৩. পত্তৰগ্গো
১. পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা
পত্তৰগ্গস্স পঠমে অতিরেকপত্তোতি অনধিট্ঠিতো চ অৰিকপ্পিতো চ, সো চ খো উক্কট্ঠমজ্ঝিমোমকানং অঞ্ঞতরো পমাণযুত্তোৰ, তস্স পমাণং ‘‘অড্ঢাল়্হকোদনং গণ্হাতী’’তিআদিনা (পারা ৬০২) নযেন পাল়িযং ৰুত্তং. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – অনুপহতপুরাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপরিসুদ্ধানং দ্ৰে মগধনাল়িযো গহেত্ৰা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলমকিলিন্নমপিণ্ডিকং সুৰিসদং কুন্দমকুল়রাসিসদিসং অৰস্সাৰিতোদনং পচিত্ৰা নিরৰসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৰা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহারিযো সব্বসম্ভারসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো, ততো আলোপস্স অনুরূপং যাৰচরিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং, সপ্পিতেলতক্করসকঞ্জিযাদীনি পন গণনূপগানি ন হোন্তি. তানি হি ওদনগতিকানেৰ, নেৰ হাপেতুং, ন ৰড্ঢেতুং সক্কোন্তি, এৰমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৰা হীরেন ৰা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৰা হীরস্স ৰা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগধমেৰ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো. উক্কট্ঠতো উপড্ঢপ্পমাণো মজ্ঝিমো. মজ্ঝিমপত্ততো উপড্ঢপ্পমাণো ওমকো. তেসম্পি ৰুত্তনযেনেৰ ভেদো ৰেদিতব্বো. ইচ্চেতেসু নৰসু উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চাতি দ্ৰে অপত্তা, সেসা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা নাম, অযমেত্থসঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৫৯৮ আদযো) ৰুত্তো, তস্মা এৰং পমাণযুত্তং সমণসারুপ্পেন পক্কং অযোপত্তং ৰা মত্তিকাপত্তং ৰা লভিত্ৰা পুরাণপত্তং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বো. সচে পনস্স মূলতো কাকণিকমত্তম্পি দাতব্বং অৰসিট্ঠং হোতি, অধিট্ঠানুপগো ন হোতি, অপ্পচ্চুদ্ধরন্তেন ৰিকপ্পেতব্বো. তত্থ পচ্চুদ্ধরণাধিট্ঠানলক্খণং চীৰরৰগ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং, ৰিকপ্পনলক্খণং পরতো ৰক্খাম. সচে পন কোচি অপত্তকো ভিক্খু দস পত্তে লভিত্ৰা সব্বে অত্তনাৰ পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি, একং পত্তং অধিট্ঠায পুন দিৰসে তং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অঞ্ঞো অধিট্ঠাতব্বো, এতেনুপাযেন ৰস্সসতম্পি পরিহরিতুং সক্কা. যো পনস্স পত্তো মুখৰট্টিতো হেট্ঠা দ্ৰঙ্গুলমত্তোকাসতো পট্ঠায যত্থকত্থচি কঙ্গুসিত্থনিক্খমনমত্তেন ছিদ্দেন ছিদ্দো হোতি, সো অধিট্ঠানুপগো ন হোতি. পুন ছিদ্দে পাকতিকে কতে অধিট্ঠাতব্বো, সেসং অধিট্ঠানৰিজহনং তিচীৰরে ৰুত্তনযমেৰ.
সাৰত্থিযং ছব্বগ্গিযে আরব্ভ অতিরেকপত্তধারণৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, সেসৰণ্ণনাক্কমো চীৰরৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি.
পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৰণ্ণনা
দুতিযে ঊনানি পঞ্চ বন্ধনানি অস্সাতি ঊনপঞ্চবন্ধনো, নাস্স পঞ্চ বন্ধনানি পূরেন্তীতি অত্থো, তেন ঊনপঞ্চবন্ধনেন, ইত্থম্ভূতস্স লক্খণে করণৰচনং. তত্থ যস্মা অবন্ধনস্সাপি পঞ্চ বন্ধনানি ন পূরেন্তি সব্বসো নত্থিতায, তেনস্স পদভাজনে ‘‘ঊনপঞ্চবন্ধনো নাম পত্তো অবন্ধনো ৰা একবন্ধনো ৰা’’তিআদি (পারা. ৬১৩) ৰুত্তং. ‘‘ঊনপঞ্চবন্ধনেনা’’তি চ ৰুত্তত্তা যস্স পঞ্চবন্ধনো পত্তো হোতি পঞ্চবন্ধনোকাসো ৰা, তস্স সো অপত্তো, তস্মা অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেতুং ৰট্টতি. যস্মিং পন পত্তে মুখৰট্টিতো হেট্ঠা ভট্ঠা দ্ৰঙ্গুলপ্পমাণা একাপি রাজি হোতি, তং তস্সা রাজিযা হেট্ঠিমপরিযন্তে পত্তৰেধকেন ৰিজ্ঝিত্ৰা পচিত্ৰা সুত্তরজ্জুকমকচিরজ্জুকাদীহি ৰা তিপুসুত্তকেন ৰা বন্ধিত্ৰা তং বন্ধনং আমিসস্স অলগ্গনত্থং তিপুপট্টকেন ৰা কেনচি বদ্ধসিলেসাদিনা ৰা পটিচ্ছাদেতব্বং, সো চ পত্তো অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বো, সুখুমং ৰা ছিদ্দং কত্ৰা বন্ধিতব্বো, ফাণিতং ঝাপেত্ৰা পাসাণচুণ্ণেন বন্ধিতুম্পি ৰট্টতি. যস্স পন দ্ৰে রাজিযো ৰা একাযেৰ ৰা চতুরঙ্গুলা, তস্স দ্ৰে বন্ধনানি দাতব্বানি. যস্স তিস্সো ৰা একাযেৰ ৰা ছল়ঙ্গুলা, তস্স তীণি. যস্স চতস্সো ৰা একাযেৰ ৰা অট্ঠঙ্গুলা, তস্স চত্তারি. যস্স পঞ্চ ৰা একাযেৰ ৰা দসঙ্গুলা, সো বদ্ধোপি অবদ্ধোপি অপত্তোযেৰ, অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো, এস তাৰ মত্তিকাপত্তে ৰিনিচ্ছযো.
অযোপত্তে পন সচেপি পঞ্চ ৰা অতিরেকানি ৰা ছিদ্দানি হোন্তি, তানি চে অযচুণ্ণেন ৰা আণিযা ৰা লোহমণ্ডলেন ৰা বদ্ধানি মট্ঠানি হোন্তি, স্ৰেৰ পরিভুঞ্জিতব্বো, অঞ্ঞো ন ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. অথ পন একম্পি ছিদ্দং মহন্তং হোতি, লোহমণ্ডলেন বদ্ধম্পি মট্ঠং ন হোতি, পত্তে আমিসং লগ্গতি, অকপ্পিযো হোতি অযং পত্তো, অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. যো পন এৰং পত্তসঙ্খেপগতে ৰা অযোপত্তে, ঊনপঞ্চবন্ধনে ৰা মত্তিকাপত্তে সতি অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেতি, পযোগে দুক্কটং, পটিলাভেন নিস্সগ্গিযো হোতি, নিস্সজ্জিতব্বো. নিস্সজ্জন্তেন সঙ্ঘমজ্ঝে এৰ নিস্সজ্জিতব্বো, তেন ৰুত্তং ‘‘ভিক্খুপরিসায নিস্সজ্জিতব্বো’’তি. যো চ তস্সা ভিক্খুপরিসাযাতিএত্থ তেহি ভিক্খূহি পকতিযা এৰ অত্তনো অত্তনো অধিট্ঠিতং পত্তং গহেত্ৰা সন্নিপতিতব্বং, ততো সম্মতেন পত্তগ্গাহাপকেন পত্তস্স ৰিজ্জমানগুণং ৰত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমং গণ্হথা’’তি থেরো ৰত্তব্বো. সচে থেরস্স সো পত্তো ন রুচ্চতি, অপ্পিচ্ছতায ৰা ন গণ্হাতি, ৰট্টতি. তস্মিং পন অনুকম্পায অগণ্হন্তস্স দুক্কটং. সচে পন গণ্হাতি, থেরস্স পত্তং দুতিযত্থেরং গাহাপেত্ৰা এতেনেৰ উপাযেন যাৰ সঙ্ঘনৰকা গাহাপেতব্বো, তেন পরিচ্চত্তপত্তো পন পত্তপরিযন্তো নাম, সো তস্স ভিক্খুনো পদাতব্বো. তেনাপি সো যথা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা গহিতপত্তো, এৰমেৰ সক্কচ্চং পরিভুঞ্জিতব্বো. সচে পন তং জিগুচ্ছন্তো অদেসে ৰা নিক্খিপতি, অপরিভোগেন ৰা পরিভুঞ্জতি, ৰিস্সজ্জেতি ৰা, দুক্কটং আপজ্জতি.
