাসনং, তত্থ মাতুগামেন সহ নিপজ্জনং, সূরিযত্থঙ্গমনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬০-৬৪. সত্তমে ঘরং নযতীতি ঘরণী, ঘরনাযিকা. তেনাহ ‘‘ঘরসামিনী’’তি. সুণ্হাতি সুণিসা. ন যক্খেনাতিআদীনং ‘‘অঞ্ঞত্রা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. পুরিসৰিগ্গহং গহেত্ৰা ঠিতেন যক্খেন ৰা পেতেন ৰা তিরচ্ছানেন ৰা সদ্ধিং ঠিতাযপি দেসেতুং ন ৰট্টতি. অক্খরায দেসেতীতি এত্থ ‘‘ছপ্পঞ্চৰাচতো উত্তরি ‘ইমং পদং ভাসিস্সামী’তি একম্পি অক্খরং ৰত্ৰা তিট্ঠতি, আপত্তিযেৰা’’তি ৰদন্তি.

৬৬. ‘‘একো গাথাপাদোতি ইদং গাথাবন্ধমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞত্থ পন ৰিভত্তিঅন্তপদমেৰ গহেতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘অট্ঠকথং ধম্মপদং জাতকাদিৰত্থুং ৰাতি ইমিনাপি পোরাণং সঙ্গীতিআরুল়্হমেৰ অট্ঠকথাদি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. অট্ঠকথাদিপাঠং ঠপেত্ৰা দমিল়াদিভাসন্তরেন যথারুচি কথেতুং ৰট্টতি. পদসোধম্মে ৰুত্তপ্পভেদোতি ইমিনা অঞ্ঞত্থ অনাপত্তীতি দীপেতি. উট্ঠহিত্ৰা পুন নিসীদিত্ৰাতি ইরিযাপথপরিৰত্তননযেন নানাইরিযাপথেনপি অনাপত্তীতি দীপেতি. সব্বং চেপি দীঘনিকাযং কথেতীতি যাৰ ন নিট্ঠাতি, তাৰ পুনদিৰসেপি কথেতি.

দুতিযস্স ৰিঞ্ঞূপুরিসস্স অগ্গহণং অকিরিযা. মাতুগামেন সদ্ধিং ঠিতস্স চ ৰিঞ্ঞূপুরিসস্স চ উপচারো অনিযতেসু ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বো. সেসং উত্তানমেৰ. ৰুত্তলক্খণস্স ধম্মস্স ছন্নং ৰাচানং উপরি দেসনা, ৰুত্তলক্খণো মাতুগামো, ইরিযাপথপঅৰত্তনাভাৰো, ৰিঞ্ঞূপুরিসাভাৰো, অপঞ্হৰিস্সজ্জনাতি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

ধম্মদেসনাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ভূতারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৭. অট্ঠমে অন্তরাতি পরিনিব্বানসমযতো অঞ্ঞস্মিং কালে. অতিকড্ঢিযমানেনাতি ‘‘ৰদথ, ভন্তে, কিং তুম্হেহি অধিগত’’ন্তি এৰং নিপ্পীল়িযমানেন. অনতিকড্ঢিযমানেনপি পুচ্ছিতে ৰা অপুচ্ছিতে ৰা তথারূপে কারণে সতি আরোচেতুং ৰট্টতিযেৰ. তেনেৰ অঞ্ঞতরেন দহরভিক্খুনা উপৰদিতো অঞ্ঞতরো থেরো ‘‘আৰুসো, উপরিমগ্গত্থায ৰাযামং মা অকাসি, খীণাসৰো তযা উপৰদিতো’’তি আহ. থেরেন চ ‘‘অত্থি তে, আৰুসো, ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠা’’তি ৰুত্তো দহরভিক্খু ‘‘আম, ভন্তে, সোতাপন্নো অহ’’ন্তি অৰোচ. ‘‘কারকো অয’’ন্তি ঞত্ৰাপি পটিপত্তিযা অমোঘভাৰদস্সনেন সমুত্তেজনায সম্পহংসনায চ অরিযা অত্তানং পকাসেন্তিযেৰ. সুতপরিযত্তিসীলগুণন্তি সুতগুণং পরিযত্তিগুণং সীলগুণঞ্চ. উম্মত্তকস্স ইধ অৰচনে কারণং ৰদন্তেন খিত্তচিত্তৰেদনট্টানম্পি অৰচনে কারণং ৰুত্তমেৰাতি দট্ঠব্বং. ইতি-সদ্দেন ৰা আদিঅত্থেন খিত্তচিত্তৰেদনট্টে সঙ্গণ্হাতি. তেনেৰ ৰদতি ‘‘চিত্তক্খেপস্স ৰা অভাৰা’’তি. দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি মগ্গফলদিট্ঠিযা সমন্নাগতানং. অরিযানমেৰ হি উম্মত্তকাদিভাৰো নত্থি. ঝানলাভিনো পন তস্মিং সতি ঝানা পরিহাযন্তি, তস্মা তেসং অভূতারোচনপচ্চযা অনাপত্তি ৰত্তব্বা, ন ভূতারোচনপচ্চযা. তেনেৰাহ ‘‘ভূতারোচনপচ্চযা অনাপত্তি ন ৰত্তব্বা’’তি.

