১. পঠমৰিহারসুত্তৰণ্ণনা

১১. অড্ঢমাসন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. পটিসল্লীযিতুন্তি যথাৰুত্তং কালং পটি দিৰসে দিৰসে সমাপত্তিযং ধম্মচিন্তাযং চিত্তং নিলীযিতুং. ৰিনেতব্বোতি সমুচ্ছেদৰিনযেন ৰিনেতব্বো অরিযমগ্গাধিগন্তব্বো. তন্তি দিট্ঠানুগতিআপজ্জনং. অস্সাতি জনতায. অপগচ্ছতীতি সত্থু সন্তিকতো অপেতি. সূতি নিপাতমত্তং.

পদেসেনাতি একদেসেন. সহ পদেসেনাতি সপদেসো. স্ৰাযং সপদেসো যস্মা ৰেদনাৰসেনেৰ পাল়িযং আগতো, তস্মা পরমত্থধম্মকোট্ঠাসে ৰেদনা অনৰসেসতো লব্ভতি, তে গণ্হন্তো ‘‘খন্ধপদেসো’’তিআদিমাহ. তং সব্বন্তি খন্ধপদেসাদিকং সব্বম্পি. ‘‘সম্মসন্তো’’তি পদস্স অত্থদস্সনৰসেন ‘‘পচ্চৰেক্খন্তো’’তি আহ. পচ্চৰেক্খণা ইধ সম্মসনং নাম, ন ৰিপস্সনা. ৰিপস্সনাসম্মসনং পন ভগৰতো ৰিসাখপুণ্ণমাযং এৰ নিপ্ফন্নং, তস্মা ভগৰতো অঞ্ঞভূমিকাপি ৰেদনা অঞ্ঞভূমিকানং সত্তানং ৰিরুদ্ধা উপ্পজ্জতেৰাতি ৰুত্তং ‘‘যাৰ ভৰগ্গা পৰত্তা সুখা ৰেদনা’’তি. সব্বাকারেনাতি সরূপতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদাদিতোতি সব্বাকারেন. পরিগ্গণ্হন্তো উপপরিক্খন্তো.

নিপ্পদেসানেৰ অনৰসেসানেৰ. ইন্দ্রিযসতিপট্ঠানপদেসো সুৰিঞ্ঞেয্যোতি অনুদ্ধতো. অস্সাতি ভগৰতো. ঠানেতি তস্মিং তস্মিং পচ্চৰেক্খিতব্বসঙ্খাতে ওকাসে. সা সা চ ৰিহারসমাপত্তীতি খন্ধৰসেন আযতনাদিৰসেন চ পৰত্তিত্ৰা তেসং একদেসভূতং ৰেদনংযেৰ পরিগ্গহেত্ৰা তং সম্মসিত্ৰা অনুক্কমেন সমাপন্না ঝানসমাপত্তি ফলসমাপত্তি চ. ফলসমাপত্তি হি তথা সম্মসিত্ৰা পুনপ্পুনং সমাপজ্জনৰসেন অত্থতো অভিন্নাপি অধিট্ঠানভূতধম্মভেদেন ভিন্না ৰিয ৰুচ্চতি, যতো চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সভেদা দেৰসিকং ৰল়ঞ্জনসমাপত্তিযো অট্ঠকথাযং ৰুত্তা. কামং অঞ্ঞধম্মৰসেনপি জাতা এৰ, ৰেদনাৰসেন পনেত্থ অভিনিৰেসো কতো ৰেদনানুভাৰেন জাতা. কস্মা এৰং জাতাতি? বুদ্ধানং ঞাণপদস্স অন্তরৰিভাগত্তা. তথা হি ভগৰা সকলম্পি অড্ঢমাসং ৰেদনাৰসেনেৰ সম্মসনং পৰত্তেতি, তদনুসারেন চ তা ৰিহারসমাপত্তিযো সমাপজ্জি. তযিদং অচ্ছরিযং অনঞ্ঞসাধারণং ভিক্খূ পৰেদেন্তো সত্থা – ‘‘যেন স্ৰাহ’’ন্তিআদিমৰোচ.

অকুসলাৰাতি পাণাতিপাত-অদিন্নাদান-কামেসুমিচ্ছাচার-মুসাৰাদ-পিসুণৰাচাসম্ফপ্পলাপ-অভিজ্ঝা-ব্যাপাদৰসেন তংতংমিচ্ছাদস্সনৰসেন চ অকুসলা ৰেদনা এৰ হোতি. ব্রহ্মলোকাদীসু উপ্পজ্জিত্ৰা তত্থ নিচ্চা ধুৰা ভৰিস্সামাতি এৰং দিট্ঠিং উপনিস্সাযাতি যোজেতব্বং. দেৰকুলাদীসু দেৰপূজত্থং, সব্বজনপরিভোগত্থং ৰা মালাৰচ্ছং রোপেন্তি. ৰধবন্ধনাদীনীতি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদান-মিচ্ছাচার-মুসাৰাদ-পিসুণৰাচা-সম্ফপ্পলাপাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. দিট্ঠধম্মৰিপাকস্স অপচুরত্তা অপাকটত্তা চ ‘‘ভৰন্তরগতান’’ন্তি ৰুত্তং.

