২. এল়কলোমৰগ্গো

১. কোসিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

কারাপেয্যাতি অত্তনো চ পরস্স চ উভিন্নঞ্চ কোসিযং একতো গণ্হিত্ৰা ৰুত্তং, উভো ৰা একতো করোন্তীতি অত্থতো ৰেদিতব্বং. তত্থ অত্তনা কতং চে, ‘‘নিস্সজ্জনকালে সযং কতং নিস্সগ্গিয’’ন্তি ৰত্তব্বং. উভোহি চে কতং, যথাপাল়িমেৰ.

কোসিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সুদ্ধকাল়কসিক্খাপদৰণ্ণনা

যথা পঠমে ‘‘একেনপি কোসিযংসুনা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কোসিযসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং, তথা ইধ ‘‘একেনপি অঞ্ঞেন অমিস্সিতান’’ন্তি ৰচনাভাৰতো অঞ্ঞেন মিস্সভাৰে সতিপি অপঞ্ঞাযমানরূপকং চে, ‘‘সুদ্ধকাল়ক’’মিচ্চেৰ ৰুচ্চতীতি ৰদন্তি.

সুদ্ধকাল়কসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দ্ৰেভাগসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘তুলযিত্ৰা’’তি ৰচনতো যথা তুলাধারণায কাল়কাধিকা ন হোন্তি, তথা কাল়কানং দ্ৰে ভাগা গহেতব্বা উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন. ‘‘একস্সাপি কাল়কলোমস্স অতিরেকভাৰে নিস্সগ্গিযন্তি ৰচনং তুলাধারণায কিঞ্চাপি ন সমেতি, অচিত্তকত্তা পন সিক্খাপদস্স পুব্বে তুলায ধারযিত্ৰা ঠপিতেসু একম্পি লোমং তত্থ পতেয্য, নিস্সগ্গিযন্তি অযমধিপ্পাযোতি নো তক্কো’’তি আচরিযো. ৰুত্তপরিচ্ছেদেন অগ্গহণং অকিরিযা, সন্থতকরণং কিরিযা.

দ্ৰেভাগসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ছব্বস্সসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘ওরেন চে ছন্নং ৰস্সান’’ন্তি ৰুত্তত্তা ছব্বস্সে পরিপুণ্ণে কাতুং ৰট্টতীতি নিট্ঠানদিৰসতো পট্ঠায ছন্নং ৰস্সানং পরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. যানি পনেত্থ অতিরেকছব্বস্সৰসেন ৰা সম্মুতিৰসেন ৰা কতানি, সব্বানি তানি একতো পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টন্তীতি. গিলানস্স চ একং নপ্পহোতীতি অনেকম্পি ৰট্টতি. যতো পট্ঠায রোগস্স মন্দতায সন্থতং আদায গন্তুং সক্কোতি, ততো পট্ঠায সম্মুতি ৰা রোগো ৰা ন রক্খতীতি একে. অপিচ ছৰস্সবুদ্ধনিম্মলং সিক্খাপদং ৰিচারেতুং গম্ভীরত্তা. তস্মা ছৰস্সে কম্মং কতন্তি.

ছব্বস্সসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. নিসীদনসিক্খাপদৰণ্ণনা