পুব্বে অৰুত্তেহীতি চতুত্থপারাজিকে অৰুত্তেহি. ইদঞ্চ সিক্খাপদং পণ্ণত্তিঅজাননৰসেন অচিত্তকসমুট্ঠানং হোতি. অরিযা চেত্থ পণ্ণত্তিং জানন্তা ৰীতিক্কমং ন করোন্তি, পুথুজ্জনা পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৰাপি ৰীতিক্কমং করোন্তি, তে চ সত্থুনো আণাৰীতিক্কমচেতনায বলৰঅকুসলভাৰতো ঝানা পরিহাযন্তীতি দট্ঠব্বং, উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন অরিযপুগ্গলে এৰ সন্ধায ‘‘কুসলাব্যাকতচিত্তেহি দ্ৰিচিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. পণ্ণত্তিং অজানন্তা পন ঝানলাভী পুথুজ্জনা ৰত্থুম্হি লোভৰসেন অকুসলচিত্তেনপি ন আরোচেন্তীতি নত্থি. ইধ দুক্খৰেদনায অভাৰতো ‘‘দ্ৰিৰেদন’’ন্তি ইমস্স অনুরূপং কত্ৰা দ্ৰিচিত্তন্তি ইদং ৰুত্তন্তি এৰং ৰা এত্থ অধিপ্পাযো গহেতব্বো. সেসং উত্তানমেৰ. উত্তরিমনুস্সধম্মস্স ভূততা, অনুপসম্পন্নস্স আরোচনং, তঙ্খণৰিজাননা, অনঞ্ঞপ্পদেসোতি ইমানি পনেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

ভূতারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুট্ঠুল্লারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৮. নৰমে দুট্ঠুল্লসদ্দত্থদস্সনত্থন্তি দুট্ঠুল্লসদ্দস্স অত্থদস্সনত্থং. অত্থে হি দস্সিতে সদ্দোপি ‘‘অযং এতেসু অত্থেসু ৰত্ততী’’তি দস্সিতোযেৰ হোতি. ‘‘যং যং দুট্ঠুল্লসদ্দেন অভিধীযতি, তং সব্বং দস্সেতুং পারাজিকানি ৰুত্তানী’’তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. তত্রাযং ৰিচারণাতি তত্র পাল়িযং অযং ৰিচারণা, তত্র পাল়িঅট্ঠকথাসু ৰা অযং ৰিচারণা. তত্থ ভৰেয্যাতি তত্থ কস্সচি ৰিমতি এৰং ভৰেয্য. অনুপসম্পন্নস্স দুট্ঠুল্লারোচনে ৰিয দুক্কটেন ভৰিতব্বন্তি আহ ‘‘দুক্কটং আপজ্জতী’’তি. অক্কোসন্তোপি দুক্কটং আপজ্জেয্যাতি ওমসৰাদেন দুক্কটং আপজ্জেয্য. অধিপ্পাযং অজানন্তেনপি অট্ঠকথাচরিযানং ৰচনেযেৰ ঠাতব্বন্তি দীপনত্থং ‘‘অট্ঠকথাচরিযাৰ এত্থ পমাণ’’ন্তি ৰুত্তং. পুনপি অট্ঠকথাৰচনমেৰ উপপত্তিতো দল়্হং কত্ৰা পতিট্ঠপেন্তো ‘‘ইমিনাপি চেত’’ন্তিআদিমাহ.

