৩. মহাপরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা

১৩১. পূজনীযভাৰতো, বুদ্ধসম্পদঞ্চ পহায পৰত্ততা মহন্তঞ্চ তং পরিনিব্বানঞ্চাতি মহাপরিনিব্বানং; সৰাসনপ্পহানতো মহন্তং কিলেসক্খযং নিস্সায পৰত্তং পরিনিব্বানন্তিপি মহাপরিনিব্বানং; মহতা কালেন মহতা ৰা গুণরাসিনা সাধিতং পরিনিব্বানন্তিপি মহাপরিনিব্বানং; মহন্তভাৰায, ধাতূনং বহুভাৰায পরিনিব্বানন্তিপি মহাপরিনিব্বানং; মহতো লোকতো নিস্সটং পরিনিব্বানন্তিপি মহাপরিনিব্বানং; সব্বলোকাসাধারণত্তা বুদ্ধানং সীলাদিগুণেহি মহতো বুদ্ধস্স ভগৰতো পরিনিব্বানন্তিপি মহাপরিনিব্বানং; মহতি সাসনে পতিট্ঠিতে পরিনিব্বানন্তিপি মহাপরিনিব্বানন্তি বুদ্ধস্স ভগৰতো পরিনিব্বানং ৰুচ্চতি, তপ্পটিসংযুত্তং সুত্তং মহাপরিনিব্বানসুত্তং. গিজ্ঝা এত্থ ৰসন্তীতি গিজ্ঝং, গিজ্ঝং কূটং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, গিজ্ঝং ৰিয ৰা গিজ্ঝং, কূটং, তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, পব্বতো, তস্মিং গিজ্ঝকূটে. তেনাহ ‘‘গিজ্ঝা’’তিআদি. অভিযাতুকামোতি এত্থ অভি-সদ্দো অভিভৰনত্থো, ‘‘অভিৰিজানাতূ’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৪৪; ৩.৮৫; ম. নি. ৩.২৫৬) ৰিযাতি আহ ‘‘অভিভৰনত্থায যাতুকামো’’তি. ৰজ্জিরাজানোতি ‘‘ৰজ্জেতব্বা ইমে’’তিআদিতো পৰত্তং ৰচনং উপাদায ‘‘ৰজ্জী’’তি লদ্ধনামা রাজানো, ৰজ্জীরট্ঠস্স ৰা রাজানো ৰজ্জিরাজানো. ৰজ্জিরট্ঠস্স পন ৰজ্জিসমঞ্ঞা তন্নিৰাসিরাজকুমারৰসেন ৰেদিতব্বা. রাজিদ্ধিযাতি রাজভাৰানুগতেন সভাৰেন. সো পন সভাৰো নেসং গণরাজূনং মিথো সামগ্গিযা লোকে পাকটো, চিরট্ঠাযী চ অহোসীতি ‘‘সমগ্গভাৰং কথেসী’’তি ৰুত্তং. অনু অনু তংসমঙ্গিনো ভাৰেতি ৰড্ঢেতীতি অনুভাৰো, অনুভাৰো এৰ আনুভাৰো, পতাপো, সো পন নেসং পতাপো হত্থিঅস্সাদিৰাহনসম্পত্তিযা, তত্থ চ সুসিক্খিতভাৰেন লোকে পাকটো জাতোতি ‘‘এতেন…পে… কথেসী’’তি ৰুত্তং. তাল়চ্ছিগ্গলেনাতি কুঞ্চিকাছিদ্দেন. অসনন্তি সরং. অতিপাতযিস্সন্তীতি অতিক্কামেন্তি. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি পোঙ্খস্স অনুপোঙ্খং, পুরিমসরস্স পোঙ্খপদানুগতপোঙ্খং ইতরং সরং কত্ৰাতি অত্থো. অৰিরাধিতন্তি অৰিরজ্ঝিতং. উচ্ছিন্দিস্সামীতি উম্মূলনৰসেন কুলসন্ততিং ছিন্দিস্সামি. অযনং ৰড্ঢনং অযো, তপ্পটিক্খেপেন অনযোতি আহ ‘‘অৰড্ঢিযা এতং নাম’’ন্তি. ৰিক্খিপতীতি ৰিদূরতো খিপতি, অপনেতীতি অত্থো.

গঙ্গাযন্তি গঙ্গাসমীপে. পট্টনগামন্তি সকটপট্টনগামং. আণাতি আণা ৰত্ততি. অড্ঢযোজনন্তি চ তস্মিং পট্টনে অড্ঢযোজনট্ঠানৰাসিনো সন্ধায ৰুত্তং. তত্রাতি তস্মিং পট্টনে. বলৰাঘাতজাতোতি উপ্পন্নবলৰকোধো.

মেতি ময্হং. গতেনাতি গমনেন.

রাজঅপরিহানিযধম্মৰণ্ণনা

১৩৪. সীতং ৰা উণ্হং ৰা নত্থি, তাযং ৰেলাযং পুঞ্ঞানুভাৰেন বুদ্ধানং সব্বকালং সমসীতুণ্হাৰ উতু হোতি, তং সন্ধায তথা ৰুত্তং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি নিচ্চসন্নিপাতা, তং পন নিচ্চসন্নিপাততং দস্সেতুং ‘‘দিৰসস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. সন্নিপাতবহুলাতি পচুরসন্নিপাতা. ৰোসানন্তি সঙ্কোচং. ‘‘যাৰকীৰ’’ন্তি একমেৰেতং পদং অনিযমতো পরিমাণৰাচী, কালো চেত্থ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘যত্তকং কাল’’ন্তি. ‘‘ৰুদ্ধিযেৰা’’তিআদিনা ৰুত্তমত্থং ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হী’’তিআদি ৰুত্তং. আকুলাতি খুভিতা, ন পসন্না. ভিজ্জিত্ৰাতি ৰগ্গবন্ধতো ৰিভজ্জ ৰিসুং ৰিসুং হুত্ৰা.

সন্নিপাতভেরিযাতি সন্নিপাতারোচনভেরিযা. অড্ঢভুত্তা ৰাতি সামিভুত্তা চ. ওসীদমানেতি হাযমানে.

পুব্বে অকতন্তি পুব্বে অনিব্বত্তং. সুঙ্কন্তি ভণ্ডং গহেত্ৰা গচ্ছন্তেহি পব্বতখণ্ড নদীতিত্থগামদ্ৰারাদীসু রাজপুরিসানং দাতব্বভাগং. বলিন্তি নিপ্ফন্নসস্সাদিতো ছভাগং, সত্তভাগন্তিআদিনা লদ্ধকরং. দণ্ডন্তি দসৰীসতিকহাপণাদিকং অপরাধানুরূপং গহেতব্বধনদণ্ডং. ৰজ্জিধম্মন্তি ৰজ্জিরাজধম্মং. ইদানি অপঞ্ঞত্তপঞ্ঞাপনাদীসু তপ্পটিক্খেপ আদীনৰানিসংসে ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘তেসং অপঞ্ঞত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পারিচরিযক্খমাতি উপট্ঠানক্খমা.

কুলভোগইস্সরিযাদিৰসেন মহতী মত্তা পমাণং এতেসন্তি মহামত্তা, নীতিসত্থৰিহিতে ৰিনিচ্ছযে ঠপিতা মহামত্তা ৰিনিচ্ছযমহামত্তা, তেসং. দেন্তীতি নিয্যাতেন্তি. সচে চোরোতি এৰংসঞ্ঞিনো সচে হোন্তি. পাপভীরুতায অত্তনা কিঞ্চি অৰত্ৰা. দণ্ডনীতিসঞ্ঞিতে ৰোহারে নিযুত্তাতি ৰোহারিকা, যে ‘‘ধম্মট্ঠা’’তি ৰুচ্চন্তি. সুত্তধরা নীতিসুত্তধরা, ঈদিসে ৰোহারৰিনিচ্ছযে নিযমেত্ৰা ঠপিতা. পরম্পরাভতেসু অট্ঠসু কুলেসু জাতা অগতিগমনৰিরতা অট্ঠমহল্লকপুরিসা অট্ঠকুলিকা.

সক্কারন্তি উপকারং. গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰাতি ‘‘ইমে অম্হাকং গরুনো’’তি তত্থ গরুভাৰং পতি পতি উপট্ঠপেত্ৰা. মানেন্তীতি সম্মানেন্তি, তং পন সম্মাননং তেসু নেসং অত্তমনতাপুব্বকন্তি আহ ‘‘মনেন পিযাযন্তী’’তি. নিপচ্চকারন্তি পণিপাতং. দস্সেন্তীতি ‘‘ইমে অম্হাকং পিতামহা, মাতামহা’’তিআদিনা নীচচিত্তা হুত্ৰা গরুচিত্তাকারং দস্সেন্তি. সন্ধারেতুন্তি সম্বন্ধং অৰিচ্ছিন্নং কত্ৰা ঘটেতুং.

পসয্হাকারস্সাতি বলক্কারস্স. কামং ৰুদ্ধিযা পূজনীযতায ‘‘ৰুদ্ধিহানিযো’’তি ৰুত্তং, অত্থো পন ৰুত্তানুক্কমেনেৰ যোজেতব্বো, পাল়িযং ৰা যস্মা ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি ৰুত্তং, তস্মা তদনুক্কমেন ‘‘ৰুদ্ধিহানিযো’’তি ৰুত্তং.

ৰিপচ্চিতুং অলদ্ধোকাসে পাপকম্মে, তস্স কম্মস্স ৰিপাকে ৰা অনৰসরোৰ দেৰতোপসগ্গো, তস্মিং পন লদ্ধোকাসে সিযা দেৰতোপসগ্গস্স অৰসরোতি আহ ‘‘অনুপ্পন্নং…পে… ৰড্ঢেন্তী’’তি. এতেনেৰ অনুপ্পন্নং সুখন্তি এত্থাপি অত্থো ৰেদিতব্বো. ‘‘বলকাযস্স দিগুণতিগুণতাদস্সনং, পটিভযভাৰদস্সন’’ন্তি এৰং আদিনা দেৰতানং সঙ্গামসীসে সহাযতা ৰেদিতব্বা.

অনিচ্ছিতন্তি অনিট্ঠং. আৰরণতোতি নিসেধনতো. যস্স ধম্মতো অনপেতা ধম্মিযাতি ইধ ‘‘ধম্মিকা’’তি ৰুত্তা. মিগসূকরাদিঘাতায সুনখাদীনং কড্ঢিত্ৰা ৰনচরণং ৰাজো, মিগৰা, তত্থ নিযুত্তা, তে ৰা ৰাজেন্তি নেন্তীতি ৰাজিকা, মিগৰধচারিনো. চিত্তপ্পৰত্তিং পুচ্ছতি. কাযিকৰাচসিকপযোগেন হি সা লোকে পাকটা পকাসভূতাতি.

১৩৫. দেৰাযতনভাৰেন চিতত্তা, লোকস্স চিত্তীকারট্ঠানত্তা চ চেতিযং অহোসি.

কামংকারৰসেন কিঞ্চিপি ন করণীযাতি অকরণীযা. কামংকারো পন হত্থগতকরণৰসেনাতি আহ ‘‘অগ্গহেতব্বাতি অত্থো’’তি. অভিমুখযুদ্ধেনাতি অভিমুখং উজুকমেৰ সঙ্গামকরণেন. উপলাপনং সামং দানঞ্চাতি দস্সেতুং ‘‘অল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ভেদোপি ইধ উপাযো এৰাতি ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞত্র মিথুভেদাযা’’তি. যুদ্ধস্স পন অনুপাযতা পগেৰ পকাসিতা. ইদন্তি ‘‘অঞ্ঞত্র উপলাপনায, অঞ্ঞত্র মিথুভেদা’’তি চ ইদং ৰচনং. কথায নযং লভিত্ৰাতি ‘‘যাৰকীৰঞ্চ…পে… নো পরিহানী’’তি ইমায ভগৰতো কথায নযং উপাযং লভিত্ৰা.

অনুকম্পাযাতি ৰজ্জিরাজেসু অনুগ্গহেন. অস্সাতি ভগৰতো.

কথন্তি ৰজ্জীহি সদ্ধিং কাতব্বযুদ্ধকথং. উজুং করিস্সামীতি পটিরাজানো আনেত্ৰা পাকারপরিখানং অঞ্ঞথাভাৰাপাদনেন উজুভাৰং করিস্সামি.

পতিট্ঠিতগুণোতি পতিট্ঠিতাচরিযগুণো. ইস্সরা সন্নিপতন্তু, মযং অনিস্সরা, তত্থ গন্ত্ৰা কিং করিস্সামাতি লিচ্ছৰিনো ন সন্নিপতিংসূতি যোজনা. সূরা সন্নিপতন্তূতি এত্থাপি এসেৰ নযো.

বলভেরিন্তি যুদ্ধায বলকাযস্স উট্ঠানভেরিং.

ভিক্খুঅপরিহানিযধম্মৰণ্ণনা

১৩৬. অপরিহানায হিতাতি অপরিহানিযা, ন পরিহাযন্তি এতেহীতি ৰা অপরিহানিযা, তে পন যস্মা অপরিহানিযা কারকা নাম হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘অপরিহানিকরে’’তি. যস্মা পন তে পরিহানিকরানং উজুপটিপক্খভূতা, তস্মা আহ ‘‘ৰুদ্ধিহেতুভূতে’’তি. যস্মা ভগৰতো দেসনা উপরূপরি ঞাণালোকং পসাদেন্তী সত্তানং হদযন্ধকারং ৰিধমতি, পকাসেতব্বে চ অত্থে হত্থতলে আমলকং ৰিয সুট্ঠুতরং পাকটে কত্ৰা দস্সেতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চন্দসহস্সং…পে… কথযিস্সামী’’তি.

যস্মা ভগৰা ‘‘তস্স ব্রাহ্মণস্স সম্মুখা ৰজ্জীনং অভিণ্হসন্নিপাতাদিপটিপত্তিং কথেন্তোযেৰ অযং অপরিহানিযকথা অনিয্যানিকা ৰট্টনিস্সিতা, ময্হং পন সাসনে তথারূপী কথা কথেতব্বা, সা হোতি নিয্যানিকা ৰিৰট্টনিস্সিতা, যায সাসনং ময্হং পরিনিব্বানতো পরম্পি অদ্ধনিযং অস্স চিরট্ঠিতিক’’ন্তি চিন্তেসি, তস্মা ভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৰা তেসং অপরিহানিযে ধম্মে দেসেন্তো তেনেৰ নিযামেন দেসেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইদং ৰজ্জিসত্তকে ৰুত্তসদিসমেৰা’’তি. এৰং সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো ‘‘ইধাপি চা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ততো’’তিআদি দিসাসু আগতসাসনে ৰুত্তং তং কথনং. ৰিহারসীমা আকুলা যস্মা, তস্মা উপোসথপৰারণা ঠিতা.

ওলীযমানকোতি পাল়িতো, অত্থতো চ ৰিনস্সমানো. উক্খিপাপেন্তাতি পগুণভাৰকরণেন, অত্থসংৰণ্ণনেন চ পগ্গণ্হন্তা.

সাৰত্থিযং ভিক্খূ ৰিয পাচিত্তিযং দেসাপেতব্বোতি (পারা. ৫৬৫ ৰিত্থারৰত্থু). ৰজ্জিপুত্তকা ৰিয দসৰত্থুদীপনেন (চূল়ৰ. ৪৪৬ ৰিত্থারৰত্থু). ‘‘গিহিগতানীতি গিহিপটিসংযুত্তানী’’তি ৰদন্তি. গিহীসু গতানি, তেহি ঞাতানি গিহিগতানি. ধূমকালো এতস্সাতি ধূমকালিকং চিতকধূমৰূপসমতো পরং অপ্পৰত্তনতো.

থিরভাৰপ্পত্তাতি সাসনে থিরভাৰং অনিৰত্তিতভাৰং উপগতা. থেরকারকেহীতি থেরভাৰসাধকেহি সীলাদিগুণেহি অসেক্খধম্মেহি. বহূ রত্তিযোতি পব্বজিতা হুত্ৰা বহূ রত্তিযো জানন্তি. সীলাদিগুণেসু পতিট্ঠাপনমেৰ সাসনে পরিণাযকতাতি আহ ‘‘তীসু সিক্খাসু পৰত্তেন্তী’’তি.

