নিদানৰণ্ণনা

তত্থ পাতিমোক্খন্তি পঅতিমোক্খং অতিপমোক্খং অতিসেট্ঠং অতিউত্তমন্তি অত্থো. ইতি ইমিনা ৰচনত্থেন একৰিধম্পি সীলগন্থভেদতো দুৰিধং হোতি. তথা হি ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতী’’তি (ম. নি. ১.৬৯; ৩.৭৫; ৰিভ. ৫০৮) চ ‘‘আদিমেতং মুখমেতং পমুখমেতং কুসলানং ধম্মানং, তেন ৰুচ্চতি পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৰ. ১৩৫) চ আদীসু সীলং পাতিমোক্খন্তি ৰুচ্চতি, ‘‘উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৰিত্থারেন স্ৰাগতানি হোন্তী’’তিআদীসু (পাচি. ১৪৭; অ. নি. ৮.৫২; ১০.৩৩) গন্থো পাতিমোক্খন্তি ৰুচ্চতি. তত্থ সীলং যো নং পাতি রক্খতি, তং মোক্খেতি মোচযতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, অত্তানুৰাদাদীহি ৰা ভযেহীতি পাতিমোক্খং. গন্থো পন তস্স পাতিমোক্খস্স জোতকত্তা পাতিমোক্খন্তি ৰুচ্চতি. আদিম্হি পন ৰুত্তো ৰচনত্থো উভিন্নম্পি সাধারণো হোতি.

তত্থাযং ৰণ্ণনা সীলপাতিমোক্খস্সাপি যুজ্জতি গন্থপাতিমোক্খস্সাপি, গন্থে হি ৰণ্ণিতে তস্স অত্থো ৰণ্ণিতোৰ হোতি. তং পনেতং গন্থপাতিমোক্খং ভিক্খুপাতিমোক্খং ভিক্খুনিপাতিমোক্খন্তি দুৰিধং হোতি. তত্থ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিকং (মহাৰ. ১৩৪) পঞ্চহি উদ্দেসপরিচ্ছেদেহি ৰৰত্থিতং ভিক্খুপাতিমোক্খং, ‘‘সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো’’তিআদিকং চতূহি উদ্দেসপরিচ্ছেদেহি ৰৰত্থিতং ভিক্খুনিপাতিমোক্খং. তত্থ ভিক্খুপাতিমোক্খে পঞ্চ উদ্দেসা নাম নিদানুদ্দেসো, পারাজিকুদ্দেসো, সঙ্ঘাদিসেসুদ্দেসো, অনিযতুদ্দেসো, ৰিত্থারুদ্দেসোতি. তত্থ নিদানুদ্দেসো তাৰ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতি, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি, কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা, দুতিযম্পি পুচ্ছামি, কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা, ততিযম্পি পুচ্ছামি, কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা, পরিসুদ্ধেত্থাযস্মন্তো, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’’ন্তিআদিনা নযেন অৰসেসে সুতেন সাৰিতে উদ্দিট্ঠো হোতি. পারাজিকুদ্দেসাদীনং পরিচ্ছেদা নিদানস্স আদিতো পট্ঠায পারাজিকাদীনি ওসাপেত্ৰা যোজেতব্বা. ৰিত্থারো ৰিত্থারোযেৰ. ‘‘অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ১৫০; পরি. ৩২৫) ৰচনতো পন পারাজিকুদ্দেসাদীসু যস্মিং ৰিপ্পকতে অন্তরাযো উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং. নিদানুদ্দেসে পন অনিট্ঠিতে সুতেন সাৰেতব্বং নাম নত্থি. ভিক্খুনিপাতিমোক্খে পন অনিযতুদ্দেসো পরিহাযতি, সেসং ৰুত্তনযমেৰ. এৰমেতেসং পঞ্চহি চেৰ চতূহি চ উদ্দেসপরিচ্ছেদেহি ৰৰত্থিতানং দ্ৰিন্নম্পি পাতিমোক্খানং অযং ৰণ্ণনা ভৰিস্সতি. যস্মা পনেত্থ ভিক্খুপাতিমোক্খং পঠমং, তস্মা তস্স তাৰ ৰণ্ণনত্থমিদং ৰুচ্চতি.

‘‘সুণাতু মে’’তিআদীনং, পদানং অত্থনিচ্ছযং;

ভিক্খৰো সীলসম্পন্না, সিক্খাকামা সুণন্তু মেতি.

এত্থ হি সুণাতূতিইদং সৰনাণত্তিৰচনং. মেতি যো সাৰেতি, তস্স অত্তনিদ্দেসৰচনং. ভন্তেতি সগারৰসপ্পতিস্সৰচনং. সঙ্ঘোতি পুগ্গলসমূহৰচনং. সব্বমেৰ চেতং পাতিমোক্খুদ্দেসকেন পঠমং ৰত্তব্বৰচনং. ভগৰতা হি পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানন্তেন রাজগহে ৰুত্তং, তস্মা যো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, তেন সচে সঙ্ঘত্থেরো হোতি, ‘‘আৰুসো’’তি ৰত্তব্বং. সচে নৰকতরো হোতি, পাল়িযং (মহাৰ. ১৩৪) আগতনযেনেৰ ‘‘ভন্তে’’তি ৰত্তব্বং. সঙ্ঘত্থেরো ৰা হি পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্য ‘‘থেরাধিকং পাতিমোক্খ’’ন্তিৰচনতো (মহাৰ. ১৫৪), নৰকতরো ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্যং পাতিমোক্খ’’ন্তিৰচনতো (মহাৰ. ১৫৫).

‘‘সঙ্ঘো’’তিইমিনা পন পদেন কিঞ্চাপি অৰিসেসতো পুগ্গলসমূহো ৰুত্তো, অথ খো সো দক্খিণেয্যসঙ্ঘো, সম্মুতিসঙ্ঘো চাতি দুৰিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যসঙ্ঘোতি অট্ঠ অরিযপুগ্গলসমূহো ৰুচ্চতি. সম্মুতিসঙ্ঘোতি অৰিসেসেন ভিক্খুসমূহো, সো ইধ অধিপ্পেতো. সো পনেস কম্মৰসেন পঞ্চৰিধো (মহাৰ. ৩৮৮) হোতি – চতুৰগ্গো পঞ্চৰগ্গো দসৰগ্গো ৰীসতিৰগ্গো অতিরেকৰীসতিৰগ্গোতি. তত্থ চতুৰগ্গেন ঠপেত্ৰা উপসম্পদপৰারণঅব্ভানানি সব্বং সঙ্ঘকম্মং কাতুং ৰট্টতি. পঞ্চৰগ্গেন ঠপেত্ৰা মজ্ঝিমেসু জনপদেসু উপসম্পদঞ্চ অব্ভানকম্মঞ্চ সব্বং সঙ্ঘকম্মং কাতুং ৰট্টতি. দসৰগ্গেন অব্ভানকম্মমত্তং ঠপেত্ৰা সব্বং সঙ্ঘকম্মং কাতুং ৰট্টতি. ৰীসতিৰগ্গেন ন কিঞ্চি সঙ্ঘকম্মং কাতুং ন ৰট্টতি, তথা অতিরেকৰীসতিৰগ্গেন.সো পন চতুৰগ্গাদিনা সঙ্ঘেন কত্তব্বং কম্মং ঊনকতরেন কাতুং ন ৰট্টতি, অতিরেকেন পন ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তো. ইমস্মিং পনত্থে চতুৰগ্গং উপাদায সব্বোপি সম্মুতিসঙ্ঘো অধিপ্পেতো.