কস্মা পনেত্থ ‘‘সন্থতং পন ভিক্খুনা’’তি সিক্খাপদং অপঞ্ঞপেত্ৰা ‘‘নিসীদনসন্থত’’ন্তি পঞ্ঞত্তং, ননু এত্থ কারণেন ভৰিতব্বন্তি? অত্থি কারণং, চীৰরসঞ্ঞিতায সন্থতানং উজ্ঝিতত্তা তেসং অচীৰরভাৰদস্সনত্থং তথা পঞ্ঞত্তং ভগৰতাতি ৰুত্তং হোতি. তস্মা তে ভিক্খূ তেচীৰরিকধুতঙ্গভেদভযা সন্থতে চতুত্থচীৰরসঞ্ঞিতায সন্থতানি উজ্ঝিত্ৰা তেরস ধুতঙ্গানি সমাদযিংসু, ভগৰা চ তেসং সন্থতং অনুজানি. ততো তেসং ভিক্খূনং এৰং হোতি ‘‘নিসীদনচীৰরসণ্ঠানম্পেতং নিসীদনসন্থতং নো ভগৰতা অনুঞ্ঞাতং চতুত্থচীৰরভাৰেন, পগেৰ কতসন্থতং ৰা’’তি. ততো ‘‘সন্থতে তেসং চীৰরসঞ্ঞিতা ন ভৰিস্সতী’’তি তদত্থং ভগৰতা ‘‘সন্থত’’ন্তি অপঞ্ঞপেত্ৰা ‘‘নিসীদনসন্থত’’ন্তি পঞ্ঞত্তন্তি অধিপ্পাযো. ইমেসু পন পঞ্চসু সন্থতেসু পুরিমানি তীণি ৰিনযকম্মং কত্ৰা পটিলভিত্ৰাপি পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টন্তি অকপ্পিযত্তা, পচ্ছিমানি দ্ৰে ৰট্টন্তীতি (ৰজির. টী. পারাজিক ৫৬৬-৫৬৭) লিখিতং. কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি (পারা. ৫৭০) ৰচনতোতি ৰেদিতব্বং.

নিসীদনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. এল়কলোমসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্সা’’তি ইমিনা পকতিযা দীঘমগ্গং পটিপন্নস্স উপ্পন্নানিপি তিযোজনপরমমেৰ হরিতব্বানি, পগেৰ অপ্পটিপন্নস্সাতি দস্সেতি. পটিপন্নস্স চে, অদ্ধানং নাম পটিপন্নস্স অকামা ৰস্সংৰুট্ঠভিক্খুনিযা মগ্গপ্পটিপত্তি ৰিযাতি দস্সেতি. অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্স নিস্সগ্গিযন্তি ৰা সম্বন্ধো. তেনেৰ ৰাসাধিপ্পাযস্স পটিপ্পস্সদ্ধগমনুস্সাহত্তা ‘‘অপ্পটিপন্নো’’তি সঙ্খং গতস্স অনাপত্তীতি সিদ্ধং. ইমস্মিং পন অত্থৰিকপ্পে ‘‘ভিক্খুনো পনেৰ এল়কলোমানি উপ্পজ্জেয্যুং…পে… অসন্তেপি হারকে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্স নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি যোজনা ৰেদিতব্বা. যস্মা ৰা এল়কলোমানং উপ্পত্তিট্ঠানতো পট্ঠায তিযোজনপরমতা অধিপ্পেতা, মগ্গং অপ্পটিপন্নস্স চ তিযোজনপরমতা নত্থি, তস্মা ‘‘অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্স উপ্পজ্জেয্যু’’ন্তি ৰুত্তং. তেন অচ্ছিন্নং পটিলভিত্ৰা হরতো চ অনাপত্তীতি সিদ্ধং. পটিলাভো হি তেসং উপ্পত্তি নামাতি.

‘‘আকঙ্খমানেন ভিক্খুনা পটিগ্গহেতব্বানী’’তি ইমিনা অত্তনা পটিগ্গহিতানংযেৰ তিযোজনাতিক্কমে আপত্তীতি দস্সেতি. তেন অনাকঙ্খমানেন পরসন্তকানি পটিগ্গহিতানি হরন্তস্স অনাপত্তীতি সিদ্ধং.

অঙ্গেসু ‘‘অত্তনো সন্তকতা’’তি নত্থি, অযমত্থো ‘‘ভিক্খুনো উপ্পজ্জেয্যু’’ন্তি ইমিনা, ‘‘অচ্ছিন্নং পটিলভিত্ৰা’’তি ইমিনা চ দীপিতো হোতীতি ৰেদিতব্বো. পোরাণগণ্ঠিপদে চ ‘‘অঞ্ঞং ভিক্খুং হরাপেন্তো গচ্ছতি চে, দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং. তস্মা দ্ৰে ভিক্খূ তিযোজনপরমং পত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ভণ্ডং পরিৰত্তেত্ৰা চে হরন্তি, অনাপত্তীতি সিদ্ধং.