ওৰাদং ন দেন্তি অভাজনভাৰতো. পৰেণীকথন্তি আচরিযপরম্পরাভতং সম্মাপটিপত্তিদীপনং ধম্মকথং. সারভূতং ধম্মপরিযাযন্তি সমথৰিপস্সনামগ্গফলসম্পাপনেন সারভূতং বোজ্ঝঙ্গকোসল্লঅনুত্তরসীতীভাৰঅধিচিত্তসুত্তাদিধম্মতন্তিং.

পুনব্ভৰদানং পুনব্ভৰো উত্তরপদলোপেন. ইতরেতি যে ন পচ্চযৰসিকা ন আমিসচক্খুকা, তে ন গচ্ছন্তি তণ্হায ৰসং.

আরঞ্ঞকেসূতি অরঞ্ঞভাগেসু অরঞ্ঞপরিযাপন্নেসু. ননু যত্থ কত্থচিপি তণ্হা সাৰজ্জা এৰাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘গামন্তসেনাসনেসু হী’’তিআদি, তেন ‘‘অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো’’তি এত্থ ৰুত্তসিনেহাদযো ৰিয আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সালযতা সেৰিতব্বপক্খিযা এৰাতি দস্সেতি.

অত্তনাৰাতি সযমেৰ, তেন পরেহি অনুস্সাহিতানং সরসেনেৰ অনাগতানং পেসলানং ভিক্খূনং আগমনং, আগতানঞ্চ ফাসুৰিহারং পচ্চাসিসন্তীতি দস্সেতি. ইমিনা নীহারেনাতি ইমায পটিপত্তিযা. অগ্গহিতধম্মগ্গহণন্তি অগ্গহিতস্স পরিযত্তিধম্মস্স উগ্গহণং. গহিতসজ্ঝাযকরণন্তি উগ্গহিতস্স সুট্ঠু অত্থচিন্তনং. চিন্তনত্থো হি সজ্ঝাযসদ্দো.

এন্তীতি উপগচ্ছন্তি. নিসীদন্তি আসনপঞ্ঞাপনাদিনা.

১৩৭. আরমিতব্বট্ঠেন কম্মং আরামো. কম্মে রতা, ন গন্থধুরে, ৰাসধুরে ৰাতি কম্মরতা, অনুযুত্তাতি তপ্পরভাৰেন পুনপ্পুনং পসুতা. ইতি কাতব্বকম্মন্তি তং তং ভিক্খূনং কাতব্বং উচ্চাৰচকম্মং চীৰরৰিচারণাদি. তেনাহ ‘‘সেয্যথিদ’’ন্তিআদি. উপত্থম্ভনন্তি দুপট্টতিপট্টাদিকরণং. তঞ্হি পঠমপটলাদীনং উপত্থম্ভনকারণত্তা তথা ৰুত্তং. যদি এৰং কথং অযং কম্মরামতা পটিক্খিত্তাতি আহ ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি.

করোন্তো যেৰাতি যথাৰুত্ততিরচ্ছানকথং কথেন্তোযেৰ. অতিরচ্ছানকথাভাৰেপি তস্স তত্থ তপ্পরভাৰদস্সনত্থং অৰধারণৰচনং. পরিযন্তকারীতি সপরিযন্তং কত্ৰা ৰত্তা. ‘‘পরিযন্তৰতিং ৰাচং ভাসিতা’’তি (দী. নি. ১.৯, ১৯৪) হি ৰুত্তং. অপ্পভস্সো ৰাতি পরিমিতকথোযেৰ একন্তেন কথেতব্বস্সেৰ কথনতো. সমাপত্তিসমাপজ্জনং অরিযো তুণ্হীভাৰো.

নিদ্দাযতিযেৰাতি নিদ্দোক্কমনে অনাদীনৰদস্সী নিদ্দাযতিযেৰ. ইরিযাপথপরিৰত্তনাদিনা ন নং ৰিনোদেতি.

এৰং সংসট্ঠো ৰাতি ৰুত্তনযেন গণসঙ্গণিকায সংসট্ঠো এৰ ৰিহরতি.

দুস্সীলা পাপিচ্ছা নামাতি সযং নিস্সীলা অসন্তগুণসম্ভাৰনিচ্ছায সমন্নাগতত্তা পাপা লামকা ইচ্ছা এতেসন্তি পাপিচ্ছা.

পাপপুগ্গলেহি মেত্তিকরণতো পাপমিত্তা. তেহি সদা সহ পৰত্তনেন পাপসহাযা. তত্থ নিন্নতাদিনা তদধিমুত্ততায পাপসম্পৰঙ্কা.

১৩৮. সদ্ধা এতেসং অত্থীতি সদ্ধাতি আহ ‘‘সদ্ধাসম্পন্না’’তি. আগমনীযপটিপদায আগতসদ্ধা আগমনীযসদ্ধা, সা সাতিসযা মহাবোধিসত্তানং পরোপদেসেন ৰিনা সদ্ধেয্যৰত্থুং অৰিপরীততো ওগাহেত্ৰা অধিমুচ্চনতোতি আহ ‘‘সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং হোতী’’তি. সচ্চপটিৰেধতো আগতসদ্ধা অধিগমসদ্ধা সুরবন্ধাদীনং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১১৮; ধ. প. অট্ঠ. ১.সুপ্পবুদ্ধকুট্ঠিৰত্থু; উদা. অট্ঠ. ৪৩) ৰিয. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা’’তিআদিনা বুদ্ধাদীসু উপ্পজ্জনকপসাদো পসাদসদ্ধা মহাকপ্পিনরাজাদীনং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩১; ধ. প. অট্ঠ. ১.মহাকপ্পিনত্থেরৰত্থু; থেরগা. অট্ঠ. ২.মহাকপ্পিনত্থেরগাথাৰণ্ণনা, ৰিত্থারো) ৰিয. ‘‘এৰমেত’’ন্তি ওক্কন্তিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা সদ্দহনৰসেন কপ্পনং ওকপ্পনং. দুৰিধাপীতি পসাদসদ্ধাপি ওকপ্পনসদ্ধাপি. তত্থ পসাদসদ্ধা অপরনেয্যরূপা হোতি সৰনমত্তেন পসীদনতো. ওকপ্পনসদ্ধা সদ্ধেয্যৰত্থুং ওগাহেত্ৰা অনুপৰিসিত্ৰা ‘‘এৰমেত’’ন্তি পচ্চক্খং করোন্তী ৰিয পৰত্ততি. তেনাহ ‘‘সদ্ধাধিমুত্তো ৰক্কলিত্থেরসদিসো হোতী’’তি. তস্স হীতি ওকপ্পনসদ্ধায সমন্নাগতস্স. হিরী এতস্স অত্থীতি হিরি, হিরি মনো এতেসন্তি হিরিমনাতি আহ ‘‘পাপ…পে… চিত্তা’’তি. পাপতো ওত্তপ্পেন্তি উব্বিজ্জন্তি ভাযন্তীতি ওত্তপ্পী.

বহু সুতং সুত্তগেয্যাদি এতেনাতি বহুস্সুতো, সুতগ্গহণং চেত্থ নিদস্সনমত্তং ধারণপরিচযপরিপুচ্ছানুপেক্খনদিট্ঠিনিজ্ঝানানং পেত্থ ইচ্ছিতব্বত্তা. সৰনমূলকত্তা ৰা তেসম্পি তগ্গহণেনেৰ গহণং দট্ঠব্বং. অত্থকামেন পরিযাপুণিতব্বতো, দিট্ঠধম্মিকাদিপুরিসত্থসিদ্ধিযা পরিযত্তভাৰতো চ পরিযত্তি, তীণি পিটকানি. সচ্চপ্পটিৰেধো সচ্চানং পটিৰিজ্ঝনং. তদপি বাহুসচ্চং যথাৰুত্তবাহুসচ্চকিচ্চনিপ্ফত্তিতো. পরিযত্তি অধিপ্পেতা সচ্চপটিৰেধাৰহেন বাহুসচ্চেন বহুস্সুতভাৰস্স ইধ ইচ্ছিতত্তা. সোতি পরিযত্তিবহুস্সুতো. চতুব্বিধো হোতি পঞ্চমস্স পকারস্স অভাৰতো. সব্বত্থকবহুস্সুতোতি নিস্সযমুচ্চনকবহুস্সুতাদযো ৰিয পদেসিকো অহুত্ৰা পিটকত্তযে সব্বত্থকমেৰ বাহুসচ্চসব্ভাৰতো সব্বস্স অত্থস্স কাযনতো কথনতো সব্বত্থকবহুস্সুতো. তে ইধ অধিপ্পেতা পটিপত্তিপটিৰেধসদ্ধম্মানং মূলভূতে পরিযত্তিসদ্ধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতভাৰতো.

আরদ্ধন্তি পগ্গহিতং. তং পন দুৰিধম্পি ৰীরিযারম্ভৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ এককাতি একাকিনো, ৰূপকট্ঠৰিহারিনোতি অত্থো.

পুচ্ছিত্ৰাতি পরতো পুচ্ছিত্ৰা. সম্পটিচ্ছাপেতুন্তি ‘‘ত্ৰং অসুকনামো’’তি ৰত্ৰা তেহি ‘‘আমা’’তি পটিজানাপেতুন্তি অত্থো. এৰং চিরকতাদিঅনুস্সরণসমত্থসতিনেপক্কানং অপ্পকসিরেনেৰ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতীতি দস্সনত্থং ‘‘এৰরূপে ভিক্খূ সন্ধাযা’’তি ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘অপিচা’’তিআদি.

১৩৯. বুজ্ঝতি এতাযাতি ‘‘বোধী’’তি লদ্ধনামায সম্মাদিট্ঠিআদিধম্মসামগ্গিযা অঙ্গোতি বোজ্ঝঙ্গো, পসত্থো, সুন্দরো ৰা বোজ্ঝঙ্গো সম্বোজ্ঝঙ্গো. উপট্ঠানলক্খণোতি কাযৰেদনাচিত্তধম্মানং অসুভদুক্খানিচ্চানত্তভাৰসল্লক্খণসঙ্খাতং আরম্মণে উপট্ঠানং লক্খণং এতস্সাতি উপট্ঠানলক্খণো. চতুন্নং অরিযসচ্চানং পীল়নাদিপ্পকারতো ৰিচযো উপপরিক্খা লক্খণং এতস্সাতি পৰিচযলক্খণো. অনুপ্পন্না কুসলানুপ্পাদনাদিৰসেন চিত্তস্স পগ্গহো পগ্গণ্হনং লক্খণং এতস্সাতি পগ্গহলক্খণো. ফরণং ৰিপ্ফারিকতা লক্খণং এতস্সাতি ফরণলক্খণো. উপসমো কাযচিত্তপরিল়াহানং ৰূপসমনং লক্খণং এতস্সাতি উপসমলক্খণো. অৰিক্খেপো ৰিক্খেপৰিদ্ধংসনং লক্খণং এতস্সাতি অৰিক্খেপলক্খণো. লীনুদ্ধচ্চরহিতে অধিচিত্তে পৰত্তমানে পগ্গহনিগ্গহসম্পহংসনেসু অব্যাৰটত্তা অজ্ঝুপেক্খনং পটিসঙ্খানং লক্খণং এতস্সাতি পটিসঙ্খানলক্খণো.

চতূহি কারণেহীতি সতিসম্পজঞ্ঞং, মুট্ঠস্সতিপুগ্গলপরিৰজ্জনা, উপট্ঠিতস্সতিপুগ্গলসেৰনা, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি চতূহি কারণেহি. ছহি কারণেহীতি পরিপুচ্ছকতা, ৰত্থুৰিসদকিরিযা, ইন্দ্রিযসমত্তপটিপাদনা, দুপ্পঞ্ঞপুগ্গলপরিৰজ্জনা, পঞ্ঞৰন্তপুগ্গলসেৰনা, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি ছহি কারণেহি. মহাসতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং পন ‘‘সত্তহি কারণেহী’’ (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৫; ম. নি. অট্ঠ. ১.১১৮) ৰক্খতি, তং গম্ভীরঞাণচরিযাপচ্চৰেক্খণাতি ইমং কারণং পক্খিপিত্ৰা ৰেদিতব্বং. নৰহি কারণেহীতি অপাযভযপচ্চৰেক্খণা, গমনৰীথিপচ্চৰেক্খণা, পিণ্ডপাতস্স অপচাযনতা, দাযজ্জমহত্তপচ্চৰেক্খণা, সত্থুমহত্তপচ্চৰেক্খণা, সব্রহ্মচারীমহত্তপচ্চৰেক্খণা, কুসীতপুগ্গলপরিৰজ্জনা, আরদ্ধৰীরিযপুগ্গলসেৰনা, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি নৰহি কারণেহি. মহাসতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৫; ম. নি. অট্ঠ. ১.১১৮) পন আনিসংসদস্সাৰিতা, জাতিমহত্তপচ্চৰেক্খণাতি ইমেহি সদ্ধিং ‘‘একাদসা’’তি ৰক্খতি. দসহি কারণেহীতি বুদ্ধানুস্সতি, ধম্মানুস্সতি, সঙ্ঘসীলচাগদেৰতাউপসমানুস্সতি, লূখপুগ্গলপরিৰজ্জনা, সিনিদ্ধপুগ্গলসেৰনা, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি দসহি. মহাসতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৫; ম. নি. অট্ঠ. ১.১১৮) পন পসাদনিযসুত্তন্তপচ্চৰেক্খণায সদ্ধিং ‘‘একাদসা’’তি ৰক্খতি. সত্তহি কারণেহীতি পণীতভোজনসেৰনতা, উতুসুখসেৰনতা, ইরিযাপথসুখসেৰনতা, মজ্ঝত্তপযোগতা, সারদ্ধকাযপুগ্গলপরিৰজ্জনতা, পস্সদ্ধকাযপুগ্গলসেৰনতা, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি সত্তহি. দসহি কারণেহীতি ৰত্থুৰিসদকিরিযা, ইন্দ্রিযসমত্তপটিপাদনা, নিমিত্তকুসলতা, সমযে চিত্তস্স পগ্গহণং, সমযে চিত্তস্স নিগ্গহণং, সমযে চিত্তস্স সম্পহংসনং, সমযে চিত্তস্স অজ্ঝুপেক্খনং, অসমাহিতপুগ্গলপরিৰজ্জনং, সমাহিতপুগ্গলসেৰনং, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি দসহি কারণেহি. মহাসতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৫; ম. নি. অট্ঠ. ১.১১৮) পন ‘‘ঝানৰিমোক্খপচ্চৰেক্খণা’’তি ইমিনা সদ্ধিং ‘‘একাদসহী’’তি ৰক্খতি. পঞ্চহি কারণেহীতি সত্তমজ্ঝত্ততা, সঙ্খারমজ্ঝত্ততা, সত্তসঙ্খারকেলাযনপুগ্গলপরিৰজ্জনা, সত্তসঙ্খারমজ্ঝত্তপুগ্গলসেৰনা, তদধিমুত্ততাতি ইমেহি পঞ্চহি কারণেহি. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং মহাসতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৫; ম. নি. অট্ঠ. ১.১১৮) আগমিস্সতি. কামং বোধিপক্খিযধম্মা নাম নিপ্পরিযাযতো অরিযমগ্গসম্পযুত্তা এৰ নিয্যানিকভাৰতো. সুত্তন্তদেসনা নাম পরিযাযকথাতি ‘‘ইমিনা ৰিপস্সনা…পে… কথেসী’’তি ৰুত্তং.

১৪০. তেভূমকে সঙ্খারে ‘‘অনিচ্চা’’তি অনুপস্সতি এতাযাতি অনিচ্চানুপস্সনা, তথা পৰত্তা ৰিপস্সনা, সা পন যস্মা অত্তনা সহগতসঞ্ঞায ভাৰিতায ৰিভাৰিতা এৰ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অনিচ্চানুপস্সনায সদ্ধিং উপ্পন্নসঞ্ঞা’’তি. সঞ্ঞাসীসেন ৰাযং ৰিপস্সনায এৰ নিদ্দেসো. অনত্তসঞ্ঞাদীসুপি এসেৰ নযো. লোকিযৰিপস্সনাপি হোন্তি, যস্মা ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা তা পৰত্তন্তীতি. লোকিযৰিপস্সনাপীতি পি-সদ্দেন মিস্সকাপেত্থ সন্তীতি অত্থতো আপন্নন্তি অত্থাপত্তিসিদ্ধমত্থং নিদ্ধারেত্ৰা সরূপতো দস্সেতুং ‘‘ৰিরাগো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ আগতৰসেনাতি তথা আগতপাল়িৰসেন ‘‘ৰিরাগো নিরোধো’’তি হি তত্থ নিব্বানং ৰুত্তন্তি ইধ ‘‘ৰিরাগসঞ্ঞা, নিরোধসঞ্ঞা’’তি ৰুত্তসঞ্ঞা নিব্বানারম্মণাপি সিযুং. তেন ৰুত্তং ‘‘দ্ৰে লোকুত্তরাপি হোন্তী’’তি.