অজ্জুপোসথোতি অজ্জ উপোসথদিৰসো, এতেন অনুপোসথদিৰসং পটিক্খিপতি. পন্নরসোতি ইমিনা অঞ্ঞং উপোসথদিৰসং পটিক্খিপতি. দিৰসৰসেন হি তযো উপোসথা চাতুদ্দসিকো পন্নরসিকো সামগ্গিউপোসথোতি, এৰং তযো উপোসথা ৰুত্তা. তত্থ হেমন্তগিম্হৰস্সানানং তিণ্ণং উতূনং ততিযসত্তমপক্খেসু দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ চাতুদ্দসিকা, অৰসেসা অট্ঠারস পন্নরসিকাতি এৰং একসংৰচ্ছরে চতুৰীসতি উপোসথা, ইদং তাৰ পকতিচারিত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সকিং পক্খস্স চাতুদ্দসে ৰা পন্নরসে ৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৩৬) ৰচনতো পন ‘‘আগন্তুকেহি আৰাসিকানং অনুৰত্তিতব্ব’’ন্তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ১৭৮) চ তথারূপপচ্চযে সতি অঞ্ঞস্মিম্পি চাতুদ্দসে উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. পুরিমৰস্সংৰুট্ঠানং পন পুব্বকত্তিকপুণ্ণমা ৰা, তেসংযেৰ সচে ভণ্ডনকারকেহি উপদ্দুতা পৰারণং পচ্চুক্কড্ঢন্তি, অথ পুব্বকত্তিকমাসস্স কাল়পক্খচাতুদ্দসো ৰা, পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা ৰা, পচ্ছিমৰস্সংৰুট্ঠানঞ্চ পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা এৰাতি ইমে তযো পৰারণাদিৰসাপি হোন্তি, ইদম্পি পকতিচারিত্তমেৰ. তথারূপপচ্চযে পন সতি দ্ৰিন্নং কত্তিকপুণ্ণমানং পুরিমেসু চাতুদ্দসেসুপি পৰারণং কাতুং ৰট্টতি. যদা পন কোসম্বকক্খন্ধকে (মহাৰ. ৪৫১) আগতনযেন ভিন্নে সঙ্ঘে ওসারিতে তস্মিং ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘো তস্স ৰত্থুস্স ৰূপসমায সঙ্ঘস্স সামগ্গিং করোতি, তদা ‘‘তাৰদেৰ উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ৪৭৫) ৰচনতো ঠপেত্ৰা চাতুদ্দসপন্নরসে, অঞ্ঞোপি যো কোচি দিৰসো সামগ্গিউপোসথদিৰসো নাম হোতি, পুরিমৰস্সংৰুট্ঠানং পন কত্তিকমাসব্ভন্তরে অযমেৰ সামগ্গিপৰারণাদিৰসো নাম হোতি. ইতি ইমেসু তীসু দিৰসেসু ‘‘পন্নরসো’’তিইমিনা অঞ্ঞং উপোসথদিৰসং পটিক্খিপতি. তস্মা য্ৰাযং ‘‘অজ্জুপোসথো’’তিৰচনেন অনুপোসথদিৰসো পটিক্খিত্তো, তস্মিং উপোসথো ন কাতব্বোযেৰ. যো পনাযং অঞ্ঞো উপোসথদিৰসো, তস্মিং উপোসথো কাতব্বো. করোন্তেন পন সচে চাতুদ্দসিকো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৰত্তব্বং. সচে পন্নরসিকো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নরসো’’তি ৰত্তব্বং. সচে সামগ্গিউপোসথো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি ৰত্তব্বং.

যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লন্তি এত্থ পত্তো কালো ইমস্স কম্মস্সাতি পত্তকালং, পত্তকালমেৰ পত্তকল্লং. তদেতং ইধ চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতং. যথাহু অট্ঠকথাচরিযা –

‘‘উপোসথো যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,

সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তি;

ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,

‘পত্তকল্ল’ন্তি ৰুচ্চতী’’তি. (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৮);

তত্থ উপোসথোতি তীসু উপোসথদিৰসেসু অঞ্ঞতরউপোসথদিৰসো. তস্মিঞ্হি সতি ইদং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. যথাহ ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো, যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১৮৩).

যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তাতি যত্তকা ভিক্খূ তস্স উপোসথকম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুরূপা, সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চত্তারো পকতত্তা, তে চ খো হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা একসীমাযং ঠিতা.

সীমা চ নামেসা বদ্ধসীমা অবদ্ধসীমাতি দুৰিধা হোতি. তত্থ একাদস ৰিপত্তিসীমাযো অতিক্কমিত্ৰা তিৰিধসম্পত্তিযুত্তা নিমিত্তেন নিমিত্তং সম্বন্ধিত্ৰা সম্মতা সীমা বদ্ধসীমা নাম, ‘‘অতিখুদ্দকা, অতিমহতী, খণ্ডনিমিত্তা, ছাযানিমিত্তা, অনিমিত্তা, বহিসীমে ঠিতা সম্মতা, নদিযা সম্মতা, সমুদ্দে সম্মতা, জাতস্সরে সম্মতা, সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা, সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরন্তেন সম্মতা’’তি ইমা হি ‘‘একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তী’’তি (পরি. ৪৮৬) ৰচনতো একাদস ৰিপত্তিসীমাযো নাম. তত্থ অতিখুদ্দকা নাম যত্থ একৰীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তি. অতিমহতী নাম যা অন্তমসো কেসগ্গমত্তেনাপি তিযোজনং অতিক্কমিত্ৰা সম্মতা. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৰুচ্চতি, পুরত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা অনুক্কমেনেৰ দক্খিণায পচ্ছিমায উত্তরায দিসায কিত্তেত্ৰা পুন পুরত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং পটিকিত্তেত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি, এৰং অক্খণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহরিত্ৰা উত্তরায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা তত্থেৰ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা নাম হোতি. অপরাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাররুক্খং ৰা খাণুকং ৰা পংসুপুঞ্জৰালুকপুঞ্জানং ৰা অঞ্ঞতরং অন্তরা একং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা. ছাযানিমিত্তা নাম পব্বতচ্ছাযাদীনং যং কিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা. অনিমিত্তা নাম সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৰা সম্মতা. বহিসীমে ঠিতসম্মতা নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৰা নিমিত্তানং বহিঠিতেন সম্মতা. নদিযা সমুদ্দে জাতস্সরে সম্মতা নাম এতেসু নদিআদীসু সম্মতা. সা হি এৰং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সরো অসীমো’’তি (মহাৰ. ১৪৭) ৰচনতো অসম্মতাৰ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা নাম অত্তনো সীমায পরেসং সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা. সচে হি পোরাণকস্স ৰিহারস্স পুরত্থিমায দিসায অম্বো চেৰ জম্বূ চাতি দ্ৰে রুক্খা অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসট্ঠৰিটপা হোন্তি, তেসু অম্বস্স পচ্ছিমদিসাভাগে জম্বূ, ৰিহারসীমা চ জম্বুং অন্তো কত্ৰা অম্বং কিত্তেত্ৰা বদ্ধা হোতি, অথ পচ্ছা তস্স ৰিহারস্স পুরত্থিমায দিসায ৰিহারে কতে সীমং বন্ধন্তা ভিক্খূ তং অম্বং অন্তো কত্ৰা জম্বুং কিত্তেত্ৰা বন্ধন্তি, সীমায সীমং সম্ভিন্না হোতি. সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরন্তেন সম্মতা নাম অত্তনো সীমায পরেসং সীমং অজ্ঝোত্থরন্তেন সম্মতা. সচে হি পরেসং বদ্ধসীমং সকলং ৰা তস্সা পদেসং ৰা অন্তো কত্ৰা অত্তনো সীমং সম্মন্নতি, সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরিতা নাম হোতি. ইতি ইমা একাদস ৰিপত্তিসীমাযো অতিক্কমিত্ৰা সম্মতা.