সক্কেসু ছব্বগ্গিযে আরব্ভ বহূ পত্তে ৰিঞ্ঞাপনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, অবন্ধনেন অবন্ধনং, একবন্ধনং, দুবন্ধনং, তিবন্ধনং, চতুব্বন্ধনং, অবন্ধনোকাসং, একদ্ৰিতিচতুব্বন্ধনোকাসং চেতাপেতি, এৰং একেকেন পত্তেন দসধা দসৰিধং পত্তং. চেতাপনৰসেন পন একং নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসতং হোতি. নট্ঠপত্তস্স, ভিন্নপত্তস্স, অত্তনো ঞাতকপ্পৰারিতে, অঞ্ঞস্স চ ঞাতকপ্পৰারিতে, তস্সেৰত্থায ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স, অত্তনো ধনেন গণ্হতো, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. অধিট্ঠানুপগপত্তস্স ঊনপঞ্চবন্ধনতা, অত্তুদ্দেসিকতা, অকতৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি ধোৰাপনসিক্খাপদে ৰুত্তনযানেৰাতি.
ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা
ততিযে পটিসাযনীযানীতি পটিসাযিতব্বানি, পরিভুঞ্জিতব্বানীতি অত্থো. এতেন সযং উগ্গহেত্ৰা নিক্খিত্তানং সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তিং দস্সেতি, তানি হি পটিসাযিতুং ন ৰট্টন্তি. ভেসজ্জানীতি ভেসজ্জকিচ্চং করোন্তু ৰা, মা ৰা, এৰং লদ্ধৰোহারানি. সপ্পি নাম গৰাদীনং সপ্পি, যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি. তথা নৰনীতং. তেলং নাম তিলসাসপমধূকএরণ্ডকৰসাদীহি নিব্বত্তিতং. মধু নাম মক্খিকামধুমেৰ. ফাণিতং নাম উচ্ছুরসং উপাদায পন অপক্কা ৰা অৰত্থুকপক্কা ৰা সব্বাপি উচ্ছুৰিকতি ‘‘ফাণিত’’ন্তি ৰেদিতব্বং. তানি পটিগ্গহেত্ৰাতি তানি ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা, ন তেসং ৰত্থূনি. এতেন ঠপেত্ৰা ৰসাতেলং যানেত্থ যাৰকালিকৰত্থুকানি, তেসং ৰত্থূনি পটিগ্গহেত্ৰা কতানি সপ্পিআদীনি সত্তাহং অতিক্কামযতোপি অনাপত্তিং দস্সেতি. ৰসাতেলং পন কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ঠপেত্ৰা মনুস্সৰসং অঞ্ঞং যংকঞ্চি ৰসং পুরেভত্তং পটিগ্গহেত্ৰা সামং পচিত্ৰা নিব্বত্তিততেলম্পি সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেন ৰট্টতি. অনুপসম্পন্নেন পচিত্ৰা দিন্নং পন তদহুপুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, অঞ্ঞেসং যাৰকালিকৰত্থূনং ৰত্থুং পচিতুং ন ৰট্টতিযেৰ. নিব্বত্তিতসপ্পি ৰা নৰনীতং ৰা পচিতুং ৰট্টতি, তং পন তদহুপুরেভত্তম্পি সামিসং পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. পুরেভত্তং পটিগ্গহিতখীরাদিতো অনুপসম্পন্নেন পচিত্ৰা কতসপ্পিআদীনি পন তদহুপুরেভত্তং সামিসানিপি ৰট্টন্তি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায অনজ্ঝোহরণীযানি, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্বানীতি সন্নিধিং কত্ৰা নিদহিত্ৰা পুরেভত্তং পটিগ্গহিতানি তদহুপুরেভত্তং সামিসপরিভোগেনাপি ৰট্টন্তি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন তানি চ, পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতানি চ সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বানীতি অত্থো. ‘‘পরিভুঞ্জিতব্বানী’’তি চ ৰচনতো অন্তোসত্তাহে অব্ভঞ্জনাদীনং অত্থায অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতেসু অনাপত্তি, যাৰজীৰিকানি সাসপমধূকএরণ্ডকঅট্ঠীনি তেলকরণত্থং পটিগ্গহেত্ৰা তদহেৰ কততেলং সত্তাহকালিকং, দুতিযদিৰসে কতং ছাহং ৰট্টতি, ততিযদিৰসে কতং পঞ্চাহং, চতুত্থপঞ্চমছট্ঠসত্তমদিৰসে কতং তদহেৰ ৰট্টতি. সচে যাৰ অরুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং হোতি, অট্ঠমদিৰসে কতং অনজ্ঝোহরণীযং, অনিস্সগ্গিযত্তা পন বাহিরপরিভোগেন ৰট্টতি. সচেপি ন করোতি, তেলত্থায পটিগ্গহিতসাসপাদীনং পন পাল়িযং অনাগতসপ্পিআদীনঞ্চ সত্তাহাতিক্কমে দুক্কটং আপজ্জতি. সীতুদকেন কতমধূকপুপ্ফফাণিতং পন ফাণিতগতিকমেৰ, অম্বফাণিতাদীনি যাৰকালিকানি. যং পনেত্থ সত্তাহকালিকং, তং নিস্সট্ঠং পটিলভিত্ৰাপি অরুআদীনি ৰা মক্খেতুং, অজ্ঝোহরিতুং ৰা ন ৰট্টতি. পদীপে কাল়ৰণ্ণে ৰা উপনেতব্বং, অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো কাযিকপরিভোগং ৰট্টতি. যং পন নিরপেক্খো পরিচ্চজিত্ৰা পুন লভতি, তং অজ্ঝোহরিতুম্পি ৰট্টতি. ৰিসুং ঠপিতসপ্পিআদীসু, একভাজনে ৰা অমিস্সিতেসু ৰত্থুগণনায আপত্তিযো.