১৪১. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং, চিত্তং. তংসমুট্ঠানং কাযকম্মং মেত্তং কাযকম্মং. এস নযো সেসদ্ৰযেপি. ইমানিপি মেত্তাকাযকম্মাদীনি ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি তেসং সেট্ঠপরিসভাৰতো. যথা পন ভিক্খূসুপি লব্ভন্তি, এৰং গিহীসুপি লব্ভন্তি চতুপরিসসাধারণত্তাতি তং দস্সেন্তো ‘‘ভিক্খূনঞ্হী’’তিআদিমাহ. কামং আদিব্রহ্মচরিযকধম্মস্সৰনেনপি মেত্তাকাযকম্মানি লব্ভন্তি, নিপ্পরিযাযতো পন চারিত্তধম্মস্সৰনেন অযমত্থো ইচ্ছিতোতি দস্সেন্তো ‘‘আভিসমাচারিকধম্মপূরণ’’ন্তি আহ. তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং পরিপুচ্ছনঅত্থকথনৰসেন পৰত্তিযমানং হিতজ্ঝাসযেন পৰত্তিতব্বতো.

আৰীতি পকাসং, পকাসভাৰো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং করীযতি, তস্স সম্মুখভাৰতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. রহোতি অপ্পকাসং, অপ্পকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং করীযতি, তস্স পচ্চক্খাভাৰতোতি আহ ‘‘পরম্মুখা’’তি. সহাযভাৰগমনং তেসং পুরতো. উভযেহীতি নৰকেহি, থেরেহি চ.

পগ্গয্হাতি পগ্গণ্হিত্ৰা উচ্চং কত্ৰা.

কামং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা, পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৰ, যস্স পন চিত্তস্স ৰসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা, মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.

লাভসদ্দো কম্মসাধনো ‘‘লাভাৰত, লাভো লদ্ধো’’তিআদীসু ৰিয, সো চেত্থ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৰচনতো অতীতকালিকোতি আহ ‘‘চীৰরাদযো লদ্ধপচ্চযা’’তি. ধম্মতো আগতাতি ধম্মিকা. তেনাহ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি. ইমমেৰ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘কুহনাদী’’তিআদি ৰুত্তং. চিত্তেন ৰিভজনপুব্বকং কাযেন ৰিভজনন্তি মূলমেৰ দস্সেতুং ‘‘এৰং চিত্তেন ৰিভজন’’ন্তি ৰুত্তং, তেন চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি পটিৰিভাগো ন কাতব্বোতি দস্সেতি. অপ্পটিৰিভত্তন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, অপ্পটিৰিভত্তং ৰা লাভং ভুঞ্জতীতি কম্মনিদ্দেসো এৰ.

তং তং নেৰ গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৰসোধনত্থং. ন অত্তনা ভুঞ্জতীতি অত্তনাৰ ন পরিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধারণভোগিতা মা হোতূ’’তি. ‘‘পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতী’’তি ইমিনা তস্স লাভস্স তীসুপি কালেসু সাধারণতো ঠপনং দস্সিতং. ‘‘পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূ’’তি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো, ‘‘গহেত্ৰা…পে… পস্সতী’’তি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো, তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বাভোগেন ৰিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুরিমকালো. তযিদং পটিগ্গহণতো পুব্বে ৰস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গহেস্সামী’’তি. পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি. পটিগ্গহেত্ৰা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গহিতং মযা’’তি এৰং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৰা লদ্ধলাভং ওসানলক্খণং অৰিকোপেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তো সাধারণভোগী, অপ্পটিৰিভত্তভোগী চ হোতি.

ইমং পন সারণীযধম্মন্তি ইমং চতুত্থং সরিতব্বযুত্তধম্মং. ন হি…পে… গণ্হন্তি, তস্মা সাধারণভোগিতা এৰ দুস্সীলস্স নত্থীতি আরম্ভোপি তাৰ ন সম্ভৰতি, কুতো পূরণন্তি অধিপ্পাযো. ‘‘পরিসুদ্ধসীলো’’তি ইমিনা লাভস্স ধম্মিকভাৰং দস্সেতি. ‘‘ৰত্তং অখণ্ডেন্তো’’তি ইমিনা অপ্পটিৰিভত্তভোগিতং, সাধারণভোগিতঞ্চ দস্সেতি. সতি পন তদুভযে সারণীযধম্মো পূরিতো এৰ হোতীতি আহ ‘‘পূরেতী’’তি. ‘‘ওদিস্সকং কত্ৰা’’তি এতেন অনোদিস্সকং কত্ৰা পিতুনো, আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং ৰা থেরাসনতো পট্ঠায দেন্তস্স সারণীযধম্মোযেৰ হোতীতি. সারণীযধম্মো পনস্স ন হোতীতি পটিজগ্গনট্ঠানে ওদিস্সকং কত্ৰা দিন্নত্তা. তেনাহ ‘‘পলিবোধজগ্গনং নাম হোতী’’তিআদি. যদি এৰং সব্বেন সব্বং সারণীযধম্মপূরকস্স ওদিস্সকদানং ন ৰট্টতীতি? নো ন ৰট্টতি যুত্তট্ঠানেতি দস্সেন্তো ‘‘তেন পনা’’তিআদিমাহ. গিলানাদীনং ওদিস্সকং কত্ৰা দানং অপ্পটিৰিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৰতো. ব্যতিরেকপ্পধানো হি পটিৰিভাগো. তেনাহ ‘‘অৰসেস’’ন্তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি, তঞ্চ খো করুণাযনৰসেন, ন ৰত্তপূরণৰসেন.

সুসিক্খিতাযাতি সারণীযধম্মপূরণৰিধিম্হি সুট্ঠু সিক্খিতায, সুকুসলাযাতি অত্থো. ইদানি তস্সা কোসল্লং দস্সেতুং ‘‘সুসিক্খিতায হী’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘দ্ৰাদসহি ৰস্সেহি পূরতি, ন ততো ওর’’ন্তি ইমিনা তস্স দুপ্পূরণং দস্সেতি. তথা হি সো মহপ্ফলো মহানিসংসো, দিট্ঠধম্মিকেহিপি তাৰ গরুতরেহি ফলানিসংসেহি চ অনুগতো. তংসমঙ্গী চ পুগ্গলো ৰিসেসলাভী অরিযপুগ্গলো ৰিয লোকে অচ্ছরিযব্ভুতধম্মসমন্নাগতো হোতি. তথা হি সো দুপ্পজহং দানমযস্স, সীলমযস্স চ পুঞ্ঞস্স পটিপক্খধম্মং সুদূরে ৰিক্খম্ভিতং কত্ৰা সুৰিসুদ্ধেন চেতসা লোকে পাকটো পঞ্ঞাতো হুত্ৰা ৰিহরতি, তস্সিমমত্থং ব্যতিরেকতো, অন্ৰযতো চ ৰিভাৰেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৰুত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

ইদানি যে সম্পরাযিকে, দিট্ঠধম্মিকে চ আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘এৰ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. নেৰ ইস্সা, ন মচ্ছরিযং হোতি চিরকালভাৰনায ৰিধুতভাৰতো. মনুস্সানং পিযো হোতি পরিচ্চাগসীলতায ৰিসুদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ’’তিআদি (অ. নি. ৫.৩৪). সুলভপচ্চযো হোতি দানৰসেন উল়ারজ্ঝাসযানং পচ্চযলাভস্স ইধানিসংসভাৰতো দানস্স. পত্তগতং অস্স দিয্যমানংন খীযতি পত্তগতৰসেন দ্ৰাদসৰস্সিকস্স মহাপত্তস্স অৰিচ্ছেদেন পূরিতত্তা. অগ্গভণ্ডং লভতি দেৰসিকং দক্খিণেয্যানং অগ্গতো পট্ঠায দানস্স দিন্নত্তা. ভযেৰা…পে… আপজ্জন্তি দেয্যপটিগ্গাহকৰিকপ্পং অকত্ৰা অত্তনি নিরপেক্খচিত্তেন চিরকালং দানপূরতায পসাদিতচিত্তত্তা.

তত্রাতি তেসু আনিসংসেসু ৰিভাৰেতব্বেসু. ইমানি তং দীপনানি ৰত্থূনি কারণানি. অলভন্তাপীতি অমহাপুঞ্ঞতায ন লাভিনো সমানাপি. ভিক্খাচারমগ্গসভাগন্তি সভাগং তব্ভাগিযং ভিক্খাচারমগ্গং জানন্তি.

অনুত্তরিমনুস্সধম্মত্তা, থেরানং সংসযৰিনোদনত্থঞ্চ ‘‘সারণীযধম্মো মে ভন্তে পূরিতো’’তি আহ. তথা হি দুতিযৰত্থুস্মিম্পি থেরেন অত্তা পকাসিতো. মনুস্সানং পিযতায, সুলভপচ্চযতাযপি ইদং ৰত্থুমেৰ. পত্তগতাখীযনস্স পন ৰিসেসং ৰিভাৰনতো ‘‘ইদং তাৰ…পে… এত্থ ৰত্থু’’ন্তি ৰুত্তং.

গিরিভণ্ডমহাপূজাযাতি চেতিযগিরিম্হি সকললঙ্কাদীপে, যোজনপ্পমাণে সমুদ্দে চ নাৰাসঙ্ঘাটাদিকে ঠপেত্ৰা দীপপুপ্ফগন্ধাদীহি করিযমানমহাপূজাযং. পরিযাযেনপীতি লেসেনপি. অনুচ্ছৰিকন্তি সারণীযধম্মপূরণতোপি ইদং যথাভূতপ্পৰেদনং তুম্হাকং অনুচ্ছৰিকন্তি অত্থো.

অনারোচেত্ৰাৰ পলাযিংসু চোরভযেন. ‘‘অত্তনো দুজ্জীৰিকাযা’’তি চ ৰদন্তি.

ৰট্টিস্সতীতি কপ্পিস্সতি. থেরী সারণীযধম্মপূরিকা অহোসি, থেরস্স পন সীলতেজেনেৰ দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জি.

নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি. তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদি অন্তা ৰেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. অনুপসম্পন্নসীলানং পন সমাদানক্কমেনপি আদি অন্তা লব্ভন্তি. পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিযাতি ৰত্থন্তে, দসন্তে ৰা ছিন্নৰত্থং ৰিয, ৰিসদিসূদাহরণং চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিগতত্তা. এৰং সেসানিপি উদাহরণানি. খণ্ডিতভিন্নতা খণ্ডং, তং এতস্স অত্থীতি খণ্ডং, সীলং. ‘‘ছিদ্দ’’ন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. ৰেমজ্ঝে ভিন্নং ৰিনিৰিজ্ঝনৰসেন ৰিসভাগৰণ্ণেন গাৰী ৰিযাতি সম্বন্ধো. সবলরহিতানি অসবলানি. তথা অকম্মাসানি. সীলস্স তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৰিৰট্টূপনিস্সযভাৰাপাদনং. যস্মা চ তংসমঙ্গীপুগ্গলো সেরী সযংৰসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. তেনেৰাহ ‘‘ভুজিস্সভাৰকারণতো ভুজিস্সানী’’তি. সুপরিসুদ্ধভাৰেন পাসংসত্তা ৰিঞ্ঞুপসত্থানি. ইমিনাহং সীলেন দেৰো ৰা ভৰেয্যং, দেৰঞ্ঞতরো ৰা, তত্থ ‘‘নিচ্চো ধুৰো সস্সতো’’তি, ‘‘সীলেন সুদ্ধী’’তি চ এৰং আদিনা তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তা. ‘‘অযং তে সীলেসু দোসো’’তি চতূসুপি ৰিপত্তীসু যায কাযচি ৰিপত্তিযা দস্সনেন পরামট্ঠুং অনুদ্ধংসেতুং. সমাধিসংৰত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৰত্তনিকানি.

সমানভাৰূপগতসীলাতি সীলসম্পত্তিযা সমানভাৰং উপগতসীলা সভাগৰুত্তিকা. কামং পুথুজ্জনানঞ্চ চতুপারিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকং, ইদং একন্তিকং নিযতভাৰতোতি আহ ‘‘নত্থি মগ্গসীলে নানত্ত’’ন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তন্তি মগ্গসীলং সন্ধায এতং ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৰুত্তং.

যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নরাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৰট্টদুক্খতো নিস্সরতি নিগচ্ছতি. সযং নিয্যন্তস্সেৰ হি ‘‘তংসমঙ্গীপুগ্গলং ৰট্টদুক্খতো নিয্যাপেতী’’তি ৰুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং করোতীতি তক্করো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জনকস্সাতি অত্থো. সমানদিট্ঠিভাৰন্তি সদিসদিট্ঠিভাৰং সচ্চসম্পটিৰেধেন অভিন্নদিট্ঠিভাৰং. ৰুদ্ধিযেৰাতি অরিযৰিনযে গুণেহি ৰুড্ঢিযেৰ, নো পরিহানীতি অযং অপরিহানিযধম্মদেসনা অত্তনোপি সাসনস্স অদ্ধনিযতং আকঙ্খন্তেন ভগৰতা ইধ দেসিতা.

১৪২. আসন্নপরিনিব্বানত্তাতি কতিপযমাসাধিকেন সংৰচ্ছরমত্তেন পরিনিব্বানং ভৰিস্সতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. এতংযেৰাতি ‘‘ইতি সীল’’ন্তিআদিকংযেৰ ইতি সীলন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো পকারত্থো, পরিমাণত্থো চ একজ্ঝং কত্ৰা গহিতোতি আহ ‘‘এৰং সীলং এত্তকং সীল’’ন্তি. এৰং সীলন্তি এৰং পভেদং সীলং. এত্তকন্তি এতং পরমং, ন ইতো ভিয্যো. চতুপারিসুদ্ধিসীলন্তি মগ্গস্স সম্ভারভূতং লোকিযচতুপারিসুদ্ধিসীলং. চিত্তেকগ্গতা সমাধীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. যস্মিং সীলে ঠত্ৰাতি যস্মিং লোকুত্তরকুসলস্স পদট্ঠানভূতে ‘‘পুব্বেৰ খো পনস্স কাযকম্মং ৰচীকম্মং আজীৰো সুপরিসুদ্ধো হোতী’’তি (ম. নি. ৩.৪৩১; কথা. ৮৭৪) এৰং ৰুত্তসীলে পতিট্ঠায. এসোতি মগ্গফলসমাধি. পরিভাৰিতোতি তেন সীলেন সব্বসো ভাৰিতো সম্ভাৰিতো. মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসোতি মগ্গসমাধি তাৰ সামঞ্ঞফলেহি মহপ্ফলো, ৰট্টদুক্খৰূপসমেন মহানিসংসো. ইতরো পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানেন মহপ্ফলো, নিব্বুতিসুখুপ্পত্তিযা মহানিসংসো. যম্হি সমাধিম্হি ঠত্ৰাতি যস্মিং লোকুত্তরকুসলস্স পদট্ঠানভূতে পাদকজ্ঝানসমাধিম্হি চেৰ ৰুট্ঠানগামিনিসমাধিম্হি চ ঠত্ৰা. সাতি মগ্গফলপঞ্ঞা. তেন পরিভাৰিতাতি তেন যথাৰুত্তসমাধিনা সব্বসো ভাৰিতা পরিভাৰিতা. মহপ্ফলমহানিসংসতা সমাধিম্হি ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা. অপি চ তে বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গঝানঙ্গপ্পভেদহেতুতায মহপ্ফলা সত্তদক্খিণেয্যপুগ্গলৰিভাগহেতুতায মহানিসংসাতি ৰেদিতব্বা. যায পঞ্ঞায ঠত্ৰাতি যাযং ৰিপস্সনাপঞ্ঞাযং, সমাধিৰিপস্সনাপঞ্ঞাযং ৰা ঠত্ৰা. সমথযানিকস্স হি সমাধিসহগতাপি পঞ্ঞা মগ্গাধিগমায ৰিসেসপচ্চযো হোতিযেৰ. সম্মদেৰাতি সুট্ঠুযেৰ যথা আসৰানং লেসোপি নাৰসিস্সতি, এৰং সব্বসো আসৰেহি ৰিমুচ্চতি. অগ্গমগ্গক্খণঞ্হি সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

১৪৩. লোকিযত্থসদ্দানং ৰিয অভিরন্ত-সদ্দস্স সিদ্ধি দট্ঠব্বা. অভিরন্তং অভিরতং অভিরতীতি হি অত্থতো একং. অভিরন্ত-সদ্দো চাযং অভিরুচিপরিযাযো, ন অস্সাদপরিযাযো. অস্সাদৰসেন হি কত্থচি ৰসন্তস্স অস্সাদৰত্থুৰিগমেন সিযা তস্স তত্থ অনভিরতি, যদিদং খীণাসৰানং নত্থি, পগেৰ বুদ্ধানন্তি আহ ‘‘বুদ্ধানং…পে… নত্থী’’তি. অভিরতিৰসেন কত্থচি ৰসিত্ৰা তদভাৰতো অঞ্ঞত্থ গমনং নাম বুদ্ধানং নত্থি. ৰেনেয্যৰিনযনত্থং পন কত্থচি ৰসিত্ৰা তস্মিং সিদ্ধে ৰেনেয্যৰিনযনত্থমেৰ ততো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তি, অযমেত্থ যথারুচি. আযামাতি এত্থ আ-সদ্দো ‘‘আগচ্ছা’’তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ ‘‘এহি যামা’’তি. অযামাতি পন পাঠে অ-কারো নিপাতমত্তং. সন্তিকাৰচরত্তা থেরং আলপতি, ন পন তদা সত্থু সন্তিকে ৰসন্তানং ভিক্খূনং অভাৰতো. অপরিচ্ছিন্নগণনো হি তদা ভগৰতো সন্তিকে ভিক্খুসঙ্ঘো. তেনাহ ‘‘মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধি’’ন্তি. অম্বলট্ঠিকাগমনন্তি অম্বলট্ঠিকাগমনপটিসংযুত্তপাঠমাহ. পাটলিগমনেতি এত্থাপি এসেৰ নযো. উত্তানমেৰ অনন্তরং, হেট্ঠা চ সংৰণ্ণিতরূপত্তা.

