৩. সব্বৰগ্গো

১. সব্বসুত্তৰণ্ণনা

২৩. সব্ব-সদ্দো পকরণৰসেন কত্থচি সপ্পদেসেপি পৰত্ততীতি ততো নিৰত্তনত্থং অনৰসেসৰিসযেন সব্ব-সদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘সব্বসব্ব’’ন্তি, সব্বমেৰ হুত্ৰা সব্বন্তি অত্থো. আযতনভাৰং সব্বং আযতনসব্বং, সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.

তস্স অৰিসযাভাৰতো ন অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতি. ইধাতি নিপাতমত্তং, ইধ ৰা সদেৰকে লোকে, দস্সনভূতেন ঞাণেন অদিট্ঠং নাম কিঞ্চি নত্থীতি অত্থো. যদি এৰং অনুমানৰিসযং নু খো কথন্তি আহ ‘‘অথো অৰিঞ্ঞাত’’ন্তি. অঞ্ঞেসং অপচ্চক্খম্পি অৰিঞ্ঞাতং তস্স কিঞ্চি নত্থীতি অদিট্ঠং অৰিঞ্ঞাতং নত্থি. পচ্চুপ্পন্নং অতীতমেৰ ঞেয্যং গহিতং, অনাগতং নু খো কথন্তি আহ – ‘‘অজানিতব্ব’’ন্তি, তস্স কিঞ্চি নত্থীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো. জানিতুং ঞাতুং অসক্কুণেয্যং নাম তস্স কিঞ্চি নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বং অভিঞ্ঞাসী’’তিআদি.

সকলস্স সক্কাযধম্মস্স পরিগ্গহিতত্তা সক্কাযসব্বং. সব্বধম্মেসূতি পঞ্চন্নং দ্ৰারানং আরম্মণভূতেসু সব্বেসু ধম্মেসু. যস্মা ছসুপি আরম্মণেসু গহিতেসু পদেসসব্বং নাম ন হোতি, তস্মা ‘‘পঞ্চারম্মণমত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. পদেসসব্বং সক্কাযসব্বং ন পাপুণাতি তস্স তেভূমকধম্মেসু একদেসস্স অসঙ্গণ্হনতো. সক্কাযসব্বং আযতনসব্বং ন পাপুণাতি লোকুত্তরধম্মানং অসঙ্গণ্হনতো. আযতনসব্বং সব্বসব্বং ন পাপুণাতি. যস্মা আযতনসব্বেন চতুভূমকধম্মাৰ পরিগ্গহিতা, ন লক্খণপঞ্ঞত্তিযো, যস্মা সব্বসব্বং দস্সেন্তেন বুদ্ধঞাণৰিসযো দস্সিতো, তস্মা ‘‘সব্বসব্বং ন পাপুণাতী’’তি এত্থাপি ‘‘কস্মা…পে… নত্থিতাযা’’তি সব্বং ঞাতারম্মণেনেৰ পুচ্ছাৰিস্সজ্জনং কতং. ‘‘আযতনসব্বেপি ইধ ৰিপস্সনুপগধম্মাৰ গহেতব্বা অভিঞ্ঞেয্যনিদ্দেসৰসেনপি সম্মসনচারস্সেৰ ইচ্ছিতত্তা’’তি ৰদন্তি.