সাৰত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ সত্তাহং অতিক্কমনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সেসং চীৰরৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.
ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
চতুত্থে মাসো সেসো গিম্হানন্তি চতুন্নং গিম্হমাসানং একো পচ্ছিমমাসো সেসো. পরিযেসিতব্বন্তি গিম্হানং পচ্ছিমমাসস্স পঠমদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কত্তিকমাসস্স পচ্ছিমদিৰসো, তাৰ ‘‘কালো ৰস্সিকসাটিকাযা’’তিআদিনা সতুপ্পাদকরণেন, সঙ্ঘস্স পৰারিতট্ঠানতো, অত্তনো ঞাতকপ্পৰারিতট্ঠানতো পন ‘‘দেথ মে ৰস্সিকসাটিকচীৰর’’ন্তিআদিকায ৰিঞ্ঞত্তিযাপি পরিযেসিতব্বং. অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানে সতুপ্পাদং করোন্তস্স ৰত্তভেদে দুক্কটং, যথা ৰা তথা ৰা ‘‘দেথ মে’’তিআদিৰচনেন ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. কত্ৰা নিৰাসেতব্বন্তি গিম্হানং পচ্ছিমদ্ধমাসস্স পঠমদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কত্তিকমাসস্স পচ্ছিমদিৰসো, তাৰ সূচিকম্মনিট্ঠানেন সকিম্পি ৰণ্ণভেদমত্তরজনেন কপ্পবিন্দুকরণেন চ কত্ৰা পরিদহিতব্বা. এত্তাৰতা গিম্হানং পচ্ছিমো মাসো পরিযেসনক্খেত্তং, পচ্ছিমো অদ্ধমাসো করণনিৰাসনক্খেত্তম্পি, ৰস্সানস্স চতূসু মাসেসু সব্বম্পি তং ৰট্টতীতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি. যো চাযং গিম্হানং পচ্ছিমো মাসো অনুঞ্ঞাতো, এত্থ কতপরিযেসিতম্পি ৰস্সিকসাটিকং অধিট্ঠাতুং ন ৰট্টতি. সচে তস্মিং মাসে অতিক্কন্তে ৰস্সং উক্কড্ঢিযতি, পুন মাসপরিহারং লভতি, ধোৰিত্ৰা পন নিক্খিপিত্ৰা ৰস্সূপনাযিকদিৰসে অধিট্ঠাতব্বা. সচে সতিসম্মোসেন ৰা অপ্পহোনকভাৰেন ৰা অকতা হোতি. তে চ দ্ৰে মাসে ৰস্সানস্স চতুমাসন্তি ছ মাসে পরিহারং লভতি. সচে পন কত্তিকমাসে কথিনং অত্থরিযতি, অপরেপি চত্তারো মাসে লভতি, এৰং দস মাসা হোন্তি. ততো পরম্পি সতিযা পচ্চাসায তং মূলচীৰরং কত্ৰা ঠপেন্তস্স একমাসন্তি এৰং একাদস মাসে পরিহারং লভতি, ইতো পরং একাহম্পি ন লভতি.
ওরেন চে মাসো সেসো গিম্হানন্তি গিম্হানং পচ্ছিমমাসস্স ওরিমভাগে যাৰ হেমন্তস্স পঠমদিৰসো, তাৰাতি অত্থো. পরিযেসেয্যাতি এতেসু সত্তসু পিট্ঠিসমযমাসেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো সতুপ্পাদকরণেন পরিযেসন্তস্স নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, ঞাতকপ্পৰারিতে ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স তেন সিক্খাপদেন অনাপত্তি, সতুপ্পাদং করোন্তস্স ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি. ওরেনদ্ধমাসো সেসো গিম্হানন্তি গিম্হানস্স পচ্ছিমদ্ধমাসতো ওরিমভাগে একস্মিং অদ্ধমাসে. কত্ৰা নিৰাসেয্যাতি এত্থন্তরে ধম্মেন উপ্পন্নম্পি কত্ৰা নিৰাসেন্তস্স নিস্সগ্গিযং হোতি.