তিযোজনপরমং সহত্থা হরিতব্বানীতি তিযোজনপরমমেৰ অত্তনা হরিতব্বানি, তং কিমত্থন্তি? সীমায এতপরমতো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিযোজনপরমং সীমং সম্মন্নিতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৪০). ৰাসাধিপ্পাযেন, পচ্চাগমনাধিপ্পাযেন ৰা গচ্ছতো এতপরমতা চ. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিমহতিযো সীমাযো সম্মন্নন্তি…পে… ভিক্খূ উপোসথং আগচ্ছন্তা উদ্দিস্সমানেপি পাতিমোক্খে আগচ্ছন্তি, উদ্দিট্ঠমত্তেপি আগচ্ছন্তি, অন্তরাপি পরিৰসন্তী’’তি (মহাৰ. ১৪০).

অসন্তে হারকেতি আণত্তিযা হারকে অসতি. কম্বলস্স উপরি নিসীদিত্ৰা গচ্ছন্তস্স সচে একম্পি লোমং চীৰরে লগ্গং হোতি, তিযোজনাতিক্কমে আপত্তি এৰ কম্বলতো ৰিজটিতত্তাতি লিখিতং. তং কম্বলস্স পটিগ্গহিতত্তা অত্তনো অত্থায পটিগ্গহিতমেৰ হোতীতি যুত্তং.

এল়কলোমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. জাতরূপসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘নিব্বত্তরুক্খচ্ছাযাপি রুক্খপরিচ্ছেদং অনতিক্কন্তা’’তি লিখিতং.

জাতরূপসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. রূপিযসংৰোহারসিক্খাপদৰণ্ণনা

জাতরূপরজতপরিৰত্তনন্তি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন ৰুত্তং.

রূপিযসংৰোহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. কযৰিক্কযসিক্খাপদৰণ্ণনা

অসন্তে পাচিত্তিযং দেসেতব্বমেৰাতি এত্থ কিং সুদ্ধিকং পাচিত্তিযং, উদাহু নিস্সগ্গিযন্তি? নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৰ.

কযৰিক্কযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তত্রিদং পকিণ্ণকং

অট্ঠমসিক্খাপদং পরেন অত্তনো অত্থায দিয্যমানস্স ৰা পারিৰত্তকভাৰেন দিয্যমানস্স ৰা পংসুকূলস্স ৰা রূপিযস্স উগ্গণ্হনউগ্গণ্হাপনসাদিযনানি পটিক্খিপতি.

নৰমং পরস্স ৰা অত্তনো ৰা রূপিযপরিৰত্তনং পটিক্খিপতি.

দসমং অরূপিযপরিৰত্তনং. ‘‘অরূপিযে অরূপিযসঞ্ঞী পঞ্চন্নং সহ অনাপত্তী’’তি (পারা. ৫৯১; ৰি. ৰি. টী. ১.৫৯১; ৰজির. টী. পারাজিক ৫৮৭) চ ৰচনং ইতরেহি সহ আপত্তীতি দীপেতি. অরূপিযঞ্চ দুক্কটৰত্থু. তস্মা তস্স পরিৰত্তনে সতি নিস্সগ্গিযন্তি একন্তেন ৰুত্তং. পঞ্চন্নং সহ দুক্কটৰত্থূনং পরিৰত্তনে অনাপত্তিপ্পসঙ্গতো অনাপত্তি এৰাতি পোরাণাতি চে? ন, কপ্পিযৰত্থূনংযেৰ তত্থ আগতত্তা. যদি কপ্পিযৰত্থু নিস্সগ্গিযং, পগেৰ দুক্কটৰত্থূতি চে? ন, আপত্তিগরুকলহুকভাৰেন ৰত্থুগরুকলহুকনিযমাভাৰতো.

নিস্সগ্গিযৰত্থুতো হি মুত্তামণিৰেল়ুরিযাদি মহগ্ঘপ্পহোনকম্পি দুক্কটৰত্থূতি কত্ৰা নিস্সগ্গিযৰত্থুতো মুত্তাদি লহুকং হোতি. লহুকেপি ৰত্থুস্মিং যথেৰ দুক্কটৰত্থুনো পটিগ্গহণে দুক্কটং, তথেৰ তস্স ৰা তেন ৰা চেতাপনেপি দুক্কটং যুত্তন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) অট্ঠকথাচরিযা.

