১৫. নৰপুরাণৰগ্গো
১. কম্মনিরোধসুত্তৰণ্ণনা
১৪৬. সম্পতি ৰিজ্জমানস্স চক্খুস্স তংনিব্বত্তস্স কম্মস্স চ অধিপ্পেতত্তা ‘‘ন চক্খু পুরাণং, কম্মমেৰ পুরাণ’’ন্তি ৰত্ৰা যথা তস্স চক্খুস্স পুরাণপরিযাযো ৰুত্তো, তং দস্সেন্তো আহ – ‘‘কম্মতো পনা’’তিআদি. পচ্চযনামেনাতি পুরিমজাতিসংসিদ্ধত্তা ‘‘পুরাণ’’ন্তি ৰত্তব্বস্স পচ্চযভূতস্স কম্মস্স নামেন. এৰং ৰুত্তন্তি ‘‘পুরাণকম্ম’’ন্তি এৰং ৰুত্তং. পচ্চযেহি অভিসমাগন্ত্ৰা কতন্তি তণ্হাৰিজ্জাদিপচ্চযেহি অভিমুখভাৰেন সমাগন্ত্ৰা সমেচ্চ নিব্বত্তিতং. চেতনাযাতি কম্মচেতনায. পকপ্পিতন্তি অভিসমীহিতং. ৰেদনাযাতি অত্তানং নিস্সায আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তায ৰেদনায. ৰত্থূতি নিব্বত্তিকারণং পৰত্তট্ঠানন্তি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সিতব্বং. কম্মস্স নিরোধেনাতি কিলেসানং অনুপ্পাদনিরোধসিদ্ধেন কম্মস্স নিরোধেন. ৰিমুত্তিং ফুসতীতি অরহত্তফলৰিমুত্তিং পাপুণাতি. আরম্মণভূতো নিরোধো নিব্বানং ‘‘কম্মনিরোধো’’তি ৰুচ্চতি, ‘‘কম্মং নিরুজ্ঝতি এত্থা’’তি কত্ৰা. ‘‘ঝাযথ, ভিক্খৰে, মা পমাদত্থা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘পুব্বভাগৰিপস্সনা কথিতা’’তি ৰুত্তং.
কম্মনিরোধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৫. অনিচ্চনিব্বানসপ্পাযসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৪৭-১৫০. নিব্বানস্সাতি নিব্বানাধিগমস্স, কিলেসনিব্বানস্সেৰ ৰা. উপকারপটিপদন্তি উপকারাৰহং পটিপদং. চতূসূতি দুতিযাদীসু চতূসু. নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা দেসিতাতি কত্ৰা ‘‘সহ ৰিপস্সনায চত্তারো মগ্গা কথিতা’’তি ৰুত্তং.
অনিচ্চনিব্বানসপ্পাযসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-৭. অন্তেৰাসিকসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৫১-১৫২. অন্ত-সদ্দো সমীপত্থে ৰত্ততি ‘‘উদকন্তং ৰনন্ত’’ন্তিআদীসু, কিলেসো পন অতিআসন্নে ৰসতি অব্ভন্তরৰুত্তিতাযাতি ‘‘অন্তেৰাসিক’’ন্তি ৰুত্তো ৰিভত্তিঅলোপেন যথা ‘‘ৰনেকুসলো, কূলেরুক্খা’’তি. তেনাহ – ‘‘অনন্তেৰাসিকন্তি অন্তোৰসনকিলেসৰিরহিত’’ন্তি. আচরণককিলেসৰিরহিতন্তি সমুদাচরণকিলেসরহিতং. অন্তো অস্স ৰসন্তীতি অস্স পুগ্গলস্স অন্তো অব্ভন্তরে চিত্তে ৰসন্তি পৰত্তন্তি. তে এতং অধিভৰন্তীতি তে কিলেসা এতং পুগ্গলং অভিভৰিত্ৰা অত্তনো ৰসে ৰত্তেন্তি. তেনাহ – ‘‘অজ্ঝোত্থরন্তি সিক্খাপেন্তি ৰা’’তি. তেহি আচরিযেহীতি তেহি কিলেসসঙ্খাতেহি সত্তে অত্তনো গতিযং ঠপেন্তেহি আচরিযেহি. সত্তমং হেট্ঠা কথিতনযমেৰাতি যস্মা হেট্ঠা খন্ধৰসেন দেসনা আগতা, ইধ আযতনৰসেনাতি অযমেৰ ৰিসেসো.