সারিপুত্তসীহনাদৰণ্ণনা

১৪৫. ‘‘আযস্মা সারিপুত্তো’’তিআদি পাঠজাতং. সম্পসাদনীযেতি সম্পসাদনীযসুত্তে (দী. নি. ৩.১৪১) ৰিত্থারিতং পোরাণট্ঠকথাযং, তস্মা মযম্পি তত্থেৰ নং অত্থতো ৰিত্থারযিস্সামাতি অধিপ্পাযো.

দুস্সীলআদীনৰৰণ্ণনা

১৪৮. আগন্ত্ৰা ৰসন্তি এত্থ আগন্তুকাতি আৰসথো, তদেৰ অগারন্তি আহ ‘‘আৰসথাগারন্তি আগন্তুকানং আৰসথগেহ’’ন্তি. দ্ৰিন্নং রাজূনন্তি লিচ্ছৰিরাজমগধরাজূনং. সহাযকাতি সেৰকা. কুলানীতি কুটুম্বিকে. সন্থতন্তি সন্থরি, সব্বং সন্থরি সব্বসন্থরি, তং সব্বসন্থরিং. ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো চাযং. তেনাহ ‘‘যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৰ’’ন্তি.

১৪৯. দুস্সীলোতি এত্থ দু-সদ্দো অভাৰত্থো ‘‘দুপ্পঞ্ঞো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৪৯; অ. নি. ৫.১০) ৰিয, ন গরহত্থোতি আহ ‘‘অসীলো নিস্সীলো’’তি. ভিন্নসংৰরোতি এত্থ যো সমাদিন্নসীলো কেনচি কারণেন সীলভেদং পত্তো, সো তাৰ ভিন্নসংৰরো হোতি. যো পন সব্বেন সব্বং অসমাদিন্নসীলো আচারহীনো, সো কথং ভিন্নসংৰরো নাম হোতীতি? সোপি সাধুসমাচারস্স পরিহানিযস্স ভেদিতত্তা ভিন্নসংৰরো এৰ নাম. ৰিস্সট্ঠসংৰরো সংৰররহিতোতি হি ৰুত্তং হোতি.

তং তং সিপ্পট্ঠানং. মাঘাতকালেতি ‘‘মা ঘাতেথ পাণিনো’’তি এৰং মাঘাতাতি ঘোসনং ঘোসিতদিৰসে.

অব্ভুগ্গচ্ছতি পাপকো কিত্তিসদ্দো.

অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৰ ৰিপ্পটিসারিভাৰতো.

তস্সাতি দুস্সীলস্স. সমাদায পৰত্তিট্ঠানন্তি উট্ঠায সমুট্ঠায কতকারণং. আপাথং আগচ্ছতীতি তং মনসো উপট্ঠাতি. উম্মীলেত্ৰা ইধলোকন্তি উম্মীলনকালে অত্তনো পুত্তদারাদিদস্সনৰসেন ইধ লোকং পস্সতি. নিমীলেত্ৰা পরলোকন্তি নিমীলনকালে গতিনিমিত্তুপট্ঠানৰসেন পরলোকং পস্সতি. তেনাহ ‘‘চত্তারো অপাযা’’তিআদি. পঞ্চমপদন্তি ‘‘কাযস্স ভেদা’’তিআদিনা ৰুত্তো পঞ্চমো আদীনৰকোট্ঠাসো.

সীলৰন্তআনিসংসৰণ্ণনা

১৫০. ৰুত্তৰিপরিযাযেনাতি ৰুত্তায আদীনৰকথায ৰিপরিযাযেন. ‘‘অপ্পমত্তো তং তং কসিৰাণিজ্জাদিং যথাকালং সম্পাদেতুং সক্কোতী’’তিআদিনা ‘‘পাসংসং সীলমস্স অত্থীতি সীলৰা. সীলসম্পন্নোতি সীলেন সমন্নাগতো. সম্পন্নসীলো’’তি এৰমাদিকং পন অত্থৰচনং সুকরন্তি অনামট্ঠং.

১৫১. পাল়িমুত্তকাযাতি সঙ্গীতিঅনারুল়্হায ধম্মিকথায. তত্থেৰাতি আৰসথাগারে এৰ.

পাটলিপুত্তনগরমাপনৰণ্ণনা

১৫২. ইস্সরিযমত্তাযাতি ইস্সরিযপ্পমাণেন, ইস্সরিযেন চেৰ ৰিত্তূপকরণেন চাতি এৰং ৰা অত্থো দট্ঠব্বো. উপভোগূপকরণানিপি হি লোকে ‘‘মত্তা’’তি ৰুচ্চন্তি. পাটলিগামং নগরং কত্ৰাতি পুব্বে ‘‘পাটলিগামো’’তি লদ্ধনামং ঠানং ইদানি নগরং কত্ৰা. মাপেন্তীতি পতিট্ঠাপেন্তি. আযমুখপচ্ছিন্দনত্থন্তি আযদ্ৰারানং উপচ্ছেদনায. ‘‘সহস্সসেৰা’’তি ৰা পাঠো, সহস্সসো এৰ. তেনাহ ‘‘একেকৰগ্গৰসেন সহস্সং সহস্সং হুত্ৰা’’তি. ঘরৰত্থূনীতি ঘরপতিট্ঠাপনট্ঠানানি. চিত্তানি নমন্তীতি তংতংদেৰতানুভাৰেন তত্থ তত্থেৰ চিত্তানি নমন্তি ৰত্থুৰিজ্জাপাঠকানং, যত্থ যত্থ তাহি ৰত্থূনি পরিগ্গহিতানি. সিপ্পানুভাৰেনাতি সিপ্পানুগতৰিজ্জানুভাৰেন. নাগগ্গাহোতি নাগানং নিৰাসপ্পরিগ্গহো. সেসদ্ৰযেসুপি এসেৰ নযো. পাসাণোতি অপ্পলক্খণপাসাণো. খাণুকোতি যো কোচি খাণুকো. সিপ্পং জপ্পিত্ৰা তাদিসং সারম্ভট্ঠানং পরিহরিত্ৰা অনারম্ভে ঠানে তাহি ৰত্থুপরিগ্গাহিকাহি দেৰতাহি সদ্ধিং মন্তযমানাৰিয তংতংগেহানি মাপেন্তি উপদেসদানৰসেন. নেসন্তি ৰত্থুৰিজ্জাপাঠকানং, সব্বাসং দেৰতানং. মঙ্গলং ৰড্ঢাপেস্সন্তীতি মঙ্গলং ব্রূহেস্সন্তি. পণ্ডিতদস্সনাদীনি হি উত্তমমঙ্গলানি. তেনাহ ‘‘অথ ময’’ন্তিআদি.

সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি অৰযৰধম্মেন সমুদাযস্স অপদিসিতব্বতো যথা ‘‘অলঙ্কতো দেৰদত্তো’’তি.

অরিযকমনুস্সানন্তি অরিযদেসৰাসিমনুস্সানং. রাসিৰসেনেৰাতি ‘‘সহস্সং সতসহস্স’’ন্তিআদিনা রাসিৰসেনেৰ, অপ্পকস্স পন ভণ্ডস্স কযৰিক্কযো অঞ্ঞত্থাপি লব্ভতেৰাতি ‘‘রাসিৰসেনেৰা’’তি ৰুত্তং. ৰাণিজায পথো পৰত্তিট্ঠানন্তি ৰণিপ্পথোতি পুরিমৰিকপ্পে অত্থো দুতিযৰিকপ্পে পন ৰাণিজানং পথো পৰত্তিট্ঠানন্তি, ৰণিপ্পথোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ৰাণিজানং ৰসনট্ঠান’’ন্তি আহ. ভণ্ডপুটে ভিন্দন্তি মোচেন্তি এত্থাতি পুটভেদনন্তি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘ভণ্ডপুটে…পে… ৰুত্তং হোতী’’তি.

চ-কারত্থো সমুচ্চযত্থো ৰা-সদ্দো.

১৫৩. কাল়কণ্ণী সত্তাতি অত্তনা কণ্হধম্মবহুলতায পরেসঞ্চ কণ্হৰিপাকানত্থনিব্বত্তিনিমিত্ততায ‘‘কাল়কণ্ণী’’তি লদ্ধনামা পরূপদ্দৰকরা অপ্পেসক্খসত্তা. তন্তি ভগৰন্তং. পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হে একং সমযং. গামপ্পৰিসননীহারেনাতি গামপ্পৰেসন নিৰসনাকারেন. কাযপটিবদ্ধং কত্ৰাতি চীৰরং পারুপিত্ৰা, পত্তং হত্থেন গহেত্ৰাতি অত্থো.

এত্থাতি এতস্মিং ৰা সকপ্পিতপ্পদেসে. সঞ্ঞতেতি সম্মদেৰ সঞ্ঞতে সুসংৰুতকাযৰাচাচিত্তে.

পত্তিং দদেয্যাতি অত্তনা পসুতং পুঞ্ঞং তাসং দেৰতানং অনুপ্পদজ্জেয্য. ‘‘পূজিতা’’তিআদীসু তদেৰ পত্তিদানং পূজা, অনাগতে এৰ উপদ্দৰে আরক্খসংৰিধানং পটিপূজা. ‘‘যেভুয্যেন ঞাতিমনুস্সা ঞাতিপেতানং পত্তিদানাদিনা পূজনমাননাদীনি করোন্তি ইমে পন অঞ্ঞাতকাপি সমানা তথা করোন্তি, তস্মা নেসং সক্কচ্চং আরক্খা সংৰিধাতব্বা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পৰারেত্ৰা দেৰতা তত্থ উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘ইমে’’তিআদিমাহ. বলিকম্মকরণং মাননং, সম্পতি উপ্পন্নপরিস্সযহরণং পটিমানন্তি দস্সেতুং ‘‘এতে’’তিআদি ৰুত্তং.

সুন্দরানি পস্সতীতি সুন্দরানি ইট্ঠানি এৰ পস্সতি, ন অনিট্ঠানি.

১৫৪. আণিযো কোট্টেত্ৰাতি লহুকে দারুদণ্ডে গহেত্ৰা কৰাটফলকে ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধে কাতুং আণিযো কোট্টেত্ৰা. নাৰাসঙ্খেপেন কতং উল়ুম্পং, ৰেল়ুনল়াদিকে সঙ্ঘরিত্ৰা ৰল্লিআদীহি কলাপৰসেন বন্ধিত্ৰা কত্তব্বং কুল্লং.

উদকট্ঠানস্সেতং অধিৰচনন্তি যথাৰুত্তস্স যস্স কস্সচি উদকট্ঠানস্স এতং ‘‘অণ্ণৰ’’ন্তি অধিৰচনং, সমুদ্দস্সেৰাতি অধিপ্পাযো. সরন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা সরতি সন্দতীতি কত্ৰা. গম্ভীরৰিত্থতন্তি অগাধট্ঠেন গম্ভীরং, সকললোকত্তযব্যাপিতায ৰিত্থতং. ৰিসজ্জাতি অনাসজ্জ অপ্পত্ৰা. পল্ললানি তেসং অতরণতো. ৰিনাযেৰ কুল্লেনাতি ঈদিসং উদকং কুল্লেন ঈদিসেন ৰিনা এৰ তিণ্ণা মেধাৰিনো জনা, তণ্হাসরং পন অরিযমগ্গসঙ্খাতং সেতুং কত্ৰা নিত্তিণ্ণাতি যোজনা.

পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অরিযসচ্চকথাৰণ্ণনা

১৫৫. মহাপনাদস্স রঞ্ঞো. পাসাদকোটিযংকতগামোতি পাসাদস্স পতিতথুপিকায পতিট্ঠিতট্ঠানে নিৰিট্ঠগামো. অরিযভাৰকরানন্তি যে পটিৰিজ্ঝন্তি, তেসং অরিযভাৰকরানং নিমিত্তস্স কত্তুভাৰূপচারৰসেনেৰ ৰুত্তং. তচ্ছাৰিপল্লাসভূতভাৰেন সচ্চানং. অনুবোধো পুব্বভাগিযং ঞাণং, পটিৰেধো মগ্গঞাণেন অভিসমযো, তত্থ যস্মা অনুবোধপুব্বকো পটিৰেধো অনুবোধেন ৰিনা ন হোতি, অনুবোধোপি একচ্চো পটিৰেধেন সম্বন্ধো, তদুভযাভাৰহেতুকঞ্চ ৰট্টেৰ সংসরণং, তস্মা ৰুত্তং পাল়িযং ‘‘অননুবোধা…পে… তুম্হাকঞ্চা’’তি. পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন ভৰতো ভৰন্তরূপগমনং সন্ধাৰনং, অপরাপরং চৰনুপপজ্জনৰসেন সঞ্চরণং সংসরণন্তি আহ ‘‘ভৰতো’’তিআদি. সন্ধাৰিতসংসরিতপদানং কম্মসাধনতং সন্ধাযাহ ‘‘মযা চ তুম্হেহি চা’’তি পঠমৰিকপ্পে. দুতিযৰিকপ্পে পন ভাৰসাধনতং হদযে কত্ৰা ‘‘মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চা’’তি যথারুতৰসেনেৰ ৰুত্তং. নযনসমত্থাতি পাপনসমত্থা, দীঘরজ্জুনা বদ্ধসকুণং ৰিয রজ্জুহত্থো পুরিসো দেসন্তরং তণ্হারজ্জুনা বদ্ধং সত্তসন্তানং অভিসঙ্খারো ভৰন্তরং নেতি এতাযাতি ভৰনেত্তি, তণ্হা, সা অরিযমগ্গসত্থেন সুট্ঠু হতা ছিন্নাতি ভৰনেত্তিসমূহতা.