সাৰত্থিযং ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ ৰস্সিকসাটিকপরিযেসনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, ঊনকমাসদ্ধমাসেসু অতিরেকসঞ্ঞিনো ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং, তথা সতিযা ৰস্সিকসাটিকায নগ্গস্স কাযং ওৰস্সাপযতো. পোক্খরণিযাদীসু পন ন্হাযন্তস্স ৰা অচ্ছিন্নচীৰরস্স ৰা নট্ঠচীৰরস্স ৰা ‘‘অনিৰত্থং চোরা হরন্তী’’তি এৰং আপদাসু ৰা নিৰাসযতো উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. এত্থ চ ৰস্সিকসাটিকায অত্তুদ্দেসিকতা, অসমযে পরিযেসনতা, তায চ পটিলাভোতি ইমানি তাৰ পরিযেসনাপত্তিযা তীণি অঙ্গানি. সচীৰরতা, আপদাভাৰো, ৰস্সিকসাটিকায সকভাৰো, অসমযে নিৰাসনন্তি ইমানি নিৰাসনাপত্তিযা চত্তারি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি ধোৰাপনসিক্খাপদে ৰুত্তনযানেৰাতি.
ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৰণ্ণনা
পঞ্চমে সামং চীৰরং দত্ৰাতি ৰেয্যাৰচ্চাদীনি পচ্চাসিসমানো সযমেৰ দত্ৰা. অচ্ছিন্দেয্যাতি ৰেয্যাৰচ্চাদীনি অকরোন্তং দিস্ৰা সকসঞ্ঞায অচ্ছিন্দন্তস্স ৰত্থুগণনায আপত্তিযো. অচ্ছিন্দাপেয্যাতিএত্থ পন ‘‘অচ্ছিন্দা’’তি আণত্তিযা দুক্কটং, অচ্ছিন্দেসু যত্তকানি আণত্তানি, তেসং গণনায আপত্তিযো.
সাৰত্থিযং উপনন্দং আরব্ভ চীৰরঅচ্ছিন্দনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, সাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স, অনুপসম্পন্নসঞ্ঞিনো ৰা, উপসম্পন্নস্সাপি ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৰরং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং পরিক্খারং, অনুপসম্পন্নস্স চ যংকিঞ্চি অচ্ছিন্দতো ৰা দুক্কটং. তেন তুট্ঠেন ৰা কুপিতেন ৰা দিন্নং পন তস্স ৰিস্সাসং ৰা গণ্হন্তস্স উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৰরতা, সামং দিন্নতা, সকসঞ্ঞিতা, উপসম্পন্নতা, কোধৰসেন অচ্ছিন্দনং ৰা অচ্ছিন্দাপনং ৰাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানি অঞ্ঞত্র ৰেদনায. ৰেদনা পন ইধ দুক্খৰেদনাযেৰাতি.
চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা
ছট্ঠে সুত্তন্তি ছব্বিধং খোমসুত্তাদিং ৰা তেসং অনুলোমং ৰা. ৰিঞ্ঞাপেত্ৰাতি চীৰরত্থায যাচিত্ৰা. ৰাযাপেয্যাতি ‘‘চীৰরং মে, আৰুসো, ৰাযথা’’তি অকপ্পিযায ৰিঞ্ঞত্তিযা ৰাযাপেয্য. নিস্সগ্গিযন্তি এৰং ৰাযাপেন্তস্স যো তন্তৰাযো চীৰরৰাযনত্থং তুরিৰেমসজ্জনাদিকে পযোগে করোতি, তস্স সব্বপ্পযোগেসু দুক্কটং, পটিলাভেন নিস্সগ্গিযং হোতি.