ইতি নেসন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, পকারত্থো ৰা. তেন যথা ফরুসৰাচাৰসেন, এৰং তদঞ্ঞেসম্পি অকুসলকম্মানং ৰসেন সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা অকুসলৰেদনাপ্পৰত্তি যথারহং নীহরিত্ৰা ৰত্তব্বা. এসেৰ নযোতি ইমিনা যথা মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ কুসলাকুসলৰিপাকৰেদনা সহজাতকোটিযা উপনিস্সযকোটিযা চ ৰসেন যথারহং যোজেত্ৰা দস্সিতা, এৰং মিচ্ছাসঙ্কপ্পপচ্চযাদীসুপি যথারহং যোজেত্ৰা দস্সেতব্বাতি ইমমত্থং অতিদিসতি. ছন্দপচ্চযাতি এত্থ তণ্হাছন্দসহিতো কত্তুকামতাছন্দো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ছন্দপচ্চযাতিআদীসু পন ছন্দপচ্চযা অট্ঠলোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদিতব্বা’’তি. ৰিতক্কপচ্চযাতি এত্থ অপ্পনাপ্পত্তোৰ ৰিতক্কো অধিপ্পেতোতি ৰুত্তং ‘‘ৰিতক্কপচ্চযা পঠমজ্ঝানৰেদনাৰা’’তি. ৰিতক্কপচ্চযা পঠমজ্ঝানৰেদনায গহিতত্তা ‘‘ঠপেত্ৰা পঠমজ্ঝান’’ন্তি. উপরি তিস্সো রূপাৰচরা, হেট্ঠা তিস্সো অরূপাৰচরা এৰং সেসা ছ সঞ্ঞাসমাপত্তিৰেদনা.

তিণ্ণন্তি ছন্দৰিতক্কসঞ্ঞানং. অৰূপসমেতি পটিপক্খেন অৰূপসমিতে. তিণ্ণঞ্হি তেসং সহভাৰেন পচ্চযতা অট্ঠলোভসহগতচিত্তেসু এৰ. তত্থ যং ৰত্তব্বং তং ৰুত্তমেৰ. ছন্দমত্তস্সাতি তেসু তীসু ছন্দমত্তস্স. ৰূপসমে পঠমজ্ঝানৰেদনাৰ অপ্পনাপ্পত্তস্স অধিপ্পেতত্তা. ছন্দৰিতক্কানং ৰূপসমে দুতিযজ্ঝানাদিৰেদনা অধিপ্পেতা সঞ্ঞায অৰূপসন্তত্তা. দুতিযজ্ঝানাদিৰেদনাগহণেন হি সব্বা সঞ্ঞাসমাপত্তিযো চ গহিতাৰ হোন্তি. তিণ্ণম্পি ৰূপসমেতি ছন্দৰিতক্কসঞ্ঞানং ৰূপসমে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৰেদনা অধিপ্পেতা. ভৰগ্গপ্পত্তসঞ্ঞা হি ৰূপসমন্তি ছন্দসঙ্কপ্পানং অচ্চন্তসুখুমভাৰপ্পত্তিযা. হেট্ঠা ‘‘সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা’’তি এত্থ সম্মাদিট্ঠিগ্গহণেন হেট্ঠিমমগ্গসম্মাদিট্ঠিপি গহিতাৰ হোতীতি আহ – ‘‘অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি অরহত্তফলস্স পত্তত্থাযা’’তি. অথ ৰা হেট্ঠিমমগ্গাধিগমেন ৰিনা অগ্গমগ্গো নত্থীতি হেট্ঠিমমগ্গাধিগমং অত্থাপন্নং কত্ৰা ‘‘অরহত্তফলস্স পত্তত্থাযা’’তি ৰুত্তং. আযমেতি ফলেন মিস্সিতো হোতি এতেনাতি আযামো, সম্মাৰাযামোতি আহ ‘‘অত্থি আযামন্তি অত্থি ৰীরিয’’ন্তি. তস্স ৰীরিযারম্ভস্সাতি অঞ্ঞাধিগমকারণস্স সম্মাৰাযামস্স ৰসেন. পাল়িযং ঠান-সদ্দো কারণপরিযাযোতি আহ – ‘‘অরহত্তফলস্স কারণে’’তি. তপ্পচ্চযাতি এত্থ তং-সদ্দেন ‘‘ঠানে’’তি ৰুত্তকারণমেৰ পচ্চামট্ঠন্তি আহ – ‘‘অরহত্তস্স ঠানপচ্চযা’’তি. চতুমগ্গসহজাতাতি এতেন ‘‘অরহত্তফলস্স পত্তত্থাযা’’তি এত্থ হেট্ঠিমমগ্গানং অত্থাপত্তিৰসেন গহিতভাৰমেৰ জোতেতি. কেচি পন ‘‘চতুমগ্গসহজাতাতি ৰত্ৰা নিব্বত্তিতলোকুত্তরৰেদনাতি ভূতকথনং ৰিসেসনং. নিব্বত্তিতলোকুত্তরৰেদনাতি পঠমং অপেক্খিতব্বং, পচ্ছা চতুমগ্গসহজাতা’’তি ৰদন্তি.

পঠমৰিহারসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.