২. অনাথপিণ্ডিকৰগ্গো

১. চন্দিমসসুত্তৰণ্ণনা

৯২. পব্বততটা সন্দমানো তথারূপো নদীনিৰত্তনপদেসোপি সম্বাধট্ঠানতায কচ্ছো ৰিযাতি আহ ‘‘পব্বতকচ্ছেপী’’তি. পটিপক্খদূরীভাৰেন সেট্ঠট্ঠেন চ একো উদেতীতি একোদি, একগ্গতা. তস্মিং যোগতো একগ্গচিত্তা ইধ একোদী. পটিপক্খতো অত্তানং নিপযন্তি ৰিসোধেন্তীতি নিপকা, পঞ্ঞৰন্তো. তেনাহ ‘‘একগ্গচিত্তা চেৰা’’তিআদি. কাযাদিভেদং আরম্মণং সাতিসযায সতিযা সরন্তীতি সতা. তেনাহ ‘‘সতিমন্তো’’তি. সোত্থিং গমিস্সন্তীতি যথাৰুত্তপদেসে মগা সোত্থিমনুপদ্দৰেন ৰত্তিস্সন্তি, এৰং ঝানলাভিনো সোত্থিং কিলেসেহি অনুপদ্দুতা ৰত্তিস্সন্তি. অযং কির দেৰপুত্তো ব্রহ্মলোকে নিব্বানসঞ্ঞী, তস্মা এৰমাহ. ভগৰা ‘‘অযং দেৰপুত্তো অনিব্বানগামী সমানো নিব্বানগামিসঞ্ঞী, হন্দস্স নিব্বানগামিনো দস্সেমী’’তি দুতিযং গাথমাহ. চতুন্নং ওঘানং, সংসারমহোঘস্সেৰ ৰা পরতীরভাৰতো পরতীরন্তি নিব্বানং. অম্বুনি জাতো অম্বুজো, মচ্ছো. সুত্তজালং ছিন্দিত্ৰা মচ্ছা ৰিয কিলেসজালং ভিন্দিত্ৰা গমিস্সন্তীতি.

চন্দিমসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৰেণ্ডুসুত্তৰণ্ণনা

৯৩. পযিরুপাসিযাতি পযিরুপাসহেতু. সিক্খন্তীতি তিস্সোপি সিক্খা সিক্খন্তি. সিট্ঠিপদেতি কিলেসানং সাসনতো ৰট্টদুক্খপরিত্তাসনতো চ সিট্ঠিসঞ্ঞিতে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিতব্বতো পদে, সদ্ধম্মেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুসিট্ঠিপদে’’তি. তত্থ অনুসিট্ঠীতি সদ্ধম্মো. কালেতি যুত্তপত্তকালে. অপ্পমাদোনাম সমথৰিপস্সনাভাৰনা.

ৰেণ্ডুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দীঘলট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা

৯৪. তথেৰ পঞ্ঞাযীতি দীঘলট্ঠিত্ৰেৰ পঞ্ঞাযি, তথাসমঞ্ঞা এৰ অহোসি.

দীঘলট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. নন্দনসুত্তৰণ্ণনা

৯৫. নত্থি এতস্স আৰট্টং আৰরণন্তি অনাৰটং. রুক্খো ৰা পব্বতো ৰাতি সত্তানং পকতিচক্খুস্স আৰরণভূতো রুক্খো ৰিয পব্বতো ৰিয চ অভিভৰিতুং সমত্থো ঞেয্যাৰরণো নত্থি. কথংৰিধন্তি কথংসণ্ঠিতং, কথংপকারং ৰা. দুক্খন্তি ৰট্টদুক্খং.

