৬. দুতিযকামভূসুত্তৰণ্ণনা

৩৪৮. নিরোধং ৰলঞ্জেতি অনাগামিভাৰতো. ইমে সঙ্খারাতি ইমে ‘‘কাযসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো, চিত্তসঙ্খারো’’তি ৰুচ্চমানা তযো সঙ্খারা. সদ্দতোপি, অত্থতোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং মিস্সা, ততো এৰ আলুল়িতা আকুলা, অৰিভূতা দুব্বিভাৰনা, দুদ্দীপনা অসঙ্করতো দীপেতুং দুক্করা. তথা হি কুসলচেতনা এৰ ‘‘কাযসঙ্খারো’’তিপি ৰুচ্চতি, ‘‘ৰচীসঙ্খারো’’তিপি, ‘‘চিত্তসঙ্খারো’’তিপি. অস্সাসপস্সাসাপি কত্থচি ‘‘কাযসঙ্খারো’’তি, ৰিতক্কৰিচারাপি ‘‘ৰচীসঙ্খারো’’তি ৰুচ্চন্তি, সঞ্ঞাৰেদনাপি ‘‘চিত্তসঙ্খারো’’তি ৰুচ্চন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘তথা হী’’তিআদি. তত্থ আকড্ঢিত্ৰা গহণং আদানং, সম্পত্তস্স হত্থে করণং গহণং, গহিতস্স ৰিস্সজ্জনং মুঞ্চনং, ফন্দনং চোপনং পাপেত্ৰা নিপ্ফাদেত্ৰা. হনুসঞ্চোপনন্তি কাযৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পুব্বভাগে হনুসঞ্চোপনং কত্ৰা. এৰঞ্হি ৰচীভেদকরণং. এৰং ইমেতিআদি যথাৰুত্তস্স অত্থস্স নিগমনং.

পদত্থং পুচ্ছতি ইতরসঙ্খারেহি পদত্থতো ৰিসেসং কথাপেস্সামীতি. কাযনিস্সিতাতি এত্থ কাযনিস্সিততা চ নেসং তব্ভাৰভাৰিতায ৰেদিতব্বা, ন কাযস্স নিস্সযপচ্চযতাৰসেনাতি দস্সেন্তো ‘‘কাযে সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তী’’তি আহ. কাযোতি চেত্থ করজকাযো দট্ঠব্বো. চিত্তনিস্সিতাতি চিত্তং নিস্সায তং নিস্সযপচ্চযভূতং লভিত্ৰা উপ্পন্না.

‘‘সমাপজ্জামী’’তি পদস্স সমীপে ৰুচ্চমানং ‘‘সমাপজ্জিস্স’’ন্তি পদং আসন্নানাগতকালৰাচী এৰ ভৰিতুং যুত্তং, ন ইতরন্তি আহ – ‘‘পদদ্ৰযেন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিকালো কথিতো’’তি. তযিদং তস্স তথা ৰত্তব্বতায ৰুত্তং, ন পন তস্স তথা চিত্তপৰত্তিসম্ভৰতো. সমাপন্নেপি এসেৰ নযো. পুরিমেহীতি ‘‘সমাপজ্জিস্সং সমাপজ্জামী’’তি দ্ৰীহি পদেহি. পচ্ছিমেনাতি ‘‘সমাপন্নো’’তি পদেন.

ভাৰিতং হোতি উপ্পাদিতং হোতি নিরোধসমাপন্নত্থায. অনুপুব্বসমাপত্তিসমাপজ্জনসঙ্খাতায নিরোধভাৰনায তং চিত্তং ভাৰিতং হোতি. তেনাহ ‘‘যং ত’’ন্তিআদি. দুতিযজ্ঝানেযেৰাতি দুতিযজ্ঝানক্খণে নিরুজ্ঝতি. তত্থ অনুপ্পজ্জনতো অনুপ্পাদনতো হেট্ঠা নিরোধোতি অধিপ্পেতো. চতুন্নং অরূপক্খন্ধানং তজ্জা পরিকম্মসিদ্ধা যা অপ্পৰত্তি, তত্থ ‘‘নিরোধসমাপত্তিসঞ্ঞা’’তি, যা নেসং তথা অপ্পৰত্তি. সা ‘‘অন্তোনিরোধে নিরুজ্ঝতী’’তি ৰুত্তা.