অনাৰত্তিধম্মসম্বোধিপরাযণৰণ্ণনা

১৫৬. দ্ৰে গামা ‘‘নাতিকা’’তি এৰং লদ্ধনামো, ঞ-কারস্স চাযং ন-কারাদেসেন নিদ্দেসো ‘‘অনিমিত্তা ন নাযরে’’তিআদীসু (ৰিসুদ্ধি. ১.১৭৪; জা. অট্ঠ. ২.২.৩৪) ৰিয. তেনাহ ‘‘ঞাতিগামকে’’তি. গিঞ্জকা ৰুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৰ কতো আৰসথোতি গিঞ্জকাৰসথো. সো কির আৰাসো যথা সুধাপরিকম্মেন সম্পযোজনং নত্থি, এৰং ইট্ঠকাহি এৰ চিনিত্ৰা ছাদেত্ৰা কতো. তেন ৰুত্তং ‘‘ইট্ঠকামযে আৰসথে’’তি. তুলাদণ্ডকৰাটফলকানি পন দারুমযানেৰ.

১৫৭. ওরং ৰুচ্চতি কামধাতু, পচ্চযভাৰেন তং ওরং ভজন্তীতি ওরম্ভাগিযানি, ওরম্ভাগস্স ৰা হিতানি ওরম্ভাগিযানি. তেনাহ ‘‘হেট্ঠাভাগিযান’’ন্তিআদি. তীহি মগ্গেহীতি হেট্ঠিমেহি তীহি মগ্গেহি. তেহি পহাতব্বতায হি নেসং সংযোজনানং ওরম্ভাগিযতা. ওরম্ভঞ্জিযানি ৰা ওরম্ভাগিযানি ৰুত্তানি নিরুত্তিনযেন. ইদানি ব্যতিরেকমুখেন নেসং ওরম্ভাগিযভাৰং ৰিভাৰেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিক্খম্ভিতানি সমত্থতাৰিঘাতেন পুথুজ্জনানং, সমুচ্ছিন্নানি সব্বসো অভাৰেন অরিযানং রূপারূপভৰূপপত্তিযা ৰিবন্ধায ন হোন্তীতি ৰুত্তং ‘‘অৰিক্খম্ভিতানি অসমুচ্ছিন্নানী’’তি. নিব্বত্তৰসেনাতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন. গন্তুং ন দেন্তি মহগ্গতগামিকম্মাযূহনস্স ৰিনিবন্ধনতো. সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি সংযোজনানি কামচ্ছন্দব্যাপাদা ৰিয মহগ্গতূপপত্তিযা অৰিনিবন্ধভূতানিপি কামভৰূপপত্তিযা ৰিসেসপচ্চযত্তা তত্থ মহগ্গতভৰে নিব্বত্তম্পি তন্নিব্বত্তিহেতুকম্মপরিক্খযে কামভৰূপপত্তিপচ্চযতায মহগ্গতভৰতো আনেত্ৰা পুন ইধেৰ কামভৰে এৰ নিব্বত্তাপেন্তি, তস্মা সব্বানিপি পঞ্চপি সংযোজনানি ওরম্ভাগিযানি এৰ. পটিসন্ধিৰসেন অনাগমনসভাৰাতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন তস্মা লোকা ইধ ন আগমনসভাৰা. বুদ্ধদস্সনথেরদস্সনধম্মস্সৰনানং পনত্থাযস্স আগমনং অনিৰারিতং.

কদাচি করহচি উপ্পত্তিযা সৰিরল়াকারতা পরিযুট্ঠানমন্দতায অবহলতাতি দ্ৰেধাপি তনুভাৰো. অভিণ্হন্তি বহুসো. বহলবহলাতি তিব্বতিব্বা. যত্থ উপ্পজ্জন্তি, তং সন্তানং মদ্দন্তা, ফরন্তা, সাধেন্তা, অন্ধকারং করোন্তা উপ্পজ্জন্তি, দ্ৰীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা তনুকতনুকা মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি. ‘‘পুত্তধীতরো হোন্তী’’তি ইদং অকারণং. তথা হি অঙ্গপচ্চঙ্গপরামসনমত্তেনপি তে হোন্তি. ইদন্তি ‘‘রাগদোসমোহানং তনুত্তা’’তি ইদং ৰচনং. ভৰতনুকৰসেনাতি অপ্পকভৰৰসেন. তন্তি মহাসিৰত্থেরস্স ৰচনং পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. যে ভৰা অরিযানং লব্ভন্তি, তে পরিপুণ্ণলক্খণভৰা এৰ. যে ন লব্ভন্তি, তত্থ কীদিসং তং ভৰতনুকং, তস্মা উভযথাপি ভৰতনুকস্স অসম্ভৰো এৰাতি দস্সেতুং ‘‘সোতাপন্নস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠমে ভৰে ভৰতনুকং নত্থি অট্ঠমস্সেৰ ভৰস্স সব্বস্সেৰ অভাৰতো. সেসেসুপি এসেৰ নযো.

কামাৰচরলোকং সন্ধায ৰুত্তং ইতরস্স লোকস্স ৰসেন তথা ৰত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা. যো হি সকদাগামী দেৰমনুস্সলোকেসু ৰোমিস্সকৰসেন নিব্বত্ততি, সোপি কামভৰৰসেনেৰ পরিচ্ছিন্দিতব্বো. ভগৰতা চ কামলোকে ঠত্ৰা ‘‘সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা’’তি ৰুত্তং, ‘‘ইমং লোকং আগন্ত্ৰা’’তি চ ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তারো ৰজ্জেত্ৰা একোৰ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৰা ইধেৰ পরিনিব্বাযতি, একচ্চো ইধ পত্ৰা দেৰলোকে পরিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযতি, ইমে চত্তারো ইধ ন লব্ভন্তি. যো পন ইধ পত্ৰা দেৰলোকে যাৰতাযুকং ৰসিত্ৰা পুন ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযতি, অযং ইধ অধিপ্পেতো. অট্ঠকথাযং পন ইমং লোকন্তি কামভৰো অধিপ্পেতোতি ইমমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদিনা অঞ্ঞংযেৰ চতুক্কং দস্সিতং.

চতূসু …পে… সভাৰোতি অত্থো অপাযগমনীযানং পাপধম্মানং সব্বসো পহীনত্তা. ধম্মনিযামেনাতি মগ্গধম্মনিযামেন. নিযতো উপরিমগ্গাধিগমস্স অৰস্সংভাৰিভাৰতো. তেনাহ ‘‘সম্বোধিপরাযণো’’তি.

ধম্মাদাসধম্মপরিযাযৰণ্ণনা

১৫৮. তেসং তেসং ঞাণগতিন্তি তেসং তেসং সত্তানং ‘‘অসুকো সোতাপন্নো, অসুকো সকদাগামী’’তিআদিনা তংতংঞাণাধিগমনং. ঞাণূপপত্তিং ঞাণাভিসম্পরাযন্তি ততো পরম্পি ‘‘নিযতো সম্বোধিপরাযণো, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’’তিআদিনা চ ঞাণসহিতং উপ্পত্তিপচ্চযভাৰং. ওলোকেন্তস্স ঞাণচক্খুনা পেক্খন্তস্স কাযকিলমথোৰ, ন তেন কাচি ৰেনেয্যানং অত্থসিদ্ধীতি অধিপ্পাযো. চিত্তৰিহেসাতি চিত্তখেদো, সা কিলেসূপসংহিতত্তা বুদ্ধানং নত্থি. আদীযতি আলোকীযতি অত্তা এতেনাতি আদাসং, ধম্মভূতং আদাসং ধম্মাদাসং, অরিযমগ্গঞাণস্সেতং অধিৰচনং, তেন অরিযসাৰকা চতূসু অরিযসচ্চেসু ৰিদ্ধস্তসম্মোহত্তা অত্তানম্পি যাথাৰতো ঞত্ৰা যাথাৰতো ব্যাকরেয্য, তপ্পকাসনতো পন ধম্মপরিযাযস্স সুত্তস্স ধম্মাদাসতা ৰেদিতব্বা. যেন ধম্মাদাসেনাতি ইধ পন মগ্গধম্মমেৰ ৰদতি.

অৰেচ্চ যাথাৰতো জানিত্ৰা তন্নিমিত্তউপ্পন্নপসাদো অৰেচ্চপসাদো, মগ্গাধিগমেন উপ্পন্নপসাদো, সো পন যস্মা পাসাণপব্বতো ৰিয নিচ্চলো, ন চ কেনচি কারণেন ৰিগচ্ছতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘অচলেন অচ্চুতেনা’’তি.

‘‘পঞ্চসীলানী’’তি গহট্ঠৰসেনেতং ৰুত্তং তেহি একন্তপরিহরণীযতো. অরিযানং পন সব্বানি সীলানি কন্তানেৰ. তেনাহ ‘‘সব্বোপি পনেত্থ সংৰরো লব্ভতিযেৰা’’তি.

সব্বেসন্তি সব্বেসং অরিযানং. সিক্খাপদাৰিরোধেনাতি যথা ভূতরোচনাপত্তি ন হোতি, এৰং. যুত্তট্ঠানেতি কাতুং যুত্তট্ঠানে.

অম্বপালীগণিকাৰত্থুৰণ্ণনা

১৬১. তদা কির ৰেসালী ইদ্ধা ফীতা সব্বঙ্গসম্পন্না অহোসি ৰেপুল্লপ্পত্তা, তং সন্ধাযাহ ‘‘খন্ধকে ৰুত্তনযেন ৰেসালিযা সম্পন্নভাৰো ৰেদিতব্বো’’তি. তস্মিং কির ভিক্খুসঙ্ঘে পঞ্চসতমত্তা ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অহেসুং ওসন্নৰীরিযা চ. তথা হি ৰক্খতি ‘‘তত্থ কির একচ্চে ভিক্খূ ওসন্নৰীরিযা’’তিআদি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৬৫). সতিপচ্চুপট্ঠানত্থন্তি তেসং সতিপচ্চুপট্ঠাপনত্থং. সরতীতি কাযাদিকে যথাসভাৰতো ঞাণসম্পযুত্তায সতিযা অনুস্সরতি উপধারেতি. সম্পজানাতীতি সমং পকারেহি জানাতি অৰবুজ্ঝতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন পরতো সতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) আগমিস্সতি.

সব্বসঙ্গাহকন্তি সরীরগতস্স চেৰ ৰত্থালঙ্কারগতস্স চাতি সব্বস্স নীলভাৰস্স সঙ্গাহকং ৰচনং. তস্সেৰাতি নীলাতি সব্বসঙ্গাহকৰসেন ৰুত্তঅত্থস্সেৰ. ৰিভাগদস্সনন্তি পভেদদস্সনং. যথা তে লিচ্ছৰিরাজানো অপীতাদিৰণ্ণা এৰ কেচি ৰিলেপনৰসেন পীতাদিৰণ্ণা খাযিংসু, এৰং অনীলাদিৰণ্ণা এৰ কেচি ৰিলেপনৰসেন নীলাদিৰণ্ণা খাযিংসূতি ৰুত্তং ‘‘ন তেসং পকতিৰণ্ণো নীলো’’তিআদি. নীলো মণি এতেসূতি নীলমণি, ইন্দনীলমহানীলাদিনীলরতনৰিনদ্ধা অলঙ্কারা. তে কির সুৰণ্ণৰিরচিতে হি মণিওভাসেহি একনীলা ৰিয খাযন্তি. নীলমণিখচিতাতি নীলরতনপরিক্খিত্তা. নীলৰত্থপরিক্খিত্তাতি নীলৰত্থনীলকম্পলপরিক্খেপা. নীলৰম্মিকেহীতি নীলকঘটপরিক্খিত্তেহি. সব্বপদেসূতি ‘‘পীতা হোন্তী’’তিআদিসব্বপদেসু. পরিৰট্টেসীতি পটিঘট্টেসি. আহরন্তি ইমস্মা রাজপুরিসা বলিন্তি আহারো, তপ্পত্তজনপদোতি আহ ‘‘সাহারন্তি সজনপদ’’ন্তি. অঙ্গুলিফোটোপি অঙ্গুলিযা চালনৰসেনেৰ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অঙ্গুলিং চালেসু’’ন্তি. অম্বকাযাতি মাতুগামেন. উপচারৰচনং হেতং ইত্থীসু, যদিদং ‘‘অম্বকা মাতুগামো জননিকা’’তি.

অৰলোকেথাতি অপৰত্তিত্ৰা ওলোকনং ওলোকেথ. তং পন অপৰত্তিত্ৰা ওলোকনং অনু অনু দস্সনং হোতীতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং পস্সথা’’তি. উপনেথাতি ‘‘যথাযং লিচ্ছৰিরাজপরিসা সোভাতিসযেন যুত্তা, এৰং তাৰতিংসপরিসা’’তি উপনযং করোথ. তেনাহ ‘‘তাৰতিংসেহি সমকে কত্ৰা পস্সথা’’তি.

‘‘উপসংহরথ ভিক্খৰে লিচ্ছৰিপরিসং তাৰতিংসসদিস’’ন্তি নযিদং নিমিত্তগ্গাহে নিযোজনং, কেৰলং পন দিব্বসম্পত্তিসদিসা এতেসং রাজূনং ইস্সরিযসম্পত্তীতি অনুপুব্বিকথায সগ্গসম্পত্তিকথনং ৰিয দট্ঠব্বং. তেসু পন ভিক্খূসু একচ্চানং তত্থ নিমিত্তগ্গাহোপি সিযা, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘নিমিত্তগ্গাহে উয্যোজেতী’’তি. হিতকামতায তেসং ভিক্খূনং যথা আযস্মতো নন্দস্স হিতকামতায সগ্গসম্পত্তিদস্সনং. তেনাহ ‘‘তত্র কিরা’’তিআদি. ওসন্নৰীরিযাতি সম্মাপটিপত্তিযং অৰসন্নৰীরিযা, ওস্সট্ঠৰীরিযা ৰাতি অত্থো. অনিচ্চলক্খণৰিভাৰনত্থন্তি তেসং রাজূনং ৰসেন ভিক্খূনং অনিচ্চলক্খণৰিভূতভাৰত্থং.

ৰেল়ুৰগামৰস্সূপগমনৰণ্ণনা

১৬৩. সমীপে ৰেল়ুৰগামোতি পুব্বণ্হং ৰা সাযন্হং ৰা গন্ত্ৰা নিৰত্তনযোগ্যে আসন্নট্ঠানে নিৰিট্ঠা পরিৰারগামো. সঙ্গম্মাতি সম্মা গন্ত্ৰা. অস্সাতি ভগৰতো.

১৬৪. ফরুসোতি কক্খল়ো, গরুতরোতি অত্থো. ৰিসভাগরোগোতি ধাতুৰিসভাগতায সমুট্ঠিতো বহলতররোগো, ন আবাধমত্তং. ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ৰেদনানং খণিকতং, দুক্খতং, অত্তসুঞ্ঞতঞ্চ যাথাৰতো ঞাণেন পরিচ্ছিজ্জ পরিতুলেত্ৰা. অধিৰাসেসীতি তা অভিভৰন্তো যথাপরিমদ্দিতাকারসল্লক্খণেন অত্তনি আরোপেত্ৰা ৰাসেসি, ন তাহি অভিভুয্যমানো. তেনাহ ‘‘অৰিহঞ্ঞমানো’’তিআদি. অদুক্খিযমানোতি চেতোদুক্খৰসেন অদুক্খিযমানো, কাযদুক্খং পন ‘‘নত্থী’’তি ন সক্কা ৰত্তুং. অসতি হি তস্মিং অধিৰাসনায এৰ অসম্ভৰোতি. অনামন্তেত্ৰাতি অনালপিত্ৰা. অনপলোকেত্ৰাতি অৰিস্সজ্জিত্ৰা. তেনাহ ‘‘ওৰাদানুসাসনিং অদত্ৰাতি ৰুত্তং হোতী’’তি. পুব্বভাগৰীরিযেনাতি ফলসমাপত্তিযা পরিকম্মৰীরিযেন. ফলসমাপত্তিৰীরিযেনাতি ফলসমাপত্তিসম্পযুত্তৰীরিযেন. ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি ৰিনোদেত্ৰা. যথা নাম পুপ্ফনসমযে চম্পকাদিরুক্খে ৰেখে দিন্নে যাৰ সো ৰেখো নাপনীযতি, তাৰস্স পুপ্ফনসমত্থতা ৰিক্খম্ভিতা ৰিনোদিতা হোতি, এৰমেৰ যথাৰুত্তৰীরিযৰেখদানেন তা ৰেদনা সত্থু সরীরে যথাপরিচ্ছিন্নং কালং ৰিক্খম্ভিতা ৰিনোদিতা অহেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি ৰিনোদেত্ৰা’’তি. জীৰিতম্পি জীৰিতসঙ্খারো কম্মুনা সঙ্খরীযতীতি কত্ৰা. ছিজ্জমানং ৰিরোধিপচ্চযসমাযোগেন পযোগসম্পত্তিযা ঘটেত্ৰা ঠপীযতি. অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠানং কত্ৰা. তেনাহ ‘‘দসমাসে মা উপ্পজ্জিত্থাতি সমাপত্তিং সমাপজ্জী’’তি. তং পন ‘‘অধিট্ঠানং, পৰত্তন’’ন্তি চ ৰত্তব্বতং অরহতীতি ৰুত্তং ‘‘অধিট্ঠহিত্ৰা পৰত্তেত্ৰা’’তি.