পটিক্খিপিত্ৰাতি ‘‘ইদং সব্বং নাম ন হোতী’’তি এৰং পটিক্খিপিত্ৰা. তস্সাতি ‘‘অঞ্ঞং সব্বং পঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ৰদন্তস্স. ৰাচায ৰত্তব্বৰত্থুমত্তকমেৰাতি ৰঞ্ঝাপুত্তগগনকুসুমাদিৰাচা ৰিয এতস্স ৰাচায কেৰলং ৰত্তব্বৰত্থুকমেৰ ভৰেয্য, ন অত্থো, ৰচনমত্তকমেৰাতি অত্থো. অতিক্কমিত্ৰাতি অনামসিত্ৰা অগ্গহেত্ৰা. তং কিস্স হেতূতি ৰিঘাতাপজ্জনং কেন হেতুনা. যথা তং অৰিসযস্মিন্তি যথা অঞ্ঞোপি কোচি অৰিসযে ৰাযমন্তো, এৰন্তি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন যস্মা পাল়িযং ‘‘তং কিস্স হেতূ’’তি ৰুত্তকারণমেৰ উপনযনৰসেন দস্সেতুং ‘‘যথা ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. কারণোপনযনঞ্চ কারণমেৰাতি ‘‘যথাতি কারণৰচন’’ন্তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৰাহ ‘‘এৰং ইমস্মিম্পি অৰিসযে’’তিআদি.

সব্বসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পহানসুত্তৰণ্ণনা

২৪. সব্বস্সাতি দ্ৰারারম্মণেহি সদ্ধিং দ্ৰারপ্পৰত্তস্স. পহানাযাতি তপ্পটিবদ্ধছন্দরাগপহানৰসেন পজহনায. চক্খুসম্ফস্সন্তি চক্খুসন্নিস্সিতফস্সং. মূলপচ্চযন্তি মূলভূতং পচ্চযং কত্ৰা, সহজাতৰেদনায চক্খুসম্ফস্সপচ্চযভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. এসেৰ নযোতি অপদেসেন ‘‘সোতসম্ফস্সং মূলপচ্চযং কত্ৰা’’তিআদিনা ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. মনোতি ভৰঙ্গচিত্তং মনোদ্ৰারস্স অধিপ্পেতত্তা. আরম্মণন্তি ধম্মারম্মণং. সহাৰজ্জনকজৰনন্তি সহমনোদ্ৰারাৰজ্জনকং জৰনং. তংপুব্বকত্তা মনোৰিঞ্ঞাণফস্সৰেদনানং মূলপচ্চযভূতা সব্বেস্ৰেৰ চক্খুদ্ৰারাদীসু ৰুত্তিত্তা তদনুরূপতো ‘‘ভৰঙ্গসহজাতো সম্ফস্সো’’তি ৰুত্তং. সহাৰজ্জনৰেদনায জৰনৰেদনা ‘‘ৰেদযিত’’ন্তি অধিপ্পেতা, ভৰঙ্গসম্পযুত্তায পন ৰেদনায গহণে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. ভৰঙ্গতো অমোচেত্ৰা ভৰঙ্গচিত্তেন সদ্ধিংযেৰ আৰজ্জনং গহেত্ৰা মনোদ্ৰারাৰজ্জনং ভৰঙ্গং দট্ঠব্বং. যা পনেত্থ দেসনাতি যা এত্থ ‘‘পহানাযা’’তিআদিনা পৰত্তদেসনা সত্থু অনসিট্ঠি আণা. অযং পণ্ণত্তি নাম তস্স তস্স অত্থস্স পকারতো ঞাপনতো. এত্থ সব্বগ্গহণেন সব্বে সভাৰধম্মা গহিতা, পঞ্ঞত্তি পন কতমাতি ৰিচারণায তং দস্সেতুং ‘‘যা পনেত্থা’’তিআদি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

পহানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অভিঞ্ঞাপরিঞ্ঞাপহানসুত্তৰণ্ণনা

২৫. অভিঞ্ঞাতি অভিঞ্ঞায. য-কারলোপৰসেনাযং নিদ্দেসো ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৮, ৪০৫; ম. নি. ১.১৫৪) ৰিয, তথা ‘‘পরিঞ্ঞা’’তি এত্থাপি. সব্বন্তি আযতনসব্বং. তঞ্হি অভিঞ্ঞেয্যং. অভিজানিত্ৰাতি অভিঞ্ঞায জানিত্ৰা. পরিজানিত্ৰাতি তীরণপরিঞ্ঞায অনিচ্চাদিতো পরিজানিত্ৰা. পজহনত্থাযাতি পহানপরিঞ্ঞায অনৰসেসতো পজহনায.