‘‘চিত্তসঙ্খারো নিরুদ্ধো’’তি ৰচনতো তদঞ্ঞেসং অনিরোধং ইচ্ছন্তানং ৰাদং দস্সেন্তো ‘‘চিত্তসঙ্খারো নিরুদ্ধোতি ৰচনতো’’তিআদিং ৰত্ৰা তত্থ অতিপ্পসঙ্গদস্সনমুখেন তং ৰাদং নিসেধেতুং ‘‘তে ৰত্তব্বা’’তিআদিমাহ. অভিনিৰেসং অকত্ৰাতি যথাগতে ব্যঞ্জনমত্তে অভিনিৰেসং অকত্ৰা. আচরিযানং নযেতি আচরিযানং পরম্পরাগতে ধম্মনযে ধম্মনেত্তিযং ঠত্ৰা.

কিরিযমযপৰত্তস্মিন্তি পরিত্তভূমককুসলাকুসলধম্মপবন্ধে ৰত্তমানে. তস্মিঞ্হি ৰত্তমানে কাযিক-ৰাচসিক-কিরিযসম্পৰত্তি হোতি, দস্সন-সৰনাদিৰসেন আরম্মণগ্গহণে পৰত্তমানেতি অত্থো. তেনাহ – ‘‘বহিদ্ধারম্মণেসু পসাদে ঘট্টেন্তেসূ’’তি. মক্খিতানি ৰিযাতি পুঞ্ছিতানি ৰিয হোন্তি ঘট্টনায ৰিবাধিতত্তা. এতেনাযং ঘট্টনা পঞ্চদ্ৰারিকৰিঞ্ঞাণানং ৰেগসা উপ্পজ্জনায ন আরম্মণন্তি দস্সেতি. তেনেৰাহ – ‘‘অন্তোনিরোধে পঞ্চ পসাদা অতিৰিয ৰিরোচন্তী’’তি.

ততো পরং সচিত্তকো ভৰিস্সামীতি ইদং অত্থতো আপন্নং গহেত্ৰা ৰুত্তং – ‘‘এত্তকং কালং অচিত্তকো ভৰিস্সামী’’তি এতেনেৰ তস্স অত্থস্স সিদ্ধত্তা. যং এৰং ভাৰিতন্তি এত্থ ৰিসুং চিত্তস্স ভাৰনা নাম নত্থি, অদ্ধানপরিচ্ছেদং পন কত্ৰা নিরোধসমাপত্তত্থায কাতব্বপরিকম্মভাৰনায এৰ তস্স সিজ্ঝনতো.

সা পনেসা নিরোধকথা. দ্ৰীহি বলেহীতি সমথৰিপস্সনাবলেহি. তযো চ সঙ্খারানন্তি তিণ্ণং কাযৰচীচিত্তসঙ্খারানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা. সোল়সহি ঞাণচরিযাহীতি অনিচ্চানুপস্সনাদীনং অট্ঠন্নং অনুপস্সনাঞাণানং, অট্ঠন্নঞ্চ মগ্গফলঞাণানং ৰসেন ইমাহি সোল়সহি ঞাণপ্পৰত্তীহি. নৰহি সমাধিচরিযাহীতি অট্ঠ সমাপত্তিযো অট্ঠ সমাধিচরিযা, তাসং উপচারসমাধি সমাধিভাৰসামঞ্ঞেন একা সমাধিচরিযাতি এৰং নৰহি সমাধিচরিযাহি. ৰসীভাৰতাপঞ্ঞাতি ৰসীভাৰতাসঙ্খাতা পঞ্ঞা. সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা, তে তাৰ আকারা তিট্ঠন্তু, সরূপমত্তস্স পনস্স ৰত্তব্বন্তি আহ – ‘‘কো পনাযং নিরোধো নামা’’তি. যদি খন্ধানং অপ্পৰত্তি, অথ কিমত্থমেতং ঝানসুখাদিং ৰিয সমাপজ্জন্তীতি আহ ‘‘সঙ্খারান’’ন্তিআদি.

ফলসমাপত্তিচিত্তন্তি অরহত্তং অনাগামিফলচিত্তং. ‘‘ততো পরং ভৰঙ্গসমযে’’তি ৰুত্তত্তা আহ ‘‘কিং পন…পে… ন সমুট্ঠাপেতী’’তি. সমুট্ঠাপেতি রূপসমুপ্পাদকত্তা. ইমস্সাতি নিরোধং সমাপন্নভিক্খুনো. সা ন সমুট্ঠাপেতীতি সা চতুত্থজ্ঝানিকা ফলসমাপত্তি ন সমুট্ঠাপেতি অস্সাসপস্সাসে. ফলসমাপত্তিযা চতুত্থজ্ঝানিকভাৰো কথং নিচ্ছিতোতি আহ – ‘‘কিং ৰা এতেনা’’তিআদি. ৰক্খমানাকারেনপি পরিহারো হোতীতি. সন্তসমাপত্তিতোতি নিরোধসমাপত্তিমেৰ সন্ধায ৰদতি. অব্বোহারিকা হোন্তি অতিসুখুমসভাৰত্তা, সঞ্জীৰত্থেরস্স পুব্বে সমাপত্তিক্খণে অস্সাসপস্সাসা অব্বোহারিকভাৰং গচ্ছন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘ভৰঙ্গসমযেনেৰেতং কথিত’’ন্তি.