খণিকসমাপত্তীতি তাদিসং পুব্বাভিসঙ্খারং অকত্ৰা ঠানসো সমাপজ্জিতব্বসমাপত্তি. পুন সরীরং ৰেদনা অজ্ঝোত্থরতি সৰিসেসপুব্বাভিসঙ্খারস্স অকতত্তা. রূপসত্তকঅরূপসত্তকানি ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাসু (ৰিসুদ্ধি. টী. ২.৭০৬, ৭১৭) ৰিত্থারিতনযেন ৰেদিতব্বানি. সুট্ঠু ৰিক্খম্ভেতি পুব্বাভিসঙ্খারস্স সাতিসযত্তা. ইদানি তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. অপব্যূল়্হোতি অপনীতো. চুদ্দসহাকারেহি সন্নেত্ৰাতি তেসংযেৰ রূপসত্তকঅরূপসত্তকানং ৰসেন চুদ্দসহি পকারেহি ৰিপস্সনাচিত্তং, সকলমেৰ ৰা অত্তভাৰং ৰিসভাগরোগসঞ্জনিতলূখভাৰনিরোগকরণায সিনেহেত্ৰা ন উপ্পজ্জিযেৰ সম্মাসম্বুদ্ধেন সাতিসযসমাপত্তিৰেগেন সুৰিক্খম্ভিতত্তা.

গিলানো হুত্ৰা পুন ৰুট্ঠিতোতি পুব্বে গিলানো হুত্ৰা পুন ততো গিলানভাৰতো ৰুট্ঠিতো. মধুরকভাৰো নাম সরীরস্স থম্ভিতত্তং, তং পন গরুভাৰপুব্বকন্তি আহ ‘‘সঞ্জাতগরুভাৰো সঞ্জাতথদ্ধভাৰো’’তি. ‘‘নানাকারতো ন উপট্ঠহন্তী’’তি ইমিনা দিসাসম্মোহোপি মে অহোসি সোকবলেনাতি দস্সেতি. সতিপট্ঠানাদিধম্মাতি কাযানুপস্সনাদযো অনুপস্সনাধম্মা পুব্বে ৰিভূতা হুত্ৰা উপট্ঠহন্তাপি ইদানি ময্হং পাকটা ন হোন্তি.

১৬৫. অব্ভন্তরং করোতি নাম অত্তনিযেৰ ঠপনতো. পুগ্গলং অব্ভন্তরং করোতি নাম সমানত্ততাৰসেন ধম্মেন পুব্বে তস্স সঙ্গণ্হতো. দহরকালেতি অত্তনো দহরকালে. কস্সচি অকথেত্ৰাতি কস্সচি অত্তনো অন্তেৰাসিকস্স উপনিগূহভূতং গন্থং অকথেত্ৰা. মুট্ঠিং কত্ৰাতি মুট্ঠিগতং ৰিয রহসিভূতং কত্ৰা. যস্মিং ৰা নট্ঠে সব্বো তংমূলকো ধম্মো ৰিনস্সতি, সো আদিতো মূলভূতো ধম্মো, মুস্সতি ৰিনস্সতি ধম্মো এতেন নট্ঠেনাতি মুট্ঠি, তং তথারূপং মুট্ঠিং কত্ৰা পরিহরিত্ৰা ঠপিতং কিঞ্চি নত্থীতি দস্সেতি.

অহমেৰাতি অৰধারণং ভিক্খুসঙ্ঘপরিহরণস্স অঞ্ঞসাধারণিচ্ছাদস্সনত্থং, অৰধারণেন পন ৰিনা ‘‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তিআদি ভিক্খুসঙ্ঘপরিহরণে অহংকারমমংকারাভাৰদস্সনন্তি দট্ঠব্বং. উদ্দিসিতব্বট্ঠেনাতি ‘‘সত্থা’’তি উদ্দিসিতব্বট্ঠেন. মা ৰা অহেসুং ভিক্খূতি অধিপ্পাযো. ‘‘মা ৰা অহোসী’’তি ৰা পাঠো. এৰং ন হোতীতি ‘‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিস্সামী’’তিআদি আকারেন চিত্তপ্পৰত্তি ন হোতি. ‘‘পচ্ছিমৰযঅনুপ্পত্তভাৰদীপনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি ইমিনা ৰযো ৰিয বুদ্ধকিচ্চম্পি পরিযোসিতকম্মন্তি দীপেতি. সকটস্স বাহপ্পদেসে দল়্হীভাৰায ৰেঠদানং বাহবন্ধো. চক্কনেমিসন্ধীনং দল়্হীভাৰায ৰেঠদানং চক্কবন্ধো.

তমত্থন্তি ৰেঠমিস্সকেন মঞ্ঞেতি ৰুত্তমত্থং. রূপাদযো এৰ ধম্মা সৰিগ্গহো ৰিয উপট্ঠানতো রূপনিমিত্তাদযো, তেসং রূপনিমিত্তাদীনং. লোকিযানং ৰেদনানন্তি যাসং নিরোধনেন ফলসমাপত্তি সমাপজ্জিতব্বা, তাসং নিরোধা ফাসু হোতি, তথা বাল়্হৰেদনাভিতুন্নসরীরস্সাপি. তদত্থাযাতি ফলসমাপত্তিৰিহারত্থায. দ্ৰীহি ভাগেহি আপো গতো এত্থাতি দীপো, ওঘেন পরিগতো হুত্ৰা অনজ্ঝোত্থটো ভূমিভাগো, ইধ পন চতূহিপি ওঘেহি, সংসারমহোঘেনেৰ ৰা অনজ্ঝোত্থটো অত্তা ‘‘দীপো’’তি অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘মহাসমুদ্দগতা’’তিআদি. অত্তস্সরণাতি অত্তপ্পটিসরণা. অত্তগতিকা ৰাতি অত্তপরাযণাৰ. মা অঞ্ঞগতিকাতি অঞ্ঞং কিঞ্চি গতিং পটিসরণং পরাযণং মা চিন্তযিত্থ. কস্মা? অত্তা নামেত্থ পরমত্থতো ধম্মো অব্ভন্তরট্ঠেন, সো এৰং সম্পাদিতো তুম্হাকং দীপং তাণং গতি পরাযণন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘ধম্মদীপা’’তিআদি. তথা চাহ ‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো, কো হি নাথো পরো সিযা’’তি (ধ. প. ১৬০, ৩৮০) উপদেসমত্তমেৰ হি পরস্মিং পটিবদ্ধং, অঞ্ঞা সব্বা সম্পত্তি পুরিসস্স অত্তাধীনা এৰ. তেনাহ ভগৰা ‘‘তুম্হেহি কিচ্চং আতপ্পং, অক্খাতারো তথাগতা’’তি (ধ. প. ২৭৬). তমগ্গেতি তমযোগস্স অগ্গে তস্স অতিক্কন্তাভাৰতো. তেনেৰাহ ‘‘ইমে অগ্গতমা’’তিআদি. মমাতি মম সাসনে. সব্বেপি তে চতুসতিপট্ঠানগোচরা ৰাতি চতুব্বিধং সতিপট্ঠানং ভাৰেত্ৰা ব্রূহেত্ৰা তদেৰ গোচরং অত্তনো পৰত্তিট্ঠানং কত্ৰা ঠিতা এৰ ভিক্খূ অগ্গে ভৰিস্সন্তি.

দুতিযভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিমিত্তোভাসকথাৰণ্ণনা

১৬৬. অনেকৰারং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি, তস্মা ইমং ৰেসালিপ্পৰেসনং নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কদা পাৰিসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা আগমনতো পট্ঠায তং দস্সেন্তো ‘‘ভগৰা কিরা’’তিআদিমাহ. আগতমগ্গেনেৰাতি পুব্বে যাৰ ৰেল়ুৰগামকা আগতমগ্গেনেৰ পটিনিৰত্তেন্তো. যথাপরিচ্ছেদেনাতি যথাপরিচ্ছিন্নকালেন. ততোতি ফলসমাপত্তিতো. অযন্তি ইদানি ৰুচ্চমানাকারো. দিৰাট্ঠানোলোকনাদি পরিনিব্বানস্স একন্তিকভাৰদস্সনং. ওস্সট্ঠোতি ৰিস্সট্ঠো আযুসঙ্খারো ‘‘সত্তাহমেৰ মযা জীৰিতব্ব’’ন্তি.

জেট্ঠকনিট্ঠভাতিকানন্তি সব্বেৰ সব্রহ্মচারিনো সন্ধায ৰদতি.

পটিপাদেস্সামীতি মগ্গপটিপত্তিযা নিযোজেস্সামি. মণিফলকেতি মণিখচিতে পমুখে অত্থতফলকে. তং পঠমং দস্সনন্তি যং ৰেল়ুৰনে পরিব্বাজকরূপেন আগতস্স সিদ্ধং দস্সনং, তং পঠমদস্সনং. যং ৰা অনোমদস্সিস্স ভগৰতো ৰচনং সদ্দহন্তেন তদা অভিনীহারকালে পচ্চক্খতো ৰিয তুম্হাকং দস্সনং সিদ্ধং, তং পঠমদস্সনং. পচ্চাগমনচারিকন্তি পচ্চাগমনত্থং চারিকং.

সত্তাহন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. থেরস্স জাতোৰরকগেহং কির ইতরগেহতো ৰিৰেকট্ঠং, ৰিৰটঙ্গণঞ্চ, তস্মা দেৰব্রহ্মানং উপসঙ্কমনযোগ্যন্তি ‘‘জাতোৰরকং পটিজগ্গথা’’তি ৰুত্তং. সোতি উপরেৰতো. তং পৰত্তিন্তি তত্থ ৰসিতুকামতায ৰুত্তং তং.

‘‘জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তী’’তি (পারা. ১৬, ১৬৫) ইমিনা নীহারেন থেরো ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. ‘‘ত্ৰং চতূহি মহারাজেহি মহন্ততরো’’তি পুট্ঠো অত্তনো মহত্তং সত্থু উপরি পক্খিপন্তো ‘‘আরামিকসদিসা এতে উপাসিকে অম্হাকং সত্থুনো’’তি আহ. সাৰকসম্পত্তিকিত্তনম্পি হি অত্থতো সত্থু সম্পত্তিংযেৰ ৰিভাৰেতি.

সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাযাতি থেরস্স দেসনানুভাৰেন, অত্তনো চ উপনিস্সযসম্পত্তিযা ঞাণস্স পরিপক্কত্তা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৰা.

অযন্তি যথাৰুত্তা. এত্থাতি ‘‘ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসী’’তি এতস্মিং ৰেসালীপৰেসে. অনুপুব্বীকথাতি অনুপুব্বদীপনী কথা.

১৬৭. উদেনযক্খস্স চেতিযট্ঠানেতি উদেনস্স নাম যক্খস্স আযতনভাৰেন ইট্ঠকাহি চিতে মহাজনস্স চিত্তীকতট্ঠানে. কতৰিহারোতি ভগৰন্তং উদ্দিস্স কতৰিহারো. ৰুচ্চতীতি পুরিমৰোহারেন ‘‘উদেনচেতিয’’ন্তি ৰুচ্চতি. গোতমকাদীসুপীতি ‘‘গোতমকচেতিয’’ন্তি এৰং আদীসুপি. এসেৰ নযোতি চেতিযট্ঠানে কতৰিহারভাৰং অতিদিসতি. ৰড্ঢিতাতি ভাৰনাপারিপূরিৰসেন পরিব্রূহিতা. পুনপ্পুনং কতাতি ভাৰনায বহুলীকরণেন অপরাপরং পৰত্তিতা. যুত্তযানং ৰিয কতাতি যথা যুত্তং আজঞ্ঞযানং ছেকেন সারথিনা অধিট্ঠিতং যথারুচি পৰত্ততি, এৰং যথারুচিপৰত্তিরহতং গমিতা. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি অধিট্ঠানট্ঠেন. ৰত্থু ৰিয কতাতি সব্বসো উপক্কিলেসৰিসোধনেন ইদ্ধিৰিসযতায পৰত্তিট্ঠানভাৰতো সুৰিসোধিতপরিস্সযৰত্থু ৰিয কতা. অধিট্ঠিতাতি পটিপক্খদূরীভাৰতো সুভাৰিতভাৰেন তংতংঅধিট্ঠানযোগ্যতায ঠপিতা. সমন্ততো চিতাতি সব্বভাগেন ভাৰনুপচযং গমিতা. তেনাহ ‘‘সুৰড্ঢিতা’’তি. সুট্ঠু সমারদ্ধাতি ইদ্ধিভাৰনায সিখাপ্পত্তিযা সম্মদেৰ সংসেৰিতা.

অনিযমেনাতি ‘‘যস্স কস্সচী’’তি অনিযমৰচনেন. নিযমেত্ৰাতি ‘‘তথাগতস্সা’’তি সরূপদস্সনেন নিযমেত্ৰা. আযুপ্পমাণন্তি পরমাযুপ্পমাণং ৰদতি, তস্সেৰ গহণে কারণং ব্রহ্মজালসুত্তৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.৪০; দী. নি. টী. ১.৪০) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. মহাসিৰত্থেরো পন ‘‘মহাবোধিসত্তানং চরিমভৰে পটিসন্ধিদাযিনো কম্মস্স অসঙ্খ্যেয্যাযুকতাসংৰত্তনসমত্থতং হদযে ঠপেত্ৰা বুদ্ধানং আযুসঙ্খারস্স পরিস্সযৰিক্খম্ভনসমত্থতা পাল়িযং আগতা এৰাতি ইমং ভদ্দকপ্পমেৰ তিট্ঠেয্যা’’তি অৰোচ. ‘‘খণ্ডিচ্চাদীহি অভিভুয্যতী’’তি এতেন যথা ইদ্ধিবলেন জরায ন পটিঘাতো, এৰং তেন মরণস্সপি ন পটিঘাতোতি অত্থতো আপন্নমেৰাতি. ‘‘ক্ৰ সরো খিত্তো, ক্ৰ চ নিপতিতো’’তি অঞ্ঞথা ৰুট্ঠিতেনাপি থেরৰাদেন অট্ঠকথাৰচনমেৰ সমত্থিতন্তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘সো ন রুচ্চতি…পে… নিযমিত’’ন্তি.