তিৰিধসম্পত্তিযুত্তাতি নিমিত্তসম্পত্তিযা পরিসাসম্পত্তিযা কম্মৰাচাসম্পত্তিযা চ যুত্তা. তত্থ নিমিত্তসম্পত্তিযা যুত্তা নাম পব্বতনিমিত্তং, পাসাণনিমিত্তং, ৰননিমিত্তং, রুক্খনিমিত্তং, মগ্গনিমিত্তং, ৰম্মিকনিমিত্তং, নদিনিমিত্তং, উদকনিমিত্তন্তি এৰং ৰুত্তেসু অট্ঠসু নিমিত্তেসু তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে যথালদ্ধানি নিমিত্তুপগানি নিমিত্তানি ‘‘পুরত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং, পব্বতো, ভন্তে, এসো পব্বতো নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা নযেন সম্মা কিত্তেত্ৰা সম্মতা. তত্রেৰং সঙ্খেপতো নিমিত্তুপগতা ৰেদিতব্বা – সুদ্ধপংসুসুদ্ধপাসাণউভযমিস্সকৰসেন হি তিৰিধোপি পব্বতো হত্থিপ্পমাণতো পট্ঠায উদ্ধং নিমিত্তুপগো, ততো ওমকতরো ন ৰট্টতি. পাসাণনিমিত্তে অযোগুল়ম্পি পাসাণসঙ্খমেৰ গচ্ছতি, তস্মা যো কোচি পাসাণো উক্কংসৰসেন হত্থিপ্পমাণতো ওমকতরং আদিং কত্ৰা হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন দ্ৰত্তিংসপলগুল়পিণ্ডপরিমাণো নিমিত্তুপগো, ন ততো খুদ্দকতরো. পিট্ঠিপাসাণো পন অতিমহন্তোপি ৰট্টতি. ৰননিমিত্তে অন্তোসারেহি ৰা অন্তোসারমিস্সকেহি ৰা রুক্খেহি চতুপঞ্চরুক্খমত্তম্পি ৰনং নিমিত্তুপগং, ততো ঊনকতরং ন ৰট্টতি. রুক্খো জীৰন্তোযেৰ অন্তোসারো ভূমিযং পতিট্ঠিতো, অন্তমসো উব্বেধতো অট্ঠঙ্গুলো, পরিণাহতো সূচিদণ্ডকপ্পমাণোপি নিমিত্তুপগো, ততো ওমকতরো ন ৰট্টতি. মগ্গো জঙ্ঘমগ্গো ৰা হোতু সকটমগ্গো ৰা, যো ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা দ্ৰে তীণি গামখেত্তানি গচ্ছতি, তাদিসো জঙ্ঘসত্থসকটসত্থেহি ৰলঞ্জিযমানোযেৰ নিমিত্তুপগো, অৰলঞ্জিতো ন ৰট্টতি. ৰম্মিকো পন হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন তংদিৰসংজাতো অট্ঠঙ্গুলুব্বেধো গোৰিসাণমত্তোপি ৰম্মিকো নিমিত্তুপগো, ততো ওমকতরো ন ৰট্টতি. যং পন অবদ্ধসীমালক্খণে নদিং ৰক্খাম, সা নিমিত্তুপগা, অঞ্ঞা ন ৰট্টতি. উদকং যং অসন্দমানং আৰাটপোক্খরণীতল়াকজাতস্সরলোণিসমুদ্দাদীসু ঠিতং, তং আদিং কত্ৰা অন্তমসো তঙ্খণেযেৰ পথৰিযং খণিতে আৰাটকে ঘটেহি আহরিত্ৰা পূরিতম্পি যাৰ কম্মৰাচাপরিযোসানা সণ্ঠমানকং নিমিত্তুপগং, ইতরং সন্দমানং ৰা ৰুত্তপরিচ্ছেদকালং অতিট্ঠন্তং ৰা ভাজনগতং ৰা ন ৰট্টতীতি.

পরিসাসম্পত্তিযা যুত্তা নাম সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চতূহি ভিক্খূহি সন্নিপতিত্ৰা যাৰতিকা তস্মিং গামখেত্তে বদ্ধসীমং ৰা নদিসমুদ্দজাতস্সরে ৰা অনোক্কমিত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ, তে সব্বে হত্থপাসে ৰা কত্ৰা ছন্দং ৰা আহরিত্ৰা সম্মতা.

কম্মৰাচাসম্পত্তিযা যুত্তা নাম ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, যাৰতা সমন্তা নিমিত্তা কিত্তিতা’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৩৯) নযেন ৰুত্তায পরিসুদ্ধায ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায সম্মতা. এৰং একাদস ৰিপত্তিসীমাযো অতিক্কমিত্ৰা তিৰিধসম্পত্তিযুত্তা নিমিত্তেন নিমিত্তং সম্বন্ধিত্ৰা সম্মতা সীমা ‘‘বদ্ধসীমা’’তি ৰেদিতব্বা. খণ্ডসীমা সমানসংৰাসসীমা অৰিপ্পৰাসসীমাতি তস্সাযেৰ পভেদো.

অবদ্ধসীমা পন গামসীমা, সত্তব্ভন্তরসীমা, উদকুক্খেপসীমাতি তিৰিধা. তত্থ যাৰতা একং গামক্খেত্তং, অযং গামসীমা নাম. অগামকে অরঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তরা সত্তব্ভন্তরসীমা নাম. তত্থ অগামকং নাম অরঞ্ঞং ৰিঞ্ঝাটৰিআদীসু ৰা সমুদ্দমজ্ঝে ৰা মচ্ছবন্ধানং অগমনপথেসু দীপকেসু লব্ভতি. সমন্তা সত্তব্ভন্তরাতি মজ্ঝে ঠিতানং সব্বদিসাসু সত্তব্ভন্তরা ৰিনিব্বেধেন চুদ্দস হোন্তি. তত্থ একং অব্ভন্তরং অট্ঠৰীসতিহত্থপ্পমাণং হোতি, অযঞ্চ সীমা পরিসাৰসেন ৰড্ঢতি, তস্মা সমন্তা পরিসাপরিযন্ততো পট্ঠায অব্ভন্তরপরিচ্ছেদো কাতব্বো. সচে পন দ্ৰে সঙ্ঘা ৰিসুং উপোসথং করোন্তি, দ্ৰিন্নং সত্তব্ভন্তরানং অন্তরে অঞ্ঞমেকং সত্তব্ভন্তরং উপচারত্থায ঠপেতব্বং. যা পনেসা ‘‘সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমা’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৪৭) নযেন নদিআদীনং সীমভাৰং পটিক্খিপিত্ৰা পুন ‘‘নদিযা ৰা, ভিক্খৰে, সমুদ্দে ৰা জাতস্সরে ৰা যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা, অযং তত্থ সমানসংৰাসা একূপোসথা’’তি ৰুত্তা অযং উদকুক্খেপসীমা নাম. তত্থ যস্সা ধম্মিকানং রাজূনং কালে অন্ৰড্ঢমাসং অনুদসাহং অনুপঞ্চাহং অনতিক্কমিত্ৰা দেৰে ৰস্সন্তে ৰলাহকেসু ৰিগতমত্তেসু সোতং পচ্ছিজ্জতি, অযং নদিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. যস্সা পন ঈদিসে সুৰুট্ঠিকালে ৰস্সানস্স চতুমাসে সোতং ন পচ্ছিজ্জতি, যত্থ তিত্থেন ৰা অতিত্থেন ৰা সিক্খাকরণীযে আগতলক্খণেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেত্ৰা অন্তরৰাসকং অনুক্খিপিত্ৰা উত্তরন্তিযা ভিক্খুনিযা একদ্ৰঙ্গুলমত্তম্পি অন্তরৰাসকো তেমিযতি, অযং সমুদ্দং ৰা পৰিসতু তল়াকং ৰা, পভৰতো পট্ঠায নদী নাম. সমুদ্দো পাকটোযেৰ. যো পন কেনচি খণিত্ৰা অকতো সযংজাতো সোব্ভো সমন্ততো আগতেন উদকেন পূরিতো তিট্ঠতি, যত্থ নদিযং ৰুত্তপ্পকারে ৰস্সকালে উদকং সন্তিট্ঠতি, অযং জাতস্সরো নাম. যোপি নদিং ৰা সমুদ্দং ৰা ভিন্দিত্ৰা নিক্খন্তউদকেন খতো সোব্ভো এতং লক্খণং পাপুণাতি, অযম্পি জাতস্সরোযেৰ.

যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি যং ঠানং থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্ততো উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্নং, তত্থ যথা অক্খধুত্তা দারুগুল়ং খিপন্তি, এৰং উদকং ৰা ৰালুকং ৰা হত্থেন গহেত্ৰা মজ্ঝিমেন পুরিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং, তত্থ যত্থ এৰং খিত্তং উদকং ৰা ৰালুকং ৰা পততি, অযং উদকুক্খেপো নাম.

অযং তত্থ সমানসংৰাসা একূপোসথাতি অযং তেসু নদিআদীসু উদকুক্খেপপরিচ্ছিন্না সীমা সমানসংৰাসা চেৰ একূপোসথা চ, অযং পন এতেসং নদিআদীনং অন্তোযেৰ লব্ভতি, ন বহি. তস্মা নদিযা ৰা জাতস্সরে ৰা যত্তকং পদেসং পকতিৰস্সকালে চতূসু মাসেসু উদকং ওত্থরতি, সমুদ্দে যস্মিং পদেসে পকতিৰীচিযো ওত্থরিত্ৰা সণ্ঠহন্তি, ততো পট্ঠায কপ্পিযভূমি, তত্থ ঠত্ৰা উপোসথাদিকম্মং কাতুং ৰট্টতি. দুব্বুট্ঠিকালে ৰা গিম্হে ৰা নদিজাতস্সরেসু সুক্খেসুপি সা এৰ কপ্পিযভূমি, সচে পন সুক্খে জাতস্সরে ৰাপিং ৰা খণন্তি, ৰপ্পং ৰা করোন্তি, তং ঠানং গামক্খেত্তং হোতি. যা পনেসা ‘‘কপ্পিযভূমী’’তি ৰুত্তা, ততো বহি উদকুক্খেপসীমা ন গচ্ছতি, অন্তোযেৰ গচ্ছতি, তস্মা তেসং অন্তো পরিসাপরিযন্ততো পট্ঠায সমন্তা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বো. সচে পন দ্ৰে সঙ্ঘা ৰিসুং ৰিসুং উপোসথাদিকম্মং করোন্তি, দ্ৰিন্নং উদকুক্খেপানং অন্তরে অঞ্ঞো একো উদকুক্খেপো উপচারত্থায ঠপেতব্বো. অযঞ্হি সত্তব্ভন্তরসীমা চ উদকুক্খেপসীমা চ ভিক্খূনং ঠিতোকাসতো পট্ঠায লব্ভতি. পরিচ্ছেদব্ভন্তরে হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতোপি পরিচ্ছেদতো বহি অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতোপি কম্মং কোপেতি, ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু (মহাৰ. অট্ঠ. ১৪৭) সন্নিট্ঠানং. এৰং অবদ্ধসীমা ৰেদিতব্বা. ইতি ইমং বদ্ধসীমাবদ্ধসীমাৰসেন দুৰিধং সীমং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘তে চ খো হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা একসীমাযং ঠিতা’’তি. তেসু হি চতূসু ভিক্খূসু একসীমাযং হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা ঠিতেস্ৰেৰেতং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, ন ইতরথা. যথাহ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চতুন্নং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৮).

সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তীতি এত্থ যং সব্বো সঙ্ঘো ৰিকালভোজনাদিনা সভাগৰত্থুনা লহুকাপত্তিং আপজ্জতি, এৰরূপা ৰত্থুসভাগা ‘‘সভাগা’’তি ৰুচ্চতি, ৰিকালভোজনপচ্চযা আপন্নং পন আপত্তিসভাগং অনতিরিত্তভোজনপচ্চযা আপন্নস্স সন্তিকে দেসেতুং ৰট্টতি. সভাগাপত্তিযা পন সতি তেহি ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৰাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘‘গচ্ছাৰুসো, তং আপত্তিং পটিকরিত্ৰা আগচ্ছ, মযং তে সন্তিকে আপত্তিং পটিকরিস্সামা’’তি, এৰঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং, নো চে লভেথ, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো, যদা অঞ্ঞং ভিক্খুং সুদ্ধং অনাপত্তিকং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’’তি (মহাৰ. ১৭১) ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. সচে পন ৰেমতিকো হোতি, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সতি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’’তি ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো. সচে পনেত্থ কোচি তং সভাগং আপত্তিং দেসেতুং ৰট্টতীতি মঞ্ঞমানো একস্স সন্তিকে দেসেতি, দেসিতা সুদেসিতাৰ. অঞ্ঞং পন দেসনাপচ্চযা দেসকো, পটিগ্গহণপচ্চযা পটিগ্গাহকো চাতি উভোপি দুক্কটং আপজ্জন্তি, তং নানাৰত্থুকং হোতি, তস্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং দেসেতব্বং. এত্তাৰতা তে দ্ৰে নিরাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা ৰা আরোচেতব্বা ৰা. সচে তে এৰং অকত্ৰা উপোসথং করোন্তি, ‘‘পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথা’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৩৪) নযেন সাপত্তিকস্স উপোসথকরণে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং আপজ্জন্তি. সচে সব্বো সঙ্ঘো সভাগাপত্তিযা সতি ৰুত্তৰিধিং অকত্ৰা উপোসথং করোতি, ৰুত্তনযেনেৰ সব্বো সঙ্ঘো আপত্তিং আপজ্জতি, তস্মা সভাগাপত্তিযা সতি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং নাম ন হোতি, তেন ৰুত্তং ‘‘সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তী’’তি. এতাসু হি সভাগাপত্তীসু অৰিজ্জমানাসু ৰিসভাগাপত্তীসু ৰিজ্জমানাসুপি পত্তকল্লং হোতিযেৰ.

ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তীতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, সগহট্ঠায পরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, যো উদ্দিসেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰচনতো গহট্ঠো, ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা নিসিন্নপরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৮৩) নযেন ৰুত্তা ভিক্খুনী, সিক্খমানা, সামণেরো, সামণেরী, সিক্খাপচ্চক্খাতকো, অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নকো, আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকো, পণ্ডকো, থেয্যসংৰাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিরচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো অরহন্তঘাতকো, ভিক্খুনিদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে ৰীসতি চাতি একৰীসতি পুগ্গলা ৰজ্জনীযা নাম, তে হত্থপাসতো বহিকরণৰসেন ৰজ্জেতব্বা. এতেসু হি তিৰিধে উক্খিত্তকে সতি উপোসথং করোন্তো সঙ্ঘো পাচিত্তিযং আপজ্জতি, সেসেসু দুক্কটং. এত্থ চ তিরচ্ছানগতোতি যস্স উপসম্পদা পটিক্খিত্তা, তিত্থিযা গহট্ঠেনেৰ সঙ্গহিতা. এতেপি হি ৰজ্জনীযা নাম. এৰং পত্তকল্লং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং.

সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যাতিইমিনা যে তে অপরেপি তযো উপোসথা সঙ্ঘে উপোসথো, গণে উপোসথো, পুগ্গলে উপোসথোতি, এৰং কারকৰসেন তযো উপোসথা ৰুত্তা, তেসু ইতরে দ্ৰে পটিক্খিপিত্ৰা সঙ্ঘে উপোসথমেৰ দীপেতি. পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাতিইমিনা যে তে অপরেপি তযো উপোসথা সুত্তুদ্দেসো, পারিসুদ্ধিউপোসথো, অধিট্ঠানউপোসথোতি, এৰং কত্তব্বাকারৰসেন তযো উপোসথা ৰুত্তা, তেসু ইতরে দ্ৰে পটিক্খিপিত্ৰা সুত্তুদ্দেসমেৰ দীপেতি. সুত্তুদ্দেসো নাম পাতিমোক্খুদ্দেসো ৰুচ্চতি, সো দুৰিধো ওৰাদপাতিমোক্খুদ্দেসো চ আণাপাতিমোক্খুদ্দেসো চ. তত্থ

‘‘খন্তী পরমং তপো তিতিক্খা…পে….

‘‘সব্বপাপস্স অকরণং…পে….

‘‘অনূপৰাদো অনূপঘাতো’’তি. (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৪, ১৮৩, ১৮৫)

আদিনা নযেন ৰুত্তা তিস্সো গাথাযো ওৰাদপাতিমোক্খং নাম, তং বুদ্ধা এৰ উদ্দিসন্তি, ন সাৰকা. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৩৪) নযেন ৰুত্তং আণাপাতিমোক্খং নাম, তং সাৰকা এৰ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা. ইদমেৰ চ ইমস্মিং অত্থে ‘‘পাতিমোক্খ’’ন্তি অধিপ্পেতং.

যে পন ইতরে দ্ৰে উপোসথা, তেসু পারিসুদ্ধিউপোসথো তাৰ অঞ্ঞেসঞ্চ সন্তিকে, অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ আরোচনৰসেন দুৰিধো. তত্থ য্ৰাযং অঞ্ঞেসং সন্তিকে করীযতি, সোপি পৰারিতানঞ্চ অপ্পৰারিতানঞ্চ সন্তিকে করণৰসেন দুৰিধো. তত্থ মহাপৰারণায পৰারিতানং সন্তিকে পচ্ছিমিকায উপগতেন ৰা অনুপগতেন ৰা ছিন্নৰস্সেন ৰা চাতুমাসিনিযং পন পৰারিতানং সন্তিকে পুরিমিকায উপগতেন ৰা অনুপগতেন ৰা ছিন্নৰস্সেন ৰা কাযসামগ্গিং দত্ৰা ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, ভন্তে, ‘পরিসুদ্ধো’তি মং ধারেথা’’তি তিক্খত্তুং ৰত্ৰা কাতব্বো, ঠপেত্ৰা চ পন পৰারণাদিৰসং অঞ্ঞস্মিং কালে আৰাসিকেহি উদ্দিট্ঠমত্তে পাতিমোক্খে অৰুট্ঠিতায ৰা একচ্চায ৰুট্ঠিতায ৰা সব্বায ৰা ৰুট্ঠিতায পরিসায যে অঞ্ঞে সমসমা ৰা থোকতরা ৰা আগচ্ছন্তি, তেহি তেসং সন্তিকে ৰুত্তনযেনেৰ পারিসুদ্ধি আরোচেতব্বা. যো পনাযং অঞ্ঞমঞ্ঞং আরোচনৰসেন করীযতি, সো ঞত্তিং ঠপেত্ৰা চ অট্ঠপেত্ৰা চ করণৰসেন দুৰিধো. তত্থ যস্মিং আৰাসে তযো ভিক্খূ ৰিহরন্তি, তেসু উপোসথদিৰসে সন্নিপতিতেসু একেন ভিক্খুনা ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৰা ‘‘পন্নরসো’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পারিসুদ্ধিউপোসথং করেয্যামা’’তি ঞত্তিযা ঠপিতায থেরেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, আৰুসো, ‘পরিসুদ্ধো’তি মং ধারেথা’’তি (মহাৰ. ১৬৮) তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং. ইতরেহি ‘‘ভন্তে’’তি ৰত্ৰা এৰমেৰ ৰত্তব্বং. এৰং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা কাতব্বো. যত্থ পন দ্ৰে ভিক্খূ ৰিহরন্তি, তত্র ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ পারিসুদ্ধি আরোচেতব্বাতি অযং পারিসুদ্ধিউপোসথো.

সচে পন একোৰ ভিক্খু হোতি, সব্বং পুব্বকরণীযং কত্ৰা অঞ্ঞেসং অনাগমনং ঞত্ৰা ‘‘অজ্জ মে উপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৰা ‘‘পন্নরসো’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘অধিট্ঠামী’’তি ৰত্তব্বং. অযং অধিট্ঠানুপোসথোতি এৰং কত্তব্বাকারৰসেন তযো উপোসথাতি ৰেদিতব্বা. এত্তাৰতা নৰ উপোসথা দীপিতা হোন্তি. তেসু দিৰসৰসেন পন্নরসিকো, কারকৰসেন সঙ্ঘুপোসথো, কত্তব্বাকারৰসেন সুত্তুদ্দেসোতি এৰং তিলক্খণসম্পন্নো উপোসথো ইধ নিদ্দিট্ঠোতি ৰেদিতব্বো. তস্মিং পৰত্তমানে উপোসথং অকত্ৰা তদহুপোসথে অঞ্ঞং অভিক্খুকং নানাসংৰাসকেহি ৰা সভিক্খুকং আৰাসং ৰা অনাৰাসং ৰা ৰাসত্থায অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেন, অঞ্ঞত্র অন্তরাযা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতি.

কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চন্তি ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তি এৰং উপোসথকরণসম্বন্ধেনেৰ ৰুত্তস্স সঙ্ঘস্স উপোসথে কত্তব্বে যং তং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উপোসথাগারং সম্মজ্জিতু’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৫৯) নযেন পাল়িযং আগতং, অট্ঠকথাসু চ –

‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;

উপোসথস্স এতানি, ‘পুব্বকরণ’ন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৰাদো;

উপোসথস্স এতানি, ‘পুব্বকিচ্চ’ন্তি ৰুচ্চতী’’তি. (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৮);

এৰং দ্ৰীহি নামেহি নৰৰিধং পুব্বকিচ্চং দস্সিতং, কিং তং কতন্তি পুচ্ছতি. ন হি তং অকত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি, তস্মা থেরেন আণত্তেন অগিলানেন ভিক্খুনা উপোসথাগারং সম্মজ্জিতব্বং, পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং, আসনং পঞ্ঞাপেতব্বং, পদীপো কাতব্বো, অকরোন্তো দুক্কটং আপজ্জতি, থেরেনাপি পতিরূপং ঞত্ৰা আণাপেতব্বং.