কিরিযময …পে… উপ্পজ্জতীতি কস্মা ৰুত্তং? ননু ভৰঙ্গুপ্পত্তিকালম্পি ৰিতক্কৰিচারা উপ্পজ্জন্তেৰাতি? কিঞ্চাপি উপ্পজ্জন্তি, ৰচীসঙ্খারলক্খণপ্পত্তা পন ন হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘কিং ভৰঙ্গ’’ন্তিআদি ৰুত্তং.

সুঞ্ঞতো ফস্সোতিআদযো সগুণেনপি আরম্মণেনাতি আরম্মণভূতমেতং. সুঞ্ঞতা নাম ফলসমাপত্তি নিচ্চসুখঅত্তসভাৰতো সুঞ্ঞত্তা. ‘‘সুঞ্ঞতো ফস্সো’’তি ৰুত্তং ৰুত্তনযেন সুঞ্ঞসভাৰত্তা. অনিমিত্তা নাম ফলসমাপত্তি রাগনিমিত্তাদীনং অভাৰতো. অপ্পণিহিতা নাম ফলসমাপত্তি রাগপণিধিআদীনমভাৰতো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. তেনাহ ‘‘অনিমিত্তপ্পণিহিতেসুপি এসেৰ নযো’’তি. রাগনিমিত্তাদীনন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন সঙ্খারনিমিত্তস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যদগ্গেন ফলসমাপত্তিসম্ফস্সো সুঞ্ঞতো নাম, তদগ্গেন ফলসমাপত্তিপি সুঞ্ঞতা নাম, ফস্সসীসেন পন দেসনা আগতাতি তথা ৰুত্তং. অনিমিত্তপ্পণিহিতেসুপি এসেৰ নযো.

আগমনং এত্থ, এতাযাতি ৰা আগমনিকা, সা এৰ আগমনিযা ক-কারস্স য-কারং কত্ৰা. ৰুট্ঠাতি নিমিত্ততো মগ্গস্স উপ্পাদনেন. অনিমিত্তা নাম নিচ্চনিমিত্তস্স উগ্ঘাটনতো. এত্থ চ ৰুট্ঠানমেৰ পমাণং, ন পরিগ্গহদস্সনানি. অপ্পণিহিতা নাম সুখপণিধিযা পটিপক্খতো. সুঞ্ঞতা নাম অত্তদিট্ঠিযা উজুপটিপক্খত্তা সত্তসুঞ্ঞতায সুদিট্ঠত্তা. মগ্গো অনিমিত্তো নাম ৰিপস্সনাগমনতো. ফলং অনিমিত্তং নাম মগ্গাগমনতো. ৰিকপ্পো আপজ্জেয্য আগমনস্স ৰৰত্থানস্স অভাৰেন, ৰিপস্সনায অনিমিত্তাদিনামলাভো অৰৰত্থিতোতি অধিপ্পাযো. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্মা’’তিআদি. যস্মা পন সা মগ্গৰুট্ঠানকালে এৰরূপাপি হোতীতি তস্স ৰসেন মগ্গফলানং ৰিয ফস্সস্সপি পৰত্তিরূপত্তা যথাৰুত্তো ৰিকপ্পো অনৰসরোতি দট্ঠব্বং. তযো ফস্সা ফুসন্তীতি পুগ্গলভেদৰসেন ৰুত্তং. ন হি একংযেৰ পুগ্গলং এতস্মিং খণে তযো ফস্সা ফুসন্তি. ‘‘তিৰিধো ফস্সো ফুসতী’’তি ৰা ভৰিতব্বং. যস্মা পন ‘‘নিরোধফলসমাপত্তিযা ৰুট্ঠিতস্সা’’তিআদি যস্স যথাৰুত্তা তযো এৰ ফস্সা সম্ভৰন্তি, তস্স অনৰসেসগ্গহণৰসেনেৰ ৰুত্তং ‘‘তযো ফস্সা ফুসন্তী’’তি.

নিব্বানং ৰিৰেকো নাম সব্বসঙ্খারৰিৰিত্তভাৰতো. তস্মিং ৰিৰেকে একন্তেনেৰ নিন্নপোণত্তা এৰ হি তে পটিপ্পস্সদ্ধসব্বুস্সুক্কা উত্তমপুরিসা চতুন্নং খন্ধানং অপ্পৰত্তিং অনৰসেসগ্গহণলক্খণং নিরোধসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তীতি.

দুতিযকামভূসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.