অথ ৰা যং ৰুত্তং ‘‘কপ্পিযৰত্থূনংযেৰ তত্থ আগতত্তা’’তি, তত্থ কিঞ্চাপি দুক্কটৰত্থূনিপি অধিপ্পেতানি, ন পন পাল়িযং ৰুত্তানি অনাপত্তিৰারপ্পসঙ্গভযাতি ৰুত্তং হোতি. মুত্তাদীসুপি ৰুত্তেসু অনাপত্তিযং কপ্পিযকারকস্স আচিক্খতি, ‘‘ইদং মুত্তাদি অম্হাকং অত্থি, অম্হাকঞ্চ ইমিনা চ ইমিনা চ ৰেল়ুরিযাদিনা অত্থো’’তি ভণতি, দসমেন আপজ্জতীতি অধিপ্পাযো সিযা. যস্মা চ ইদং কপ্পিযকারকস্স আচিক্খনাদিসংৰোহারো চ, তস্মা তং নৰমেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. কিঞ্চাপি কযৰিক্কযেৰ হোতি কপ্পিযৰত্থূহি অনুঞ্ঞাতং, ইমিনাৰ নযেন কিঞ্চাপি দুক্কটৰত্থুপি দসমে অধিপ্পেতং আপজ্জতি, অট্ঠকথাৰিরোধতো পন নাধিপ্পেতমিচ্চেৰ গহেতব্বো.

কা পনেত্থ কারণচ্ছাযাতি, পঞ্চন্নং সহ তত্থ অনাপত্তিপ্পসঙ্গতো অনাপত্তি এৰাতি চে? ন, তত্থ অনাগতত্তা. অনাগতকারণা ৰুত্তন্তি চে? ন, পঞ্চন্নং সহ আপত্তিৰত্থুকস্স অনাপত্তিৰারলাভে ৰিসেসকারণাভাৰা, অকপ্পিযত্তা পঞ্চন্নং সহাপি আপত্তিযা ভৰিতব্বন্তি সিদ্ধো অট্ঠকথাৰাদো.

অপরো নযো – যদি দুক্কটৰত্থুনা কযৰিক্কযে নিস্সগ্গিযং, কপ্পিযৰত্থুম্হি ৰুত্তপরিযাযো তত্থ লব্ভেয্য, ন পন লব্ভতীতি নৰমে এৰ তানি ৰত্তব্বানি. তস্মা সংৰোহারো নাম কযৰিক্কযোপি অঞ্ঞথা পরিৰত্তনং পরিযাদিযিত্ৰা পৰত্তো, কযৰিক্কযঞ্চ মোচেত্ৰা ‘‘ইমিনা ইমং দেহী’তি চেতাপেতি, ৰট্টতী’’তি অৰত্ৰা দসমস্স অনাপত্তিৰারে ৰুত্তনযেনেৰ তেসং পরিৰত্তনে নিস্সগ্গিযানুমতিৰিরোধতো অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ দুক্কটৰত্থুনা চেতাপনে দুক্কটমেৰ. নেসং কযৰিক্কযেন নিস্সগ্গিযন্তি চে? ন, সব্বস্সপি কযৰিক্কযত্তা. তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘অন্ধকট্ঠকথাযং পন ‘সচে কযৰিক্কযং সমাপজ্জেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’ন্তি ভাসিতং, তং দুব্ভাসিতং. কস্মা? ন হি দানগ্গহণতো অঞ্ঞো কযৰিক্কযো নাম অত্থী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৯), অত্তনো মতিযা কযৰিক্কযলক্খণসম্মতে দসমস্স অনাপত্তিৰারে ৰুত্তনযেনেৰ তেসং পরিৰত্তনে নিস্সগ্গিযানুমতিৰিরোধতো চ. ভৰতু ৰা অত্তনো পটিসিদ্ধমিদং কারণং, দসমে অৰস্সমেৰ জানিতব্বানীতি তানি কযৰিক্কযানেৰাতি তেসং নিস্সগ্গিযভাৰঞ্চ গতানীতি এৰম্পি সিদ্ধো অট্ঠকথাৰাদো.