ছন্দপারিসুদ্ধীতি এত্থ উপোসথকরণত্থং সন্নিপতিতে সঙ্ঘে বহি উপোসথং কত্ৰা আগতেন সন্নিপতিতট্ঠানং গন্ত্ৰা কাযসামগ্গিং অদেন্তেন ছন্দো দাতব্বো. যোপি গিলানো ৰা হোতি কিচ্চপ্পসুতো ৰা, তেনাপি পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. কথং দাতব্বো? একস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ছন্দং দম্মি, ছন্দং মে হর, ছন্দং মে আরোচেহী’’তি (মহাৰ. ১৬৫) অযং অত্থো কাযেন ৰা ৰাচায ৰা উভযেন ৰা ৰিঞ্ঞাপেতব্বো, এৰং দিন্নো হোতি ছন্দো. অকতূপোসথেন পন গিলানেন ৰা কিচ্চপ্পসুতেন ৰা পারিসুদ্ধি দাতব্বা. কথং দাতব্বা? একস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘পারিসুদ্ধিং দম্মি, পারিসুদ্ধিং মে হর, পারিসুদ্ধিং মে আরোচেহী’’তি (মহাৰ. ১৬৪) অযং অত্থো কাযেন ৰা ৰাচায ৰা উভযেন ৰা ৰিঞ্ঞাপেতব্বো, এৰং দিন্না হোতি পারিসুদ্ধি, তং পন দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তদহুপোসথে পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দম্পি দাতুং, সন্তি সঙ্ঘস্স করণীয’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৫). তত্থ পারিসুদ্ধিদানং সঙ্ঘস্সপি অত্তনোপি উপোসথকরণং সম্পাদেতি, ন অৰসেসং সঙ্ঘকিচ্চং. ছন্দদানং সঙ্ঘস্সেৰ উপোসথকরণঞ্চ সেসকিচ্চঞ্চ সম্পাদেতি, অত্তনো পন উপোসথো অকতোযেৰ হোতি. তস্মা পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. পুব্বে ৰুত্তং পন সুদ্ধিকচ্ছন্দং ৰা ইমং ৰা ছন্দপারিসুদ্ধিং একেন বহূনম্পি আহরিতুং ৰট্টতি. সচে পন সো অন্তরামগ্গে অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সিত্ৰা যেসং তেন ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা গহিতা, তেসঞ্চ অত্তনো চ ছন্দপারিসুদ্ধিং দেতি, তস্সেৰ সা আগচ্ছতি, ইতরা পন বিল়ালসঙ্খলিকা ছন্দপারিসুদ্ধি নাম হোতি, সা নাগচ্ছতি, তস্মা সযমেৰ সন্নিপতিতট্ঠানং গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. সচে পন সঞ্চিচ্চ নারোচেতি, দুক্কটং আপজ্জতি. ছন্দপারিসুদ্ধি পন তস্মিং হত্থপাসং উপগতমত্তেযেৰ আগতা হোতি.

উতুক্খানন্তি ‘‘হেমন্তাদীনং উতূনং এত্তকং অতিক্কন্তং, এত্তকং অৰসিট্ঠ’’ন্তি এৰং উতূনং আচিক্খনং. ভিক্খুগণনাতি ‘‘এত্তকা ভিক্খূ উপোসথগ্গে সন্নিপতিতা’’তি ভিক্খূনং গণনা. ইদম্পি হি উভযং কত্ৰাৰ উপোসথো কাতব্বো. ওৰাদোতি ভিক্খুনোৰাদো. ন হি ভিক্খুনীহি যাচিতং ওৰাদং অনারোচেত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. ভিক্খুনিযো হি ‘‘স্ৰে উপোসথো’’তি আগন্ত্ৰা ‘‘অযং উপোসথো চাতুদ্দসো পন্নরসো’’তি পুচ্ছিত্ৰা পুন উপোসথদিৰসে আগন্ত্ৰা ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির, অয্য, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪১৩) এৰং ওৰাদং যাচন্তি. তং ঠপেত্ৰা বালগিলানগমিযে অঞ্ঞো সচেপি আরঞ্ঞিকো হোতি, অপটিগ্গহেতুং ন লভতি, তস্মা যেন সো পটিগ্গহিতো, তেন ভিক্খুনা উপোসথগ্গে পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু এৰং ৰত্তব্বো ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির, ভন্তে, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বং ‘‘অত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো’’তি. সচে হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, ততো তেন সো ৰত্তব্বো ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’’তি (চূল়ৰ. ৪১৩). সচে নত্থি, ততো তেন পুচ্ছিতব্বং ‘‘কো আযস্মা উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতু’’ন্তি. সচে কোচি উস্সহতি, সোপি চ অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো, তং তত্থেৰ সম্মন্নিত্ৰা ওৰাদপটিগ্গাহকো ৰত্তব্বো ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’’তি (চুল়ৰ. ৪১৩). সচে পন কোচি ন উস্সহতি, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বং ‘‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি. এত্তাৰতা হি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনং আরোচিতং হোতি. তেন ভিক্খুনা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা পাটিপদদিৰসে ভিক্খুনীনং আরোচেতব্বং.

ভিক্খুনিসঙ্ঘেনাপি তা ভিক্খুনিযো পেসেতব্বা, গচ্ছথ, অয্যা, পুচ্ছথ ‘‘কিং, অয্য, লভতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, তাহি ‘‘সাধু, অয্যে’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰত্তব্বং ‘‘কিং, অয্য, লভতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. তেন ৰত্তব্বং ‘‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি, তাহি ‘‘সাধু অয্যা’’তি সম্পটিচ্ছিতব্বং. ইদঞ্চ একতো আগতানং দ্ৰিন্নং তিণ্ণং ৰা ৰসেন ৰুত্তং. তাসু পন একায ভিক্খুনিযা ৰত্তব্বঞ্চেৰ সম্পটিচ্ছিতব্বঞ্চ, ইতরা তস্সা সহাযিকা. সচে পন ভিক্খুসঙ্ঘো ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰা ন পূরতি, উভযতোপি ৰা গণমত্তমেৰ পুগ্গলমত্তং ৰা হোতি.

তত্রাযং ৰচনক্কমো – ‘‘ভিক্খুনিযো, অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদেৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির, অয্য, ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, ‘‘অহং, অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দামি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং, অয্য, ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, অয্যা, অয্যানং পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির, অয্যা, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিযো, অয্যা, অয্যানং পাদে ৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির, অয্যা, ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, ‘‘অহং, অয্যা, অয্যানং পাদে ৰন্দামি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং, অয্যা, ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, অয্য, অয্যস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির, অয্য, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিযো, অয্য, অয্যস্স পাদে ৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির, অয্য, ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, ‘‘অহং, অয্য, অয্যস্স পাদে ৰন্দামি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং, অয্য, ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. তেনাপি ভিক্খুনা উপোসথকালে এৰং ৰত্তব্বং ‘‘ভিক্খুনিযো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি, ‘‘ভিক্খুনী, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির, ভন্তে, ভিক্খুনী ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, ভন্তে, ভিক্খুনিযো, ভন্তে, ভিক্খুনী ভন্তে আযস্মন্তানং পাদে ৰন্দতি, ৰন্দন্তি, ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, যাচন্তি, যাচতি, লভতু কির, ভন্তে, ভিক্খুনিসঙ্ঘো, লভন্তু কির, ভন্তে, ভিক্খুনিযো, লভতু কির, ভন্তে, ভিক্খুনী ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. উপোসথগ্গেপি পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰা ঞত্তিট্ঠপকেন ৰা ইতরেন ৰা ভিক্খুনা সচে সম্মতো ভিক্খু অত্থি, পুরিমনযেনেৰ ‘‘তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো, তং ভিক্খুনিযো, তং ভিক্খুনী উপসঙ্কমতু, উপসঙ্কমন্তু, উপসঙ্কমতূ’’তি ৰত্তব্বং. সচে নত্থি, ‘‘পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো, ভিক্খুনিযো, ভিক্খুনী সম্পাদেতু, সম্পাদেন্তু, সম্পাদেতূ’’তি ৰত্তব্বং. ওৰাদপ্পটিগ্গাহকেন পাটিপদে তং পচ্চাহরিত্ৰা তথেৰ ৰত্তব্বং, অযমেত্থ সঙ্খেপৰিনিচ্ছযো. এৰং ভিক্খুনীহি যাচিতং ওৰাদং আরোচেত্ৰাৰ উপোসথো কাতব্বো. তেন ৰুত্তং –

‘‘ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৰাদো;

উপোসথস্স এতানি, ‘পুব্বকিচ্চ’ন্তি ৰুচ্চতী’’তি.

পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথাতি অত্তনো পরিসুদ্ধভাৰং আরোচেথ, ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তিইদং পারিসুদ্ধিআরোচনস্স কারণৰচনং. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বং, যো সুণেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩৮৬) হি ৰচনতো অপরিসুদ্ধেহি পাতিমোক্খং সোতুং ন ৰট্টতি. তেন ৰুত্তং – পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামীতি. এত্থ সিযা ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং করেয্য, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যা’’তি (মহাৰ. ১৩৪) ৰুত্তত্তা ইধাপি ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সতী’’তি ৰত্তব্বং, এৰঞ্হি সতি পুব্বেনাপরং সন্ধিযতীতি. ৰুচ্চতে, ৰচনমত্তমেৰেতং ন সন্ধিযতি, লক্খণতো পন সমেতি, সঙ্ঘস্স সামগ্গিযা, গণস্স সামগ্গিযা, পুগ্গলস্স উদ্দেসা সঙ্ঘস্স উদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খন্তি ইদঞ্হেত্থ লক্খণং, তস্মা ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ইদমেৰেত্থ ৰত্তব্বং.

তং সব্বেৰ সন্তা সাধুকং সুণোম মনসি করোমাতি ন্তি পাতিমোক্খং. সব্বেৰ সন্তাতি যাৰতিকা তস্সা পরিসায থেরা চ নৰা চ মজ্ঝিমা চ. সাধুকং সুণোমাতি অট্ঠিং কত্ৰা মনসি করিত্ৰা সোতদ্ৰারৰসেন সব্বচেতসা সমন্নাহরাম. মনসি করোমাতি একগ্গচিত্তা হুত্ৰা চিত্তে ঠপেয্যাম. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘সুণোথ মনসি করোথা’’তি ৰত্তুং যুত্তং ৰিয দিস্সতি, ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তিইমিনা পন ন সমেতি. সমগ্গস্স হি সঙ্ঘস্সেতং উপোসথকরণং, পাতিমোক্খুদ্দেসকো চ সঙ্ঘপরিযাপন্নোৰ, ইচ্চস্স সঙ্ঘপরিযাপন্নত্তা ‘‘সুণোম মনসি করোমা’’তি ইদমেৰ ৰত্তুং যুত্তং.

ইদানি যং ৰুত্তং ‘‘পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথা’’তি, তত্থ যথা পারিসুদ্ধিআরোচনং হোতি, তং দস্সেতুং যস্স সিযা আপত্তি, সো আৰিকরেয্যাতি আহ. তত্থ যস্স সিযাতি যস্স ছন্নং আকারানং অঞ্ঞতরেন আপন্নাপত্তি ভৰেয্য. আপত্তিঞ্হি আপজ্জন্তো অলজ্জিতা, অঞ্ঞাণতা, কুক্কুচ্চপ্পকততা, অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা, সতিসম্মোসাতি ইমেহি ছহাকারেহি (পরি. ২৯৫) আপজ্জতি.

কথং অলজ্জিতায আপজ্জতি? অকপ্পিযভাৰং জানন্তোযেৰ মদ্দিত্ৰা ৰীতিক্কমং করোতি.

ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জতি, আপত্তিং পরিগূহতি;

অগতিগমনঞ্চ গচ্ছতি, এদিসো ৰুচ্চতি অলজ্জিপুগ্গলো’’তি. (পরি. ৩৫৯);

কথং অঞ্ঞাণতায আপজ্জতি? অঞ্ঞাণপুগ্গলো হি মন্দো মোমূহো কত্তব্বাকত্তব্বং অজানন্তো অকত্তব্বং করোতি, কত্তব্বং ৰিরাধেতি, এৰং অঞ্ঞাণতায আপজ্জতি.

কথং কুক্কুচ্চপ্পকততায আপজ্জতি? কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৰিনযধরং পুচ্ছিত্ৰা কপ্পিযং চে, কত্তব্বং সিযা, অকপ্পিযং চে, ন কত্তব্বং, অযং পন ‘‘ৰট্টতী’’তি মদ্দিত্ৰা ৰীতিক্কমতিযেৰ, এৰং কুক্কুচ্চপ্পকততায আপজ্জতি.

কথং অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি? অচ্ছমংসং ‘‘সূকরমংস’’ন্তি খাদতি, ৰিকালে কালসঞ্ঞায ভুঞ্জতি, এৰং অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি.

কথং কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি? সূকরমংসং ‘‘অচ্ছমংস’’ন্তি খাদতি, কালে ৰিকালসঞ্ঞায ভুঞ্জতি, এৰং কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি.

কথং সতিসম্মোসা আপজ্জতি? সহসেয্যচীৰরৰিপ্পৰাসাদীনি সতিসম্মোসা আপজ্জতি, ইতি ইমেসং ছন্নং আকারানং অঞ্ঞতরেন আকারেন আপন্না যস্স সিযা সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অঞ্ঞতরা আপত্তি থেরস্স ৰা নৰস্স ৰা মজ্ঝিমস্স ৰাতি অত্থো.

সো আৰিকরেয্যাতি সো তং আপত্তিং দেসেতু ৰা পকাসেতু ৰাতি ৰুত্তং হোতি. অসন্তিযা আপত্তিযাতি যস্স পন এৰং অনাপন্না ৰা আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা চ পন ৰুট্ঠিতা ৰা দেসিতা ৰা আরোচিতা ৰা আপত্তি, তস্স সা আপত্তি অসন্তী নাম হোতি, এৰং অসন্তিযা আপত্তিযা তুণ্হী ভৰিতব্বং. তুণ্হীভাৰেন খো পনাযস্মন্তে ‘‘পরিসুদ্ধা’’তি ৰেদিস্সামীতি তুণ্হীভাৰেনাপি হি কারণেন অহং আযস্মন্তে ‘‘পরিসুদ্ধা’’ইচ্চেৰ জানিস্সামীতি. যথা খো পন পচ্চেকপুট্ঠস্স ৰেয্যাকরণং হোতীতি যথা একেনেকো পুট্ঠো ব্যাকরেয্য, যথা একেনেকো পচ্চেকপুট্ঠো ‘‘মং এস পুচ্ছতী’’তি ঞত্ৰা ব্যাকরেয্যাতি ৰুত্তং হোতি.