৮০. ‘‘অঞ্ঞত্র ভিক্খুসম্মুতিযা’’তি ৰুত্তত্তা সম্মুতি অত্থীতি গহেতব্বাতি আহ ‘‘ইধ ৰুত্তত্তাযেৰা’’তিআদি.

৮২. আদিতো পঞ্চ সিক্খাপদানীতি পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ সিক্খাপদানি. ‘‘সেসানীতি ৰিকালভোজনাদীনি পঞ্চা’’তি ৰদন্তি. কেচি পন ‘‘আদিতো পট্ঠায পঞ্চ সিক্খাপদানীতি সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি পঞ্চা’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. পাণাতিপাতাদীনি হি দসেৰ সিক্খাপদানি সামণেরানং পঞ্ঞত্তানি. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘অথ খো সামণেরানং এতদহোসি ‘কতি নু খো অম্হাকং সিক্খাপদানি, কত্থ চ অম্হেহি সিক্খিতব্ব’ন্তি? ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, সামণেরানং দস সিক্খাপদানি, তেসু চ সামণেরেহি সিক্খিতুং, পাণাতিপাতা ৰেরমণী অদিন্নাদানা ৰেরমণী’’তিআদি (মহাৰ. ১০৬).

তেসং পঞ্ঞত্তেসুযেৰ সিক্খাপদেসু দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লৰিচারণা কাতব্বা, ন চ সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি ৰিসুং তেসং পঞ্ঞত্তানি অত্থীতি. অথ ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লসঙ্খাতানি সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি অনুপসম্পন্নস্স কিং নাম হোন্তীতি আহ ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি…পে… অজ্ঝাচারো নামাতি ৰুত্ত’’ন্তি. ইমিনাপি চেতং সিদ্ধং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিআদি দুট্ঠুল্লং নাম ন হোতী’’তি. অজ্ঝাচারো নামাতি হি ৰদন্তো অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিআদি কেৰলং অজ্ঝাচারো নাম হোতি, ন পন দুট্ঠুল্লো নাম অজ্ঝাচারোতি দীপেতি. ‘‘অজ্ঝাচারো নামাতি চ অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা অকত্তব্বরূপত্তা চ অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি দণ্ডকম্মৰত্থুপক্খং ভজন্তি, তানি চ অঞ্ঞস্স অনুপসম্পন্নস্স অৰণ্ণকামতায আরোচেন্তো ভিক্খু দুক্কটং আপজ্জতী’’তি ৰদন্তি. ইধ পন অনুপসম্পন্নগ্গহণেন সামণেরসামণেরীসিক্খমানানং গহণং ৰেদিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অন্তিমৰত্থুং অনজ্ঝাপন্নস্স ভিক্খুনো সৰত্থুকো সঙ্ঘাদিসেসো, অনুপসম্পন্নস্স আরোচনং, ভিক্খুসম্মুতিযা অভাৰোতি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