এত্থাহু পোরাণা – ‘‘অত্তনো সন্তকং রূপিযং পরহত্থগতং করোতি অজ্ঝাচরতি, দুক্কটং. পরস্স রূপিযং অত্তনো হত্থগতং করোতি, অট্ঠমেন নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতৰত্থুপরিৰত্তনে কথং জাতং? অব্বোহারিকং জাতং. অথ পরস্স রূপিযং অত্তনো হত্থগতং পঠমং করোতি, রূপিযপ্পটিগ্গহণস্স কতত্তা অট্ঠমেন নিস্সগ্গিযং. অত্তনো সন্তকং রূপিযং পরস্স হত্থগতং পচ্ছা করোতি, সংৰোহারেন নিস্সগ্গিয’’ন্তি. ‘‘রূপিযস্স গহণমত্তেন অট্ঠমেন আপত্তি, পচ্ছা পরিৰত্তনে নৰমেনা’’তি হি তত্থ ৰুত্তং, তং পন যুত্তং. ‘‘অজ্ঝাচরতি, দুক্কট’’ন্তি দুৰুত্তং. দুক্কটস্স অনিযমপ্পসঙ্গতো নিস্সজ্জনৰিধানেসু দস্সিতোৰ. কিং ৰুত্তং হোতি – যদি দ্ৰীহি নিস্সগ্গিযেহি ভৰিতব্বং, নিস্সজ্জনৰিধানে ‘‘অহং, ভন্তে, রূপিযং পটিগ্গহেসিং, নানাপ্পকারকঞ্চ রূপিযসংৰোহারং সমাপজ্জি’’ন্তি ৰত্তব্বং ভৰেয্য ‘‘রূপিযং চেতাপেতী’’তি সব্বত্থ পাল়িযং রূপিযপ্পটিগ্গহণস্স ৰুত্তত্তা.

এত্তাৰতা যং পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং ‘‘দুক্কটৰত্থুনা কযৰিক্কযং পরিহরন্তেন চতূসু নিস্সগ্গিযৰত্থূসু একেকস্মিং গহিতে অট্ঠমেন নিস্সগ্গিযং হোতি. দুক্কটৰত্থুনা দুক্কটৰত্থুন্তি ‘‘ইমিনা ইদং দেহী’’তি গহিতে তেনেৰ নিস্সগ্গিযং হোতি. ‘‘কযৰিক্কযম্পি নীহরিত্ৰা গহিতে দুক্কটং, চেতাপিতরূপিযগ্গহণে অট্ঠমেন, পরিৰত্তনে নৰমেনাতিআদিনা অত্তনা অনুগ্গহেত্ৰা কপ্পিযৰসেন নীহরিত্ৰা পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সদ্ধিং পরিৰত্তেতুং ৰট্টতী’’তি, তং ৰিসোধিতং হোতি. অপরম্পি তত্থ ৰুত্তং ‘‘নিস্সজ্জিতব্বে অসতি কথং পাচিত্তিযং, দুন্নিস্সট্ঠরূপিযম্পি ‘ন ছড্ডেতী’তি ৰদন্তস্স ৰিস্সট্ঠো উপাসকো তং গহেত্ৰা অঞ্ঞং চে ভিক্খুনো দেতি, কপ্পতী’’তি, তঞ্চ দুৰুত্তং. ন হি গহিতত্তা ততো অঞ্ঞং ৰত্থু হোতি. পুন অপরঞ্চ তত্থ ৰুত্তং ‘‘ইমং ‘গণ্হাহী’তি ৰদন্তস্স সদ্ধাদেয্যৰিনিপাতদুক্কটং, ‘এতং দেহী’তি ৰদন্তস্স ৰিঞ্ঞত্তিদুক্কট’’ন্তি, তঞ্চ দুৰুত্তং. তত্থ হি পযোগদুক্কটং যুত্তং ৰিয পঞ্ঞাযতি.

পকিণ্ণকং নিট্ঠিতং.

এল়কলোমৰগ্গো দুতিযো.