অভিঞ্ঞাপরিঞ্ঞাপহানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমঅপরিজাননসুত্তৰণ্ণনা

২৬. ‘‘অভিজান’’ন্তিআদিনা এত্থ ভগৰা পঠমং কণ্হপক্খং দস্সেত্ৰা সুক্কপক্খং দস্সেতি ৰেনেয্যজ্ঝাসযৰসেন. তেনেত্থ ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

পঠমঅপরিজাননসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযঅপরিজাননসুত্তৰণ্ণনা

২৭. চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বধম্মো নাম রূপাযতনমেৰাতি আহ ‘‘হেট্ঠা গহিতরূপমেৰা’’তি. ইধ অনাপাথগতং ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা’’তি ৰুত্তত্তা. হেট্ঠা আপাথগতম্পি অনাপাথগতম্পি গহিতমেৰ ‘‘যে চ রূপা’’তি অনৰসেসতো ৰুত্তত্তা. তে হি ৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারক্খন্ধা সহ চক্খুৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাতব্বত্তা. তথা হি চক্খুৰিঞ্ঞাণং তেহি একুপ্পাদং একৰত্থুকং একনিরোধং একারম্মণমেৰ. সেসপদেসূতি সেসেসু ‘‘যঞ্চ সোতং যে চ সদ্দা’’তিআদিনা আগতেসু কণ্হপক্খে পঞ্চসু, সুক্কপক্খে ছসুপি পদেসু. এসেৰ নযোতি য্ৰাযং ‘‘হেট্ঠা গহিতরূপমেৰ গণ্হিত্ৰা’’তি অত্থো ৰুত্তো. এসো এৰ তত্থপি অত্থৰণ্ণনানযো.

দুতিযঅপরিজাননসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. আদিত্তসুত্তৰণ্ণনা

২৮. গযানামিকায নদিযা অৰিদূরে পৰত্তো গামো গযা নাম, তস্সং গযাযং ৰিহরতীতি সমীপত্থে চেতং ভুম্মৰচনং. গযাগামস্স হি আসন্নে গযাসীসনামকে পিট্ঠিপাসাণে ভগৰা তদা ৰিহাসি. তেনাহ ‘‘ভগৰা তত্থ ৰিহরতী’’তি.

তত্রাতি ‘‘ভিক্খূ আমন্তেসী’’তি যে ভিক্খূ আমন্তেসি, যথা চাযং দেসনা তেসং সপ্পাযা জাতা, তত্র তস্মিং অত্থদ্ৰযে ৰিভাৰেতব্বে অযং অনুপুব্বিকথা সমুদাগমতো পট্ঠায অনুপটিপাটিকথা. ইতোতি ইমস্মা কপ্পতো. কিরাতি অনুস্সৰনত্থে নিপাতো. পারমিতাপরিভাৰনায পরিপাকগতে. ঞাণেতি বোধিঞাণে. কনিট্ঠপুত্তো ৰেমাতিকভাতা ভগৰতো. ৰেল়ুভিত্তিকুটিকাহি পরিক্খিপিত্ৰা বহিদ্ধা, অন্তো পন পটসাণীহি.

সব্বেসং সত্তানং. পুঞ্ঞচেতনং অন্তো অব্ভন্তরে পৰেসেতি. ভগৰাপি তস্স পুত্তোতি কত্ৰা ‘‘অঞ্ঞে তযো পুত্তা’’তি ৰুত্তং. অৰিপ্পকিরিত্ৰাতি পরাজযেন অৰিপ্পকিরিয অপলাযিত্ৰা. পিদহীতি দাতুং ন সক্কোমীতি তথা অকাসি. সচ্চৰাদিতায গণ্হিংসূতি রাজকুলস্স সচ্চৰাদিতায অত্তনো ৰরং গণ্হিংসু.

