১. অনিচ্চৰগ্গো
১. অজ্ঝত্তানিচ্চসুত্তৰণ্ণনা
১. চক্খতীতি চক্খু, ঞাণং, যথাসভাৰতো আরম্মণস্স জাননেন সমৰিসমং আচিক্খন্তং ৰিয পৰত্ততীতি অত্থো. তথা মংসচক্খু. তম্পি হি রূপদস্সনে চক্খতীতি চক্খু. বুদ্ধানংযেৰ চক্খূতি বুদ্ধচক্খু, অসাধারণতো হি সত্তসন্তানেসু সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠি অনুলোমিকঞাণযথাভূতঞাণানঞ্চেৰ কামরাগানুসযাদীনঞ্চ যাথাৰতো ৰিভাৰিতঞাণং আসযানুসযঞাণং ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণঞ্চ. হেট্ঠিমা তযো মগ্গা চতুসচ্চধম্মেসু ৰুত্তাকারেন পৰত্তিযা ধম্মে চক্খূতি ধম্মচক্খু, তথা তেসং ফলানি তংতংপটিপক্খেসু পটিপ্পস্সদ্ধিপহানৰসেন পৰত্তনতো. সমন্ততো সব্বধম্মেসু চক্খুকিচ্চসাধনতো সমন্তচক্খু, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দিব্বৰিহারসন্নিস্সযেন লদ্ধব্বতো দেৰানং দিব্বচক্খু ৰিযাতি তং দিব্বচক্খু, অভিঞ্ঞাৰিসেসো. আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা রূপদস্সনতো ‘‘আলোকফরণেনা’’তি ৰুত্তং. ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৫) নযেন আগতত্তা চতুসচ্চপরিচ্ছেদকঞাণং ‘‘পঞ্ঞাচক্খূ’’তি ৰুত্তং. তদিদং ‘‘ৰিপস্সনাঞাণ’’ন্তি ৰদন্তি, ‘‘ৰিপস্সনামগ্গফলপচ্চৰেক্খণঞাণানী’’তি অপরে.
পচ্চযভূতেহি এতেহি অভিসম্ভরীযন্তীতি সম্ভারা, উপত্থম্ভভূতা চতুসমুট্ঠানিকরূপা. সহ সম্ভারেহীতি সসম্ভারং. মহাভূতানং উপাদায পসীদতীতি পসাদো. অক্খিকূপকে অক্খিপটলেহীতি উভোহি অক্খিদলেহি. সম্ভৰোতি আপোধাতুমেৰ সম্ভৰভূতমাহ. ইধ ‘‘তেরস সম্ভারা’’তি ৰুত্তং. অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ৫৯৬) পন সণ্ঠানেন সদ্ধিং ‘‘চুদ্দস সম্ভারা’’তি আগতং. তত্থ সণ্ঠানন্তি ৰণ্ণাযতনমেৰ পরিমণ্ডলাদিসণ্ঠানভূতং. ৰিসুং ৰচনং পন নেসং তথাভূতানং অতথাভূতানঞ্চ আপোধাতুৰণ্ণাযতনানং যথাৰুত্তে মংসপিণ্ডে ৰিজ্জমানত্তা. সম্ভৰস্স চতুধাতুনিস্সিতেহি সহ ৰুত্তস্স ধাতুত্তযনিস্সিততা যোজেতব্বা. দিট্ঠিমণ্ডলেতি অভিমুখং ঠিতানং পটিবিম্বপঞ্ঞাযনট্ঠানভূতে চক্খুসঞ্ঞিতায দিট্ঠিযা পৰত্তিট্ঠানভূতে মণ্ডলে. সন্নিৰিট্ঠন্তি এতেন চক্খুপসাদস্স অনেককলাপগতভাৰো দস্সিতো. তথা হি সো সত্ত অক্খিপটলানি অভিব্যাপেত্ৰা ৰত্ততি. যস্মা সো সত্ত অক্খিপটলানি ব্যাপেত্ৰা ঠিতেহি অত্তনো নিস্সযভূতেহি কতূপকারং তংনিস্সিতেহেৰ আযুৰণ্ণাদীহি অনুপালিতপরিৰারিতং তিসন্ততিরূপসমুট্ঠাপকেহি উতুচিত্তাহারেহি উপত্থম্ভিযমানং হুত্ৰা তিট্ঠতি. রূপদস্সনসমত্থন্তি অত্তানং নিস্সায পৰত্তৰিঞ্ঞাণস্স ৰসেন রূপাযতনদস্সনসমত্থং. ৰিত্থারকথাতি তস্স চক্খুনো সোতাদীনঞ্চ হেতুপচ্চযাদিৰসেন চেৰ লক্খণাদিৰসেন চ ৰিত্থারকথা.
সম্মসনচারচিত্তন্তি ৰিপস্সনায পৰত্তিট্ঠানভূতং ৰিপস্সিতব্বং চিত্তং. কেচি ‘‘ৰিপস্সনুপগতকিরিযমযচিত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. তীণি লক্খণানি দস্সেত্ৰা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তস্স পাপনৰসেন দেসনায পৰত্তত্তা.
অজ্ঝত্তানিচ্চসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৩. অজ্ঝত্তদুক্খসুত্তাদিৰণ্ণনা
২-৩. দ্ৰে লক্খণানীতি দুক্খানত্তলক্খণানি. একং লক্খণন্তি অনত্তলক্খণং. সেসানীতি ৰুত্তাৰসেসানি লক্খণানি. তেহীতি যেহি দুতিযততিযানি সুত্তানি দেসিতানি, তেহি. সল্লক্খিতানীতি সম্মদেৰ উপধারিতানি. এত্তকেনাতি দ্ৰিন্নং একস্সেৰ ৰা লক্খণস্স কথনেন.
অজ্ঝত্তদুক্খসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪-৬. বাহিরানিচ্চসুত্তাদিৰণ্ণনা
৪-৬. ৰুত্তসদিসোৰাতি ‘‘দ্ৰে লক্খণানী’’তিআদিনা ৰুত্তসদিসো এৰ. নযোতি অতিদেসনযো.
বাহিরানিচ্চসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-১২. অজ্ঝত্তানিচ্চাতীতানাগতসুত্তাদিৰণ্ণনা
৭-১২. সল্লক্খেত্ৰাতি অতীতানাগতানং অৰিজ্জমানত্তা গাহস্স দল়্হতায সল্লক্খেত্ৰা. পচ্চুপ্পন্নেসু ৰিজ্জমানত্তা বলৰতা তণ্হাদিগাহেন ৰিপস্সনাৰীথিং পটিপাদেতুং কিলমন্তানং ৰিনেয্যানং ৰসেন.
অজ্ঝত্তানিচ্চাতীতানাগতসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অনিচ্চৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.