রাজগহে ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ চীৰরৰাযাপনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, ৰিঞ্ঞাপিতসুত্তং ৰিঞ্ঞাপিততন্তৰাযেন ৰাযাপেন্তস্স দীঘতো ৰিদত্থিমত্তে তিরিযঞ্চ হত্থমত্তে ৰীতে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ইতি যাৰ চীৰরং ৰড্ঢতি, তাৰ ইমিনা পমাণেন আপত্তিযো ৰড্ঢন্তি. তেনেৰ পন অৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধসুত্তং ৰাযাপেন্তস্স যথা পুব্বে নিস্সগ্গিযং, এৰং ইধ দুক্কটং. তেনেৰ ৰিঞ্ঞত্তঞ্চ অৰিঞ্ঞত্তঞ্চ ৰাযাপেন্তস্স সচে ৰুত্তপ্পমাণেন কেদারবদ্ধং ৰিয চীৰরং হোতি, অকপ্পিযসুত্তমযে পরিচ্ছেদে পাচিত্তিযং, ইতরস্মিং তথেৰ দুক্কটং. ততো চে ঊনতরা পরিচ্ছেদা, সব্বপরিচ্ছেদেসু দুক্কটানেৰ. অথ একন্তরিকেন ৰা সুত্তেন দীঘতো ৰা কপ্পিযং তিরিযং অকপ্পিযং কত্ৰা ৰীতং হোতি, পুব্বে ৰুত্তপ্পমাণগণনায দুক্কটানি. এতেনেৰ উপাযেন কপ্পিযতন্তৰাযেন অকপ্পিযসুত্তে, কপ্পিযাকপ্পিযেহি তন্তৰাযেহি সুত্তেপি কপ্পিযে অকপ্পিযে কপ্পিযাকপ্পিযে চ আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো. তিকপাচিত্তিযং, অৰাযাপিতে ৰাযাপিতসঞ্ঞিনো ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. চীৰরসিব্বনআযোগকাযবন্ধনঅংসবদ্ধকপত্তত্থৰিকপরিস্সাৰনানং অত্থায সুত্তং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স, ঞাতকপ্পৰারিতেহি কপ্পিযসুত্তং ৰাযাপেন্তস্স, অঞ্ঞস্সত্থায, অত্তনো ধনেন, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি, চীৰরত্থায ৰিঞ্ঞাপিতসুত্তং, অত্তুদ্দেসিকতা, অকপ্পিযতন্তৰাযেন অকপ্পিযৰিঞ্ঞত্তিযা ৰাযাপনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি ধোৰাপনসিক্খাপদে ৰুত্তনযানেৰাতি.
সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহাপেসকারসিক্খাপদৰণ্ণনা
সত্তমে তত্র চে সো ভিক্খূতি যত্র গামে ৰা নিগমে ৰা তন্তৰাযা, তত্র. পুব্বে অপ্পৰারিতোতি চীৰরসামিকেহি অপ্পৰারিতো হুত্ৰা. ৰিকপ্পং আপজ্জেয্যাতি ৰিসিট্ঠকপ্পং অধিকৰিধানং আপজ্জেয্য. ইদানি যেনাকারেন ৰিকপ্পং আপন্নো হোতি, তং দস্সেতুং ইদং খো, আৰুসোতিআদি ৰুত্তং. তত্থ আযতন্তি দীঘং. ৰিত্থতন্তি পুথুলং. অপ্পিতন্তি ঘনং. সুৰীতন্তি সুট্ঠু ৰীতং, সব্বট্ঠানেসু সমং কত্ৰা ৰীতং. সুপ্পৰাযিতন্তি সুট্ঠু পৰাযিতং, সব্বট্ঠানেসু সমং কত্ৰা তন্তে পসারিতং. সুৰিলেখিতন্তি লেখনিযা সুট্ঠু ৰিলেখিতং. সুৰিতচ্ছিতন্তি কোচ্ছেন সুট্ঠু ৰিতচ্ছিতং, সুট্ঠু নিদ্ধোতন্তি অত্থো. পিণ্ডপাতমত্তম্পীতি এত্থ চ ন ভিক্খুনো পিণ্ডপাতদানমত্তেন তং নিস্সগ্গিযং হোতি, সচে পন তে তস্স ৰচনেন চীৰরসামিকানং হত্থতো সুত্তং গহেত্ৰা ঈসকম্পি আযতং ৰা ৰিত্থতং ৰা অপ্পিতং ৰা করোন্তি, অথ তেসং পযোগে ভিক্খুনো দুক্কটং, পটিলাভেন নিস্সগ্গিযং হোতি.
সাৰত্থিযং উপনন্দং আরব্ভ চীৰরে ৰিকপ্পং আপজ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, ঞাতকে অঞ্ঞাতকসঞ্ঞিনো ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. ঞাতকপ্পৰারিতানং তন্তৰাযেহি, অঞ্ঞস্স ৰা অত্থায, অত্তনো ৰা ধনেন, মহগ্ঘং ৰাযাপেতুকামং অপ্পগ্ঘং ৰাযাপেন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতানং তন্তৰাযে উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিকপ্পমাপজ্জনতা, চীৰরস্স অত্তুদ্দেসিকতা, তস্স ৰচনেন সুত্তৰড্ঢনং, চীৰরপ্পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি ধোৰাপনসিক্খাপদে ৰুত্তনযানেৰাতি.
মহাপেসকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
অট্ঠমে দসাহানাগতন্তি দস অহানি দসাহং, তেন দসাহেন অনাগতা দসাহানাগতা, দসাহেন অসম্পত্তাতি অত্থো, তং দসাহানাগতং, অচ্চন্তসংযোগৰসেন ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং. কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমন্তি পঠমকত্তিকপুণ্ণমং, ইধাপি পঠমপদস্স অনুপযোগতা পুরিমনযেনেৰ ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যতো পট্ঠায পঠমপ্পৰারণা ‘‘দসাহানাগতা’’তি ৰুচ্চতি, সচেপি তানি দিৰসানি অচ্চন্তমেৰ ভিক্খুনো অচ্চেকচীৰরং উপ্পজ্জেয্য, ‘‘অচ্চেকং ইদ’’ন্তি জানমানেন ভিক্খুনা সব্বম্পি পটিগ্গহেতব্বন্তি. তেন পৰারণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতি. কামঞ্চেস ‘‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’’ন্তিইমিনাৰ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিতং. অচ্চেকচীৰরন্তি গমিকগিলানগব্ভিনিঅভিনৰুপ্পন্নসদ্ধানং পুগ্গলানং অঞ্ঞতরেন ‘‘ৰস্সাৰাসিকং দস্সামী’’তি এৰং আরোচেত্ৰা দিন্নং. সচে তং পুরে পৰারণায ৰিভজিতং, যেন গহিতং, তেন ৰস্সচ্ছেদো ন কাতব্বো, করোতি চে, তং চীৰরং সঙ্ঘিকং হোতি. যাৰ চীৰরকালসমযন্তি অনত্থতে কথিনে যাৰ ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো, অত্থতে কথিনে যাৰ পঞ্চ মাসা, তাৰ নিক্খিপিতব্বং.
সাৰত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ অচ্চেকচীৰরস্স চীৰরকালসমযং অতিক্কমনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সেসমেত্থ চীৰরৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.
অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সাসঙ্কসিক্খাপদৰণ্ণনা
নৰমে উপৰস্সং খো পনাতি এত্থ উপৰস্সন্তি উপৰস্স, উপৰসিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি, উপসম্পজ্জন্তিআদীসু (ৰিভ. ৫৭০) ৰিয হেত্থ অনুনাসিকো দট্ঠব্বো, ৰস্সং উপগন্ত্ৰা ৰসিত্ৰা চাতি অত্থো. ইমস্স চ পদস্স ‘‘তথারূপেসু ভিক্খু সেনাসনেসু ৰিহরন্তো’’তিইমিনা সম্বন্ধো, ইদং ৰুত্তং হোতি – ৰস্সং উপগন্ত্ৰা ৰসিত্ৰা চ ততো পরং পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমপরিযোসানকালং যানি খো পন তানি আরঞ্ঞকানি…পে… অন্তরঘরে নিক্খিপেয্যাতি. তত্থ আরঞ্ঞকানীতি সব্বপচ্ছিমানি আরোপিতেন আচরিযধনুনা গামস্স ইন্দখীলতো পট্ঠায পঞ্চধনুসতপ্পমাণে পদেসে কতসেনাসনানি. সচে পন অপরিক্খিত্তো গামো হোতি, পরিক্খেপারহট্ঠানতো পট্ঠায মিনেতব্বং. সচে ৰিহারস্স পরিক্খেপো ৰা অপরিক্খিত্তস্স যং গামতো সব্বপঠমং সেনাসনং ৰা চেতিযং ৰা বোধি ৰা ধুৰসন্নিপাতট্ঠানং ৰা যাৰ, তং তাৰ পকতিমগ্গেন মিনেতব্বং, অঞ্ঞং মগ্গং কাতুং, অমগ্গেন ৰা মিনেতুং ন ৰট্টতি. সাসঙ্কসম্মতানীতি চোরাদীনং নিৰিট্ঠোকাসাদিদস্সনেন ‘‘সাসঙ্কানী’’তি সম্মতানি, এৰং সঞ্ঞাতানীতি অত্থো. সহ পটিভযেন সপ্পটিভযানি, চোরেহি মনুস্সানং হতৰিলুত্তাকোটিতভাৰদস্সনতো সন্নিহিতবলৰভযানীতি অত্থো.