দুট্ঠুল্লারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পথৰীখণনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৪-৮৬. দসমে একিন্দ্রিযন্তি ‘‘কাযিন্দ্রিযং অত্থী’’তি মঞ্ঞমানা ৰদন্তি. মুট্ঠিপ্পমাণাতি মুট্ঠিনা সঙ্গহেতব্বপ্পমাণা. এত্থ কিঞ্চাপি যেভুয্যপংসুং অপ্পপংসুঞ্চ পথৰিং ৰত্ৰা উপড্ঢপংসুকা পথৰী ন ৰুত্তা, তথাপি পণ্ণত্তিৰজ্জসিক্খাপদেসু সাৰসেসপঞ্ঞত্তিযাপি সম্ভৰতো উপড্ঢপংসুকাযপি পথৰিযা পাচিত্তিযমেৰাতি গহেতব্বং. কেচি পন ‘‘সব্বচ্ছন্নাদীসু উপড্ঢে দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা ইধাপি দুক্কটং যুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং পাচিত্তিযৰত্থুকঞ্চ অনাপত্তিৰত্থুকঞ্চ দুৰিধং পথৰিং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞিস্সা দুক্কটৰত্থুকায ততিযায পথৰিযা অভাৰতো. দ্ৰেযেৰ হি পথৰিযো ৰুত্তা ‘‘জাতা চ পথৰী অজাতা চ পথৰী’’তি. তস্মা দ্ৰীসু অঞ্ঞতরায পথৰিযা ভৰিতব্বং, ৰিনযৰিনিচ্ছযে চ সম্পত্তে গরুকেযেৰ ঠাতব্বত্তা ন সক্কা এত্থ অনাপত্তিযা ভৰিতুং. সব্বচ্ছন্নাদীসু পন উপড্ঢে দুক্কটং যুত্তং তত্থ তাদিসস্স দুক্কটৰত্থুনো সব্ভাৰা.

‘‘পোক্খরণিং খণা’’তি ৰদতি, ৰট্টতীতি ‘‘ইমস্মিং ওকাসে’’তি অনিযমেত্ৰা ৰুত্তত্তা ৰট্টতি. ‘‘ইমং ৰল্লিং খণা’’তি ৰুত্তেপি পথৰীখণনং সন্ধায পৰত্তৰোহারত্তা ইমিনাৰ সিক্খাপদেন আপত্তি, ন ভূতগামপাতব্যতায. কুটেহীতি ঘটেহি. তনুককদ্দমোতি উদকমিস্সককদ্দমো. সো চ উদকগতিকত্তা ৰট্টতি. ওমকচাতুমাসন্তি ঊনচাতুমাসং. ওৰট্ঠন্তি দেৰেন ওৰট্ঠং. অকতপব্ভারেতি অৰল়ঞ্জনট্ঠানদস্সনত্থং ৰুত্তং. তাদিসে হি ৰম্মিকস্স সব্ভাৰোতি. মূসিকুক্কুরং নাম মূসিকাহি খণিত্ৰা বহি কতপংসুরাসি. এসেৰ নযোতি ওমকচাতুমাসওৰট্ঠোযেৰ ৰট্টতীতি অত্থো.

একদিৰসম্পি ন ৰট্টতীতি ওৰট্ঠএকদিৰসাতিক্কন্তোপি ৰিকোপেতুং ন ৰট্টতি. ‘‘হেট্ঠাভূমিসম্বন্ধেপি চ গোকণ্টকে ভূমিতো ছিন্দিত্ৰা উদ্ধং ঠিতত্তা অচ্চুগ্গতমত্থকতো ছিন্দিত্ৰা গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. সকট্ঠানে অতিট্ঠমানং কত্ৰা পাদেহি মদ্দিত্ৰা ছিন্দিত্ৰা আলোল়িতকদ্দমম্পি গহেতুং ৰট্টতি. ততোতি ততো পুরাণসেনাসনতো. ইট্ঠকং গণ্হামীতিআদি সুদ্ধচিত্তং সন্ধায ৰুত্তং. উদকেনাতি উজুকং আকাসতোযেৰ পতনকউদকেন. ‘‘সচে পন অঞ্ঞত্থ পহরিত্ৰা পতিতেন উদকেন তেমিতং হোতি, ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. উচ্চালেত্ৰাতি উক্খিপিত্ৰা. তেন অপদেসেনাতি তেন লেসেন.

৮৭-৮৮. অৰিসযত্তা অনাপত্তীতি এত্থ সচেপি নিব্বাপেতুং সক্কা হোতি, পঠমং সুদ্ধচিত্তেন দিন্নত্তা ‘‘দহতূ’’তি সল্লক্খেত্ৰাপি তিট্ঠতি, অনাপত্তি. ওৰট্ঠং ছন্নন্তি পঠমং ওৰট্ঠং পচ্ছা ছন্নং. সেসং উত্তানমেৰ. জাতপথৰী, পথৰীসঞ্ঞিতা, খণনখণাপনানং অঞ্ঞতরন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পথৰীখণনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো মুসাৰাদৰগ্গো পঠমো.