নন্দনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চন্দনসুত্তৰণ্ণনা

৯৬. হেট্ঠাতি কামভৰে. তত্থ হি পরিব্ভমন্তস্স পতিট্ঠা দুল্লভা যেভুয্যেন তত্থ সত্তা নিমুগ্গা এৰ হোন্তি, তস্মা হেট্ঠা অপ্পতিট্ঠো সংসারো. উপরীতি মহগ্গতভৰে. তত্থ হি নিব্বত্তস্স নিব্বানং আরুহিতুং আলম্বনা দুল্লভা, ঝানাভিরতিযা তত্থেৰ নিকন্তি তেসং বলৰতী হোতি, তস্মা উপরি অনালম্বনো সংসারো. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. তযো কম্মাভিসঙ্খারাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদযো তযো অভিসঙ্খারা. তেন ‘‘নন্দীপুব্বকো কম্মভৰো’’তি ৰত্ৰা ‘‘নন্দিং জনেত্ৰা’’তি ৰুত্তো. কামসঞ্ঞাসীসেন কামচ্ছন্দস্স গহণং, কামচ্ছন্দপমুখানি চ ওরম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানীতি আহ ‘‘কামসঞ্ঞাগহণেন পঞ্চোরম্ভাগিযসংযোজনানী’’তি. রূপভৰো রূপং ভৰপদলোপেন. রূপভৰগ্গহণেন চেত্থ সেসভৰস্সপি গহণং. তস্স সংযোজনগ্গহণেন পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানি. মহোঘেতি সংসারমহোঘে. তেসন্তি কামভৰাদীনং গহণেন ভৰভাৰেন তদেকলক্খণতায. অরূপভৰো গহিতো লক্খণহারনযেন. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

চন্দনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ৰাসুদত্তসুত্তৰণ্ণনা

৯৭. ছট্ঠং হেট্ঠা দেৰতাসংযুত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তত্থমেৰ.

ৰাসুদত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সুব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা

৯৮. সুব্রহ্মাতি তস্স দেৰপুত্তস্স নামং. তস্স সত্থু সন্তিকূপসঙ্কমনস্স কারণং দস্সেন্তো ‘‘সো কিরা’’তিআদিমাহ. তদেৰ সোকং তস্স দেৰপুত্তস্স অট্ঠুপ্পত্তি. অচ্ছরাসঙ্ঘপরিৰুতোতি সহস্সমত্তেন অচ্ছরাসঙ্ঘেন পরিৰুতো. নন্দনকীল়িকন্তি নন্দনৰনকীল়িকং. হত্থং আগচ্ছতীতি হত্থগয্হুপগো হোতি. গন্থেন্তীতি এত্থ মালাৰেঠনম্পি খিড্ডাপসুততাযাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা পুপ্ফানিযেৰ তায তায চিত্তস্স ৰসেন মালাভাৰেন হত্থং উপগচ্ছন্তীতি. উপচ্ছেদককম্মৰসেনাতি তস্মিং দেৰলোকে আযুসেসে সতি এৰ তস্স পন উপঘাতকস্স লদ্ধোকাসস্স পাপকম্মস্স ৰসেন. ‘‘পহারো’’তি দিৰসস্স ততিযো ভাগো ৰুচ্চতি, তস্মা একপ্পহারেনেৰাতি একৰেলাযমেৰাতি অত্থো.

পিযৰত্থুকসোকেনাতি পিযৰত্থুনিমিত্তকেন সোকেন. রুপ্পমানোতি পীল়িযমানো. সত্তমে দিৰসেতি মনুস্সগণনায সত্তমে দিৰসে. তত্থেৰাতি তস্মিংযেৰ নিরযে নিব্বত্তিতব্বং ইমিনা তাহি চ সহেৰ পুব্বে তস্স পাপকম্মস্স কতত্তা. রুপ্পীতি চিত্তসন্তাসং আপজ্জি. নিদ্ধমিতুন্তি নীহরিতুং অপনেতুং. সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰাতি তাহি পঞ্চসতাহি অচ্ছরাহি সদ্ধিং ভগৰতো সন্তিকং গন্ত্ৰা.