অন্তেৰাসিকসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অত্থিনুখোপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা
১৫৩. পরিযাযতি পরিগচ্ছতি ফলং এতস্সাতি পরিযাযো হেতূতি আহ – ‘‘যং পরিযাযন্তি যং কারণ’’ন্তি. পচ্চক্খদিট্ঠে অৰিপরীতে অত্থে পৰত্তসদ্ধা পচ্চক্খসদ্ধা যথা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাখাতো ধম্মো’’তি (ম. নি. ১.২৮৮) চ. এৰং কিরাতি ইতি কিরায উপ্পন্নো সদ্দহনাকারো সদ্ধাপতিরূপকো. এতন্তি ‘‘অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধাযা’’তি এতং ৰচনং. রুচাপেত্ৰাতি কিঞ্চি অত্থং অত্তনো মতিযা রোচেত্ৰা. খমাপেত্ৰাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং, চিত্তং তথা খমাপেত্ৰা. তেনাহ – ‘‘অত্থেতন্তি গহণাকারো’’তি. পরম্পরাগতস্স অত্থস্স এৰং কিরস্সাতি অনুস্সৰনং. কারণং চিন্তেন্তস্সাতি যুত্তিং চিন্তেন্তস্স. কারণং উপট্ঠাতীতি ‘‘সাধূ’’তি অত্তনো চিত্তস্স উপতিট্ঠতি. অত্থেতন্তি ‘‘এতং কারণং এৰমযমত্থো যুজ্জতী’’তি চিত্তেন গহণং. আকারপরিৰিতক্কোতি যুত্তিপরিকপ্পনা. লদ্ধীতি নিচ্ছযেন গহণং, সা চ খো দিট্ঠি অযাথাৰগ্গহণেন অঞ্ঞাণমেৰাতি দট্ঠব্বং. তন্তি লদ্ধিং. অত্থেসাতি এসা লদ্ধি মম উপ্পন্না অত্থি যুত্তরূপা হুত্ৰা উপলব্ভতি. এৰং গহণাকারো দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি নাম, পঠমুপ্পন্নলদ্ধিসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিজ্ঝানং খমনাকারো দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি নাম. পঞ্চ ঠানানীতি যথাৰুত্তানি সদ্ধাদীনি পঞ্চ কারণানি. মুঞ্চিত্ৰা অগ্গহেত্ৰা. হেট্ঠিমমগ্গৰজ্ঝানং রাগাদীনং অভাৰং সন্ধায ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহো’’তি অযং সেক্খানং পচ্চৰেক্খণা, সব্বসো অভাৰং সন্ধায অসেক্খানন্তি আহ – ‘‘সেক্খাসেক্খানং পচ্চৰেক্খণা কথিতা’’তি. ‘‘সন্তং ৰা অজ্ঝত্ত’’ন্তিআদিনা সেক্খানং, ‘‘অসন্তং ৰা অজ্ঝত্ত’’ন্তিআদিনা অসেক্খানং পচ্চৰেক্খণা কথিতাতি দট্ঠব্বং.
অত্থিনুখোপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯-১০. ইন্দ্রিযসম্পন্নসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৫৪-১৫৫. ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৬৪) ৰিয পরিপুণ্ণত্থো ইধ সম্পন্ন-সদ্দোতি আহ ‘‘পরিপুণ্ণিন্দ্রিযো’’তি. ইন্দ্রিযেহি সমন্নাগতত্তা পরিপুণ্ণিন্দ্রিযো নাম হোতীতি সম্বন্ধো. এৰং সতি সমন্নাগমসম্পত্তি ৰুত্তা হোতীতি আসঙ্কন্তো ‘‘চক্খাদীনি ৰা’’তিআদিমাহ. তং সন্ধাযাতি দুতিযৰিকপ্পেন ৰুত্তমত্থং সন্ধায. হেট্ঠা খন্ধিযৰগ্গে খন্ধৰসেন দেসনা আগতা, ইধ আযতনৰসেনাতি আহ ‘‘ৰুত্তনযমেৰা’’তি.
ইন্দ্রিযসম্পন্নসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নৰপুরাণৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ততিযো পণ্ণাসকো.