পরিযুট্ঠিতচিত্তোতি যথা কিঞ্চি অত্থানত্থং সল্লক্খেতুং ন সক্কা, এৰং অভিভূতচিত্তো. সো পন অভিভৰো মহতা উদকোঘেন অপ্পকস্স উদকস্স অজ্ঝোত্থরণং ৰিয অহোসীতি ৰুত্তং ‘‘অজ্ঝোত্থটচিত্তো’’তি. অঞ্ঞোপীতি থেরতো, অরিযেহি ৰা অঞ্ঞোপি যো কোচি পুথুজ্জনো. পুথুজ্জনগ্গহণঞ্চেত্থ যথা সব্বেন সব্বং অপ্পহীনৰিপল্লাসো মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো কিঞ্চি অত্থং সল্লক্খেতুং ন সক্কোতি, এৰং থেরো ভগৰতা কতং নিমিত্তোভাসং সব্বসো ন সল্লক্খেসীতি দস্সনত্থং. তেনাহ ‘‘মারো হী’’তিআদি. চত্তারো ৰিপল্লাসাতি অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি সঞ্ঞাৰিপল্লাসো, চিত্তৰিপল্লাসো, দুক্খে ‘‘সুখ’’ন্তি সঞ্ঞাৰিপল্লাসো, চিত্তৰিপল্লাসোতি ইমে চত্তারো ৰিপল্লাসা. তেনাতি যদিপি ইতরে অট্ঠ ৰিপল্লাসা পহীনা, তথাপি যথাৰুত্তানং চতুন্নং ৰিপল্লাসানং অপ্পহীনভাৰেন. অস্সাতি থেরস্স. মদ্দতীতি ফুসনমত্তেন মদ্দন্তো ৰিয হোতি, অঞ্ঞথা তেন মদ্দিতে সত্তানং মরণমেৰ সিযা. কিং সক্খিস্সতি, ন সক্খিস্সতীতি অধিপ্পাযো. কস্মা ন সক্খিস্সতি, ননু এস অগ্গসাৰকস্স কুচ্ছিং পৰিট্ঠোতি? সচ্চং পৰিট্ঠো, তঞ্চ খো অত্তনো আনুভাৰদস্সনত্থং, ন ৰিবাধনাধিপ্পাযেন. ৰিবাধনাধিপ্পাযেন পন ইধ ‘‘কিং সক্খিস্সতী’’তি ৰুত্তং হদযমদ্দনস্স অধিগতত্তা. নিমিত্তোভাসন্তি এত্থ ‘‘তিট্ঠতু ভগৰা কপ্প’’ন্তি সকলকপ্পং অৰট্ঠানযাচনায ‘‘যস্স কস্সচি আনন্দ চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা’’তিআদিনা অঞ্ঞাপদেসেন অত্তনো চতুরিদ্ধিপাদভাৰনানুভাৰেন কপ্পং অৰট্ঠানসমত্থতাৰসেন সঞ্ঞুপ্পাদনং নিমিত্তং, তথা পন পরিযাযং মুঞ্চিত্ৰা উজুকংযেৰ অত্তনো অধিপ্পাযৰিভাৰনং ওভাসো. জানন্তোযেৰ ৰাতি মারেন পরিযুট্ঠিতভাৰং জানন্তো এৰ. অত্তনো অপরাধহেতুতো সত্তানং সোকো তনুকো হোতি, ন বলৰাতি আহ ‘‘দোসারোপনেন সোকতনুকরণত্থ’’ন্তি. কিং পন থেরো মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তকালে পৰত্তিং পচ্ছা জানাতীতি? ন জানাতি সভাৰেন, বুদ্ধানুভাৰেন পন অনুজানাতি.

মারযাচনকথাৰণ্ণনা

১৬৮. অনত্থে নিযোজেন্তো গুণমারণেন মারেতি, ৰিরাগৰিবন্ধনেন ৰা জাতিনিমিত্ততায তত্থ তত্থ জাতং জাতং মারেন্তো ৰিয হোতীতি ‘‘মারেতীতি মারো’’তি ৰুত্তং. অতিৰিয পাপতায পাপিমা. কণ্হধম্মেহি সমন্নাগতো কণ্হো. ৰিরাগাদিগুণানং অন্তকরণতো অন্তকো. সত্তানং অনত্থাৰহপটিপত্তিং ন মুচ্চতীতি নমুচি. অত্তনো মারপাসেন পমত্তে বন্ধতি, পমত্তা ৰা বন্ধূ এতস্সাতি পমত্তবন্ধু. সত্তমসত্তাহতো পরং সত্ত অহানি সন্ধাযাহ ‘‘অট্ঠমে সত্তাহে’’তি ন পন পল্লঙ্কসত্তাহাদি ৰিয নিযতকিচ্চস্স অট্ঠমসত্তাহস্স নাম লব্ভনতো. সত্তমসত্তাহস্স হি পরতো অজপালনিগ্রোধমূলে মহাব্রহ্মুনো, সক্কস্স চ দেৰরঞ্ঞো পটিঞ্ঞাতধম্মদেসনং ভগৰন্তং ঞত্ৰা ‘‘ইদানি সত্তে ধম্মদেসনায মম ৰিসযং অতিক্কমাপেস্সতী’’তি সঞ্জাতদোমনস্সো হুত্ৰা ঠিতো চিন্তেসি ‘‘হন্দ দানাহং নং উপাযেন পরিনিব্বাপেস্সামি, এৰমস্স মনোরথো অঞ্ঞথত্তং গমিস্সতি, মম চ মনোরথো ইজ্ঝিস্সতী’’তি. এৰং পন চিন্তেত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা একং অন্তং ঠিতো ‘‘পরিনিব্বাতু দানি ভন্তে ভগৰা’’তিআদিনা পরিনিব্বানং যাচি, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অট্ঠমে সত্তাহে’’তিআদি. তত্থ অজ্জাতি আযুসঙ্খারোস্সজ্জনদিৰসং সন্ধাযাহ. ভগৰা চস্স অভিসন্ধিং জানন্তোপি তং অনাৰিকত্ৰা পরিনিব্বানস্স অকালভাৰমেৰ পকাসেন্তো যাচনং পটিক্খিপি. তেনাহ ‘‘ন তাৰাহ’’ন্তিআদি.

মগ্গৰসেন ৰিযত্তাতি সচ্চসম্পটিৰেধৰেয্যত্তিযেন ব্যত্তা. তথেৰ ৰিনীতাতি মগ্গৰসেন কিলেসানং সমুচ্ছেদৰিনযনেন ৰিনীতা. তথা ৰিসারদাতি অরিযমগ্গাধিগমেনেৰ সত্থুসাসনে ৰেসারজ্জপ্পত্তিযা ৰিসারদা, সারজ্জকরানং দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাদিপাপধম্মানং ৰিগমেন ৰিসারদভাৰং পত্তাতি অত্থো. যস্স সুতস্স ৰসেন ৰট্টদুক্খতো নিস্সরণং সম্ভৰতি, তং ইধ উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ‘‘সুত’’ন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘তেপিটকৰসেনা’’তি. তিণ্ণং পিটকানং সমূহো তেপিটকং, তীণি ৰা পিটকানি তিপিটকং, তিপিটকমেৰ তেপিটকং, তস্স ৰসেন. তমেৰাতি যং তং তেপিটকং সোতব্বভাৰেন ‘‘সুত’’ন্তি ৰুত্তং, তমেৰ. ধম্মন্তি পরিযত্তিধম্মং. ধারেন্তীতি সুৰণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৰসং ৰিয অৰিনস্সন্তং কত্ৰা সুপ্পগুণসুপ্পৰত্তিভাৰেন ধারেন্তি হদযে ঠপেন্তি. ইতি পরিযত্তিধম্মৰসেন বহুস্সুতধম্মধরভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি পটিৰেধধম্মৰসেনপি তং দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অরিযধম্মস্সাতি মগ্গফলধম্মস্স, নৰৰিধস্সাপি ৰা লোকুত্তরধম্মস্স. অনুধম্মভূতন্তি অধিগমায অনুরূপধম্মভূতং. অনুচ্ছৰিকপটিপদন্তি চ তমেৰ ৰিপস্সনাধম্মমাহ, ছব্বিধা ৰিসুদ্ধিযো ৰা. অনুধম্মন্তি তস্সা যথাৰুত্তপটিপদায অনুরূপং অভিসল্লেখিতং অপ্পিচ্ছতাদিধম্মং. চরণসীলাতি সমাদায পৰত্তনসীলা. অনু মগ্গফলধম্মো এতিস্সাতি ৰা অনুধম্মা, ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা, তস্সা চরণসীলা. অত্তনো আচরিযৰাদন্তি অত্তনো আচরিযস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰাদং. সদেৰকস্স লোকস্স আচারসিক্খাপনেন আচরিযো, ভগৰা. তস্স ৰাদো, চতুসচ্চদেসনা.

আচিক্খিস্সন্তীতি আদিতো কথেস্সন্তি, অত্তনা উগ্গহিতনিযামেন পরে উগ্গণ্হাপেস্সন্তীতি অত্থো. দেসেস্সন্তীতি ৰাচেস্সন্তি, পাল়িং সম্মা পবোধেস্সন্তীতি অত্থো. পঞ্ঞাপেস্সন্তীতি পজানাপেস্সন্তি, সঙ্কাপেস্সন্তীতি অত্থো. পট্ঠপেস্সন্তীতি পকারেহি ঠপেস্সন্তি, পকাসেস্সন্তীতি অত্থো. ৰিৰরিস্সন্তীতি ৰিৰটং করিস্সন্তি. ৰিভজিস্সন্তীতি ৰিভত্তং করিস্সন্তি. উত্তানিং করিস্সন্তীতি অনুত্তানং গম্ভীরং উত্তানং পাকটং করিস্সন্তি. সহ ধম্মেনাতি এত্থ ধম্ম-সদ্দো কারণপরিযাযো ‘‘হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু (ৰিভ. ২৭০) ৰিযাতি আহ ‘‘সহেতুকেন সকারণেন ৰচনেনা’’তি. সপ্পাটিহারিযন্তি সনিস্সরণং, যথা পরৰাদং ভঞ্জিত্ৰা সকৰাদো পতিট্ঠহতি, এৰং হেতুদাহরণেহি যথাধিগতমত্থং সম্পাদেত্ৰা ধম্মং কথেস্সন্তি. তেনাহ ‘‘নিয্যানিকং কত্ৰা ধম্মং দেসেস্সন্তী’’তি, নৰৰিধং লোকুত্তরধম্মং পবোধেস্সন্তীতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘পঞ্ঞাপেস্সন্তী’’তিআদীহি ছহি পদেহি ছ অত্থপদানি দস্সিতানি, আদিতো পন দ্ৰীহি পদেহি ছ ব্যঞ্জনপদানি. এত্তাৰতা তেপিটকং বুদ্ধৰচনং সংৰণ্ণনানযেন সঙ্গহেত্ৰা দস্সিতং হোতি. ৰুত্তঞ্হেতং নেত্তিযং ‘‘দ্ৰাদসপদানি সুত্তং, তং সব্বং ব্যঞ্জনঞ্চ অত্থো চা’’তি (নেত্তি. সঙ্খারে).

সিক্খত্তযসঙ্গহিতন্তি অধিসীলসিক্খাদিসিক্খত্তযসঙ্গহণং. সকলং সাসনব্রহ্মচরিযন্তি অনৰসেসং সত্থুসাসনভূতং সেট্ঠচরিযং. সমিদ্ধন্তি সম্মদেৰ ৰড্ঢিতং. ঝানস্সাদৰসেনাতি তেহি তেহি ভিক্খূহি সমধিগতঝানসুখৰসেন. ৰুদ্ধিপ্পত্তন্তি উল়ারপণীতভাৰগমনেন সব্বসো পরিৰুদ্ধিং উপগতং. সব্বপালিফুল্লং ৰিয অভিঞ্ঞাসম্পত্তিৰসেন অভিঞ্ঞাসম্পদাহি সাসনাভিৰুদ্ধিযা মত্থকপ্পত্তিতো. পতিট্ঠিতৰসেনাতি পতিট্ঠানৰসেন, পতিট্ঠপ্পত্তিযাতি অত্থো. পটিৰেধৰসেন বহুনো জনস্স হিতন্তি বাহুজঞ্ঞং. তেনাহ ‘‘বহুজনাভিসমযৰসেনা’’তি. পুথু পুথুলং ভূতং জাতং, পুথু ৰা পুথুত্তং ভূতং পত্তন্তি পুথুভূতং. তেনাহ ‘‘সব্বাকার…পে… পত্ত’’ন্তি. সুট্ঠু পকাসিতন্তি সুট্ঠু সম্মদেৰ আদিকল্যাণাদিভাৰেন পৰেদিতং.

আযুসঙ্খারওস্সজ্জনৰণ্ণনা

১৬৯. সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰাতি অযং কাযাদিৰিভাগো অত্তভাৰসঞ্ঞিতো দুক্খভারো মযা এত্তকং কালং ৰহিতো, ইদানি পন ন ৰহিতব্বো, এতস্স অৰহনত্থং চিরতরং কালং অরিযমগ্গসম্ভারো সম্ভতো, স্ৰাযং অরিযমগ্গো পটিৰিদ্ধো, যতো ইমে কাযাদযো অসুভাদিতো সম্মদেৰ পরিঞ্ঞাতা, চতুব্বিধম্পি সম্মাসতিং যথাতথং ৰিসযে সুট্ঠু উপট্ঠিতং কত্ৰা. ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি যস্মা ইমস্স অত্তভাৰসঞ্ঞিতস্স দুক্খভারস্স ৰহনে পযোজনভূতং অত্তহিতং তাৰ মহাবোধিমূলে এৰ পরিসমাপিতং, পরহিতং পন বুদ্ধৰেনেয্যৰিনযনং পরিসমাপিতব্বং, তং ইদানি মাসত্তযেনেৰ পরিসমাপনং পাপুণিস্সতি, তস্মা অভাসি ‘‘ৰিসাখপুণ্ণমাযং পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি, এৰং বুদ্ধঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সব্বভাগেন নিচ্ছযং কত্ৰা. আযুসঙ্খারং ৰিস্সজ্জীতি আযুনো জীৰিতস্স অভিসঙ্খারকং ফলসমাপত্তিধম্মং ‘‘ন সমাপজ্জিস্সামী’’তি ৰিস্সজ্জি তংৰিস্সজ্জনেনেৰ তেন অভিসঙ্খরিযমানং জীৰিতসঙ্খারং ‘‘নপ্পৰত্তেস্সামী’’তি ৰিস্সজ্জি. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. ঠানমহন্ততাযপি পৰত্তিআকারমহন্ততাযপি মহন্তো পথৰীকম্পো. তত্থ ঠানমহন্ততায ভূমিচালস্স মহত্তং দস্সেতুং ‘‘তদা কির…পে… কম্পিত্থা’’তি ৰুত্তং. সা পন জাতিক্খেত্তভূতা দসসহস্সী লোকধাতু এৰ, ন যা কাচি, যা মহাভিনীহারমহাজাতিআদীসুপি কম্পিত্থ. তদাপি তত্তিকায এৰ কম্পনে কিং কারণং? জাতিক্খেত্তভাৰেন তস্সেৰ আদিতো পরিগ্গহস্স কতত্তা. পরিগ্গহকরণং চস্স ধম্মতাৰসেন ৰেদিতব্বং. তথা হি পুরিমবুদ্ধানম্পি তাৰতকমেৰ জাতিক্খেত্তং অহোসি. তথা হি ৰুত্তং ‘‘দসসহস্সী লোকধাতূ, নিস্সদ্দা হোন্তি নিরাকুলা…পে… মহাসমুদ্দো আভুজতি, দসসহস্সী পকম্পতী’’তি চ আদি (বু. ৰং. ৮৪-৯১). উদকপরিযন্তং কত্ৰা ছপ্পকারপৰেধনেন অৰীতরাগে ভিংসেতীতি ভিংসনো, সো এৰ ভিংসনকোতি আহ ‘‘ভযজনকো’’তি. দেৰভেরিযোতি দেৰদুন্দুভিসদ্দস্স পরিযাযৰচনমত্তং. ন চেত্থ কাচি ভেরী ‘‘দেৰদুন্দুভী’’তি অধিপ্পেতা, অথ খো উপ্পাতভাৰেন লব্ভমানো আকাসগতো নিগ্ঘোসসদ্দো. তেনাহ ‘‘দেৰো’’তিআদি. দেৰোতি মেঘো. তস্স হি অচ্ছভাৰেন আকাসস্স ৰস্সাভাৰেন সুক্খগজ্জিতসঞ্ঞিতে সদ্দে নিচ্ছরন্তে দেৰদুন্দুভিসমঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘দেৰো সুক্খগজ্জিতং গজ্জী’’তি.

পীতিৰেগৰিস্সট্ঠন্তি ‘‘এৰং চিরতরং কালং ৰহিতো অযং অত্তভাৰসঞ্ঞিতো দুক্খভারো, ইদানি ন চিরস্সেৰ নিক্খিপিস্সতী’’তি সঞ্জাতসোমনস্সো ভগৰা সভাৰেনেৰ পীতিৰেগৰিস্সট্ঠং উদানং উদানেসি. এৰং পন উদানেন্তেন অযম্পি অত্থো সাধিতো হোতীতি দস্সনত্থং অট্ঠকথাযং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৰুত্তং.