ইদন্তি অত্তনো চিত্তং দস্সেতি আসন্নপচ্চক্খভাৰতো. নিচ্চন্তি সদা. স্ৰাযং নিচ্চত্থো অধিপ্পাযৰসেন গহেতব্বোতি তত্থ পহাতব্বং গহেতব্বঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘দেৰলোকে’’তিআদিমাহ. ন গহেতব্বো হেতুপৰত্তিতো পুব্বে তস্স উত্রাসস্স অভাৰতো. তেসূতি দুক্খেসু. তানি হি হেতুপচ্চযেহি কত্তব্বতো গাথাযং ‘‘কিচ্ছেসূ’’তি ৰুত্তানি. কিচ্ছেসূতি ৰা কিচ্ছনিমিত্তং. যাসঞ্হি পযোগৰিপত্তীনং ৰসেনস্স তানি দুক্খানি উপ্পজ্জেয্যুং, তংনিমিত্তন্তি অত্থো. তা হি অস্স পযোগৰিপত্তিযো গতিৰিপত্তিযো সত্থু সন্তিকং উপগমনেন হাযেয্যুং. নিব্বত্তানং দিট্ঠানীতি নিব্বত্তানং ৰসেন দিট্ঠানি দুক্খানি. তেসু চ দুক্খেসু. সব্বত্থ নিমিত্তত্থে ভুম্মং. ডয্হমানো ৰিয চিত্তসন্তাপেন.

চত্তারিপি সচ্চানি বুজ্ঝতি পটিৰিজ্ঝতীতি বোধি, সতিআদিধম্মসামগ্গী, তস্মা বোজ্ঝা বোধিতো. সা পন বোধি ভাৰনাকারেনেৰ পৰত্ততি, অঞ্ঞত্রসদ্দযোগেন চ ‘‘বোজ্ঝা’’তি নিস্সক্কৰচনন্তি তদত্থং দস্সেন্তো মুঞ্চিত্ৰাপদং অপেক্খিত্ৰা ‘‘বোজ্ঝঙ্গভাৰন’’ন্তি আহ. তপোগুণন্তি ধুতধম্মমাহ. সো হি তণ্হালোলুপ্পস্স তপনতো তপো, সযং গুণসভাৰত্তা গুণসন্নিস্সযতো চ গুণন্তি. তেনাহ ‘‘ধুতঙ্গসঙ্খাতং তপোগুণ’’ন্তি. সব্বে সঙ্খারগতা নিস্সজ্জীযন্তি এত্থাতি সব্বনিস্সগ্গো, অসঙ্খতধাতূতি আহ ‘‘সব্বনিস্সগ্গাতি নিব্বানতো’’তি.

ইন্দ্রিযসংৰরোৰ পঠমং ৰেদিতব্বো পটিপত্তিক্কমৰসেন তস্সেৰ পঠমত্তা. তং পন পটিপত্তিক্কমং দস্সেতুং ‘‘ইন্দ্রিযসংৰরে হী’’তিআদিমাহ. নিপ্পরিযাযতো মগ্গপরিযাপন্না এৰ বোজ্ঝঙ্গাতি আহ ‘‘সহৰিপস্সনায বোজ্ঝঙ্গে’’তি. তস্সাতি তথাভাৰেন তস্স যোগিনো. যস্মা দেৰপুত্তস্স সত্থা তং গাথং ৰত্ৰা উপরি চ সচ্চানি পকাসেসি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ভগৰা চতুসচ্চৰসেন দেসনং ৰিনিৰত্তেসী’’তি. দেৰপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি কামং তস্সেৰ ৰিসেসাধিগমো ইধাগতো, পঞ্চসতমত্তাহি পন অচ্ছরাহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি ৰেদিতব্বং. তেনাহ মহাসতিপট্ঠানসুত্তৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) ‘‘সো দেসনাপরিযোসানে পঞ্চহি অচ্ছরাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায তং সম্পত্তিং থাৰরং কত্ৰা দেৰলোকমেৰ অগমাসী’’তি.