ৰিনিৰত্তিতুন্তি পটিঞ্ঞায নিৰত্তিতুং. অন্তরাতি তুম্হেহি পরিচ্ছিন্নকালস্স অন্তরা এৰ মতা. অট্ঠৰীসতিহত্থট্ঠানং উসভং নাম. উসভে অট্ঠৰীসতিহত্থপ্পমাণে ঠানে. দানগ্গে ব্যাৰটোতি পসুতো.

সোতি ভগৰা. তথারূপঞ্হি বুদ্ধানং দেসনাপাটিহারিযং, যথা দেসনায গহিতো অত্থো পচ্চক্খতো ৰিভূতো হুত্ৰা উপট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘ইমেসং…পে… দেসেস্সামী’’তি. সন্নিট্ঠানন্তি চিরকালপরিচিতাদিত্তঅগ্গিকানং আদিত্তপরিযাযদেসনাৰ সপ্পাযাতি নিচ্ছযমকাসি. পদিত্তন্তি পদীপিতং একাদসহি অগ্গীহি একজালীভূতং. তেনাহ ‘‘সম্পজ্জলিত’’ন্তি. দুক্খলক্খণং কথিতং চক্খাদীনং একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তভাৰেন দুক্খমতায দুক্খস্স কথিতত্তা.

আদিত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. অদ্ধভূতসুত্তৰণ্ণনা

২৯. অধিসদ্দেন সমানত্থো অদ্ধসদ্দোতি আহ ‘‘অদ্ধভূতন্তি অধিভূত’’ন্তিআদি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

অদ্ধভূতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সমুগ্ঘাতসারুপ্পসুত্তৰণ্ণনা

৩০. মঞ্ঞিতং নাম তণ্হামানদিট্ঠীহি গহেতব্বং মঞ্ঞিতং. সব্বস্মিং মঞ্ঞিতন্তি সব্বমঞ্ঞিতং, তস্স সমুগ্ঘাতো সেতুঘাতো, তদাৰহং সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসারুপ্পং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মঞ্ঞিতং নাম চক্খাদীসু এৰ উপ্পজ্জতি, নাঞ্ঞস্মি’’ন্তি দুতিযনযো ৰুত্তো. অনুচ্ছৰিকন্তি অনুরূপং অৰিলোমং. ইধাতি ইধেৰ সাসনে অঞ্ঞত্থ তদভাৰতো. ‘‘তণ্হা-মানদিট্ঠিমঞ্ঞিতান’’ন্তি ৰুত্তং মঞ্ঞিতত্তযং সপরসন্তানেসু পটিপক্খৰসেন যোজেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘চক্খুং অহন্তি ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘চক্খুং অহ’’ন্তি ইমিনা অজ্ঝত্তৰিসযং দিট্ঠিমঞ্ঞিতঞ্চ দস্সেতি অত্তাভিনিৰেসাহংকারদীপনতো. ‘‘মম’’ন্তি ইমিনা তণ্হামঞ্ঞিতং মানমঞ্ঞিতম্পি ৰা, পরিগ্গহমুখেনপি সেয্যাদিতো মানুপ্পজ্জনতো. সেসপদদ্ৰযেপি ইমিনা নযেন মঞ্ঞিতৰিভাগো ৰেদিতব্বো. অহন্তি অত্তাৰ, সো চ চক্খুস্মিং তদধীনৰুত্তিত্তা ‘‘পরো’’তি ন মঞ্ঞতি. মম কিঞ্চনপলিবোধো চক্খুস্মিং সতি লব্ভনতো, অসতি ন মঞ্ঞতি তথামঞ্ঞিতস্স পচ্চযঘাততো. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.