তুলীযতীতি তুলন্তি তুল-সদ্দো কম্মসাধনোতি দস্সেতুং ‘‘তুলিত’’ন্তি ৰুত্তং. অপ্পানুভাৰতায পরিচ্ছিন্নং. তথা হি তং পরিতো খণ্ডিতভাৰেন ‘‘পরিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি. পটিপক্খৰিক্খম্ভনতো দীঘসন্তানতায, ৰিপুলফলতায চ ন তুলং ন পরিচ্ছিন্নং. যেহি কারণেহি পুব্বে অৰিসেসতো মহগ্গতং ‘‘অতুল’’ন্তি ৰুত্তং, তানি কারণানি রূপাৰচরতো আরুপ্পস্স সাতিসযানি ৰিজ্জন্তীতি ‘‘অরূপাৰচরং অতুল’’ন্তি ৰুত্তং, ইতরঞ্চ ‘‘তুল’’ন্তি, অপ্পৰিপাকং তীসুপি কম্মেসু যং তনুৰিপাকং হীনং, তং তুলং. বহুৰিপাকন্তি যং মহাৰিপাকং পণীতং, তং অতুলং. যং পনেত্থ মজ্ঝিমং, তং হীনং, উক্কট্ঠন্তি দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা দ্ৰীসু ভাগেসু পক্খিপিতব্বং. হীনত্তিকৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ অপ্পবহুৰিপাকতং নিদ্ধারেত্ৰা তস্স ৰসেন তুলাতুলভাৰো ৰেদিতব্বো. সম্ভৰতি এতস্মাতি সম্ভৰোতি আহ ‘‘সম্ভৰস্স হেতুভূত’’ন্তি. নিযকজ্ঝত্তরতোতি সসন্তানধম্মেসু ৰিপস্সনাৰসেন, গোচরাসেৰনায চ নিরতো. সৰিপাকং সমানং পৰত্তিৰিপাকমত্তদাযিকম্মং সৰিপাকট্ঠেন সম্ভৰং. ন চ তং কামাদিভৰাভিসঙ্খারকন্তি ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘সম্ভৰ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘ভৰসঙ্খার’’ন্তি ৰুত্তং. ওস্সজ্জীতি অরিযমগ্গেন অৰস্সজ্জি. কৰচং ৰিয অত্তভাৰং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতং অত্তনি সম্ভূতত্তা অত্তসম্ভৰং কিলেসঞ্চ অভিন্দীতি কিলেসভেদসহভাৰিকম্মোস্সজ্জনং দস্সেন্তো তদুভযস্স কারণং অৰোচ ‘‘অজ্ঝত্তরতো সমাহিতো’’তি.

তীরেন্তোতি ‘‘উপ্পাদো ভযং, অনুপ্পাদো খেম’’ন্তিআদিনা ৰীমংসন্তো. ‘‘তুলেন্তো তীরেন্তো’’তিআদিনা সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘পঞ্চক্খন্ধা’’তি আদিং ৰত্ৰা ভৰসঙ্খারস্স অৰস্সজ্জনাকারং সরূপতো দস্সেসি. ‘‘এৰ’’ন্তিআদিনা পন উদানৰণ্ণনাযং আদিতো ৰুত্তমত্থং নিগমনৰসেন দস্সেসি.

মহাভূমিচালৰণ্ণনা

১৭১. যন্তি করণে ৰা অধিকরণে ৰা পচ্চত্তৰচনন্তি অধিপ্পাযেন আহ ‘‘যেন সমযেন, যস্মিং ৰা সমযে’’তি. উক্খেপকৰাতাতি উদকসন্ধারকৰাতং উপচ্ছিন্দিত্ৰা ঠিতট্ঠানতো খেপকৰাতা. ‘‘সট্ঠি…পে… বহল’’ন্তি ইদং তস্স ৰাতস্স উব্বেধপ্পমাণমেৰ গহেত্ৰা ৰুত্তং, আযামৰিত্থারতো পন দসসহস্সচক্কৰাল়প্পমাণম্পি উদকসন্ধারকৰাতং উপচ্ছিন্দতিযেৰ. আকাসেতি পুব্বে ৰাতেন পতিট্ঠিতোকাসে. পুন ৰাতোতি উক্খেপকৰাতে তথাকত্ৰা ৰিগতে উদকসন্ধারকৰাতো পুন আবন্ধিত্ৰা গণ্হাতি যথা তং উদকং ন ভস্সতি, এৰং উত্থম্ভেন্তং আবন্ধনৰিতানৰসেন বন্ধিত্ৰা গণ্হাতি. ততো উদকং উগ্গচ্ছতীতি ততো আবন্ধিত্ৰা গহণতো তেন ৰাতেন উত্থম্ভিতং উদকং উগ্গচ্ছতি উপরি গচ্ছতি. হোতিযেৰাতি অন্তরন্তরা হোতিযেৰ. বহলভাৰেনাতি মহাপথৰিযা মহন্তভাৰেন. সকলা হি মহাপথৰী তদা ওগ্গচ্ছতি, উগ্গচ্ছতি চ, তস্মা কম্পনং ন পঞ্ঞাযতি.

ইজ্ঝনস্সাতি ইচ্ছিতত্থসিজ্ঝনস্স. অনুভৰিতব্বস্সইস্সরিযসম্পত্তিআদিকস্স. পরিত্তাতি পটিলদ্ধমত্তা নাতিসুভাৰিতা. তথা চ ভাৰনা বলৰতী ন হোতীতি আহ ‘‘দুব্বলা’’তি. সঞ্ঞাসীসেন হি ভাৰনা ৰুত্তা. অপ্পমাণাতি পগুণা সুভাৰিতা. সা হি থিরা দল়্হতরা হোতীতি আহ ‘‘বলৰা’’তি. ‘‘পরিত্তা পথৰীসঞ্ঞা, অপ্পমাণা আপোসঞ্ঞা’’তি দেসনামত্তমেৰ, আপোসঞ্ঞায পন সুভাৰিতায পথৰীকম্পো সুখেনেৰ ইজ্ঝতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. সংৰেজেন্তো দিব্বসম্পত্তিযা পমত্তং সক্কং দেৰরাজানং. ৰীমংসন্তো ৰা তাৰদেৰ সমধিগতং অত্তনো ইদ্ধিবলং. মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স পাসাদকম্পনং পাকটন্তি তং অনামসিত্ৰা সঙ্ঘরক্খিতসামণেরস্স পাসাদকম্পনং দস্সেতুং ‘‘সো কিরাযস্মা’’তিআদি ৰুত্তং. পূতিমিস্সো গন্ধো এতস্সাতি পূতিগন্ধো, তেন পূতিগন্ধেনেৰ অধিগতমাতুকুচ্ছিসম্ভৰং ৰিয গন্ধেনেৰ সীসেন, অতিৰিয দারকো এৰাতি অত্থো.

আচরিযন্তি আচরিযূপদেসং. ইদ্ধাভিসঙ্খারো নাম ইদ্ধিৰিধপ্পটিপক্খাদীভাৰেন ইচ্ছিতব্বো, সো চ উপাযে কোসল্লস্স অত্তনা ন সম্মা উগ্গহিতত্তা ন তাৰ সিক্খিতোতি আহ ‘‘অসিক্খিত্ৰাৰ যুদ্ধং পৰিট্ঠোসী’’তি. ‘‘পিলৰন্ত’’ন্তি ইমিনা সকলমেৰ পাসাদৰত্থুং উদকং কত্ৰা অধিট্ঠাতব্বপাসাদোৰ তত্থ পিলৰতীতি দস্সেতি. অধিট্ঠানক্কমং পন উপমায দস্সেন্তো ‘‘তাত…পে… জানাহী’’তি আহ. তত্থ কপল্লকপূৰন্তি আসিত্তকপূৰং, তং পচন্তা কপালে পঠমং কিঞ্চি পিট্ঠং ঠপেত্ৰা অনুক্কমেন ৰড্ঢেত্ৰা অন্তন্তেন পরিচ্ছিন্দন্তি পূৰং সমন্ততো পরিচ্ছিন্নং কত্ৰা ঠপেন্তি, এৰং ‘‘আপোকসিণৰসেন ‘পাসাদেন পতিট্ঠিতট্ঠানং উদকং হোতূ’তি অধিট্ঠহন্তো সমন্ততো পাসাদস্স যাৰ পরিযন্তা যথা উদকং হোতি, তথা অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি উপমায উপদিসতি.

মহাপদানে ৰুত্তমেৰাতি ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতী’’তি (দী. নি. ২.১৮) ৰত্ৰা ‘‘অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতী’’তি (দী. নি. ২.১৮), তথা ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতী’’তি (দী. নি. ২.৩০) ৰত্ৰা ‘‘অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতী’’তি (দী. নি. ২.৩২) চ মহাবোধিসত্তস্স গব্ভোক্কন্তিযং, অভিজাতিযঞ্চ ধম্মতাৰসেন মহাপদানেপথৰীকম্পস্স ৰুত্তত্তা ইতরেসুপি চতূসু ঠানেসু পথৰীকম্পো ধম্মতাৰসেনেৰাতি মহাপদানেঅত্থতো ৰুত্তং এৰাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি নেসং পথৰীকম্পনং কারণতো, পৰত্তিআকারতো চ ৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘ইতি ইমেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. ধাতুকোপেনাতি উক্খেপকধাতুসঙ্খাতায ৰাযোধাতুযা পকোপেন. ইদ্ধানুভাৰেনাতি ঞাণিদ্ধিযা ৰা কম্মৰিপাকজিদ্ধিযা ৰা পভাৰেন, তেজেনাতি অত্থো. পুঞ্ঞতেজেনাতি পুঞ্ঞানুভাৰেন, মহাবোধিসত্তস্স পুঞ্ঞবলেনাতি অত্থো. ঞাণতেজেনাতি পটিৰেধঞাণানুভাৰেন. সাধুকারদানৰসেনাতি যথা অনঞ্ঞসাধারণেন পটিৰেধঞাণানুভাৰেন অভিহতা মহাপথৰী অভিসম্বোধিযং অকম্পিত্থ, এৰং অনঞ্ঞসাধারণেন দেসনাঞাণানুভাৰেন অভিহতা মহাপথৰী অকম্পিত্থ, তং পনস্সা সাধুকারদানং ৰিয হোতীতি ‘‘সাধুকারদানৰসেনা’’তি ৰুত্তং.

যেন পন ভগৰা অসীতিঅনুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিতদ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণ- (দী. নি. ২.৩৩; ৩.১৯৮; ম. নি. ২.৩৮৫) ৰিচিত্ররূপকাযো সব্বাকারপরিসুদ্ধসীলক্খন্ধাদিগুণরতনসমিদ্ধিধম্মকাযো পুঞ্ঞমহত্তথামমহত্তযসমহআইদ্ধিমহত্তপঞ্ঞামহত্তানং পরমুক্কংসগতো অসমো অসমসমো অপ্পটিপুগ্গলো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অত্তনো অত্তভাৰসঞ্ঞিতং খন্ধপঞ্চকং কপ্পং ৰা কপ্পাৰসেসং ৰা ঠপেতুং সমত্থোপি সঙ্খতধম্মং পটিজিগুচ্ছনাকারপ্পৰত্তেন ঞাণৰিসেসেন তিণাযপি অমঞ্ঞমানো আযুসঙ্খারোস্সজ্জনৰিধিনা নিরপেক্খো ওস্সজ্জি. তদনুভাৰাভিহতা মহাপথৰী আযুসঙ্খারোস্সজ্জনে অকম্পিত্থ, তং পনস্সা কারুঞ্ঞসভাৰসণ্ঠিতা ৰিয হোতীতি ৰুত্তং ‘‘কারুঞ্ঞসভাৰেনা’’তি. যস্মা ভগৰা পরিনিব্বানসমযে চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খ্যা সমাপত্তিযো সমাপজ্জি অন্তরন্তরা ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনেন, তস্স পুব্বভাগে সাতিসযং তিক্খং সূরং ৰিপস্সনাঞাণঞ্চ পৰত্তেসি, ‘‘যদত্থঞ্চ মযা এৰং সুচিরকালং অনঞ্ঞসাধারণো পরমুক্কংসগতো ঞাণসম্ভারো সম্ভতো, অনুত্তরো চ ৰিমোক্খো সমধিগতো, তস্স ৰত মে সিখাপ্পত্তফলভূতা অচ্চন্তনিট্ঠা অনুপাদিসেসনিব্বানধাতু অজ্জ সমিজ্ঝতী’’তি ভিয্যো অতিৰিয সোমনস্সপ্পত্তস্স ভগৰতো পীতিৰিপ্ফারাদিগুণৰিপুলতরানুভাৰো পরেহি অসাধারণঞাণাতিসযো উদপাদি, যস্স সমাপত্তিবলসমুপব্রূহিতস্স ঞাণাতিসযস্স আনুভাৰং সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘দ্ৰেমে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমসমৰিপাকা’’তিআদি (উদা. ৭৫), তস্মা তস্স আনুভাৰেন সমভিহতা মহাপথৰী অকম্পিত্থ. তং পনস্সা তস্সং ৰেলাযং আরোদনাকারপ্পত্তি ৰিয হোতীতি ‘‘অট্ঠমো আরোদনেনা’’তি ৰুত্তং.

ইদানি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরন্তো ‘‘মাতুকুচ্ছিং ওক্কমন্তে’’তিআদিমাহ. অযং পনত্থোতি ‘‘সাধুকারদানৰসেনা’’তিআদিনা ৰুত্তো অত্থো. পথৰীদেৰতায ৰসেনাতি এত্থ সমুদ্দদেৰতা ৰিয মহাপথৰিযা অধিদেৰতা কির নাম অত্থি. তাদিসে কারণে সতি তস্সা চিত্তৰসেন অযং মহাপথৰী সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি, যথা ৰাতৰলাহকদেৰতানং চিত্তৰসেন ৰাতা ৰাযন্তি, সীতুণ্হঅব্ভৰস্সৰলাহকদেৰতানং চিত্তৰসেন সীতাদযো ভৰন্তি. তথা হি ৰিসাখপুণ্ণমাযং অভিসম্বোধিঅত্থং বোধিরুক্খমূলে নিসিন্নস্স লোকনাথস্স অন্তরাযকরণত্থং উপট্ঠিতং মারবলং ৰিধমিতুং –

‘‘অচেতনাযং পথৰী, অৰিঞ্ঞায সুখং দুখং;

সাপি দানবলা ময্হং, সত্তক্খত্তুং পকম্পথা’’তি. (চরিযা. ১.১২৪) –

ৰচনসমনন্তরং মহাপথৰী ভিজ্জিত্ৰা সপরিসং মারং পরিৰত্তেসি. এতন্তি সাধুকারদানাদি. যদিপি নত্থি অচেতনত্তা, ধম্মতাৰসেন পন ৰুত্তনযেন সিযাতি সক্কা ৰত্তুং. ধম্মতা পন অত্থতো ধম্মসভাৰো, সো পুঞ্ঞধম্মস্স ৰা ঞাণধম্মস্স ৰা আনুভাৰসভাৰোতি. তযিদং সব্বং ৰিচারিতমেৰ, এৰঞ্চ কত্ৰা –

‘‘ইমে ধম্মে সম্মসতো, সভাৰসরসলক্খণে;

ধম্মতেজেন ৰসুধা, দসসহস্সী পকম্পথা’’তি. (বু. ৰং. ১.১৬৬);

আদি ৰচনঞ্চ সমত্থিতং হোতি.

নিদ্দিট্ঠনিদস্সনন্তি নিদ্দিট্ঠস্স অত্থস্স নিয্যাতনং, নিগমনন্তি অত্থো. এত্তাৰতাতি পথৰীকম্পাদিউপ্পাদজননেন চেৰ পথৰীকম্পস্স ভগৰতো হেতুনিদস্সনেন চ. ‘‘অদ্ধা অজ্জ ভগৰতা আযুসঙ্খারো ওস্সট্ঠো’’তি সল্লক্খেসি পারিসেসঞাযেন. এৰঞ্হি তদা থেরো তমত্থং ৰীমংসেয্য নাযং ভূমিকম্পো ধাতুপ্পকোপহেতুকো তস্স অপঞ্ঞাযমানরূপত্তা, বাহিরকোপি ইসি এৰং মহানুভাৰো বুদ্ধকালে নত্থি, সাসনিকোপি সত্থু অনারোচেত্ৰা এৰং করোন্তো নাম নত্থি, সেসানং পঞ্চন্নং ইদানি অসম্ভৰো, এৰং ভূমিকম্পো চাযং মহাভিংসনকো সলোমহংসো অহোসি, তস্মা পারিসেসতো আহ ‘‘অজ্জ ভগৰতা আযুসঙ্খারো ওস্সট্ঠোতি সল্লক্খেসী’’তি.

অট্ঠপরিসৰণ্ণনা