এৰমেৰং এৰরূপায পরিসায যাৰততিযং অনুসাৰিতং হোতীতি এত্থ একচ্চে তাৰ আচরিযা এৰং ৰদন্তি ‘‘এৰমেৰং ইমিস্সায ভিক্খুপরিসায যদেতং ‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৰিকরেয্য, অসন্তিযা আপত্তিযা তুণ্হী ভৰিতব্বং, তুণ্হীভাৰেন খো পনাযস্মন্তে পরিসুদ্ধাতি ৰেদিস্সামী’তি তিক্খত্তুং অনুসাৰিতং, তং একমেকেন ‘মং এস পুচ্ছতী’তি এৰং জানিতব্বং হোতীতি অত্থো’’তি. তং ন যুজ্জতি, কস্মা? অত্থব্যঞ্জনভেদতো. অনুস্সাৰনঞ্হি নাম অত্থতো চ ব্যঞ্জনতো চ অভিন্নং হোতি ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামী’’তিআদীসু (মহাৰ. ৭২; চূল়ৰ. ৩) ৰিয, ‘‘যস্স সিযা’’তিআদিৰচনত্তযং পন অত্থতোপি ব্যঞ্জনতোপি ভিন্নং, তেনস্স অনুস্সাৰনত্তযং ন যুজ্জতি. যদি চেতং যাৰততিযানুস্সাৰনং সিযা, নিদানুদ্দেসে অনিট্ঠিতেপি আপত্তি সিযা. ন চ যুত্তং অনাপত্তিক্খেত্তে আপত্তিং আপজ্জিতুং.

অপরে ‘‘অনুসাৰিত’’ন্তিপদস্স অনুসাৰেতব্বন্তি অত্থং ৰিকপ্পেত্ৰা ‘‘যাৰততিয’’ন্তিইদং উপরি উদ্দেসাৰসানে ‘‘কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা…পে… ততিযম্পি পুচ্ছামী’’তি এতং সন্ধায ৰুত্তন্তি আহু. তম্পি ন যুজ্জতি, কস্মা? অত্থযুত্তীনং অভাৰতো. ইদঞ্হি পদং কেচি ‘‘অনুসাৰেত’’ন্তি সজ্ঝাযন্তি, কেচি ‘‘অনুসাৰেত’’ন্তি, তং উভযং ৰাপি অতীতকালমেৰ দীপেতি, ন অনাগতং. যদি চস্স অযং অত্থো সিযা, ‘‘অনুসাৰিতং হেস্সতী’’তি ৰদেয্য, এৰং তাৰ অত্থাভাৰতো ন যুজ্জতি. যদি চেতং উদ্দেসাৰসানে ৰচনং সন্ধায ৰুত্তং সিযা, ‘‘ন আৰিকরিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পাদেন্তস্স নিদানে সমত্তেপি ৰুত্তমুসাৰাদো ন সিযা, কস্মা? ‘‘যাৰততিযং অনুস্সাৰিযমানে’’তিৰচনতো (মহাৰ. ১৩৪) ‘‘যাৰততিয’’ন্তি ইদং ৰচনমেৰ নিরত্থকং সিযা, কস্মা? নিদানুদ্দেসে যাৰততিযানুস্সাৰনস্স অভাৰতোতি এৰং যুত্তিঅভাৰতো তম্পি ন যুজ্জতি. ‘‘যাৰততিযং অনুসাৰিতং হোতী’’তি ইদং পন লক্খণৰচনমত্তং, তেন ইমমত্থং দস্সেতি – ইদং পাতিমোক্খং নাম যাৰততিযং অনুস্সাৰিযতি, তস্মিং যাৰততিযং অনুস্সাৰিযমানে যো সরমানো সন্তিং আপত্তিং নাৰিকরোতি, তস্স যাৰততিযানুস্সাৰনাৰসানে সম্পজানমুসাৰাদো হোতীতি.

তদেতং যথা অনুসাৰিতং যাৰততিযং অনুসাৰিতং নাম হোতি, তং দস্সেতুং তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামীতিআদি ৰুত্তং. তং পনেতং পারাজিকাদীনং অৰসানে দিস্সতি, ন নিদানাৰসানে. কিঞ্চাপি ন দিস্সতি, অথ খো উদ্দেসকালে ‘‘আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামী’’তিআদিনা নযেন ৰত্তব্বমেৰ. এৰঞ্হি নিদানং সুউদ্দিট্ঠং হোতি, অঞ্ঞথা দুউদ্দিট্ঠং. ইমমেৰ চ অত্থং সন্ধায উপোসথক্খন্ধকে ৰুত্তং ‘‘যাৰততিযং অনুসাৰিতং হোতীতি সকিম্পি অনুসাৰিতং হোতি, দুতিযম্পি অনুসাৰিতং হোতি, ততিযম্পি অনুসাৰিতং হোতী’’তি (মহাৰ. ১৩৪). অযমেত্থ আচরিযপরম্পরাভতো ৰিনিচ্ছযো.

যো পন ভিক্খু…পে… সম্পজানমুসাৰাদস্স হোতীতি সম্পজানমুসাৰাদো অস্স হোতি, তেনস্স দুক্কটাপত্তি হোতি, সা চ খো পন ন মুসাৰাদলক্খণেন, ‘‘সম্পজানমুসাৰাদে কিং হোতি, দুক্কটং হোতী’’তি (মহাৰ. ১৩৫) ইমিনা পন ভগৰতো ৰচনেন ৰচীদ্ৰারে অকিরিযসমুট্ঠানাপত্তি হোতীতি ৰেদিতব্বা.

ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘অনালপন্তো মনুজেন কেনচি,

ৰাচাগিরং নো চ পরে ভণেয্য;

আপজ্জেয্য ৰাচসিকং, ন কাযিকং,

পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৭৯);

অন্তরাযিকোতি ৰিপ্পটিসারৰত্থুতায পামোজ্জাদিসম্ভৰং নিৰারেত্ৰা পঠমজ্ঝানাদীনং অধিগমায অন্তরাযং করোতি. তস্মাতি যস্মা অযং অনাৰিকরণসঙ্খাতো সম্পজানমুসাৰাদো অন্তরাযিকো হোতি, তস্মা. সরমানেনাতি অত্তনি সন্তিং আপত্তিং জানন্তেন. ৰিসুদ্ধাপেক্খেনাতি ৰুট্ঠাতুকামেন ৰিসুজ্ঝিতুকামেন. সন্তী আপত্তীতি আপজ্জিত্ৰা অৰুট্ঠিতা আপত্তি. আৰিকাতব্বাতি সঙ্ঘমজ্ঝে ৰা গণমজ্ঝে ৰা একপুগ্গলে ৰা পকাসেতব্বা, অন্তমসো অনন্তরস্সাপি ভিক্খুনো ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, ইতো ৰুট্ঠহিত্ৰা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি (মহাৰ. ১৭০) ৰত্তব্বং. সচেপি ৰেমতিকো হোতি, ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি (মহাৰ. ১৬৯) ৰত্তব্বং. আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতীতিএত্থ আৰিকতাতি আৰিকতায, পকাসিতাযাতি অত্থো. অলজ্জিতাতিআদীসু (পরি. ২৯৫) ৰিয হি ইদম্পি করণত্থে পচ্চত্তৰচনং. হীতি নিপাতমত্তং. অস্সাতি এতস্স ভিক্খুনো. ফাসু হোতীতি পঠমজ্ঝানাদীনং অধিগমায ফাসু হোতি, অৰিপ্পটিসারমূলকানং পামোজ্জাদীনং ৰসেন সুখপ্পটিপদা সম্পজ্জতীতি অত্থো.

ইতি কঙ্খাৰিতরণিযা পাতিমোক্খৰণ্ণনায

নিদানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.