অহং চক্খুতো নিগ্গতোতি ‘‘অহ’’ন্তি ৰত্তব্বো অযং সত্তো চক্খুতো নিগ্গতো তত্থ সুখুমাকারেন উপলব্ভনতো. মম কিঞ্চনপলিবোধো চক্খুতো নিগ্গতো তস্মিং সতি এৰ উপলব্ভনতো. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. তত্থ পরোতি পরো সত্তো. মম চক্খূতি ন মঞ্ঞতি যস্স তং চক্খু, তস্স ‘‘অহ’’ন্তি ৰত্তব্বস্সেৰ অভাৰতো. মমত্তভূতন্তি মম কারণং. সেসং উত্তানমেৰ. এৰমেতস্মিং সুত্তে চক্খুরূপ-চক্খুৰিঞ্ঞাণ-চক্খুসম্ফস্স-সুখদুক্খাদুক্খমসুখৰসেন সত্ত ৰারা চক্খুদ্ৰারে, তথা সোতদ্ৰারাদীসূতি ছ সত্তকা দ্ৰেচত্তালীস. পুন সক্কাযৰসেন ‘‘সব্বং ন মঞ্ঞতী’’তিআদিনা ৰুত্তং, তেন তেচত্তালীস. পুন তেভূমকৰট্টং ‘‘লোকো’’তি গহেত্ৰা ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি ৰুত্তং, তেন চতুচত্তালীস হোন্তি. এৰং সব্বথাপি চতুচত্তালীসায ঠানেসু অরহত্তং পাপেত্ৰা ৰিপস্সনা কথিতাতি ৰেদিতব্বা. ‘‘চতুচত্তালীসাধিকসতেসূ’’তি কেসুচি পোত্থকেসু লিখন্তি, সা চ পমাদলেখা.

সমুগ্ঘাতসারুপ্পসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনা

৩১. উপকারভূতা তদাৰহত্তা. ততোতি মঞ্ঞিতাকারতো. তন্তি মঞ্ঞনাৰত্থুং. অঞ্ঞেনাকারেনাতি যথা মঞ্ঞতি অনিচ্চাদিআকারতো, অঞ্ঞেন অনিচ্চাদিনা আকারেন হোতি. অঞ্ঞথাভাৰং ৰিপরিণামন্তি উপ্পাদৰযতায অঞ্ঞথাভাৰং জরায মরণেন চ দ্ৰেধা ৰিপরিণামেতব্বং. তং উপগমনেন অঞ্ঞথাভাৰী, এৰংভূতো হুত্ৰাপি জীরণভিজ্জনসভাৰেসু. ভৰেসু সত্তো লোকো উপরিপি ভৰংযেৰ অভিনন্দতি. হেট্ঠা গহিতমেৰ সঙ্কড্ঢিত্ৰাতি ‘‘চক্খুং ন মঞ্ঞতী’’তিআদিনা হেট্ঠা গহিতমেৰ খন্ধধাতুআযতনাতি খন্ধাদিপরিযাযেন একতো গহেত্ৰা পুনপি মঞ্ঞনাৰত্থুং দস্সেতি. অৰসানে ‘‘ততো তং হোতী’’তি ৰুত্তপদেন সদ্ধিং সব্বৰারেসু অট্ঠ অট্ঠ হোন্তীতি ‘‘অট্ঠচত্তালীসায ঠানেসূ’’তি ৰুত্তং.

পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনা

৩২. দস্সেত্ৰাতি এত্থ লক্খণে অযং ত্ৰা-সদ্দো, হেতুম্হি ৰা. অনাদিসত্তসন্তানগতগাহত্তযলক্খিতা হি সত্থু, তিপরিৰট্টদেসনা তংনিমিত্তং যাৰদেৰ তপ্পহানায পৰত্তিতভাৰতো. অরহত্তং পাপেত্ৰা ৰিপস্সনা কথিতাতি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং ‘‘সহ ৰিপস্সনায চত্তারোপি মগ্গা কথিতা’’তি.

দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সব্বৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.