সুব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ককুধসুত্তৰণ্ণনা

৯৯. ‘‘নন্দামী’’তি ৰুত্তে নন্দী নাম পব্বজিতস্স মলন্তি চোদেতুকামো দেৰপুত্তো ‘‘নন্দসী’’তি পুচ্ছি. অথস্স ভগৰা তং পটিক্খিপন্তো ‘‘কিং লদ্ধা’’তি? আহ. তেন ‘‘তযা মম অধিপ্পেতনন্দিযা ইধ পচ্চযো এৰ নত্থি, কুতো সা নন্দী’’তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তুট্ঠি নামা’’তিআদি. অথ দেৰপুত্তো নন্দিযা অসতি সোকেন ভৰিতব্বং, সোকো চ পব্বজিতস্স মলন্তি চোদেন্তো আহ ‘‘তেন হি, সমণ, সোচসী’’তি. ভগৰা তম্পি পটিক্খিপন্তো ‘‘কিং জীযিত্থা’’তিআদিমাহ. কিং মং জিনাতীতি অত্থো?

যদি তে নন্দিসোকা ন সন্তি হাসৰত্থুনো লাভস্স জানিযা চ অভাৰতো, একৰিহারিনো পন অরতিযা ভৰিতব্বন্তি আহ – ‘‘কচ্চি তং একমাসীনং, অরতী নাভিকীরতী’’তি. তস্মিম্পি ভগৰতা পটিক্খিত্তে অথ নেসম্পি নন্দিসোকারতীনং অভাৰে কারণং পুচ্ছন্তো ‘‘কথং ত্ৰ’’ন্তি গাথমাহ? অথস্স ভগৰা তং কারণং পৰেদেন্তো ‘‘অঘজাতস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ অঘজাতস্সাতি অঘে জাতস্স. তেনাহ ‘‘ৰট্টদুক্খে ঠিতস্সা’’তি. জাততণ্হস্স অপ্পহীনতণ্হস্স ৰট্টদুক্খং আগতমেৰ কারণস্স অপ্পহীনত্তা. তস্সেৰ হি কারণস্স অপ্পহীনতং দস্সেন্তো ‘‘দুক্খী সুখং পত্থযতীতি হি ৰুত্ত’’ন্তি আহ. দুক্খপ্পৰত্তিযা সাপি তণ্হাপ্পৰত্তি তেন দস্সিতা. ইতীতিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং নিগমনৰসেন দস্সেতি.

ককুধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. উত্তরসুত্তৰণ্ণনা

১০০. নৰমন্তি উত্তরসুত্তং হেট্ঠা দেৰতাসংযুত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তত্থমেৰ.

উত্তরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. অনাথপিণ্ডিকসুত্তৰণ্ণনা

১০১. দসমে কামং দেৰতাসংযুত্তেপি ‘‘ইদং হি তং জেতৰন’’ন্তিআদিনা ইমা এৰ গাথা আগতা. তত্থ ‘‘অঞ্ঞতরা দেৰতা’’তি নিদানং আরোপিতং. হেট্ঠা আগতনযত্তা এৰ হি পোত্থকেসু ন লিখিতং, ইধ পন দেৰপুত্তসংযুত্তে ‘‘অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো’’তি নিদানে নিগমে চ আগতং, তত্থ দেৰপুত্তেন সত্থু ৰুত্তপ্পকারগুণপৰেদনৰসেন ৰুত্তং. সত্থা পন ভিক্খূনং তমত্থং পৰেদেন্তো ‘‘অঞ্ঞতরো দেৰপুত্তো’’তি আহ. তথা পৰেদনে পন কারণং দস্সেন্তো ‘‘আনন্দত্থেরস্সা’’তিআদিমাহ. অনুমানবুদ্ধিযাতি অনুমানঞাণস্স. আনুভাৰপ্পকাসনত্থন্তি বলদীপনত্থং.

অনাথপিণ্ডিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.