অন্তরঘরে নিক্খিপেয্যাতি আরঞ্ঞকস্স সেনাসনস্স সমন্তা সব্বদিসাভাগেসু অত্তনা অভিরুচিতে গোচরগামে নিক্খিপেয্য. তঞ্চ খো সতিযা অঙ্গসম্পত্তিযা, তত্রাযং অঙ্গসম্পত্তি – পুরিমিকায উপগন্ত্ৰা মহাপৰারণায পৰারিতো হোতি, ইদমেকং অঙ্গং. কত্তিকমাসোযেৰ হোতি, ইদং দুতিযং অঙ্গং. পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমপ্পমাণযুত্তং সেনাসনং হোতি, ইদং ততিযং অঙ্গং. ঊনপ্পমাণে ৰা গাৰুততো অতিরেকপ্পমাণে ৰা ন লভতি, যত্র হি পিণ্ডায চরিত্ৰা ভুত্তৰেলাযমেৰ পুন ৰিহারং সক্কা আগন্তুং, তদেৰ ইধাধিপ্পেতং. সাসঙ্কসপ্পটিভযমেৰ হোতি, ইদং চতুত্থং অঙ্গং হোতীতি. কোচিদেৰ পচ্চযোতি কিঞ্চিদেৰ কারণং. তেন চীৰরেনাতি তেন অন্তরঘরে নিক্খিত্তচীৰরেন. ৰিপ্পৰাসাযাতি ৰিযোগৰাসায. ততো চে উত্তরি ৰিপ্পৰসেয্যাতি ছারত্ততো উত্তরি তস্মিং সেনাসনে সত্তমং অরুণং উট্ঠাপেয্যাতি অত্থো, তথা অসক্কোন্তেন পন গামসীমং ওক্কমিত্ৰা সভাযং ৰা যত্থ কত্থচি ৰা ৰসিত্ৰা চীৰরপ্পৰত্তিং ঞত্ৰা পক্কমিতুং ৰট্টতি. অঞ্ঞত্র ভিক্খুসম্মুতিযাতি যং সঙ্ঘো গিলানস্স ভিক্খুনো চীৰরেন ৰিপ্পৰাসসম্মুতিং দেতি, তং ঠপেত্ৰা অলদ্ধসম্মুতিকস্স অতিরেকছারত্তং ৰিপ্পৰসতো নিস্সগ্গিযং হোতি.
সাৰত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ চীৰরৰিপ্পৰাসৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সেসমেত্থ চীৰরৰগ্গস্স দুতিযসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.
সাসঙ্কসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পরিণতসিক্খাপদৰণ্ণনা
দসমে সঙ্ঘিকন্তি সঙ্ঘস্স সন্তকং. সো হি সঙ্ঘস্স পরিণতত্তা হত্থে অনারুল়্হোপি একেন পরিযাযেন সঙ্ঘসন্তকো হোতি. লাভন্তি লভিতব্বং চীৰরাদিৰত্থুং. পরিণতন্তি ‘‘দস্সাম করিস্সামা’’তি ৰচীভেদেন ৰা হত্থমুদ্দায ৰা সঙ্ঘস্স নিন্নং হুত্ৰা ঠিতং. অত্তনো পরিণামেয্যাতি ‘‘ইদং ময্হং দেথা’’তিআদীনি ৰদন্তো অত্তনিন্নং করেয্য. সচে পন সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি, তং গহেতুং ন ৰট্টতি, সঙ্ঘস্সেৰ দাতব্বং. পরিণতং পন সহধম্মিকানং ৰা গিহীনং ৰা অন্তমসো মাতুসন্তকম্পি অত্তনো পরিণামেন্তস্স পযোগে দুক্কটং, পটিলাভেন নিস্সগ্গিযং হোতি.
সাৰত্থিযং ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ পরিণামনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, পরিণতে ৰেমতিকস্স, অপরিণতে পরিণতসঞ্ঞিনো চেৰ ৰেমতিকস্স চ, সঙ্ঘচেতিযপুগ্গলেসু যস্স কস্সচি পরিণতং অঞ্ঞসঙ্ঘাদীনং পরিণামেন্তস্স চ দুক্কটং. অপরিণতসঞ্ঞিনো, ‘‘কত্থ দেমা’’তি পুচ্ছিতে ‘‘যত্থ তুম্হাকং চিত্তং পসীদতি, তত্থ দেথ, তুম্হাকং দেয্যধম্মো পরিভোগং ৰা লভেয্যা’’তিআদীনি ৰদন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সঙ্ঘে পরিণতভাৰো, তং ঞত্ৰা অত্তনো পরিণামনং, পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানীতি.
পরিণতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পত্তৰগ্গো ততিযো.
ইতি কঙ্খাৰিতরণিযা পাতিমোক্খৰণ্ণনায
নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.